Skip to main content

Full text of "M. Annaei Lucani Pharsaliae libri X."

See other formats 


Gougle 



This is adigital copy of a biK)k ihal was presLTVvd for guiiLTalions on library sIil-Ivl-s ru-lbre il was carefully scaniiL'd by Googlu as parl of a projccl 

to makc thc world's books discovcrablc onlinc. 

Il has survivcd long L-nough for llu- copyrighl lo cspirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is onc that was ncvcr subjccl 

to copyrighl or whosc lcgal copyrighl Urrn has cxpircd. Whcthcr abook is in thc public dornaiii may vary country tocountry. Publicdomain books 

arc our gatcways to thc past. rcprcscnting a wcalth of history. culturc and knowlcdgc thafs oftcn dillicult to discovcr. 

Marks. notations and othcr margiiialia prcscnt in thc original volumc will appcar in this lilc - a rcmindcr of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and linally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with librariL-s u> digili/L- public doniain niaUTials and niakL- Uiltii widcly acccssiblc. Public doniain books bclong to thc 
public and wc arc mcrcly llu-ir cuslodians. Nl-vltiIil-Il-ss. this work is cxpcnsivc. so in ordcr to kccp providing ihis rcsourcc. wc havc takcn stcps lo 
prcvcnt abusc by coninicrcial parlics. iiicIliJiiil: placing: lcchnical rcstrictions 011 automatcd qucrying. 
Wc alsoasklhat you: 

+ Make non-commerciai u.se ofthefilvs Wc JcsigncJ Googlc Book Scarch for usc by individuals. and wc rcuucst thal you usc thcsc filcs for 
pcrsonal, non-commcrcial purposcs. 

+ Refrain from mttomutvil qtterying Donot scnd autoniatcd uucrics of any sort to G(K>glc's systcni: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation. optical charactcr rccognition or othcr arcas whcrc acccss to a largc aniount of tcxt is hclpful. plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
uscofpublic domain matcrials for thcsc purposcs and may bc ablc to hclp. 

+ Maintain attribittion Thc Googlc "watcrniark" you scc on cach lilc is csscntial for inforiiiiiig pcoplc about this projcct and hclping thcm lind 
additional maturials ihrough Googk' Uook Scarch. Pk-asL- do not rcmovc it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc. rcmcmbcr that you arc rcsponsiblc for cnsuring that what you arc doing is lcgal. Do not assumc that just 
bccausc wc bclicvc a b(K>k is in thc public domain for uscrs in thc Unitcd Statcs. that thc work is also in thc public domain for uscrs in othcr 
courilrics. Whclhcr a book is slill in copyrighl varius from counlry lo counlry. and wl- can'l offcr guidancL' on wliclhcr any spucilic lisl' of 
any spccilic biK>k is allowcd. PkasL- do not assumc that a b(K>k's appL-arancL- in Googlu Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhcrc in thc world. Copyrighl iiilriiigciiicnl liability can bc quitc scvcrc. 

About Google Book Search 

GooglL-'s niission is lo organi/c thc world's information and to makc it univL-rsally accL-ssibk- and lisl-1'uI. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovLT Uil' world's books wlulc liclpniL! amhors aiid publishurs ivacli ncw audiuncus. You cau scaivli Lhrough llic liill lc\l of ihis book on llic wcb 
al |--.:. :.■■-: / / bQQkj . qooqle . com/| 



-i- n. /«. 



/0 



Harbarb CoQese lifirarj" 




CONSTANTIUS FUND 
BnjuMdMdbjr 

Evangelinus Apostolides Sophodes 

.842-1883 



V J 



M. ANNAEI LUCANI 



PHARSALIAE 



■ ■ ■--— * •■»*»»* - -*»«»— »- — —--..■.-. t , ,-. mi i . . - . .^■-- .. * 



LIBRI X. 



AD MELIORUM LIBRORUM FIDEM 



RBoaiitviT '""■ 



0CHOLII0?VE 1HTBRPRBTATV8 B8T BT HHMCBBf 



A»I«OIT 



CAROLUS HBRM . WEI8E. 



QUEDLEVBURGI bt UPSIAE. 

TYPI8 AC SUMTIBt/S OO0OFK. BASSI. 

1836. 



LjL n. ite. /0 



JAN 13 1922 



BXCULIiENTIgSIMO VIRO 



CAR FERD. RANKIO 

MUL. DOOT. AftTT. qVM LIBl. MAOI8TRO 

GYMIfASH 9UEDLIHBURGBH8IS 
DIRECTORI 



AMICITIAE CAU88A 



9. B. 9. 



BDETOB. 



EPISTOLA. 



Haud ingratam cassamve, Rahki, me confido de~ 
disse operam, quum iis qui Lucanum legere cuperent, 
textu, quantum fieri posset, emendando et illustrando, 
commoditatem aliquam parare studui; is emm est 
poeta, qui et sententiarum gravitate, et pondere re- 
rum, et doctrinae elegantia profunditateque inter 
praecipuos iure meritoque censeri queat, quidquid 
obiecerit illi Scaligeius, cuius obtrectationem quasi 
animo ipse praesentiens scripsit libro IX, versu 360. 

lnvidus, annoso famam qui derogat aevo, 

Qui vates ad vera vocat. 
Pariter enim atque illic aurea sylva Hesperidum, 
quae numquam exstitit, nisi in poetarum carminibus, 
reliqua etiam omnia iudicanda sunt non historiae 
caussa ab Lucano scripta esse, aut astronomiae geo- 
graphiaeque, sed ut lector et novitate et magnitudi- 
ne et vigore imaginum yersuumque elegantia dele- 
ctaretur, egregiaque praecepta mente sua conciperet, 
quae per omne carmen tamquam steliae in sereno 
elucent. 

Scribit autem Lucanus non remota ab se suis- 
que temporibus aut longa vetustate obscurata, sed 
ea, quae suam ipsius aetatem brevi antecesserant, ea- 
que ita exponit, ut, reliquis omnibus relictis, nonnisi 
haec tractet in iisque depingendis versetur atque la- 



VI EPI8T0LA. 

boret, quac tractari poetice possint, eaque vividissi- 
mis coloribus et egregia imitatione ob oculos ponat, 
philosophicis ubique sententiis intermixtis, et oratoria 
arte ea adhibita, quam iure omnes admirati sunt, 
quicunque de Lucano scriptitaverunt. Quamquam* 
ego nonnisi mediocris signum lectoris esse iudicem, 
qui hanc solam laudis caussam esse censuerit. Nam 
tamenetsi haud inficiandum sit, praecipuam sane No- 
strum in orationibus quas carmini suo intexuit, (eam 
enim intelligunt) exseruisse oratoriam artera atque 
vim et copiam, tamen ego tantum abest ut eam ob 
rem praecipua palma donandum censeam, ut existi- 
mem magis ideo esse laudandum , quod in ipsis iilis 
orationibus, quas tantopere omnes admirantur, mode- 
ratiorem sese gesserit, artemque illam declamandi, 
quae illa aetate, uti nosti, Ranki, iam in vitium eru- 
perat, quantum fieri potuit, constrinxerit, ita ut vera 
potius quam exornata ubique in illis orationibus pru- 
dentissimus poeta eloqui praetulerit Quam vividis 
autem coloribus reliqua etiam depingit! quam forti 
iucidoque carmine heroum suorum morec illustrat! 
quantam philosophiam ostendit in caussis rerum de- 
clarandis! quantam artem in eligendis et enarrandis 
iis rebus, quae veram et ingenuam delectationem pa- 
rere possint! ut in unoquoque libro satis multa 
suppetant, in quibus cum iusta admiratione lectoris 
animus haerere possit; veluti in primo, Caesaris in 
Italiam adventus, et metus populi; in secundo, recor- 
datio temporum Syllae Mariique, Cato Uticensis, Ru- 
bico, fuga Pompeii; tertio, Romae status, recensua 
copiarum Pompeii, et pugna ad Massiliam; quarto, 



EPI6TOLA. vil 



res in Hispania gestae, Vulteius, Antaeus, 
fata; quinto, oraculnm Delphicum, Caesarb pericu- 
lvm traiecto noctu mari, Comelia ; sexto, ad Dyrrha- 
chium bellum, Seaeva, Thessalia, Erichtho maga 
Sexto Pompeio permortuum vaticinans; septimo, pn- 
gna ipsa Pharsalica, tamquam summa rei, cnm stra- 
ge ernenta, ita iilnstrata, ut quasi ob oculos videas 
ntrumque ducem et utrumque exercitum mter se con- 
currentes et de orbis terrarum imperio deeertantes; 
octsvo, Pompeii cum Cornelia navigatfo, consultatio- 
nes cum proceribus, adventu» in Aegyptnm et interi- 
tus; nono, Catonb fortitndo et constantia, Persens 
atque Mednsa, Caesaris ad Troiam commoratio, eius- 
qne in Aegyptnm adventns; decimo denique, eius- 
dem in Aegypto res gestae, Achorei de Nilo enarra- 
tio, et pericnla Caesaris — nt nOiil magis dolen- 
dnm sit, qnam fata noluisse poetam reliqna etiam 
pari arte absolvere; qnae per singulas partes iam 
descripta animo eins obversata esse, haud destnit, 
qnae testentur in carmine ipso. 

Quoniam autem in unoquoque poeta non magis 
res ipsae, quas canit,. rerumque momenta atque sen- 
tentiae sunt ponderandae, quam exterior quodammo~ 
do habkus et ornatus ipse poetieus, quo singula ex- 
ponuntnr atque declarantur, dictionan, inquam, qnod 
attinet pocticam in singulis condsb et verbis et ver- 
sibns cpnspicuam, nescio pxofecto, an nep nimio hn~ 
ius : poetae stndio et amore abreptus praeter venun 
landando ducar. si dicam, iikun ab hac parte obi 
reliqitis paene omnibus Latinis praeponendum, at 
certe optimis quibosque aequiparandum esse. Sic 



VIII BPISTOLA. 



enim otiosa omnia et langukla fugit, sie ubique, quae 
vim habent atqne virtutem, ea sectatar, ric unicuique 
verbo pondera iusta tribuit, sic consueta relinquit, 
nova deligit et res in luce collocat, ut satis superet 
in singulis quibusvis versibus materiae, unde demon- 
strare possis, quae verae sit poeseos virtus, quod 
eius officium, et unde summa rerum in carminibus 
faeiendis pendeat 

Rhythmus autem versuum et verborum numerus 
ita est insignis, ut eum nullo nisi Virgilii rhythmo 
comparari posse videatur, neutiquam Virgilio post- 
poni, quemadmodum quidam faciunt, qui in hoc &a- 
pientiam suam ostentare cupiunt, ut et in his velint 
aliquid reprehendere, in quibus nihil est reprehen- 
dendum, sed pleraque omnia laudanda. Ego vero 
et rhythmum et dictionem Lucaneam tanti facio, ut 
existimem, qui artem poeticam condiscere velit, ve- 
rumque vigorem poeticum imbibere et experiri quid 
liceat vero poetae, et quo assurgat vera ars, quid au- 
deat et quo tendat, ex nnllo paene melius quam Lu- 
caneae artis exemplo edoceri posse. 

Quod autem in omni carmine suo historiam se- 
quitur Noster, neque mythologiam aliquam interte- 
xuit, quo Homeri exemplum aut Virgilium, imhato- 
rem eius, ipse etiam imitaretur, id laudi dandum es~ 
se et licere bono poetae, quivis iustus harum rerum 
arbiter concedet. Ceterum elementa mythologica 
haud deesse in Lucano, qui recte rem consideraverit, 
neque in formis aut nominibus haereat, facile fatebi- 
tur, si meminerit, quantum poeta ominibus atque 
prodigiis tribuat in iisque exponendis multus sit et 



BPISTOLA. IX 

egregie laboret, quae canat de oraculo Delphico, 
quaeque de Thessaliae magis, de Erichtho, et de 
afib rebus humana excedentibus exposuerit. Atque 
in Homericis istis omittendis meliori profecto obsecu- 
tus mihi videtur consilio atque rationi, quippe qui 
aumquam pariter laudandus esset, si in tam recenti 
materia Vetterem aut Martem vel Pompeio vel Cae- 
sari auxilio adduxisset, aut conciiia deonun de Ro- 
manorum rebus habita enarrasset Potius quod in 
hoc ab imitatornm grege se segregavit, eo ipso tan- 
tum abest ut inferior illis, ut melior fortiorque sane 
omnibns Us iudicandus esse videatur, qui talia in 
poeta maximopere desiderant. Qui vero historicam 
seriem reiiciunt, eos pariter Annales omnes cyclica- 
que carmina et magnorum nominum in hac aut simi- 
li poesi exempla improbare oportet. Vera poesis 
nulH tali legi adstricta est; neque quisquam hoc 
praeceptum dedit aut dare debuit, ut in nnoquoque 
carmine epico deorum interventus et concilia inter- 
ponerentur, aut ut omnia ad exemplar Homeri com- 
ponerentur; post quem quicunqne similiter eadem 
facere instituerit, is semper se scierit secundarum in 
igtis e»ae futurum partium, quoniam omms imitatio 
plenunque exemplo suo longe inferior evadere solet. 
Quod denique aiunt de Pompeio, ut persona in 
carmine principe, deque effectu iectionis et affectu 
iectoris, quo fiat ut pariter Caesar in earmine quo- 
qne superior sit et vincat Pompeium, atqne vich in 
proelio Pharsalico, id quale rit, recte rem conside- 
rantibus dubitari non potest Volnit in universum 
poeta memorabile Ulud belium ob oculos lectorum 



X EPI8T0LA. 

ponere, quo omnis status reipublicae Romanae Uu- 
topefee est immutatus; non voluit autem a parfibus 
Caesaris stare, primum quia ab eo eversae fuerant 
leges, deinde quia noluit encomium potius eius scri- 
bere, quam rem ipsam ab utraque parte spectandam 
praebere, quo ipsi lectores, utrum sequerentur ant 
admirarentur, sibi eligerent. Nequaquam autem no- 
luisse Caesarem quoque ab sese laudari, aperte pro- 
dtt in iis, qu*e libro IX, vs. 983 sqq. ad ipsum lo- 
quitur his verbis: 

Nam, si quid Latiis fas est promittere Musis, 
Quantum Smyrnaei durabunt vatis honores, 
Venturi me teque legent: PharsaUa nostra 
Vivet^ et a nullo tenebris damnabimur aevo. 

Sed idem tamen, ubicunque eum inducit vel facien- 
tem vel eloquentem aliquid, nisi in rebus adiapho- 
ris, constanter et ubique ita inducit, ut carpat eius 
consilium suscipiendi illius belli, potestatemqoe sum- 
mam eo ipso bello partam averaetur. De Pompeio 
autem quid vere eentiat, disertis eloquentem facit 
Catonem libro IX, vss. 190 sqq. Quera profecto 
laudavit et extulit carmine suo, quantum potidt poe- 
ta magaus et fortis et veri legumqae amans. Idem 
tamen impedire nec potnk neque voiuh, quin Cae- 
saris qooque iaureae clare effulgereut. Quas siunice 
agt praecipue sectandas sibi snmpsisset , Pompeii sa- 
ne res gestae totaque eius imago in omni carmine ad 
mhifam quasi redocta esset, quandoquidem per omnia 
nomnsi fugae eius aut clades fuisseot explicandae. 
Quomam autem ipse poeta a partibus JPompeii stat, 
a quo et universus senatus, et Cicero, et Cato Bra- 



EWSTOLA. XI 

tusque et quiHbet proceres steternnt, eo ipso effe- 
ctum est, ut et in carmine aliquae certe partes verae 
Pompeii comparerent, quae sane nullae fuisse&t, nisi 
poeta semetipsum quoque Pompeianum praestitisset. 
Atque sic vere effectum reddidit, quod libro VII, 
vss. 210 sqq. esse ait futurum: 

Haec quum betta legentur, 
Speeque metusque eimul^ perituraque t>ota mavebunt; 
AttonUique omnes vektti venientia fata, 
Non trammdssa, legeni^ et adhuc tiln\ Magne, favebunt. 

Quod igitur alibi notandum mertto Juisset partium m 
poeta studifim, id in hoc merito landandum, quoniam 
ea sola ratione et effici potuit et effectum est, ut m 
carmine quoque duae quasi partes ad coneertandum 
inter se committereniur. Nam si a neutrins stetisset 
poeta, parker nil nisi victoriae Caesaris fmssent refe- 
rendae. Qnod autem Caesar in cafmme quoque 
eminet, uti in victoria ipsa eminuit, id ipsum egTegi- 
um est veritatis-in poesi signum, contra quam pro- 
pter apertissima historiae documenta nentiquam niti 
poeta debuit. 

Haee suffiriant, Rahki, de carmine ipso eius- 
que ratione, et de obiectionibus criticorum poetae 
faetis, de quibus quid censendum sk, Tu ipse optime 
nosti, ut qui certum habeas, in canmn&btts ea esse 
longe optima et maxime laudanda, quae cerfassimam 
obiectationem pariant, atque sme dubio hidices, md- 
lam in Lucano esse paghiam, ex qua non vei ob re- 
ma vel verborum delectum magnam veramque ob- 
lectatkmem eruditus lector haurire queat. 

Ergo mittam ista, et iam Tibi exponam, quam 



XJI BPISTOLA. 

rationem secutus sim in textu hoc, quem vides, Lu- 
cani recensendo atqne constituendo , deinde de reli- 
quis addam; quemadmodum hoc secundum Quinti- 
lianum et apud antiquos moris semper erat, primum 
ut de lectione, deinde de explicatione atque inteqkre- 
tatione videretur. 

Circumspicienti autem mihi, quum editio aliqua 
minor Lucani esset curanda, quem textum potissi- 
mum sequerer operisque exscribendum darem, facile 
apparuit inter duas potissimum mihi optionem dari 
recensiones, vulgatam, quae a Grotio ortum duxit, 
et Cortianam, quae ante hos centum et quod excur- 
rit annos prodiit. Nam Weberus in duabus quas ad- 
curavit editionibus, textqm ipsum quod attinet, nihil 
mutavit, sed in altera, quae Bentleii et Clercquii no- 
tas praestat, vulgatum dedit, in altera, quae Cortii 
imprimis commentarium et Martyni Lagunae aliqua 
scholia habet, uti fieri necessario oportuit, Cortianum. 
Sed earum recensionum neutram hodie posse aptam 
iudicari, quae subHciatur editioni lectorum usui vere 
subventurae, non puto dubium esse debefe, quum 
vulgata, praeter interpunctionem minime probandam, 
innumeris etiam in locis lectiones habeat absque du- 
bitatione reiiciendas, Cortius autem, in bonis multis 
atque praeclaris quae restituit, mmis multa etiam vel 
ex ingenio vel ex libris intuierit, in quibus vulgata 
lectio esse praeferenda videatur. Potuisset sane me- 
dia quaedam via iniri, Oudendorpii textu exscriben- 
do; sed is ipse quoque in longe plerisque locis, 
quae discrepaatem praebent lectionem, vulgatam se- 
quitur, in quibus ea debebat emendari, nec omnino 



EPISTOLA. XIII 

per omnia certa videtur usus esse ratione; quemad- 
modum plerique critici faciunt, ut hic illic aliquid 
immutent, alia contra sine caussa intacta relinquant. 
De cuius omni ratione et de emendationibus ab eo 
factis, Ranki, paullo infra accuratius exponam. 

Igitur ipse textus recensionem aliquam facere 
institui; quae quoniam sine certa aliqua norma, uti 
ego quidem existimo, numquam bene procedere po- 
terit, Argentinensem cepi editionem, multum illam et 
ab aliis et ab Cortio etiam laudatam, quae prodiit 
anno 1509 cum Sulpitii comraentario, textumque 
habet sine dubio perboni et praeclari codicis, cuius 
lectiones discrepant in haud paucis locis ab eo co- 
dice, quo usus est Sulpitius, quum commentarium 
suum conscriberet. Eum igitur textum diligenter 
cum vulgato et cum Cortiano contuli, adhibuique 
quatuor codices Lipsienses, quorum lectiones accura- 
te Weberus in editione Fleischeriana dederat. 

Praeterea usus sum antiqua editione Petri Aeo- 
lici, Lipsiae impressa a Martino Landsbetgio typo- 
grapho, ante annum forte 1494, quam mihi Nob- 
bius, vir excellentissimus mihiquc amicissimus, ex sua 
bibliotheca commodaverat; cuius editionis textus egre- 
gie cum optimis libris concinit, in multis comprobat 
Argentinensem , in quibus ea a vulgaribus libris re- 
cedit, in aliis adeo haud raro reliquis omnibus prae- 
ferendus esse videtur. 

Hac igitur supellectili ita usui sum, ut Argen- 
tinensem prae ceteris in omnibus iis locis sequerer, 
in quibus ea vel propter sensum vel assensum reli- 
quorum librorum Aeolicique esset probanda. Qui- 



HV EPI8TOLA. 

bus ducibus ubicunque ab vulgata mihi recedendum 
eiie visum est, ibi semper notam adieci, auctoribua 
iattituendae mutationis accurate adductis, et adscri- 
pta vulgata lectione. Cortii aut aliorum varietatem 
integram adiicere nolni, quia non apparatum sed 
recensionem textus dare in decretis habebam. Ergo 
nota Ar. in animadversionibus mihi significat edhio- 
nem Aigentinensem 1509 ab Joanne Prflfis impres- 
sam; nota Ae., Aeolici, professoris olim Lipsiensis 
editionem, de qua paullo pluribus egit Martyni La- 
guna in epistola ad Heynium de Lucani editionibu* 
antkjukftuuis datam. Porro litera C. aignificat Cor- 
tium oum suis omnibus quos contulit codieibus atque 
edhkmibus antiquis; litera V. vulgatam, imprimis eam 
quam Farnabius Sehreveliusque exhibuerunt; nam 
ralgatae quoque ipsae quae vocantur editiones, %n 
quibusdam locis inter «ese discrepant. Cortius au- 
tem quam vulgatam vocat, Schreveliana est, qaam 
ille ob eoulos habuit. Denique iiterae a. b. c. d. 
more ac ratione ab Webero instituta denotant eodiees 
Iipsienses, quos dixi, de quibus et ab Cortio et a 
Webero accuratius expositum est. 

His deinde adjraniculig accesserunt edhaones eae, 
quas Tuo, Rabki, beneficio, Tuaque, qua soles 
omnibus hic subvenire, qui docti aliquid daborare 
copiunt, hnmanitate ex bibliotheca Schaumiana na- 
ctus sum; ac primum Bersmanniattae edhionk exetn- 
plar, qaae Lipsiae prodiit anno 1569, non optima 
quidem illa charta impre*sa, sed magno summeque 
laudando «tadio a Bevsmanao adeurata, qui quatuor 
codkes contalit, quonun unsm acceperat a Cameirn- 



EPISTOLA. XV 

rio filio, alterum ex bibliotheca academica Lipsiensi, 
tertimn a Weidnero, quartum ex Fabriciana bibKo- 
iheca. Eorum variantes in margine adnotavit, ipsos 
notis non dktinxit, textnm autem haud paucis locis 
ex iis emendatum dedit. Praeterea parva scholia ex- 
plicantia adiecit. In fine legitur carmen ad Piso- 
nem, a Bersmanno emendatum, quod ego hic adii- 
cere nolui, utnt vere Lucam sit; porro Camerarii no- 
tae ad lib. I. Pharsaliae, Scaligari notae ad ecl. ad 
Pisonem, Micylii notae in Pharsaliam; denique Ptdl- 
manni variae lectiones ex manuscriptis et editionibus 
antiquis. 

Porro Schrevelii editio, cum notis variorum, 
Lugd. Bat. 1658, qui in textu Grottum sequitur, Va- 
riorum notas imprimis ex Hortensio, Sulpitio, Salma- 
sio, Gronovio, Farnabio aliisque selectas exhibet, dif- 
ficiliora autem paene omnia praepostere explicita ha~ 
bet; unde explicationum eius non magnns ad intei- 
lectum verum Lucani potest iudicari usus. Additlo- 
cum ex Petronk), supplementum Maii, variantes codi- 
c*m quibus usi sunt Pulmanmw et Bersmamms, et 
in fine indicem satis copiosum et diligenti manu con- 
gestum, in quo, quod mireris, eccnrrunt interdum et 
lectiones et interpretationes longe alke atque quas 
habet ipse Schrevelius ; quas fere omnes recepit 
Cortius. 

Venio nunc ad Oudendoipii editionem, quae 
Lugd. Bat prodiit 1728. 4. cum selectis omnium sn- 
perioTum editorum notis, et variantibus lectionibus 
ex VI codcL Vossianas in bibliotheea Lugdunensi ad- 
servatis, ex Divionensi, duobus Parisiensibus, duobus 



XVI EPISTOLA. 

Oxoniensibus , porro Cantabrigiensibus, Marburgensi, 
Amstelodamensi, etc. denique editionibus: Romana 
1469. Veneta 1477. Parmensi 1473. Bririensi 1476. 
Mediol. 1491. Argentinensi 1509. Aldinis 1502, 
1515. Parisiensi 1512. Textum ante oculos habuit 
Oudendorpius Grotianum. — Quodsi quaeris, Rahki, 
quis tandem usus verus ex illis tantis Oudendorpii 
opibus atque copiis ad ipsum Lucanum pervenerit, 
haud equidem Te celabo, potius Tibi et lecturis 
omnem lectionem Oudendprpianam, qua ille a vulga- 
ta recessit, hic descriptam dabo, quo, et quid iudi- 
ces, materiam in propatulo habeas, et quid eligas, 
uno obtuitu iudicare queas. 

Lib. L v. 31. dedit: descendere. 120. permissum. 181. in tem- 
poro. 229. it torto, uti et Cortius. 247. in peetore. 279. faciet. 335. 
descendere. 453. remoti incoUtis luci. 481. Alpemque. 507. Concipe- 
ret. 534. e partibus. 580. e medio. 586. Lucae. 588. errantis. 600. 
Cybeben. 608. numen. 642. ulla sine lege. 695. deeerta. 

Lib. II. 16. orbi. 31. Adfixere. 76. hosti concessa. 110. visum 
lentiy ubi vulg. visum est I. quod nos omisimu* adnotare. 134. 
hominis quid fata paterent. 174. cum victima tr. 194. ense reeepto. 
213. aquae. 214. Jam sangu. 216. in flumina. 264. nolit in isto. 273. 
laetae. 293. R. que bella «., Diductique. 296. Dahas. 299. tumulos* 
335. contusaque. 346. comitem. 351. sint. 356. adciifitf. 406. ttmeto 
Sapis Is. 407. genaotte. 409. fractas devolvit. 429. adspicit. 470. 
Devertitque. 473. firmissima. 506. ettorepit. 527. utmurto. 645. jLatto. 
654. ifepitkie. 693. tocita«. 722. Jlexi. 

Lib. III. 32. genero. 33. Abscidis. 85. Pompttnas. 127. vooemnt. 
185. Crnoffosotie. 191. Penet. 227. estremae. 280. Essedoniae. 286. 
Xerses. 305. Pacifero. 404. atrte altarsoit*. 460. caesi. 469. ©er6ert# 
tctit. 475. tnntxa. 477. recugsu. 526. puppes. 552. retitlit. 586. Cattte. 
612. nisu. 625. rooore nervif. 630. descendit. 659. remte. 660. Deie- 
cfiim. 672. tofutn. 673. expulso. 713. procttrrttnt. 729. cectdtt robur. 
74». PoUuerit. 757. gttanti. 

Lib. iF. 102. aatta*. 123« rarior. 270. noste. 290. animam. 298. 
Astutii. 317. DestringunU 329. ora tamen, noct. 406. Curictum. 447. 
Inpedit. 451. !a*e. 520. ejrfulit. 525. vergere. 651. permittere. 662. 



JEPISTOLA. XVU 

BeUa regai. 665. ferox. 669. Libyae gentes. T06. voluptas. 719. t«- 
catito e* 6. 726. ObUquusque. 821. oostrt et6i f. ensis. 

Lib. V. 16. e celsa. 43. ho6m. 71. $ubmotus. 79. premeret. 91. 
Contaehtmque. 129. /uturo. 155. limina. 157. ttnsit. 209. ejpttleaotie. 
307. onmio ccrfe. 911. ettie. 828. eegticnfiir* 993. despecta. 349. relifi- 
Ottene. 372. diri. 409. vientn, rap. 434. UgaUu 481. mundo — labo- 
rum. 633. intonttft. 640. e etimmif. 648. fluctum. 665. 2Vec eciet. 680. 
gemtftteaue. 681. ingratat ingessit — onerelae. 693. morti. 696« Ia6or 
iefe, favorque. 758. premeftt. 761. oix. 763. rumpet. 769. non olitn. 
773. sorte parata. 785. nie eonitige. 804. vadit. 806. /u£tt — ti6i. 

Lib. VI. 24. ef ilUsum scopulis revomentibut. 27. ra6ia*o. 42. 
vastaque. 55. atit iungere. 66. rabidum. 76. moao tertae pr. 88. cfam. 
109. turgTOtiotie. 112. Et foUis ep. nem. 116. ante hoe. 128. tmpttl- 
su vaUi. 139. pate6ant. 201. Promoveat. 208. Sic Lihveus densis. 
226. e canguine. 227. furorem. 244. putatis? 246. ejbttir. 294. £*- 
celadon. 314. at>er*o. 317. devertere. 382. Boebryeio. 384. mpere co- 
fotti. 390. Bhoete. 410. Aic. 412. tncurrens. 466. praeducwtt. 482. ni- 
etie. 484. Perspectumque. 499. tWic. 507. erimina. 532. BetuUt — fe- 
ettim. 585* undantia. 541. Inmergitque. 576. Paarsaita. 585. atrerre- 
re. 650. mettiant. 655. aperitur crine remoio. 664. possint. 673. me- 
ottiiae. 704. Traeturae. 717. nostrt. 724. tniotie. 771. d*ecet — dtece- 
dat. 778. Adspesi. 810. aditiat. 826. liquit. 

Lib. VII. 28. populis. 94. JRomanae tradere. 130. J?t more t>eu- 
tura eet. 156. Siphonas. 179. Defunetos ululare patres, et e. 191. 
neecine arvie. 198. Aethero. 399. Perspexitque — ntimen. 225. *a6e- 
nae. 244. Casurom fatis. 260. nocentem. 261. flammaque. 262. gfla- 
dioque essohite culpam. 272. atit murtae. 286. quarum. 295. tn 6etia 
furentet. 313. destringere. 331. $umta Cereeatte t>irt*e. 342. praeve- 
ettie. 363. compreeettm lim. c. 374. pqpttine. 385. procttmmf. 396. Se- 
natus. 406. ro corpore bellum Jam possit. 434. ^tfa — vagatnr* 452. 
/npttlif. 482 fremitus. 495. timeoat. 503. cafet tna*e «ocene a tangtii- 
ne ferrum. 514. coluti. 530. mi6es. 549. rogatae. 557. populis -— /u- 
rorttm. 571. scelertim eet. Caed. 579. rerum. 584. regwn. 594. pre- 
mtmtttr. 621. demissum f. ensem. 622. ai?°^ia. 623. pectore fela. 641. 
Vineimur. 658. t>ot>ifaue. 676. fatisque negatunu 699. Perepectaeee. 
715. oromiftaint» 646. rapiuntur. 751. Sctre mtinf. 761. cassumque 
eubile. 768. ptitem. 785. Utgestaque. 828. ureae. 

Lr*. VIIL 11. ^uafitam. 20. per orbem. 27. pudet. 41. tuoef. 64. 
/ato. 113. dignere. 161. Pemp. pectore. 215. Ae pigeat. 251. PAa- 
cett. 259. Syedris. 279. ctirartim t>o6ie arc. 314. cat magna. 327. 
Crassos. 397. Aversotque. 342. audtfu. 378. ^tftit /oeeae — eeotiettti. 
390. mieieee. 413. Saevitia. 426. iaceret 444. Aeguptos. 449« otti. 
466. Aa6ec. 463. fentiif gratum. 479. i>exerat. 487. terrae. 488. «t 



XVIII EPI6TOLA. 

flamma. 589. ejrtuftat ar. 567. adpeUere. 580. t Utore. 588. t terris. 
601. vacartt. 615. proettore. 617. FcWet, ct 618. «Seo 1 . 620. Aetnc- 
xitque, nt »it ftnpplendn negatio. 632. Non fit. 655. aptare» 665. 
adem. 674. aitcisa. 685. reges. 688. tceZerts. 690. Exsiccata. 693« 
fforert. 720. m Ittara. 734. eantu tristi, 777. tfettiilat. 802. Magni eet 
I. 833. Oeirtn. 841. umoram. 857. Avertet? — tioebit. 862. i» aeatio- 
ro. 864. TYifeo oeneraiitiir eesptte fulmen. 865. manttira futuris. 870. 

L». U. 12. flitratur. 67. dart iusta. 70. non tato m p. 73. 
Afa» tamen. 109. ooaturit. 131« Hospitiis. 186. tanorat, 190. multum. 
195. tiire. 213. Fac taltnu 219. Tune Tarekondimotus. 250. stgna 
eeattamtir. 259. morerisqut. 261. vacanti. 263. potuit vtstro Pomp. 
288. Phrygii sonus incrtptt aeris. 290. florjferi. 301. fletaoat. 333. 
Keer, ventttt 355. Lethon. 379. mea et^na secutis. 405. turba. 406. 
jMoentee. 420. Libyae. 430. petimnf ao oroe. 449. noeent — orttim 
— Libge — liatttdae. 454. arente. 474. extrema. 484. nitti. 512. ttat 
certior illic. 525. abstulit. 542. mari. 572. aaec. 576. sterilesque ele- 
git harenas. 584. profatus. 587. ger& 588. vapores. 590. Carpento- 
auc. 604. Xtaim ee/ 615. /atum i» a*cnte. 619. essudet. 627. tuco. 
632. Femineo quat — tolutae. 633. aversa. 646. Phorcys — Ceto- 
ene. 648. aoaucere. 653. Gorgonos. 656. PnJegraeot, et. e., Gigan- 
tas. 668. Gorgonos — meatu. — 684. rapta eie Gorgone. 686. ^era. 
722. fumantia. 764. JZexo. 765. florenae. 810. rtitftafum sanguine. 
820. Sabaeas. 831. dimitttt. 840. Sufpectam mie. 865. Claustra /e- 
rft m. 896. mixtit. 907. taetot ti atiit. 917. comat. 919. Peucedanon- 
que. 942. illi. 944. rarae nemorum. 954. natatum. 955. Heroas. 1016. 
ocfli pclagique. 1040. ptfen*. 1049. genertt; — nenotatie enm. pnn- 
cto, non interrogatione. 1051. tntt. ctun poneto. 1052. Angeris. 
1008. gonor? 1062. audet — ^couiritone. 1081. notmet. 

Lia. X. 10. teeutam. 84. Qua dtcuit. 95. amat. 97. Airit tntre. 
120. tuo/ccta. 122. fulctt gemma torot. 123% /uco. 130. ntiJiif. 136. 
JKtcttouere iUie reges. 142. pereuwuw. 232. neu. 238. disturrere. 241. 
in oera. 242. peMunt tot. 245. adsiduo ~ Jtatii. 290. in oceatut. 
828. tn alta. 334. sacra tam c. 340. ftetti, tnWicta. 357. n«6i& 361. 
puerum. 397. Superot. 398. Non segnis A. 419. Romsmi. 421. vin- 
ennt 447. JVee teetit. 488. Ambitiosa d. 490. menti. 512. ad bellum. 
514. Gie#ar et, auxiliis ut vidit libera ponti Ostia, non fatum me- 
rsH potnasqut Pothini Distulit uUerius. 517. non flommis rapuit. 
518. gladio csrvix. 536. tttoitut. 

Apparet, in primk libris pauca, in po*tremk 
plura mutasse Oudendorpium; quorum quae ego cum 
iilo communia habeo, dudum equidem receperam, 



EPI6T0LA. XIX 

ante quam cius editionem manibus meis tractavi. Ut- 
at enim magni semper fecerim atqoe faeiaio Batavos, 
tamen eorum editiones nonnbi tmii plerumqne adire 
soleo, quum ipse proprio Marte rem satis iam sum 
centemplatua atqne perspectam habeo, qnia nolo 
memet obrui notarum et explicationum, qnas adii- 
ciunt, mole atque pondere; quae et in Oudendorpio 
ad satis grande volnmen excreverunt Qui quidem, 
crUica quod attinet, eo valde landandus est, quod 
tenge pleraque ex eodicnm anctoritate emendavit, 
raro aliquid ex coniectura, mnnquam autem ita su- 
perstitiose manuscriptb adhaesit, ut et reprobanda 
reciperet opinione aliqua praepostera et praeconoe- 
pta adductus, uti muiti hodie faciunt, qui, qunm 
nnmquam antea codicem oculis suis adspexere, ubi 
unum aut alterum nacti sunt, tum demum se verum 
auctorem, quem tractant, manibus terere existimant 
Contra in Oudendorpio hoc notandnm esse merito 
dixeris, quod ille ex tam multis quas attolit boms 
memorabilibusque lectionibua, tam paucas, certe in 
prioribus Ubris, in textum sunm reciptendas duxerifc 
In commentario exegetico, uti titulns praefert, suia 
praecedentium plerorumque commentatorum interpre- 
tationes praemisil De ipsius autem explicationibus 
si, quid sentiam, Rahki, ex me exquiris, in his iile, 
nt fatear quod ego verum esse deprehenderim, haud 
multa bene, difficiliora haud raro perperam, alia 
plane non explicuit, innumera contra sine neoessitate 
longissimis notarum ambagibus oneravit. De falsis 
vide verbi caussa ad I, 7. 55. 170. 173. »71. (cu- 
ius tod quam ego dedi expiicationem* unice proban- 



XX EPISTOLA. 



da videtur; cf. iodicem v. Spumare.) Porro: 461 
ubi intclBgit Germaniam irruptionibus barbaromm p< 
decessum Romanorum paiefactam. Dein I, 588. I 
93. 126. 162. 230. 250. 279. (ad quem locum c 
VI, 806.) et sic porro innmnera; ut nemo debe; 
existimare se intelligere Lucanum, nisi melius Oi 
dendorpio intelligat 

Burmannus, cuius editio Lugduni Bat. prodi 
1740. 4. in textu pierasque Oudendorpii mutationc 
recepit, in ceteris vulgatam restituit; ipse paucissim 
novavit, omnmoque sese, uti faciunt, qui tuta diligun 
in emendando perquam timidum, et multo etiam ti 
midiorem praestitit, quam Oudendorpius. Nactn 
erat Burmannus exemplar editionis Gryphianae 1542 
cuius margini Heinsius variantes codicum 25 una cui 
suis coniecturis adleverat Id ab eo Bentleins expe 
tierai, in usum suum conversurus, quum editionei 
pararet, itemque Cortius; at ille Euclio noluera 
suum ihesaurum illis commodare, inimicitiasque ma 
gnas inde sibi eorum conflatas iactat, quum tame 
interim ipse opum istarum Heinsii in edhtone sua av 
nullum aut in paucis usum fecerit. In interpre 
tandis difficilioribus pariter cum Oudendorpio vacil 
lat, alia plane non tetigit, quae maximopere eran 
explicanda; quaedam tamen bene explicuit. Ceterun 
stilo egregie Romano, uti in reliquis suis, ant 
omnes elucet 

Cortii minor editio, quae Lipsiae 1726 prodiil 
textum habet emendatum ex plus sexaginta libris e 
editionibus, et praeter critica imprimis etiam laudan 
da est ab elegantia typorum et ideo, quia distincta 



^tfMMM^B^.. 



EPISTOLA. XXI 

mA m ea orationes ab narratione reliqua literi* ob- 
fifpria, quam rationem etiam nos hic sequendam esse 
daximus. Emendationes eius magnam sane partem 
■eoessario faenmt limitandae atque amputandae, cla- 
■stante cnm sensu ipso et usu scriptoris, tom codi- 
cm optimorum longe maiori numero. Adiectae sunt 
nb textu notulae criticae, in quarum plerisque non- 
msi vnlgata lectio adnotata legitur. Reliqua omnia 
cam expKcationibus editor maiori editioni reservave- 
rat, quae vivo Cortio numquam prodiit, quia prodie- 
iut interim Oudendorpii editio, et snas tum molieban- 
tar Be&tiems Burmannnsque. Sed ems notae et in- 
tcger commentarius , ad nonum usque librum ab eo 
ibtohrtus, nescio quomodo, ad Martyni Lagonam de- 
vcnit, ex cuius bibliotheca nactns est Weberns, nna 
cm ipahtt quoque Martjrni Lagunae notnlis, ex qui- 
bas ommbos Weberus alteram editionem adornavit, 
qiae, uti iam dbd, imprimis Cortii et textnm et no- 
tas onmes quoad extabant exhibet, haud inutilem sa- 
ae rel ad criticam vel ad interpretationem appara- 
tm. Ceternm in explicationibus haud magis saepe 
Cortius quoque tetigisse verum mihi iudicandus esse 
rins est, quam refiqui tantum non omnes tetigere; 
at nihil magis dolendum esse videatur, quam Webe- 
ia ant non licuisse aut non in decretis fuisse, ex his 
et ex Bentieii aliormnque qnas dcdit anhnadveraoni- 
bus breviorem concinnare editionem, in qua aliorum 
erroribus commemoratis snas potins posnerit inter- 
pretationes, suumque iudicinm umcuique loco adie- 
cerit; quem ego ex his, qnae adiecit, omniom opti* 
aie eonm qui ante me interpretati sunt, sensum Lu- 



XXII EPISTOLA. 

taid assecutura esse arbitror. Nam qui ex Martyni 
Laguoae additamentis multum se vel ad crisin vel 
ad intellectum Lucani proficere posse speraverit, nae 
is egregie frustratum sese senserit. Eius enim ope- 
ra, saltem in his quae extant, prorsus nihili est iu- 
dicanda, quippe qui ita totus ab Cortii iudicio pe- 
penderit, ut tantum non ubique ei adstipuhretur, 
nusquam fere proprium aliquid, quod vero usui esse 
poaset, adferret, quemadmodum saepenumero illis 
accidere solet, qui potius in accumulandis et inspi- 
ciendis hic illic, quam recte usurpandis codicibus 
editionibusque veteribus industriam suam ponunt 
Cetetum Cortinm haud raro in metrieis impegisse, 
est sane quod raireris in homine tam docto tamque 
subacti iudicii. Producit enim Pharon, uvidi au- 
tem et leniter corripit, et alia quaedam habet simi- 
lia, quae per se iam efficiunt, ut eius textus num- 
quam possit ad vulgarem usum commendari; nam 
Lucanus profecto nusquam contra iustam Romani 
oris prosodiam commisisse ab quoquam iudicari 
debet. 

Bentleius uti in aliis propter incredibile acu- 
men ingenii sine dubio magnus habendus et inter 
maiimos quosque extollendus, ita in Lucano tamen 
magis ideo est admirandus, quod tam falsa potuerit 
proferre, tantosque errores tanta doctrina eloqut, 
quantos elocutus est; id quod inde absque dubio ei 
accidit, quod opinatus est, posse Lucanum et intelli- 
gi penitus et explicari vel a doctissimo homine, an- 
tequam etiara integram fortasse perlegerit, ingenium- 
que eiu* et indolem omnem illi propriam recte per- 



BPISTOIjA. XXIII 

spectam habuerit. Cuius si voluissem falsa omnia 
convellere, magis in his debuissem operam impende- 
re, quae non vera essent, quam in verioribus com- 
monstrandis. Atqui ego taraenetsi neutiquam vel in 
mathesi vel in reliquis rebus piane reiiciendam cen- 
seam apagogicam illam rationem, quam quidam ma- 
gis etiam iusto diligunt, tamen ubi brevitas ante 
omnia sectanda est, potius. in veris ponendis quam 
in falsis refutandis industriam meam me collocare 
posse cupio. Nec minus Bentieio Clercquius illevan 
Jever cum longis suis animadversionibus tantum non 
ubique laterem lavit oleumque et operam omnem 
perdidit; quum Bentleius tamen, uti in omnibus suis, 
certe ob dictionem qua cuncta illustrat et propter 
reHqua egregia ubique eandem, quam et in meliori- 
bus suis, oblectationem pariat Verum haec philolo- 
gi gustent, elegantiorisque adament doctrinae secta- 
tores, ubi aut ingenium exercere, aut oblectamentum 
capere satagunt. Qui verum auctoris intellectum se- 
ctatur, eum abstinere saepe oportet ab his, a quibus 
vei propter auctoritatem nominis, vel per insignem, 
qua excellunt, oratoriam artem ad falsissima quae- 
que amplectenda deduci queat. 

Denique adhibui splendidissimam illam quae 
Vindobonae apud Degenium prodiit editionem, ab 
Hlycino quodam curatam, qui Viennenses aliquot co- 
dices contulisse se scribit, ceterum recensionem ex- 
hibuit plane vulgatam, praeter paudssimos aliquot 
locos, in quibus partim textum misere pessumdedit, 
ut I, 169 (nisi memoria me fallit; nam librum nunc 
non ad manus habeo) ubi ex cdd. puto rescripsit 



KIT EPISTOLA. 



Curionum Jonico a minore, ei II, 440, quo loco 
sic inehoat hexametram: Gaudens habere viaa, ei 
constmctionem infert, qnae numquam poterit Roma- 
na vocari. Idem tamen duobus aut tribus locis le- 
ciiones habet commemorabiles, e quibus unam adeo 
in tertum recipiendam dmri, lib. VII, 751 Scirevo- 
lant pro ieiuna illa vulgata Schre volunt, certissime 
ratns, Illycinum illum in codicibns suis invenisse, 
quod in hac similitndine literarnm et in verbo tan- 
topere nsitato reliqui omnes non agnovere. In qua 
re si Tibi, Rahki, iusto paullo audacior visus fue- 
rim: constructionem quidem qnod attinet, et Ouden- 
dorpinm et Cortium scito eandem fere habere, ut 
qui reposuerint Scire ruunt, qnod ad sensum idem 
fere est cnm nostra lectione. 

His igitur quae dixi adminicnlis hoc me asse- 
cntnm esse spero, quod asseqm Tolui, primum ut 
vulgatam ad certum aliquem librum, qui haud im- 
probandus esset, emendarem, deinde ut rescinderem 
superiorum omnes eas emendationes , qnibus non ad- 
stipularentur eomm librorum lectkmes, qui mihi in- 
notuere et quos ego sequendos drad; denique ut bo- 
na etiam Cortii amplecterer, et imprimis eius inter- 
punctionem seqnerer, exceptb his, in quibus ab eo 
recedendum propter serisum et propter codices ar- 
bitrarer. Semper auiem equidem existimavi, oratio- 
nem dictionemque anctoris nonnisi ita recte posse re- 
stitui, si integer textus vulgatus cum nno certe libro 
antiquo, qui probandus esset, ad verbum a principio 
usque ad finem accnrate conferretur, ad eumque, iu- 
dicio, quo oporieret, adhibiio, vel bona vel mala 



EPISTOLA. XXV 

editionum interpositaruro corrigerentur ; ita enim pro- 
fecto fieri, ut saltem una recensionum antiquiorum, 
ad quas omnis critica nostra necessario recurrere de- 
bet, (quouiam ipsius auctoris textus nulla umquam 
arte certo demonstrari poterit,) certo quodammodo 
vestigio premeretur; eius autem libri lectiones vel 
ex sensu, vel ex usu auctoris vel ex assensu aliorum 
librorum esse ponderandas. Quae res quomam a 
plerisque non ea ratione instituitur, qua institui de- 
bet, inde accldit, ut saepe textuum recemdones exsi- 
stant, quae plane nullae sint vocandae, quia non ap- 
paret, quare edhor, quum in aliis locis certos libros 
secutus sit, in aliis eosdem neglexerit, in quibus vel 
imprimis fuistent sequendi, Atque sic recte nuper 
a quodam animadversum legimus, plerorumque et 
tritissimorum adeo Latinorum imprimis auctorum de- 
siderari etiamnum tales editiones, quae meliori cri- 
ticae arti leetorumque vero usui responderent, utut 
multi edendis operam navarint codicesque et appara- 
tum criticum et exegeticum adhibuerint Nam neque 
Horatius nec Livius aut Cicero aut Tacitus aut Ovi- 
dius ita sunt emendati, ut merito laudari recensiones 
possent, nisi fertasse J&hnii Horatium aut eiusmodi 
proventus bonas editiones vocare velis; ut nihil di- 
cam de Phaedro Orellii simUibusque, quae quasi 
monstris editionum mihi videntur accensendae, utut 
ab aliis magnificis etiam verbis sint laudatae. Omni- 
um autem ii plerumque minimum certe conferunt ad 
textus bene emendandos, qui, ubi sibi scriptorem ati- 
quem edendum sumpsere, nihil potius habent, quam 
ut longa per omnes torras itinera suscipiant magnis- 



XXVI EPISTOLA. 

que sumtibu* sibi ea colligant, quae saepeuumero 
melius intra muros parietesque suos nancisci possent, 
si vellent iig uti, quae ante omnia primum sunt in- 
spicienda. In quos sine dubio illud est repetendum, 
quod vetus quidam poeta cecinit: 

Quod est ante pedes nemo cernit; coeli scrutantur plagas. 
Qui furor inter nostrates ad summum videtur eru- 
pisse, ita ut omnes se cupiant Bekkeros evadere, 
quum, ut in omni re, ita et in critica, mjilti quidem 
v«Q&7r*o(p6<?oi, Bacchi autem per profecto pauci exi- 
stant. Quodsi existimant istiusmodi scrutatores, quo- 
niam ipsi plerumque aut parum emendant, aut non 
satis considerate multa instituere solent, certe post 
venturis editoribus se magno praesidio esse futuros, 
ego de hac re ita existimo: qui recte velit auctoris 
recensionem instituere, eum suis ubique, non aliorum 
oculis uti debere, allata autera et oblata ab aliis 
aomiisi ad rem forte stabiliendam esse adducenda, ita 
tamen, ut eiusmodi auxiliis numquam nimis magna 
aut nirais secura fides habeatur; iudiciumque, si ad- 
sit, subactum, et linguae ipsius scriptorisque usus no- 
tkiam vel summis opibus largissimaeque supellectili 
esse praeferendam. Agant igitur alii, ut volent, au- 
xiliaque sua sibi, tamquam in Lucano Pompeius fa- 
cit, ex omni ortu atque occasu conquirant; ceterum 
aliorum virtutem non ex opum aut copiarum magnis 
nomifiibus, sed ex effectu iudicent, eum ipsum au- 
tem non ex opinionibus praeconceptis , sed ex vero 
ponderent. Sciant autem, non uno tempore vel in 
minimo scriptore omnia posse perfici, singularumque 
aetatum singulos quasi quosdam esse gradus, per 



EPI6T0LA. XXVII 

quos ad meliora adscendere debeant, nullumque opus 
irecte posse procedere aut excoli atque perpoliri, ni- 
si, quid ante omnia curanduin atque perficiendum sit, 
recte perspectum habeamus. Quemadmodum multos 
nunc in Plauto laborare video, ut uno temporis mo- 
mento omnia ac singula statim summa perfectione 
absoluta ab sese praestentur; quos omnes certissimo 
augurio Icaros praevideo esse evasuros, nullam aliam 
ob causaam, quam, quoniara, uti supra ex Cicerone 
nostro attuli, 

Quod est arite pedes, nemo cernit, coeli ecrutanturptogas. 
Etenim si ea via contenti fuissent, quam ingiessi fue- 
rant antehac magni sed multo modestiores viri, du- 
dum haberemus principis JLatinorum poetarum talem 
ec|itionem, ex qua legi tamen tamquam poeta posset, 
et in qua nisi posteri certo vestigio altiora olim per- 
sequendi copiam haberent. 

Haec satis sunto de consilio meo rationeque, 
quam secutus sum, Ravki, in hoc Lucani textu enu- 
cleando atque emendando. De qua re ideo hic 
paullo pluribus exponendum a me esse dmri, quanto 
iustiores sunt hodie querelae de perversitate critico- 
rum, qui, quum ipsi aut nihii perficiant, aut omnia 
vel mediocriter vel praepostere instituani, iudkare 
tamen se posse putant de aliorum operibus, et «um- 
ma quaeque in aliis requintnt. Quonun ego stulti- 
tiae et importunitati tanto magis occurrendum esse 
atbitror, quanto minus amquam partibus aliqufbtts 
sum addictus aut esse volo, et quanto magis hodie 
in ephemeridibus literariis simitibusque institutis a 
partium plerumque studiosis omnia genmtur atque 



XXVIII EP18TOLA. 

reguntur; a quibus Tu me, quantum potes, defende 
atque protege. 

Compendio brevitatique me, uti in criticis, ita 
et in exegeticis studuisse, ex ipso scholiorum meo- 
mm adspectu continuo Tibi patebh, Rahki; certissi- 
meque spero, Te hoc meum consilium haudquaquam 
e8se improbaturum. Nolni eqmdem librum mei, non 
Lucani ipsius, caussa legi, nolui longis notarum am- 
bagibus morari lectorem, neque eommentarinni scri- 
bere, qualem nnper Kritzius ad Sallustium, in quo, 
tamqnam in iure immenso lepusculus, sic autor mna- 
tat, notis plane suffocatus, in quibns falsissima saepe 
pro yeris venumdantar. Qnem longissimarnm nota- 
rnm conscribendarum, commentariorumqne immenso- 
rum congerundorum condendorumque morem nostra- 
tibus pkne relinqnendum esse duco, qnum sensus 
qni subsit loco, saepe paucissimis verbis possit de- 
monstrari, gloria autem non adeo magna ducenda sit, 
quam plnrimis verbis interpretein existere eorum, 
quae alius quispiam aut scripsit aut cecinit, ut ibi 
multis utare, ubi vel uno vel pancissimis possit res 
absolvi Itaque ego hic satis esse dmd, si rectiorem 
ubique ponerem interpretationem; quam memet in 
multis sane, si non in omnibus, indigitasse, credo 
haud inficiabitur, qui v. e, cum aliorum interpreta- 
tionibus contulerit ea, quae, etsi perbreviter saepe, ad- 
notavi ad I, 1. 2. 7. 31. 55. 58. 76. 108. 135. 267. 
282. 314. 369. 311. 880. 465. 493. 610. 663. II, 
40. 98. 126. 150. 162. 237. 250. 276. 277. 324. 
342. 397. 439. 519. 524. 537. 577. 621. 635. 682. 
712. 728. III, 14. 35. 64. 93. 111. 181, 190. 230. 



EFI8TOLA. XXIX 

283. 284. 244. 277. 314. 828. 389. 410. 419. 455. 
457« 459. 491. 527. 549. IV, 0T. 77. 82. 158. 
163. 182. 197. 226. 248. 269. 278. 808. 385. 405. 
432. 484. 489. 518. 545. 554. 638. 678. 724. 749. 
750. 809. V 9 137. 198. 279. 316. 871. 899. 457. 
478. 707. 720. 771. VI, 29. 58. 85. 267. 285. 301. 
432. 651. 702. 710. 819. VII, 108. 154. 173, ubi 
plerique nullam habent parenthesin. 187. 806. 325. 
462. 546. 549. 658. VIU, 5. 10. 31. 100. 102. 
158. 288. (ubi in nota lege: supra vs. 31.) 400. 
404. 417. 482. 590. 619. 651. 684. 750. 863. IX, 
199. 192. 426. 435. 648. 656. 680. 740. 758. 776. 
820. 867. 877. 924. 938. X, 24. 43. 50. 127. 188. 
191. 263. 275. 278. 329. 356. 408. 451. 455, (ubi 
L hospite qffixo.) 473. 483. 492. 499. 538. qui- 
bus in locis me opinor rectius aliis plerisque sensuia 
auctorb explicitum dedisse, secundum leges explican- 
di, quas ipse usus Lucani praescribere mihi visus est; 
cuius de peculiaribus evolvere velim lectores indi- 
cem, quem adieci, in vocibus: hypaUage, simpliciay 
tra, epargere, betta 9 adiectivum, praeteriti, ani- 
ma, spumare, cardo, exigere^ fata, fa*, rapere, 
hij tenc, iacere, impeUere, iste 9 orbis, nutti, obti- 
(tatm, os 9 par, post, regnum, sed, #t, squalentia, 
tot> negatioy et, transpositiones , tremulus, quae 
etsi in aliis pariter atque in Lucano occurrant, ta- 
men in hoc qma ignorata sunt, saepenumero falsae 
interpretationi ansam praebuerunt, aut non statim 
primo intuitu recte ab unoquoque capientur. In ali- 
quibus enucleandis et interpretandis aliorum interpre- 
tum, imprimis antiquiorum, ipsb verbis usus sum; ex- 



XXXII LUCANl VITA. 

qua in arte ita eminuit inter coaevos suos, ut opti- 
mis qtribusque poetis latinis par haberetur; quemad- 
modum auctor dialogi de causb cprruptae eloquen- 
tiae ah: Exigitur iam ab oratore poeticus decor: 
non Attii aut Pacuvii veterno inquinatus, sed ex 
HoratU et VirgHii et Lucani sacrario prolatus. 
Et recte cum Virgilio potest comparari, siquidem et 
ilie sua habet vitia, «et haud desunt loca, in quibus 
ultima corrigentis manus in eo aperte desideretur; 
Horatio autem in multis praeponi, certe quoad vir- 
tutem virilemque, quem in omnibus praestat, animum, 
quamquam et ipse quodammodo ad adulationem de- 
lapsus est in laudando Nerone. Scripsit Lucanus, 
quum paene puer esset, (ut Papinius docet) certamen 
Hectoris et Achillis, cum cadaveris Hectorci redem- 
tione, seu Hectoris lytra, deinde fabulam Orphei 
inferos adeuntis, incendium urbis Troiae seu Cata- 
causmon Uiacum, catalogum Heroidum, SaturnaUa, 
Silvarum libros decem, Medeam tragoediam, hypo- 
mnemata prosa oratione, declamationes, epistolaa ex 
Campania, fabulas satyricas; quae eius opera ad 
unum omnia interienmt» Pharsaliam, quae ex maio- 
ribus una exstat, primis Neronis imperii annis scri- 
bere instituit, eamque perfecit usque ad decimi iibri 
dimidiam forte partem. Cuius operis primos tres li- 
bros adiuvante Polla uxore dicitur correxisse, reli- 
quos, si vixisset, emendaturus. Additurus autem 
fuisset sine dubio reliquam omnem belli civilis histo- 
riam, cuius omnem seriem animo certe descriptam 
habuisse coniici potest ex loco libri VI, vs. 813, ubi 
haec ad Sextum loquitur vaticinans: 



LUCATfl VITA. XXXIft 

Tibi eeriior omnia vatee 
Ipee eanet Sieulie gemtor Pompeius in arvis^ ete. 

in quo sine dubio Virgilianum Anchisem imitatums 
fuisset, Aeneae filio quae ventura essent vaticinantem. 
Ceterum Pharsalia nomen ex prima declinatione esse 
flectendum, non ex secunda, ut quidam fecere, qui 
pro plurali videntur habuisse, apparet ex ipsius Lu~ 
cani verbis supra iam allatis, quae leguntur lihro IX, 
vs. 985. ubi Pharsaliae nomen cum verbo singulari 
numero posito constructum deprehenditur. 

Practer Pharsaliam autem inter catalecta poeta- 
rum Nostro tribuitur etiam carmen panegyricum ad 
Calpurnium Pisonem, in quo Pisonis et publicae et 
privatae laudes celebratae sunt a poeta nondum vi- 
gesimum annum ingrosso. Quo in carmine hoc cer- 
tum esse videtur, quae in vulgatis editionibus legun- 
tur a vs. 250 usque ad finem, collocanda esse post 
versum 71, quemadmodum recte et in Gryphiana et 
Bersmaimiana editione factum est. Ceterum hnhis 
poematis lectio in editionibus ita male dum est eon- 
stttuta, ut nisi alia supellectili adhibita neque sensus 
recte declarari neqne dictio bene emendari possit. 

Vixit Lucanus ad vigesimum septimum aetatis 
annum; periit enim in coniuratione Pisoniana eodem 
mortis genere, quo et patruus eius Seneca ab Nero- 
ne est interemtus; de qua re legendus Tacitus An- 
nalium libro decimo. Decessit autem pridie CaL 
Maii, eodem anno quo consul est designatas; sepul- 
tusqne est in hortis suis, quos pulcherrimos habuit 
Ipse Nero ei iussisse fieri videtur inscriptkmem, quae 
inventa est Romae in divi Paulli templo hi* verbis: 



XXXIV LUCANI VITA 

M. Annaeo Lucano Cordubensi poetae beneficio 
Neronis fama servata. 

Martialis de uatali Lucani: 

Haeo est illa dies, quae^ magni conscia partu$, 
Lucanum populis et tibi y Polla, dedit. 

QuiNTiiiiANus : Lucanus ardens et concitatus, 
et sententiis clarissimus, et, ut dicam quod sen- 
tio, magis oratoribus, quam poetis, adnumeran- 
dus. 

De quo rhetoris clarissimi iudicio videnda, quae 
supra in praefatione p. vi a nobis dicta sunt 

De Lucano Barthius Adversariorum libro LIII, 
c. 6. haec habet: 

Lucanus, poeta magni ingenii, neque vul- 
garis doctrinae, spiritus vero prorsus fteroict, 
iam inde ex eo tempore, a quo floruit, maxima 
semper fuit auctoritate, praecipue apud philoso- 
phos, propter grave, nervosum et acutum vi- 
bransque et penetrabiie sententiarum pondus, 
quibus universa eius oratio mirifice floruit, adeo 
ut in eo genere parem nusquam uUum habuerit. 

Maresiusque Epist. I, 8,: Lucanus poeta est, 
m quo, quamvis quaedam reprehendantur, longe 
tamen plura laudanda sunt. — De rebus aeres 
et sanas habet opiniones : de virtute vero non fe- 
re aliter, ac Zeno, loquitur, gravesque de ea 
sententias ubique inculcat, quae eo altius homi- 
num mentibus insident, quod non sine aliquo 
aeumine infiguntur. 

Quanti Lucanum fecerit summus homo, praestan- 
tissimusque poetarum omnium recentiorum, magnus 



LUCANI VITA. XXXV 

noster Gobthius, inde coniici licet, quod ille in tra- 
goediae suae inclutissimae Fatisti parte altera, in qua 
classicam et poesin et omnino culturam tractat atque 
informat, et Thessaliae omhis et Erichihus magae, 
quam ibi inducit, imaginem ex Lucani libro sexto 
adumbratam dedit Non enim solum haec, sed et 
ipsa illa scena et castra in Thessalia facta, quae ca- 
nit Lucanus, illic ob oculos posita leguntur, aperto 
testimonio, et diligenter cognitam Goethium habuis- 
se poesin Lucaneam, et inter reliquos Latii poetas 
Nostrum sine dubio praecipuo loco posuisse. 



M. ANNAEI LUCANI 

PHARSALIAE 



LIBER PRIMUS. 



SUMMARIUM. 

Praefatur poeta argumentum. — T. Conqueritur de bello ipso. — 
32. Alloquitur Neronem. — 66. De causis belli intemis. — 97. 
Aemulatio inter Pompeium et Caesarem, mortuo Crasso. — 
15T. Luxuries Romana. — 182. Caesar Rubiconemtransit, Ari- 
minumque invadit — 230. Queruntur incolae eius regionis 9 sese 
primos cuiusque belU sentire damna. — 260. Aeoedit Gurto, Rp- 
ma expulsus, ad Caesarem, eumque ad beUum hortatur. — 291. 
Caesar milites alloquMr. — 361. DubUs miUUbu^ LaeUus item 
ad beUum hortatur. — 385. Adsentiunt mUites. — 991. Ergo 
Caesar Romam petit. Enumerantur copiae. — • 465. Fama ma- 
ior vero Romae de eius adventu. Metus popuU. Fugiunt se- 
natores et cives, et ipse Pompeiuo. — 522. Prodigia vtsa enar- 
rantur. — 583. Ea propter consuUtur Tuseus vates Aruns. Lu- 
stratur urb$. Sacrificium fit infaustunu Mala pramagit Aruns. 
-— 638. Item Figulus. — 672. Item matrona quaedam. 

Bella per Emtibioe plus qnam civilia campos 
Jiaque datum soelori canimus, populomque potentem 

1. BeUa, plurali numero pro Georg ; I, 490. Gf. Nostr. in II* 

singulari posito, ut eorpora po- ne huius 1. — plus quam civiHa, 

nnntnr pm eorpore, et ora pro maiora civilibus, ut ▼. c. illo, 

ore. — per campos i. e. q. in «uod gestum erat inter Syllam 

campis, uti II, 90. Marius Nu- et Marium; ideo qnod integrae 

da triumphati iaeuit per regna nationes exterae in parnbu* 

Jugurthae. Emathia oroprie para erant, et qnia Caeaar contra 

erat Macedoniae. Ct. Gell. 14, ipsnm imperram popnlumqne 

C. Plin. 4. 10. Solin. 14. Poetae Romanum bellum fecere vide- 

tatenm •emmani errore etPhar- batur. 

salicam pugnam ad Philippos 2. ius datum seeleri. Jns cre- 

pngnatam rcferunt, dnce Vfrg. bro est Lucano aliisque i. q. 

1 



% M. A8IAII LUOAHI 

In sna vlctrici convenum visoera dextra, 

Cognatasque aciea, et rupto fbedere regni, 

Certatum totia concussi viribus orbia 5 

In commnne nefss, infestisque obvia signis 

Signa, pares aqnilas, et pila minantia pilis. 

Qui» furor, o cives, quae tanta licentia ferri, 
OenUbus invisis Latinm praebere cruorem? 
Quumque superba foret Babylon spolianda tropaeis 10 

Ausoniis, umbraque erraret Crassus inulta, 
Bella geri placuit nuOos habitura trinmphoe? 
Heu quantnm terrae potnit peiagique parari 
Hoc, quem civiies hauserunt, sanguine, deitrae, 
Unde venit Titan, et nox nbi sidera condit, 15 

Quaque dies medius flagrantibue aestnat horis, 
Bt qua bruma, rigens ac nesda vere remitti, 
Adstringit Scythico glaciaiem frigore pontum! 
Sub iuga iam Seres, iam barbarus isset Araxes, 
Et gens si qua iscet nascenti conscia Niio. 
Tunc, si tantus amor beili tibi, Roma, nefandi, 
Totnm snb Latias leges qnum miseris orbem, 
In te verte manns: nondum tibi defiiit hosti*. 
At nnnc semirutis pendent quod moenia tectis 



Va. 8. Quidam cum Cortio interrogandi eignum post ferri 
ponunft, sequenti versu ad placuit coustructione tracto. Faleo. 
flam adamat Lucanu» hnnc copulae usum, in plane diveraia euun- 
ciatb. Bandcm constructionem ▼. III, 800. similemque TJL 460, 
683. IV, 188. 199. 096. VI, 100. 

18. Sie Arg. Ae. C. — Vulg. pot. terroe pelagique. 

eumma poteetae, imperium, ius quod certatum eet, uti ve. 70. 

in civee, poteetae magistratue negatum et 401. ignatmm. 

alienjus. Cf. I, 2«7, 276. VII, 7. poret aquilas, i. e, ad eer- 

68. 266. ScetuM est audacia in tamen aibi invicem oppositas. 

bello illo •uacipiendo conspicua, Dictio ab re atbledca deprom- 

deinde bellum civile ipeuin, de- pta. Cf. V, 8. VI, 8. Similiter 

nique, ut h. L, intelhgi poeiit Virg. Georg. I, 489. paribue een- 

is, qui bellum illnd gessit, Cae- currere teiie. 

sar. Ett igituri iue unperii per 9. tneifis, L e. infettis, nt v. 

bellnm illnd ad Caeaarem trans- 489. et H, 227. IV, 788. — fro- 

Iatum, P****t de Craeeo reportatie. 

4. ruptofoeiere regni; regnum 12. fnfttot, quia ex bello ciTili 

oet dominatio vel uniue velplu- nullus decernebatur triompbue, 

rium, velnt triumvirorum, Cae- libera republica. C£ m, 78. 

sarit, Pompeii, Craesi, aut, mor- VI, 260. 

tuo Crasso, Caesaris et Pompe- 28. Nondum. Sencus: At nun- 

ii. Id ruptum, qunm transiret quam habebis copiam in tema- 

Caeear Rubiconem. Sic IV, 27. nue verteadi; nnmquam enim 

rvptis legsoat. hHcusqne hostfc ttbi defuit, noa 

6. certatum, subetaustive, pro; deerit umquam. 



PHAllSALIAE LIB. I. 3 

Urbibus Italiae, lapsisque ingentia muris 85 

Saxa iacent, nulloque domus custode tenentur, 
Rarus et autiquis habitator in urbibus errat, 
Horrida quod dumis multoaque inarata per annoa 
Hesperia est, desuntque manus poscentibos arvia, 
Non tu, Pyrrhe ferox, nec tantia cladibus auctor 80 

Foenua erit: nuili penitua discindere ferro 
Contigit: alta sedent civiiis vulnera dextrae. 
Quodsi non aliam venturo fata Neroni 
Invenere viam, magnoqoe aeterna parantor 
Regna deis, coelumqu? suo servire tonanti 35 

Non nisi saevorum potoit post bella Gigantum: 
Jam nihil, o superi, querimur: scelera ipsa nefasque 
Hac mercede placent: diros Pharsalia campos 
Impleat, et Poeni saturentur sanguine manes; 
Ultima funesta concurrant proelia Munda. 40 

.His, Caesar, Perusina fames, Mutinaeque labores 
Accedant fatis; et quas premit aspera ciaases 
Leocaa; et ardenti servilia bella sub Aetna: 
Muitom Roma tamen debet civilibos armis, 
Qood tibi res acta est. Te, quum, statione peracta, 45 
Astra petes serus, praelati regia coeli 
Excipiet, gaodente polo, seu sceptra tenere, 
Seu te flammigero8 Phoebi conscendere currus, 
Telluremque nihii mutato sole timentem 

28. Arg. Horridaque in dumis. 
31. Cort. descendere. 

31. erfc, tc. olim quaerenti, per hypallagen dictum pro:/«- 

quit auctor fuerit Al. 1. erof. nesta proelia apud ultimam Aftm- 

— uuUi ferro tc. externi alicu- dam, h. e. in extrema Iberia 
iut hottit; id quod taepe omit- titam. JBa enim figura crebro 
titur a peeta, ut v. 82. 93. III, noster utitur. Cf. II, 212. 270. 
314. — discindere, tc. corput III, 66. 161. IV, 554. IX, 656. 
Romani imjperii. AJta ilia tuI- % 100. VI, 294. VU, 25. etc. 
aera civiht dextera ingeatit, 41. Perusina /omet; Peruaiam, 
aon hoatia exterut. Nam etai Tutciae urbem, ouo L. Auto- 
inTaterint exteri, non tamen niut fugerat, Augustus per fa- 
ererterunt libertatem Romanam. mem in deditionem coegi.t. 

— penitus? ita ut yitam ljber a- Mutinae, ubi contulet, Hirtiut 
temque tollerent. Cf. III, 701. Panaaque, caeti. 

40. Ad Mundam, Hitpaniae 43. Leiicat, prope Aciium. — 

urbem , Pompeii iiberi «nnt ti- servilia bella , non iliud tub 

cti, quorum Cnejut caetut, Spartaco, aed recentiut auh Sex~ 

Sextut fuga elaptut, Pompeia- to Pompeio, qui aervoa contra 

norum caeaa triginta millia. — Auguatum concitaverat v 
uftima proeUa funestd Munda\ 



4 M. AJCRABI LUCAKI 

Igne vago iustrare iuvet: tibi nnmine ab omoi 50 

Cedetur, iurique tuo natura relinqnet, 

Quis deus esse velis, ubi regnum ponere mnndi. 

Sed neque in Arctoo sedem tibi legeris erbe, 

Nee polu8 aversi calidus qua vergitur Austri; 

Unde tuam videas obiiquo sidere Romam. 56 

Aetheris immensi partem ai presseris unam, 

Sentiet axis onus. Librati pondera coeli 

Orbe tene medio: para aetheris illa sereni 

Tota vacet, nuliaeque obatent a Caesare nubes. 

Tnnc genus humanum positis sibi consoJat armis, 80 

Inque vicem gens omnis amet: Pax missa per orbem 

Ferrea beliigeri compescat limina Janl. 

Sed mihi iam numen: nec, si te pectore vates 

Accipio, Cirrhaea velim secreta moventem 

Sollicitare deura, Bacchumque avertere Nysa. 66 

Tu satis ad dandas Romana in carmina vires. 

Fert animu8 causas tantarum expromere rerum, 
Immensumque aperitur opus, quid in arma furentem 
Impulerit populum, quid pacem excusserit orbi. 
invida fatorum series, summisque negatum TO 

Stare diu; nimioque graves sub pondere lapsus; 
Nec se Roma ferens. Sic, quum, compage soluta, 
Saecula tot mundi suprema coegerit hora, 

51. Vulg. iurisque tui. Nostr. Arg. Ae. C. 

54. aversi. Sic Ae. C. b. d. — Vulg. et Ar- ad*>er*i. 

64. accipio. Sic Ar. et C. — Vulg. et Ae. Accipiam. 

55. obliquo sidere, h. e. in Cortius et Martyni Laguna ex- 

pronum despectante, ut IL 413. iftimarnnt hic usurpatam dictio- 

*ol dicitnr dies pronus. Cf. IV, nem vacare aUcui rei\ reccpta 

7T4. lectione eeteno. Vaeatt eereno 

57. Si aiterutram coeli par- nullus facile bonas poeta dixe- 
tem presseris, axis ab ilia parte rit, quippe quod idem fere fo- 
nimium premetur. Ergo sede ret ac ti dicas: vacare vacue. 

in medio. (Haec omnia autem 68. Tu mihi iam nunc numen 
primis Neronis annis scripta.) es, quum nondum ad superos 

58. Aliud hoe exempium est transieris. 

hypaHages, de oua v. sopra ad 64. Cirrha, oppidum Phocidis, 

v. 40. et not crit. ad IX, 656. prope Delphos. Nysa, Baccho 

Nam adi. sereni proprie compe- saera. Eius autem nominis de- 

tebat voci pars, ut sensus es- cem floruisse urbes feruntur, in 

set: pars illa aetheris media, lndia, Arabia, aliis terris, una 

in qua te sedere cupio, serena et in Helicone. Juv. 7, 64. 

(sit, et) tota vacet (h. e. racua 70. nsgofum, i. e. quod nega- 

sit nubibus et pura) nec uliae tum est a fato iis reous, qaae 

obstent nubes ab iiia parte, oua ad summa pervenere, stare diu- 

sedet Caesar. — Piane falso turnis. Sie supra : certatem vs. 5. 



PHAMALIAE UB. I. 5 



Antiquum repetent iterum chaos omui*, mktis 

Sidera sideribue concvrent: ignea pontum TO 

Astre petent: telius extendere litora nolet, 

Kxcutietqoe fretum: firttri contraria Phoebe 

Ibit, et, obliquam trigas agitare per orbem 

Indignata, diem poacet aibi: totaqae discon 

Bfachina diToki torbabit foedera mundi. 80 

In §e magnu rnnnt: laetia honc namiaa rebus 

Oreaceodi poaoere modam. Nec gentibua ullis 

Commodat in populom, terrae pelagique potentem, 

IaTidiam Fortnna aoam. Tu cauasa maiorouj, 

Facta triboa dominis commnnis, Roma, nec nmqaam 86 

In torbam misai feraiia foedera regni. 

O male concordea nimiaqne capidioe caeci, 

Quid miscere iurat vires, orbemque teoere 

In mediol Dom terra fretum, terramque levabit 

Aer, et longi voivent Titaoa laborea, 90 

Noxque diem coelo totidem per signa sequetur, 

Nolla fidea regni sociia, omnisqae poteataa 

Impatieoa consortia erit Nec gentibus ullis 

Credite, oec ionge fatoram exempla petaotar. 

Fraterno primi maduerunt sangoine muri. W 

Nec pretium tanti tellus pontuaque furoris 

74, Sic. C. — Vulg. repeten» i. ehao»; omn. m. 

76. teUu» exiendere Utora no- paribnt inter se), uti numquam 

let 9 excutietque fretum, h. e. tel- antea tactum crat. Nam antea 

lua non ampliuB finet tuos ter- aut retpublica fuerat, aut impe- 

vabit, neque fretum arcebit a num aub uno. 

territ. Sic enim tupplenda ett 88. orbemque, bc. terrarum. 

negatio, more Lucaneo. Cf. II, tenere tn medio, quasi rem de 

40. 365. 373. 409. etc. Quem cuius pottetsuconcertetur; tam- 

utum quoniam non animum ad- quam &&kov aut teiccv. Male 

▼ertere, plerique interpretee, et Cortius in medinm. 

Bentleiua quoque, frustra fuere. 80. levabit, i. e. suatinebit. 

79. indignata, h. e. nolet bt- Nam aere BUBtinetur omnis ter- 

gis tuit contenta eiie iisque ra. Ovidras: circumfu»o pende- 

cursum abtolvere obliquum su- bat in aere teUue (t, 11.)» 

am. 90. Titana, aolem. 

85. Sentus: Nec tamen Fortu- 91. totidem, h. e. sex zodiaci 
na, licet invida Romanis, uUis signa, quia dies totidem occu- 
gentibus exteris commitit, ut pat. 

everterent libertatem Romanam. 93. gentibus uUi» tc. exterie 

Traaait autem ad alteramcaut- credite, h. e. ab illis excmpla 

tara belli demonstrandam. petite. Cf. 31. nulli ferro. 

86. nee unquam. Conttrue : et 94. fatorum, h. e. excidii ; apud 
foedera ferafia regni in turham nos ipsos enim exttiteTunt aoti- 

(h. e. plurfims commissi quitus exempla. 



6 M. AICHAEI LUCANI 

Tunc erat; exiguum dominos commisit asyium. 
Temporis angusti mansit concordia digcors; 
Paxque fiiit non sponte ducum. Nam sola futuri 
Crassus erat belli medius mora. Qualiter, undas 1M 

Qui secat et geminum gracilis mare aeparat hthmos, 
Nec patitur conferre fretum; si terra recedat, 
Jonium Aegaeo franget mare: sic, ubi, saeva 
Arma ducum dirimens, miserando funere Crassns 
Assyrias Latio macuiavit sanguine Carras, 106 

Farthica Romanos solrerunt damna furores. 
Plns Ula vobis acie, quam creditis, actum est, 
Arsacidae: bellum victis civiie dedistis. 
Dividitur ferro regnum: populique potentis, 
Quae mare, quae terras, quae totum continet orbem, 110 
Non cepit fortnna duos. Nam pignora iuncti v, . 
Sanguinis, et diro feraies omine tedas j\Q 

Abstuiit ad manes, Parcarum, Julia, saeva 
Intercepta manu. Quodsi tibi fata dedissent 
Maiores ia iuce moras, tu sola furentes 116 

103. franget. Sic Ar. Ae. C. b. c. — Vulg. frangat. 

07. commisit ic. in contentio- ni, quin uterque eorom soiu* 

nem. orbi imperare vellet. 

98. Concordia inter Caesarem 112. Construe: Nam Julia, 

et Pompeium exignum duravit (Caesarfc filia* Pompeio uupta) 

temput. saeva Parcarum manu interce- 

102. Isthtnus non patttur, ina- pta, abstulit secum ad maues 
re geminum conferre fretum, h. pignora inncti sanguinis, et tae- 
e. undas suas. Cf. II, 578. Sic das diro omine ferales. Julia 
recte locus legitur. autem mortna est prae terrore 

103. franget, h. e. efficiet ter- ex adspectu vestisPompeii, cruo- 
ra recedendo, ut Jonium mare re adspersae, quam ille domum 
frangatur Aegaeo, h. e. undas miserat ex comitiis, in ouibus 
suas contra Aegaeum impeilat, interfectus fuerat Domitii qui- 
impugnetque Aegaeum. Sic Bo- dam servns. Ibi examinata Ju- 
re*8 V, 606. suum mare influctus lia abortnm fecit, et brevi post 
Cori frangU. Cf. et VII, 154. una cum infante decessit. — 

105. Carrhas, urbem Mesopo- pignora. Intelligi potest infans 

tamiae, quo se receperat Cras- natns; sed melins ipsa ex 

sus, et ad quara proelio fusus coniugio cognatio. Cf. V, 473. 

interfectusqne est. — taedae snnt ipsnm coniu- 

108. Arsacidae vocantur Par- gium. Eae autem vocautur fe- 

thi ab Arsace, imperii auctore. rdles diro omine, quia morte Ju~ 

Cf. VIII, 218. liae, quasi infelici quodam omi- 

111. Non eepit fortuna duo$. ne, etmatrimonium iiludsolutum 

Nimis raagni fuerunt iili duo, et pignns amoris ablatnm erat, 

qnam quibus posset snfficere et ninc taedae iilae ipsae^ qua- 

tanta magnitudo imperii Roma- tenus ad Bfanes ablatae, ferales 

fuere. 



PHAMAUAB LIB. I. T 

Inde virum poteras atqoe hinc retfnere parentem, 

Annatasque maniia excosso iangere ffarro, 

Dt generos mediae aoeerie lonxere Sabinae. 

Morte tna diaeaaaa fides, beilumqae movere 

Permiaaam ducibas. Stimulos dedit aemola vfrtus. 120 

Tu, nova ne veteree obacurent facta triomphos, 

Et vktis eedat piratiea laorea Gsliis, 

Magne, times: te iam aeriea nsnsqae laboram 

Erigit, impatfeneqae loci fortana secandi. 

Nee qaemqaam iam ferre potest Caeaarve priorem, 126 

Pompdosve parem. Quis iustius indait arma, 

Scire nefas: magno ae iadice qaisqae taetar: 

Victrix caassa deia placolt, sed victa Catonf. 

Nee coiere pares: alter, vergentibus annis 

In senium, longoque togae tranqnillior oau, ltO 

Dedidicit iam pace ducem; famaeque petitor, 

Malta dare in vulgas; totas popalaribue auris 

Impelli, plaasaqae sai gaudere theatrfc 

Nec reparare novaa vires, maltomque priori 

Credere fortanae. Stat magni nominis nmbra: 185 

Qualis frugifero qoercos sablimis in agro, 

Exuvias veterea populi sacrptaque gestans 

Dona ducum, nee iam validia radicibus haerens, 

Pondere fixa suo est; nudosque per aera ramos 

Effundens, trunco, non frondibus, efflctt umbram; 140 

Et quamvis primo nutet casora sub Euro, 

Tot circom silvae firmo se robore tollant, 

118. Sic. C. — Vulg. aoceris medioe. — 120. Sie Ar. Ae. C. c. 

— Vnjg. Permiasum e$t. — 121. facta. Sic Ar. ct c — Ae. fata. 

— Vulg. et C. acia. — 141. Sic Ar. Ae. C. — Vulg. At qu. 

121. nova facta *c. Caesaris. parare, sed priori credebat for- 
eeteret tr. sc. tuos, Magne. tunae. 

122. piratica laurea, quam re- 135. Stat magni nomimin «m- 
portarat Pomp., derictis piratia. ora, h. e. Pompeius stat h. e. 

125. te iarn^ sc. o Caesar. durat, tamquam ombra magni 

192. multa dare h. e. lados nominis; quia Dfagnus vocatue 

eahibere populo, et largitione*. est, ex quo salntatna hoc nomi- 

Sunt autent infinitiTi historicL ne est ab Sylleno exercita. IJm- 

Sensos : Pompeius , ntpote fa- bra antem vocatur quod iam de- 

mam sibi coneiliare quaerens, siit esse, nt libertatis nmbra 

mnlta dabat in populnm , totns n, 803. Similiter et Vm, 449. 

impellebatur anra popnlari, de Ptolemaeo: Qui$ eoaroitt «1»- 

gaudebat plausu sni theatri, nec hram Horreat? 

cnrabat a&i novaa virea com- 141 Supnlenda copnla; est 

enim asynaeton. 



& ■. AJflf AEI 147CAMI 

Seftis*. tamen GeJkar. Sed non in Caeeare tantum 
erai, mc fasma dueis: eed nescia virtns 
loco: soleatme pnder, non vincere bella. 146 

AkjNtr et indomUos; quo spes, quoqoe ira vocasset, 
r%rri> suna, et numqaam temerando parcere ferro: 
Sfrec ^ e o s uQ ergere soos, instare favori 
Nmnittw: impelkns, qoidqaid sibi, gumma peftenti, 
Q to o rt aret, gandeneqne viam fecisse ruina. 150 

^«Altter expressnm ventis per nubiia folmen 
Jasafcmerin impaki aonka mundiqae fragore 
Kmicnit^ rapitqne diem, popolosqae paventee 
Tantkil, obliqua praestringens lumina flamma. 
bft aua templa fnrit: nullaque exire vetante 156 

Mmteria, magnamque cadens, magnamque revertens 
Oaft stragem late, sparsosque recoiligit ignes. 

Hae ducibus caossae suberant: sed publica belli 
Seasina, qaae populos semper mersere potentes. 
Nanaque ut opes mundo nimias fortuna subacto 100 

laiulit, et rebus mores cessere secundis, 
Praedaque et hostiles luxum suasere rapinae: 
Non auro tectisque modus: mensasque priores 
Aspernata fames: cultus, gestare decoros 
Vix nuribug, rapuere mares: foecunda virorum 165 

Psupertas fugitur; totoque accersitur orbe, 
Quo gens qnaeque perit. Tum longos iungere fines 

154. praeHringens. Sic Ar. Ae. C. c. et Bentl. — Vulg. prao- 
*tringu*ns. — 160. Vulg. nimias mundo. Nostr. C. — 167. Sic Ar. 
C, — Vulg. Tunc. 

143. Sed non etc. Opponitur in quibus oritur et quasi habi- 
iatn Pompeio Caesar, isque de- tat et regnat fulmen. Intelli- 
claretur non tanti numinis fuis- gendae igitur nubes, aer. Ful- 
ae, quanti ille, sed magnae cu- men in nubibus suis furit; et, 
pidinie regni gloriaeque. quoniam nulla materia exitu pro- 

144. vwtus nescia stare locosc. hibet, exit nubibus, et cadens 
ftat la Caesare, nec ullus pu- (sc. in terram) et inde rever- 
dor, nJsi non vincere. tens magnam dat stragem. ^ — 

141. J£t hi quoque infinitivi De fulminis adventu et reditu 
•VKHt absoiuti, ut supra vs. 181. vide Plin. Hist. N. XI, 55. Xen. 
— ftmvrandO) i. e. bello civili Mem. 4, 3, 14. Sencc. Epist. 57 

tnouinanao. fin. 

14H, mgtrt) celeriter succes- 164. cultus; videlicet multioia, 

•lous «uU uti. vestes Sericas aliasque, quae 

W9. imvtUtHS, h. e. evertens vix foeminis indulgerentur, 

tt roiaovena omnia impedimen- aumpsere viri. 

U ot obstacula. 165. foecunda virorum , quae 

155. In $ua templa furit. Tem- procreavit viros fortes. 

pla flihuinU sunt loca aut regna, 167. Quo perit, h. c. luxus, 



PHARSALIAB LIB. I. 9 

Agrorum, et quondam duro sulcata Camilit 

Vomere, et antiqoos Curiorum passa ligones 

Longa sub ignotis extendere rura colonis. 170 

Non erat is populus, qoem pax tranquiila iuvaret, 

Quem sua libertas immotis pasceret armis. 

Inde irae faciles; et, quod suasisset egestas, 

Vile nefas; magnumque decus, ferroque petendum, 

Plus patria potuisse sua; mensnraque iuris 175 

Vis erat: hinc leges et plebiscita coactae, 

Et cnm consulibus tnrbantes iura tribnni: 

Hinc rapti fasces pretio, sectorqne favoris 

Ipse sni populns; letalisque ambitus urbi, 

Annua venali referens certamina Campo: 180 

Hinc usnra vorax, avidumque in tempora foenus, 

Et concussa fides, et multis utile bellum. 

Iam gelidas Caesar cursu superaverat Alpes, 
Ingentesque animo motus, bellumque futurum 
Ceperat. Dt ventum est parvi Rubiconis ad undas, 185 
Ingens visa duci Patriae trepidantis imago 
Clara per obscnram vultu moestissima noctem, 
Turrigero canos effnndens vertice crines, 
Caesarie lacera, nndisque adstsre lacertis, 
Et gemitu permixta loqui: Quo tenditis ultra? 190 

Quo fertis mea signa, viri? Si iure venitis, 
Si civee, huc usque licet. Tum perculit horror 
Membra dncis; riguere comae, gressusque coercens 
Languor in extrema tenuit vestigia ripa. 
Mox ait: O magnae qui moenia prospicis urbis 105 

Tarpeia de rupe, Tonans, Phrygiique penatee 
Gentis Juleae, et rapti secreta Quirini, 

178. Sic. Ar. Ae. b. — Vulg. et C. pretio faece*. 
181. Sic C. — Volg. in tempore. 

Yitiorum materia, gentibus fa- patriam suam vi subigere, eum 

talis. tandem grandem dignumque ho- 

170. ignotis, quos ipsi domini norem esse existimarent. 

fondorum numquam a facie no- 178. rapti fasces , i. e. consu- 

rant, quia nimis longinqui. latus acquisitus. — sector favo- 

173. Inde accidit, ut animi ad rw, favoris sui quasi auctiona- 

iram faciles essent, et ut con- tor. 

temnerent iam , tamquam Tile 194. et languor quidam, gres- 

nimis, nefas committere civile sum coercens, vestigia eius re- 

quasi et minoris momenti, ad tinuit in extrema ripa. 

quod ipsorum egestas eos aut 197. secreta, sacra myoteria 

aes alienum incitasset; potius Quirini in coelum rapti. 



8 



H. AKHAEl 



■ *■ 



Soia tamen colitur. Sed non 
Nomen erat, nec fama ducia: 
Stare loco: solusque pudor, n 
Acer et indomitua; quo epes 
Ferre manum, et numquam * 
Successu* urgere euos, inatr- 
Numini8: impeiiens, quidqui*' 
Obstaret, gaudenaque viam 
Qualiter expressum venti* ~ 
Aetheria impulai aoniiu nv 
Emicuit, rupitque diew. - 
Terruit, obliqua praestr • 
In aua templa furit: u '*•• 
Materia, magnamque «"•*" 
Dat stragem late, spar» 
Hae ducibua cauttu "• 








Hae ducibua cauat». 
Semina, quae popuh» --"** 
Namque ut opes muut» 
Intulit, et rebus iaur** 
Praedaqne et hihsu^ 
Non auro tectfo; A .o, ^ 
Aspernata famu» * •— •" 
Vix nuribii?^ ra t .~e 
Paupertas fug'{ 
Qnu gens quftc^ 

154. pnwblrm 
Mringuens. - 
C. — Vulg;. '#i 




•o 



Vi 



14». A*Cff •*?: 
iaui P«mif** ,: <» _,- 
claratur 
•e, qiiu." 
pldiniK 

144 
erat i 
dor, • 

147 
SUlll 

7" *' 
\nt[*. 



xnetar 
armte 
marique 
» munc quoque, 
iecerit hostem. 

m 

per amnem 

arvis 
hoate 
^ipt iram; 
caudae 

hiatu 
Mauri 
pectus, 
, exit 

tmpellitur undia 
canduit aeataa: 
li tiaiUca certus 

m colonia. 

ttque auxerai undaa 
_ C^nthia cornu, 
fetifcu* Alpem. 
Mponitur amnem, 
cetera rumpit 
fluminis undaa. 

gwrgtte, ripam 

«4 tonetttit arvis: 

iura relinquo; 



200 

miles. 

905 



210 




215 




ZsO 



*.-* 






*• 



<• 



~-* *^a^3f Jkaiao iam foedera swtio. 
^ C. * c. d. - ^ulg. atowt. - Vulg. 

\ ^ Yalg. et C. fracti fa*U* lam. 

biconem ad finem Januarii. Ter- 
tia Cynthia est tcrtia nox ab in- 
terlunio, quod plemmqne ulu- 
Ttam affert. Hinc lnna plu?iam 
portendens gravida TOCa l a L„,!: 
^ w Val. FL M,6«. Senaua: tertiam 

rB^aSt *"£ m t~*rat* iura, v^coC 
****•■■* IniqniUto inimicorum loodera 

Hu rnpU. 



io 



u> c 



PHAB8ALIAB LIB. I. H 



Credidimus fatis. Utendum est iudice betto. 

Sic fatus, noctia tenebris rapit agmina ductor 

Impiger, et torto Baiearia verbere fondae 

Ocior, et miasa Parthi poat terga sagitta; 289 

Vicinumque minax invadit Ariminum. Ignea 

Solis lucifero fugiebant aatra relicto, 

Jamque diea primo8 belli viaura tumultua 

Exoritur. 8eu aponte deum, 8eu turbidua Auater 

Impulerit, moeatam tenuerunt nubila lucem. 235 

Con8titit ut capto umua deponere miies 

Signa foro, 8tridor lituum clangorque tubarum 

Non pia concinuit cum rauco claggica cornu. 

Rupta quiea populi, atratisque excita iuventua 

Diripuit gacrig adfixa penatibug arma, 240 

Quae pax ionga dabat: nuda iam crate fluentea 

Invadunt clypeos, curvataque cugpide pila, 

Bt acabre8 nigrae morau rubiginig enses. 

Ut notae fuhere aquilae Romanaque aigna, 

Bt celaua medio conspectu8 in agmine Caeaar, 245 

Diriguere metu, gelidua pavor occupat artug, 

Bt tacito mutos volvunt in pectore questua: 

male vicinis haee moenia condita GalUs, 

tristi damnata loeo! Pax alta per omnes 

Et tranguilla quies populos: nos praeda furentum 250 

Primaque castra sumus. Melius, Fortuna, dedisses 

Orbe sub Eoo sedem gelidaque sub Arcto, 

Errantesque domos, LatU quam claustra tueri. 

Nos primi Senonum motus, Cimbrumque furentem 

22T. Ae. vindiee beilo. 

931. Jriminum. Ignee. Sic Ar. — C. et ignee. — Vulg. ut ignei. 

235. hnpulerit. Sic. C. et Ae. — Vulg. tmpulerat 

240. Dkipuit. Sic Ar. Ae. b. c. — Vulg. Diripiunt. C. Deripuit. 

246. Sic Ar. b. c. d. — Vnlg. geUdoe p. alUgat a. 

247. in pectore. Sic Ar. Ae. b. c. d. — Vulg. C. $ub p. 



280. post terga. Pgrthi enim urbig occupatae Arimini, iumiui 

fbgientea etiam, in insequentem aigna deponere. 

Boatem pott terga sagittaa emit- 238. non pia elomca, qnippe 

tebant. ad bellum civile exeitantia. 

231. Ariminum non elidendum, 241. arripiunt clypeoe,. quo- 

aut 1. Ariminon. — Construe: rum iam tegumenta superindu- 

Aatra fugiebant ignes solis, ex- cta deleverat aetas, ita ut cra- 

eepto nno Lucifero, h. e. atella tes, e quibus constructi faerant, 

Veneri*. nudatae diesolverentur. Cf. III, 

236. Cum milet staret iu foro 485. — Qimm, i. e. qualia erant, 

longa pace corrupta. Cf. IV, 201. 



10 



Et reeidem cel 
Festalesque /ow, 
Roma, fave coep> 
Persequor. Aun • 
Caeear^ uhiqu*: '•■ 
IUe erit, ilie r^ - 
Inde mor»s ««•. J 
Signa tulk ih. 
Aeatifer?* kj» 
Subsetik :!{'.««•• 
Mox «?> se «•■ 
Erexitr- >-.. 
Infrerr. 
Haerc- 
Per i' 
f 
Pur 
Pc» 
Ll; 
T. 
T 



furoris 
lacessit* 
joisqne iatenti, 
ja jdUa dolori 

xo bruma coercefc, 
murmure pontna, 
ax iolverat umbras: 
dt jiroelia menti 
^aaaque pudoria 
»*» Jtrtuna laborat 
.avenit armis. 
tribuuos 
Gracchis. 
$igr.a petentei 
:ir.Q riugua: 
icrtacemque tueri 
macere potentes. 
pectore curas 
potuere iuvari, 

noleme eenatu, 
fvum mihi Rostra tenere 
^ m e sraneferre Quirites. 
.« Bi«o fiiuere coactae, 
* jitl^, pathnurque votentes 
„ Aic: cictoria civee. 
^ %rma:ae robore partes, 
***t m*»'- differre paratis. 
M »a* erttio maiore petuntur. 



21 



» 



2i 



sr 



-* « 



21 



2f 



r b. 

Atf b 



■ i««Vl 



... •• ks» lu- 
^ acv* Mli 

. .*w**r i«r* 
«. '»•- Nttin 

..V.»- »• m-%immum 

,.. .u« Cribu- 
^ «Ovuix/* urbe; 
.. „.... vucti^itfiitea 

. .«.«ja«uj fri- 

^ i.uH • .*rtfum- 

^. w'M*»«Mft. ntai 

<M«, «preta 

v .. .» iui-tt;ft«t, 

• ,*. il \ • ?oo. 



.«, .«•» • 



— Vulg. uxcet. (Cf. III, 524. 
c. d. — Vnlg. et Ar. faciat. 

269. venali lingua. Antea eni 
contra Caesareni steterat; s< 
leyatus ab illo aere alieno, i 
eina partes hr<in«icrat, 

271. potevtes armatos plebi tn 
•cere, li. e. efficere ut potent 
tiant quasi privati. Cf. V, 36 
De re vide Cacs de beilo Gal 
8, 52. 

275. iraximns* produxiraua ti 
iniperiura in ulteroni quiitquei 
niuui. 

m%iti. cum rnihi iu* erat. h. 
ctim mihi licuit. 

282. Bellnm es «ubiturue nc 
maioris laboris &ut pericul 



PHAK8ALIAB LIB. L 18 

Bellantem geminis tenuit te Gallia lustris, 

Pars quota terrarum! FaeUi si proelia pauea 

Pesseris eventu, tibi Moma svbegerit orbem. 286 

Nunc neque te longi remeantem pompa trhtmphi 

Escipit. } aut sacras poscunt Capitoiia lauros. 

bfoor edas tibi cuncta negat: gentesque subactas 

Vix impune feres. Socerum depellere regno 

9ecretum genero est. Partiri non potes orbem: 299 

^olus habere potes. Sic postquam fatns, et ipgi 

n beilura prono tautum tamen addidit irae, 

kccenditque ducem, quantnm clamore iuvatur 

Sleus sonipes, quamvis iam carcere clauso 

mmineat foribus, pronusque repaguia laxet 296 

3onvocat armatos extempio ad signa manipios: 

Jtque satis trepidum, turba coeunte, tumuitum 

iHompesuit, vultu dextraque silentia iuasit: 

SeUorum o socii, qui, mille pericula Murtis 

Mecum, ait, esperti, decimo iam vineitis anno, 390 

Hoc cruor Arctois meruit diffusus in arvis, 

Vtdneraque et mortes, hiemesque sub Alpibus actaef 

Non secus ingenti bellorum Roma tumuttu 

Ooncutitur^ quam si Poenus transcenderit Alpes 

HannibaL Implentur valido tirone cohortes: 996 

(n classem cadit omne nemus: terraque marique 

Jussus Caesar agi. Quid? si mihi signa iacerent 

Marte sub adverso y ruerentque in terga feroces 

waUorum populi? Nunc, quum Fortuna secundis 

Hecum rebus agat, superique ad summa vocantes^ 319 

Tentamur. Veniat dus longa pace solutus, 

\filite cum subito, partesque in bella togatae^ 

MarceUusque loquax^ et nomina vana Catones. 

390. Decretum gen. est. Sic C. b. — Vtdg. eft Ar. Deer. ett gen. 

304. tramcenderit. Sic C. d. — Vulg. transcenderet. 

305. validae. Sic C. b. — Vulg. Ar. valido. 
311. Sic Ar. b. c. d. — V. et C. Umga dux. 

|nam Gallicum fuit, at longe 307. Jussus Caesar agt\ contra 

naioris praemii. Falso Cortitia. Caesarem bellum ut fierel, de- 

287. In triumpbis Capitolium crevit senatns. — iacerent, si 

aoris ornabatur, et trinmphan- victns essem. 

es ipsi laureati ascendebant. 311. Tentamur, provocamur ad 

289. vix impune Jeret, vix tibi bellnm. 

irit impune, te gentes enbegis- 312. subito, raptim ceUeeto. 

« Gallos Britannosqne. — partes togatae, patres, paci 

305. vaUdo ftnme, nt II, 527. quana bello aptiores. 

ebore. 313. MmseUus % consnl cnm 



14 M. ANHAEI LUCAin 

fkMcet estrend Pompeium emtique cttentes 

Continuo per tot sociabunt tempora regnot 91 

Itte reget currus, nondum patientibus annis? 

Itte semel raptos numquam dimittet honores? 

Quid iam rura querar totum suppressa per orbem, 

Ac iussam servire famem? Quis castra timenti 

Nescit mista foro? gladii quum triste minantes 31 

Judidum insolita trepidum cinsere corona, 

Atque auso medias perrumpere milite leges 

Pompeiana reum clauserunt signa Milonem? 

Nunc quoque ne lassum teneat privata senectus, 

Betta nefanda parat, suetus civilibus armis^ S9 

Et docitts Sullam scelerum vicisse magistrum. 

Utque ferae iigres numquam posuere furorem\ 

Quas nemore Hyrcano, matrum dum lustra sequuntur^ 

Altus caesorum pavtt cruor armentorum; 

Sic et Sullanum sottto tibi lambere ferrum • 

Durat, Magne, sitis. Nullus semel ore receptus 

Pollutas patitur sanguis mansuescere fauces. 

315. $ociabunt. Sic Ar. Ae. — *Vulg. satiabunt. 
326. Vulg. sceterum. C. sceleris. 

Lentulo, lingua magis quam ar- illo temporc , de qoo loquU 

mift etrenuua. s poeta, frumenti inopia et am 

314. cxtremi, ez reraotissimis nae caritas; fautoresque Poi 
nationibus, quos sibi largitione peii, quo ei frumentariae rei a 
fecerat obnoxios. Nam in Afri- ministratio deferretur, frumc 
ca Hiepaniaqne prima ceperat tum compreseerant, h. e. effac 
incrementa. At haec, ouae in rant, ut ne adportaretur ia i 
hU eloqoitur Caesar, pnora il- bem. Cf. Cic. ad Attic IV, 
la tempora respiciunt. Non eo- Dio. Cass. 39. 

gitandum igitur de infimi gene- 319. Pro «etwe Bentleius m 

ris clientibus, ut voluit Cortius. lit saemre. Alii : Ad iussam $t 

Lege Plutarchum Pomp. cap. vire famem. Fames autem iui 

XI, seqo.. erat servire quasi Pompeio, qv 

315. sociabunt, h. e. efficient eius ope factum est, ut ille l 
ut ille pernetuum gerat imperi- frumentariae praeponeretur. II 
am? Lectionem frostra carpit que Clodius dictitabat ea occ 
Cortius. Cf. Virg. Aen. I, 600. sione: Non propter famem aci 

316. Hli licuit triumphare tum ptam esse legem (de Pempc 
quum mondum attigisset annum eligendo) , sed ut lex scribei 
aetatis trigesjmum, videlicet de tur, factam esse famem. — c 
Hiarba, Numidarum rege. stra mixta foro, nimirum cu 

318. ruta. Quaedam legunt: causa Milonis ageretur, uti pai 

turs, ut Aeolici et Farnabii ed. lo infca addit. 

At reliquae rura, idque nen ob 394. ne lassum etc. ne sen 

aensum tantum, sed et ob sonum ctutem agat priyatam et oti 

praestat. Nam iam iura vix srnn. 
acripserit Lncanus. Erat autem 



PHAB8AUAB I4B. I. |5 

Quem tamen invenist tam hmga potentia finemt 

gNftt sceleru m medue estt Es hoc te iarn^ improbe, regno 

Ele tuus saUem doceat dtscederts Sulla. 885 

Poet Cilicasne vogos, et laeei Pentica regie 

Proetia, barbarioo vis eonsummata veneno, 

Vttima JPompeio dabitur provincia Caesar^ 

Quod non, victriees aquilae deponere iussus, 

Paruerim t MiU ei mereee erepta laborum est^ 840 

His ealtem longi, non cum duce, praemia belU 

Reddantur: mUes sub quolibet iste triumphet. 

Conferet essanguis quo se post betta seneetust 

Quae eedes erit emeritist quae rura dabuntur, 

Quae noster veteranus arett quae moenia fessist 845 

An meUue Jlent piratae, Magne r eelonit 

ToUUe iampridem victricia, tolUte signa; 

Vhibus utendum est, quas fedmus: arma tenenti 

Omnia dat, qui iueta negat. Nec numma deerunt: 

Nam nee praeda meis, neque regnum quaeritur armis: 850 

Detrakbnue demmos urbi servire paratae. 

Dixerat: at dubium non cltro murmnre vulgua 

Seeam incertn fremit: pietae patriique penatea 

Qnamquam caede feraa mentea animoaqne tumentee 

Frangunt; aed diro ferri rerocantar amore 855 

Dnctoriaque metu. Summi tnnc munera pili 

LeeUua, emeritique gerena ineignia doni, 

Serrati civia referentem praemia quercnm: 

Si Ueet, exelamat, Romani mashne rector 

Nommis, et ius est, veras espromere voces; 800 

Quod tam lenta tuas temdt patientia vires^ 

Comjuerimur. Deeratne tibi flduda nastrit 

Dmm maoet haee caUdus spirantia eorpora sanguie\ 

884. Sic C. — Volg. iam U. 

841. Nm emm mtct. Sic Ae. C. b. c. d. — Vulg. Ar.nvmmeduct. 

849. dcerunt. 8ic C. c. — Vulg. demmt. 

808. fet ett. Sic Ar. C. c d. — Vul j. fos ert. 

888. haec Sic C. Ae. b. c. d. — Vug. Ar. his. 

888. Sylioy qui annoa eexagin- datea, femunque adacUcere co- 

ta natna dictatura ac abdicayit, ectua fuerat. 

priTatuaque egit Puteolit. 841. hi$ 9 Yeteranic meU. 

886. CUicac, pirataa. — loMt 857. Latlius primipilua, aeu 
rtgit, MitbridatU, iam «enie. centurio primua Triariorum, qui 

887. camtmmmata, finita. bar- in acie pone Haatatoc Principea- 
inrfc c, L o. in Ponto praedpue que coUoeabantur. I* coronam 

— eisf eegre eaim quernamjgerebat, ob ciYcmaer- 
o interemeiai Mitbri- ▼utunt. De coronie ▼. GelL 5» 6. 



L AXHABI LOOANI 

fmrtas torquere laeerts\ 
tegam, regnumque senmtua? 
ert, eknli vincere beUot 
PVulos, per inhospita Smrtss 
Libgme sUientis arenas. 

post terga relinqumret mrkmm\ 
eompascuit undas: g}# 

mntem vertice Rhenunu 
mtftt, quam velle nmemsme mmU 
«i quem tua classica^ Caesmr 
decemfelicia castris, 
u> emmcumque ex hoste triumphos; Stt 

- gimmwm, iuguloque parentis 
, plenaeque in viseera partu 
nmitm pmragam tamen omnia dextra; 
ignemque immittere tempUs, 
emstrensis flamma Monetae; m 

i m penere Tybridis undas, 
m mm metator in agros. 
in planum effundere muros, 
s\ m m erget smma lacertis: 

tmlti qumm iusseris urbem, 38& 





r*. ft*. ttnamu tmu r. — 386. Ae. tolli penitus. 



•it, me, tua inua exaeqni, neque «u» 

;. k. e, mtftre- raihi est via salntis. Cogor ▼el- 

^«P;«f» le, cogor etiam poase, h. e. 

«umib «ia «4 Bntannia. omnia experiri, an poseim. 

H JM Mtxender 373. Non ciyee meoa ette 

■a * 7 —i ai •cae ert. Pompeianoe dncam. 

k e. mrii Ger~ 380. ca$trmsu Jlamma ManeUm. 

Veteres interpretee aedem ant 
t*t pepalit, na- statuam Junonis Monetae recte 
*>tfee ocrtiee, intelligebant, nt sentiie eceet: 
lK«kk. e. Ger- ignis e caetris nostri* incendet 
■0». infiamitcm atatuam Junonis Monetae. Alii 
„ xmmx ia Occmram. tamen per minuscnlam m ecri- 
w*^ Sfec wmi Tocat aic bnnt, nt sensua ait: deornm eta- 
»_* iauta. * <i^m (feeear tnae rapientnr, et in castrensi 
«o^**Mam M**mtk bkei illa moaeta (seu officina, abi cudna- 

llaina tur nammi) conflabuaiur et mi- 
Ramri tcebuntn*, ut inde pecnnia fiai. 
Abetnrde. Nam in caatris nulla 
cadkar moaeta. Praeterea «u- 
ecere eet: franaere, ditaipate, 
dmcmdeve, at ti, 188. miicmtor 
1; hic in muTerinm : per- 




PHAR8ALIAE LIB. I. 1T 

Roma *U. Hia cunctae limiil adeeneere cohortee, 
Elataeque alte, quaecumque ed belhi voceret, 
Promieere manue. It tentua ad aethera clamor, 
Quantue, piniferae Boreaa qaom Thraeiaa Oaaae 
Ropiboa incubuit, curveto robere pressae 
Fit aonue, aot roraaa redeuntia in aethera eilvae. 
Caeaar ut acceptom tam prono milite bellumv 
Fataqne ferre videt, ne qao languore moretar 
Fortunam, epareaa per Gallica rnra eohortea 
Evocat, et Romam motia petit nndiqne signie. 
Deeeruere cevo tentoria fixa Lemano, 
Ceetreque, quae, Vogeai curvam anper ardoa rupem, 
Pugnecee pictia cohibebant Lingonae armie. 
Hi vada iiqueront karae, qui, gurgite ductua 
Per tam molta euo, famae maioria in amnem 4M> 

Lapeue, ad aequoreaa nomen non pertnlit undaa. 
Soivuntur flavi ionga statione Rutheni: 
Mitia Atax Latiaa gaudet non ferre cariuae, 
Finie et Heeperiae, promoto limite, Varna: 
Qumque enb Hercnleo eacratoa numine portue 406 

Urget rupe cava pelague: non Corue in illum 
Jue habet, aut Zephyrue: eolue eua Utora tnrbat 
Circiua, et tuta prohibet etatione MonoecL 

889. pmiferae. Sic Ar. Ae. C. b, c. I - V. pmiferi. 
406. numine cum Ar. Ae. €. b, e. i - ¥. namne. 



888. Promisere immm, b. e. men suurn proprhun eervaaa. 

earilium auum pollicitati aunt Pesaie supplere vada. 

Gaeeari. 401. Rutheni praeaidio Roma- 

895. aceeptum, ffratum. fata- no liberantur, Galliae Narb. po- 
fue /erre, et Quonlam videt, fa- pulut. 

ta impellere ad oellum, fata vel- 403. Atax, fl. ad Cemenum 

le ae iubere, utbellum fiat. 8ic montem, non ulteriua habet na- 

Ovid. Fert animus. yet Romanaa. 

896. Cohortea Romanae, a 404. Varua quoeue randet, 
Caeaare evocatae, desernere ten- ditcedere Romanoc, flufitu Al- 
taria ad Lemannnm, deteruere pinua Italiam a Harbonensi Gal- 
caetra ardua, quae, euper cuiva lia distermlnana, promoto Ita- 
rape Yogesi montis, Lingonum liae limite. 

poouloe cohibebant, h. e. re- 405. Portua Herculie Monoed 

pnmebant, ne quid molirentur. eum arce, in era Liguriae. 

890. 17i, L e. alii, ab Iaara 406. portus urret peZogii*, \L 

aceedebant, in Rhodannm in- c. retundit undae mane rupe 

fluente. oppoaita, eeu eomprimit eub rtt- 

400. Per tam multa^ h. e. per pe cava euaei uclueac. 

tatia lonrum •pattam euo pro- 408. prekibet »c. nautac, quo- 

prie gurgtte ductue, h. e. ao- minua ln portu Monoeei capere 

poaaint etatienem. 



16 



M. AHNABI L 



Et dum pila valent fortes torq 
Degenerem patiere togam, reg 
Usque adeo nriserum est, ewi 
Due age per Scythiae pepuh 
Litora^ per calidas Libgae si 
Haec manus^ ut vietum pos 
Oceani tunddas remo compe 
JPregit et Arctoo spumanU 
Jussa sequi tam posse nti* 
Nec civis meus etf, in qv 
Audiero. Per signa dece* 
Perque tuos iuro quocur?. 
Pectore si fratris gladxu^ 
Condere me iubeas, pler 
Coniugis, invita peraga*- 
Si spoliare deos^ ignem 
Numina miscebit casii 
Castra super Tusei si 
Hesperios audas venu 
Tu quoscumque vole* - 
His aries actus dispt** 
Illa licet, penitus *-. 

370. Ae. Oceani 



369. Hate manu» 
dstXTtxcog. orbeiu 
mam continentis •■ - 
ulftrtt quam aitc 
Similiter III, < - 
magno vinci se 

370. Oceani, 
manici. 

371. fregit. 
vique perac*' 
h. e. in ma» 
manico. ^ 
apnmantib 
Rhenum. 
oitia Rl> 
Britannii 
ostia al. 
tur. A' 
oatia. S 
te, qit. 
Britar. 
Oeeat 
influi 



41« 



iflfert. 




415 



& sihi flcmper 
meatns, 




420 



426 





*7 



.■»-'» 



17? 



410 



- ****** SicC. 1 . - V. 
- ggo. — >anettt. Sic Ar. 

><-«ece* *P«* "^STT 

..- v TarMi*»*- — 4aS - **' 
ir. i* C b. c. - V. Lotfo. 

4C r^diitus ae. Atur, nb 
«*, rwla. Aqnitomae. 

« tf-T^ » nmu», ««**• 
^ in^«* hMtiaqne. 

,3* flrfsoaJ eic laculandi pe- 
-•». X*»* ** lacerto excusso, 
%"" - -am niau moto. 
* * Nfqan*i «1U 8 * wgere pe- 

#•** ^jtaK frui^t *. H. e. Jtrver- 
"" ja* *«? Ro*?anoroni fratree 

'^t.«rci£ «>** ortnm dllxB " 

•*i j t^uf»* «c. laem Aerrtua. 
* . % . **im e« Tiwrios cum auie 
"»: ~>uo 4» Vrriis tub Amhitf- 
,^ *<.*u « tefert Caesnr h- 

braccis e pel- 



PHAR8ALIAE LIB. 1. 19 

Vangiones: Batavique truces, quos tere recurvo 
Strideites acuere tubae: qua Cinga pererrat 
Gurgite: qua Rhodanug raptum veiocibus undis 
In mare fert Ararim: qua montibus ardua summjg 
Gens habitat cana pendentes rupe Gebennas: 435 

Pictones immunes subigunt §ua rura; nec ultra 
lnstabiies Turonas circum&ita castra coercent. 
In nebulis, Meduana, tuis marcere perosus 
dndas, iam placida Ligeria recreatur ab unda; 
Inciyta Caesareis Genabos dissolvitur alis.] 440 

Tu quoque laetatus converti proetia, Trevir: 
Et nunc tonse Ligur, quondam per colla decora 
Crinibu8 effusia toti praelate Comatae: 
Bt quibus immitis placatur sanguine diro 
Teutates, horrengque feris altaribus Hesus, 446 

Et Taranis Scytbicae non mitior ara Dianae. 
V08 quoque, qui fortes animas, belioque peremtae 
Laudibus in longum vates diniittitfa aevum, 
Fiurima securi fudistis cajrmina, Bardi. 
Bt voa barbaricoa ritus moremque sinistrum 450 

Sacrornm, Druidae, positis repetistia ab armis. 
Soiia nosse deoa et coeU numina vobis, 
Aut aoiis nescire datum. Nemora alta remotis 
Incolitis lucis. Vobig auctoribus, nmbrae 
Non tacitas Erebi aedea Ditisque profundi 466 

Pailida regna petunt: regit idem spiritus artus 
Orbe aUo: loagae (cauitis si cognita) vitae 
Ifora media est. Certe popnli, qnoa despicit Aretos, 
FeHeea errore suo, quos Uie timorum 
Maximug haud orget, leti metus. Inde ruendi 400 

fa ferrum mens prona viris, animaagne capaces 

485 — 440. desunt in b» c. d. ut et in Ar. Ae. 

Hbps utebantur. Ov. Trist. III. 445. Teutate», Celtaram deue 

PMji. 8, 4. Juv. 8, 284. Mercurius, Aegyptiorum Theut. 

436. immvnes, liberatt praesi- — £fe*u«, Mlars. Uteroue dens 

dio Bomano. saaguine bumano placabatur, 

441. converti proelia, ex Gal- Hesus captorum. 

Iia in Italiam tamsferri bellum. 446. Taranis ara, h. e. ata 

448. Olim onuiis Gallia crat Jovis Tonantis apud Celtaa, 

comata. Deiu CSsalpina, aum- 450. sinistrum, crudelem, im- 

ts Bomauorum more, tpgata eat manem, litandl bumanis bestiis. 

appellata. Narboneneia autem 452. Vos aut soli dees nosti*, 

braccata dicta. aut soli nescitis. 



18 



M. ANNABI LUCAWl 



Quaqoe iacet iitus dubium, quod terrm fretumqu 

Vindicat alternis vicibus, quum funditur ingen^ 

Oceanus, vei quum refugis ae floctibua aufert 

Ventua ab eitremo pelagus sic axe volntet, 

Destituatque ferens; «n sidere mota secunde 

Tethyos unda vagae lunaribus aestnfet horfc 

Flammiger an Titan, ut alentes hanrlat w 

Erigat Oceanum, fluctusque ad sidera di. 

Quaerite, quos agitat mundi laber: at ' 

Tu, quaecumque moves tam crebros « 

Ut superi voluere, late. Tnnc rnra 

Qui tenet, et ripas Aturi, qua iitor 

Moiiiter admissum ciaudit Tarbelli* 

Signa movet, gaudetque amoto S?* 

Et Biturix, iongisque leves Sue* 

Optimus excussp Leucus Rheim 

Optima gens flexis in gyrum S" 

Et docilta rector rostrati Bel/r 

Arvernique ausi Latios se fi; 

Sanguine ab iiiaco popuii; i 

Nervius, et caesi pollutus : 

Et qni te iaxis imitantur, 



409. iacet. Sie V. — C 
toUat. — 419. VuUf. Ae. tv 
Ae. et codd. — vT Nem* 
e brevi leguntttr. — 421 
Ae. d. SojroMf. — 48T. f 



-nW£ 



409. DescribiturBelga*» 
gio. 

412. Non ait se in^ 
le ia cansas rtsciprocalit» 
ris. Sunple Axl, 

413. ndutt necundum, I" 

410. erigat^ vlU'*}** - 
41 7. quo9 wital " "**• m 

pkilosophi. «jh^;:ci. '■■■sl 



418. rneutu 
cantic. 

41». \>r.,. 
ra Mu-yU: 

jremotiiH *,? . 
bnntur 

Nemetc*. . 

OUC |ic,s 

igaoti 
falsmi 






ii «, 




*TiIAE ub. i. 21 

ne pavendo 

^rum* 486 

>ani 



* ■ *.■ -3« 



; ; »/Ja relinquant, 490 
ipctus, urgent 
- < «entia ionga 
m.1 tecta nefandaa 
; 'HiJonte ruina, 
,.i iurba per urbem 496 

. ■■■. M veiut unica rebua 
, .-'ino8 excedere muroa, 
.-^is, quum turbidua Auater 
-..* mjmeusmn Syrtibua aequor, 
■cri &<>nuerunt pondera mali, 600 

■ioLius, deserta puppe, magiater 
■. et, nondum sparsa compage carinae, 
V>iini sibi quiaque facit: aic, nrbe relicta, 
. ~r.:>j t m iugitur. Nniinm iam languidua aevo 
:.'::'.;:.it revocare parena, coniunxve maritnm 606 

*ietihu3, aut patrii, dubiae dnm vota aaiutia 
Coneiperent, tennere Larea: nec limine quiaqnam 
Haesit et extremo tunc foreitan urbia amatae 
PJenne abit vian: ruit irrevocabiie vuigus. 
facilea dare aumma deoa, eademqne tnerl 610 

Difficiles! Urbem, populia victiaque frequentem 

488. essiluere. Sic C. d. — V. exsitiere. 

484. Romano tpectante, ita nt Virg. Aen. 3, 679. Aetna airam 

Romaui ipai non diriperent, aed prorumpit nubem. 

•olnm epectarent. 606. dubiae etc. qno vot* diia 

488. tnvita belU decreta «nnt facerent in. dnbia aalute. 

deereta odie plena, quibns Cae- 608. extremo etc nec tnnc de- 

aar hoatie declaratus est, ius- mum,. postqnain haesit limine, 

«umque contra enm bellnm fieri. abit , plenue nrbia amatae vieu, 

8ic mvuus pro infeeto poaitum gni foraitan extremus erat. No- 

v. 9. tum Ovidii: Ter Umen tetigi, ter 

491. urgent, propellnnt ai ftt- $um revocatu*, et nwe Indulgen* 

giendum ex urbe. oatmo pe$ mihi taraue erat. Sae- 

498. agmma prorumpunt, h. e. pe vale dicto, rursue sum muUa 

procerea ex nrbe fujpentea pro- locutus etc. in eleght, enina init. 

trudnnt agmina plebia lonca se- Cum eubit iUiu* etc. 

rie haerentia in via Appia ant 610. dare tumma, ad «nmmnm 

alfla viU, aeqne impedientia. Sic felieitatis fiaatigfam dkm 



20 



H» AH9ABI LVV 



Mortia: et ignavom, reditorae ptr 
Et ¥os, cirrigerog bellig arcere C» 
Oppoaiti, petitie Romam, Rheninn» 
Deaeritia ripaa, et apertom genlini 

Caeaar, ut immenaae coUeeto-- 
Audendi maiora fldem fecere, 
Spargitar Italiam, vidnaque m 
Vana qaoqne ad veroe acceb*. 
Irrapitqae animoa popali, &» 
Intulit, et velox properan:*. » 
Innomeraa eolvit jhba in 
Est, qui, taoriferia ubi 
fixplicat, aadacea ruer;, 
Adferat, et, qua Nar 7 
Barbaricaa eaevi dfe 
fpsom, omneg aquP 
Agmine nen uno i* 
Nec, qualem men** 
M entibua occnrH* 
Hanc inter Rbi^ 
Finibua Arctoia "^ 
Pone aequh *~ 



— : *i horte 



315 



i».i. 




520 



463. (•;**** 



469, 
eatur. 

408. 
•i, qi>. 
appe? 

46 

Duf 

Ch 



Ct 




paTorum: 
• qua futuri 
iddita fati 
sacea 
pectom. 



525 



volantea 
tbnendt 
cometen. 
fcrtno, 
fannas: 
hmine lampaa 
nfttbos nllis 
jertibu* ignem, 
l« minorea, 




C. Ui-V. 

v Sulpiciua int partendere. 
14. & — 531. C. teww. V. den*>. 
- * «r «. 

&i ssmilia. non antea vUa, me- 
anrca. ie qnihae 1. Seneca, Ari- 
imtel?*. Pliniu*. 

5» «rtunfiM ete, Per tau- 
»!*«t*m cometea deaeribitur. 

S3». MftMlan regaa, I. e. mi- 
KSansem terrie imperia eub nno 
entrMfwre, quales fnere Sylla, 
*rcW PUUlrataa. Cf. II, 668. 
CQ. IUV 145. Sic autem recte 
&$*.£rc pr* toI^. mvtimtem, quod 
fcvsar* tcfendant intt. 

i$4 .frtteu, quod rarim, et 
jfr >i vttiam porteadena. Ple- 
reort** eaim Xotne credebatar 
«*•* falmiaam fabrieator. At 
»2t %cr^* i*rra*bat Caeear. 
V. U^ c*F* 9 aedem Je*- 
ta.SaVw. — OcUae m m*o¥- 



PHAKSAUAE LIB. I. 

* ** vacuum solitae noctis decurrere tempus, 

■& tnedium venere diem : cornuque coacto 

^u Phoebe toto fratrem quum redderet orbe, 

Ferrarum subita percusaa expalluit umbra. 

Ipse caput medio Titao quum ferret Olympo, 640 

Condidit ardentes atra caiigine currus, 

'Qvolritque orbem tenebris, gentesque coegit 

Desperare diem: qualem fugiente per ortus 

Sole Thyesteae noctem duxere Mycenae. 

On ferox Siculae laxavit Muiciber Aetnae; 545 

Nec tuiit in coelum flammas, sed vertice prono 

/gnis m Hesperium cecidit latus. Atra Charybdis 

Saoguineum fundo torait mare. Fiebile saevi 

Latravere canes. Veatali raptus ab ara 

fgnis; et ostendens confectas flamma Latinas 550 

Scinditur in partes, geminoque cacumine surgit, 

Thebanos imitata rogos. Tunc cardine teiius 

Subsedit, veteremque, iugis nutantibus, Aipes 

Discussere nivem. Tetbys matoribus undis 

Hesperiam Calpen, summumque impievit Atlanta. 565 

indigetes flevisse deos, urbisque laborem 

Testatos eudore Lares, deiapsaque templta 

Dona suis, dirasque diem foedasse volucres 

Accipimus; aiivisque feres sub aocte reiictis 

Audaces media posuisse cubiiia Roma. 5W 

Tunc pecudum faciles humana ad murmura iinguae, 

Monstrosique hominum partus numeroque modoque 

Membrorum, matremque suus couterruit infans: 

nat venere diem, medio die ap- 552. Thebanoe rogo*, b. e. ro- 

rruere; de quHras 1. Herodian. gam euo eombuati eunt iretre* 

14. Polynicea etEteoclea; ibi enim, 

687. eormu eeooto, h. e. immi- auia in vita atbiinfeati fueraat, 

nute, eontraeto, premeate eam flamma queque ia duo eacaod- 

tenrae umbra, hi eeiipsl. — /ro- na diviaa est. Cf. Statiua Tbeb. 

trem h. e. lueem sotte, libse \% — IWnc cardme. Tunc 

646. Emptie faeta est moatis teliua hhUttaa aperoit. — cordwo, 

Aetaae. h. e. eae aeu eeatro euo. 

64B. torek, eruetavit. — «cm- 663. <>eterein«** ete. i. e. tef- 

y i nuy aa, aangninls eolorem fca* rae motus feeiue in Helvetia» 
bentean, 668. dtrot «eJucref, atrigee, 

549. eoaet, ac. BoyHae, quae bubonea, noctuaa. 
pre» eruribua habebat canea. — 661. pecudum faeilee kum. ad 

raniini, L e. exttnetue eat. m. Unguae. Borea locutne esse 

660). et flamma In aactificio, dieebantur, ut factom eaae bello 

qsja)i iebat Jori Latiali, noctav- Punico et bello Macedoniee 

ao, quee aignifteabat, sVnitae ee- ferebatur. 



24 M. AN5ABI MJCANI 

Diraque per populom Cmnanae carmina vatia 

Vulgantur. Tunc, quoa eectis Bellona lacertis 665 

Saeva movet, cecinere deos: crinemque rotantea 

Sanguineum populia nlnlamnt triatia Gaili. 

Compositte plenae gemuerunt oaaibo* nrnae. 

Tnnc fragor armorum, magnaeqne per avia vocea 

Aoditae nemornm: et venientea comminus umbrae. 570 

Qniqne colunt iunctoa extremia moenibua agroa, 

Diffuginnt: ingens nrbem cingebat Erinnya, 

Eicutiens pronam ilagranti vertice pinunx, 

Stridenteaque comaa: Thebanam qualis Agmven 

Impulit, aut aaevi contorait teia Lycurgi 575 

fiumenia: aut qualem iuaau Junonia iniquae 

Horruit Alcidea, viao iam Dite, Megaeram. 

Inaonuere tubae, et quanto clamore cohortea 

Miacentur, tantum nox atra attentibua umbria 

Edidit Et medio viai consorgere Campo 680 

Triatia Sollani cecinere oracula manea: 

Tollentemque caput gelidaa Anienia ad undaa 

Agricolae fracto Marium fugere sepulchro. 

Haec propter placuit Tuacoa de more vetuato 

Acciri vatea. Quorum qui maximua aevo 585 

Aruna incoluit deaertae moenia Lucae, 

507. Banguineum. Sic Ar. Ae. quod Sulp. int. cruentatum ex /u- 
tore. — V. Sanguinei. 

579. umbrU. Sic Ar. Ae. c d. — V. auris. 
586. Ar. b. c d. Lucae. — C. Lunae, ut Ae. 

505. tecti* lacertU. Construe: iut,conterritiobadspectumErin- 

Tom Bellonarii sacerdotes, qaos nys, urbem cingenti$> i. e. cir- 

Bellona saeva movet, quique, in cnmenntis. 

farorem concitati, lacertos snos 573. pronam, ad terram versus 

sibi eecant, Bellonaeque proprio convenam. 

•uo sanguine litant, cecinere 574. ttridentee, quippe quae 

deos iratoc; Gaiii antem, rotan- serpentes pro crinibus habebat 

tes crinem snnm, capite quassa- 577. Alctde*, Herculea, qui, ab 

to, tristia populis ulnlarnnt. Inferis reversns, immissa a Ju- 

Non enim confundendi sunt utri- none furia correptns uxorem su- 

que, ut factum ab interpretibus. am et liberos interfecit» 

De Bellonariis cf. Acron et La- 580. Gonstructio: Et Syllani 

ctantius. — Crines eangumei manes* medio Campo Bfartiovi- 

snnt: rabicnndi coloris, nigri, ei, tristia cecinere oracula. 

fusci, dnnkeL Cf. 548. 214. .582. Bnstieis visus Blarius 

508. Ex sepulcris auditns est emicans a sepulcro. 

ulalatus. 586. deeertae moenia Lucae, h. 

570. umbrae sc mortuorum, e. babitatoribus ▼acuae aut ra- 
speotra. rae. Luca, oppidnm Etrnriao. 

571. Qui habitant ad extre- Luna, quam aai habont, itidem 
mnm urbis pomerium, diffugi- oppidnm eius regioais. Atqni 



PHAR6ALIAE MB. I. 25 

Fulminis edoctos motus, venasque calentea 

Fibrarum, et monitus volitantis in aere pennae, 

Monatni inbet primum, nullo quae semine dfeconi 

Protulerat natura, rapi, steriliqne nefandoa 590 

Ki utero fetua infanstia urere flammis. 

Mox iubet et totam pavidis a civibns urbem 

Ambiri, et festo purgantes moenia lustro, 

Longa per extremos pomoeria cingere fines 

Pontificea, sacri quibus est permissa potestas. 505 

Turba minor ritu sequitur succincta Gabino, 

Vestalemque chorum ducit vittata sacerdoa, 

Troianam soii cui fas vidiase Minervam. 

Tunc qui fata deum secretaque carmina servant, 

Bt lotam parvo revocant Aimone Cybeilen: 000 

Bt doctus volucres augur servare sinistras: 

Septemvirque epulia featia, Titiique sodales: 

Bt Saliua, laeto portaos ancilia collo: 

Attolieusqne apicem generoso vertice Flamen. 

Dnmque ilU effnaam longia anfractibas urbem 605 

Circueunt, Aruns dispersos fulminis ignes 

Colligit, et terrae moesto cum murmure condit, 

Datque locis nomen sacris. Tunc admovet aris 

580. Ar. e. Ae. nulloquae. — V. quae nullo. 

600. C. Cybeben. — V. Cybellen. — Codd. Cybelen. 

004. Ar. AttoUentque. — V. Et toUens. 

quoniam deserta vocatar, vero-« nrbe Troia Romam abAeneaal- 

•imilius est legendum esse Lu- latam. 

coe, quia Lunae portus, ex Per- 699. Qui facta deum y Quinde- 

•io 6, 9. quoque notaa, celeber- cimviri libris Sibyllinis inspi- 

rimos erat. ciendis» 

560. nuUo $emine. Grotius 600. Cybeles statua quotannfo 

malit leiri: misto •emtne. Verom in Almone fluvio, qui in Tibe- 

est: nuuoy quod aperte probat rim influit, a •acerdotibue lava- 

•equena: rteriU tx utero, quae batur. Cf. Ovid. Faat. IV, 987. 

de mulae partu recte accipien- Ceterum bunc versum quidam 

tnr. habent suspectum. 

509. ambiri, iubet urbem lu- 601. stnMtrat, auspicatas, lae- 

•tnui circuitu ab civibus omni- tas. 

bu* instituto. 609. Titii sodales, Titii, sacer- 

506. Turba mtnor, •acerdotes dotea Apollinis, qui titios, h. 

mineres, qui pontificibu» oppo- e. columbas agrestes, observa- 

nuntar. — - ritu Gabino, toga in bant. Cf. Varro de L. L. 

tergum ita reiecta, ut eius la- 606. fulmini$ ignen, fulgitra, 

cinia revocata bominera cinge- aut res fnlmine lctas. 

ret Ita enim «uccincti Gabii 607. murmure, cum certis ex- 

cum vicitsent bostes, is deinde secrationum formulis. — terrae 

mos obtinnit pro terrd, ut passim. 

596. Minervam, Palladium, ex 606. nomen. Loeus enim ful- 



26 M. AMIAEI LUOANI 

ElecU cervice niarem. Jam fiindere Bacehum 

Ceperat, obliquoque molaa indacere cultro: 010 

Impatiensque diu non grati victima sacri, 

Cornoa succincti premerent quom torva ministrt, 

Deposito victum praebebat poplHe collnm. 

Nec crnor emicuit solitus: aed vulttere largo 

Diffn8um rntilo nigrum pro sanguine virus. 615 

Palluit attonitus sacris feralibus Aruns, 

Atque iram superftm raptis quaesivit in extis. 

Terruit ipse coior vatem: nam paliida taetrig 

Viscera tincta notis, gelidoque infecta crnore 

Plnrimus adsperso variabat sangnine livor. 620 

Cernit tabe iecur madidum: venasque Jminaces 

Hostili de parte videt. Pulmonis anheii 

Fibra latet, parvusque secat vitaiia Umes. 

Cor iacet: et saniem per hiantes viscera rimaa 

Emittunt: produntque suas omenta latebrai. 615 

Quodque (nefas) nullis impune apparuit e&tis, 

mine percuMUi noet peractum ctata erat, feoque declaravarat, 

iUic •acrum bidental ▼ocatue tacrum vel tibi vel diii non gra- 

ett. (Cort. numen. Alii inter- tum eise,) depifmentibue eam 

pungunt ante tocrts.) miniatris, iUa denmm pofttte 

609. electa cervice morem, tau> deposito collum praebebat. 
mm egregium. 617. rapUe 9 i. e. ttatha extra- 

610. obUquo cultro, h. e. quem ctis. 

ita manu tenebat, ut cu«pi« ter- 620. livor> virua nigrum. — 

ram apeetaret, ut haeiae obli- geUdo craore, eraeeo, non fiwiBV 

quae IV, 774. Postunt autem 682. hostiU 4e porte. Gaaf. 

eaee ablativi coniequentiae, ut Cic. de IHvinat. II, 18. Qaoam- 

•tt oensuas ebiiquum tenena cui- do eet collmta inter ipeoe , fume 

trum, molaa induxit, b. e. mo- pare inimid y quae par$ famiUm 

lia adepertit frontem ▼ictimae, ri$ eeeet? Ergo exta divideflMm- 

et focum et cultrum. Poeeunt tur qaaai. ita ut altem pari ▼. 

et datiii, ut molae uni cuHro e. Pompeii eesot, altera Gaeea- 

tamqnam parti pro toto dieafe- ris. Minabantur autem a parte 

tur inductae ease. False Sulpi- Caesaris. Cf. Tnmeb. Auvere. 

ciua obiiquum cnltnmi de traus- IX, 18. et XI, 27. 

▼ereo et a cauda ad caput, an- 620. Flbra Uttet, iatrinaeeu* 

toquam iugolaretur ▼ietima, du- replicate eet, ut int. Sulp. — 

cto accepit. ObHquus enim hic parvue Umee vitalia eeeat. 14- 

•igntficat praecipitem, pronum, meo aat membrana, ©er a ieec- 

ut I, 66. 220, et alibi, item rt- re ot pulmooe (quae eunt per- 

vue obUauue apud HoraJiumtee- tes vitalea) dividena. £a ignur 

Uauo h&orat lympka fugax tre- iusto contractior fnit 

ptdare rivo. Alibi est i. q. trant- 624. toeet, non movetur, Mt 

vorsos. palpitat. 

611. ImpaHeneque dta. h. e. 626. omenta. Ruptii omeatia 
et postquam vietima diu relu- inteetina apparuere. 



PHAR6ALIAE LIB. I f 27 

Ecce, videt capiti fibrarum increacere molem 

Alteriua capitia: pars aegra et marcida pendet, 

Para micat et celeri venaa movet improba pnlsn. 

Hia ubi concepU magnornm fata maloram, 630 

Exclamat: Vis fas, superi^ quaecumque monetis 

Prodere me populis: neque enim tibi eumme litavi 

Juppiter hoc sacrum: eaesique in pectora tauri 

Inferni venere dei. Non fanda timemus: 

Sed venient maiora metu. Dt visa secundent^ 085 

Bt fibris sit nuUafldes; sed conditor artis 

Finserit ista Tages. Fiexa aic omina Tnacna 

Involvena mnltaqne tegena ambage canebat 

At Figulna, cni cnra deoa secretaque coeli 
Noaae firft, qnem non ateliarnm Aegyptia Memphla 640 
Aeqnaret vigo, numerisque moventibus aatra, 
Aut hic errat, ait, nulla cum lege per aevum 
Mundus, et incerto discurrunt sidera motu: 
Aut, si fata movent, Vrbi generique paratur 
Humano matura lues. Terraene dehiscent y 645 

Subsidentque urbest an tollet fervidus aer 
Temperiemt segetes teUus inflda negabitt 
Omnis an infusis miscebitur unda venenist 
Quod cladis gerpus, ° sup&i, qua peste paratis 
Saevitiamt JBstremi multorum tempus in unum 660 

Convenere dies. . Summo si frigida coeh 
Stella nocens nigros Saturni aecenderet ignes, 
DeueaSoneos fudisset Aquarius imbres y 



pectora. Sic Ar. C. Ae. b. d. — V. vieeera. 

69?« flexa. Sie Ar. Ae. C. b. c. <L — V. flexu. 
644. wrbi. Sic Ar. Ae. C. b. c. d. — V. orbi. 

68T. Intellige dnplex fa|e*e Gellium XVII , 7. et Suet Aug. 

in ieeinere caput, quoram alte- 94. 

nim, Caeaarem aigaificana, in- 641. numerii moventibus aftra, 

crererit alteri, Fompeiam eigni- b. e. aeientia astreuomica. 

ficantL 645. mmtura lues, malam ali- 

632. Neque enim. Videe, aae qood iamiam paratnm nobia et 

aon Jori litaeee, aed iafernie imminene. 

qaaai diia. 646. tollet temperiem, fiet in- 

687. Ibget, artia dhinajidi temperatue. 

inYentor apnd Etmneoa, de ono 650. estremi dfet, h. e. mor- 

T. Cic. tKyin. H, 23. Ovid. Met tea, muUorum ac. bominnm, m 

XV, 658. tmtmt temput eonvenere, noo tene- 

689. Flguluti Nigidme Ftra- pore aceident. 

lae, Prtkagorieoji pbQoaopSiia 651. Hoc vult: Non ab Satur- 

et aatrologua, Ciceroaie tempo- no cnm Aquario coniuncto, ne- 

rc, de qoo t. Cic in Timaco; que ab Sole Leonem premen- 



28 M. AKNAEI LUCANI 

Totaque diffUso latuisset tn aequore teUus. 

Si saevum radHs Nemeaeum, Phoebe, Leonem 

Nunc premeres^ t°t° fiuerent incendia mundoy 

Succensusque tuis flagrasset curribus aether* 

Hi eessant ignes: tu, qui flagrante ndnacem 

Scorpien incendis cauda, chelasque peruris % 

Quid tantum, Gradfoe, paras? Nam mitis in alto 880 

Juppiter occasu premitur, Venerisque salubre 

Sidus hebet, motuque celer Cyltenius haeret, 

JBt coelum Mars solus habeU Cur signa meatus 

Deseruere suos y mundoque obscura feruntur: 

Ensiferi nimium fulget latus Orionis? 885 

lmminet armorum rabies: ferrique potestas 

Confundet ius omne manu: scelerique nefando 

Nomen erit virtus: multosque esibit in annos 

Hicfuror. JBt superos quid prodest poscere flnemf 

Cum dondno pas ista veniU Duc, Roma^ malorum 6W 

Continuam seriem^ clademque in tempora multa 

JEstrahe n cwili tantum iam libera bello. 

Terrnerant aatis haec pavidam praeeagia plebem: 

Sed maiora premnnt Nam qualia vertice Findi 

Edonia Ogygio decorrit plena Lyaeo: 815 

Taiia et attonitam rapitur matrona per nrbem, 

Vocibna hia prodena nrgentem pectora Phoebnm: 

Quo feror^ o Paean? Qua me super aethera raptam 

Constituis terra? Video Pangaea nwosis 

65T. tuis. Sic C. Ar. Ae. b. c. d. — V. suis. 

te timendum nobie e»t f sed a e»»e, cam aub uniu» imperie 

Bfarte. omnia erunt; ut adeo optanduaa 

658. Hi cessant ignesi At ab potiu» ▼ideatur lon»*uni bellum 

hif, Saturno ant Sole, nihil im- civile, eladesque ui " tempera 

minet. — tu, »c. Mar». mnlta extracta, auant pax, auo- 

660. mitis Juppiter, placatu» niam nonnisi in belloliberi eri- 

nobit, nihil mati pqrtcnden». — mus, at in pace oppreeai. 

premitur ih alto occasu, h, e. iam 676. Edonis, ex populo Sio- 

oocidit, neque iniminet. Pro al- norum Thraciae: Iwaenae. Oga- 

to al. 1. imo. gio Luaeo pUna, correpta furo- 

eQ2. haeret, retrogradus e»t, re Baochi Thebani; ab Ogyge, 

fljnum aliafl »2t motu celer. Thebarum rege antique. 

668. iigna meatus deseruere: 676. matrona, quam Oritiani 

Car religua signa obscura »unt, vocatam scribit Snlpiefua, 

et «oliifl Orionu ensia tam clare 678. super aetkera 9 ia aerena 

fnlaet? oua»i «ublatam. 

6t0. Cum domino. Video tum 679. Pavt^aea. PannenaThm- 

demum noa pacem habituroa eiae mons ln inibna Theaaaliae. 



PHARSALIAB LIB, I. 29 

Cana ht§is % latosque Aerm sub rupe Philippos. 680 

Qtus furor hic, o Phoebe, doee: quo tela mamieque 

Eomanae ndscent ,ades % bellumque rine koste estt 

Quo dwersa feror? Prbnos me dueis in ortus, 

Qua mare Lagei mutatur gurgite iVt/(. 

Hunc ego, fiuminea deformis truncue arena 685 

Qui iacet) agnosco: dubiam super aequora Syrtin 

Arentemque feror Libyen^ quo tristis Erinnys . 4i 

TranstuUt Bmathias acies. Nunc desuper Alpis I \ 

Nubiferae coUes^ atque aeriam Pyrenen I 

Jbripimur. Patriae sedes remeamus in urbis^ 690 

Lnpiaque in medio peraguntur bella senatu. 

Consurgunt partes iterum^ totumque per orbem 

Rursus eo. Jffova da mihi cernere litora Ponti^ 

Telluremque novam: vidi iam, Phoebe, Phitippos. 

Hiee ait, et laeso iacuit defecta furore. 606 

681. quo teUu Sic Ar. b. d. — V. quae t ut Ae. — Corft. quid. 



680. FMUppoB. Nimirum ad 690. remeamu$ 9 eam Caesare, 

Philipnos pagnasse Caesarem ab Hispania reduce. 

Pompeiumque, nraeter Lueanum 691. ImnHa beUa m senatUf 

alii etiam credidere. Vide ad quum occisus esft Caesar. 

?•. 698. 699. tternat, sub Augusfto. 

682. stne hoete sc. exfterao. Nam ftom pugnaftum cam Hra- 

688. diveno, in quam aliam fto eft Cassio, cnm Sex. Pompe- 

perro fterram. — t» ortue 9 in io, denique cum Antoaio eft 

temuii Aegyptiam. Cleopaftra. 

a 684. Qua NUus. «epftem ostii* 693. Ponti. Tidetar Pentus 

ia mare lapsus, colorem eios Eoxinus intelligendus, in quam 

et aaporem mutat Loget*, a regionem Tersus tamen Phflipni 

Pmlemaeo Lagi filio aic vocati. cogitantor aiti esse a poeta, ta 

Cf. VIU, 691. geographia non adeo anxio. 

686. Huue ego truncum, Pom- Nam aoli commemorantar Phi- 

peii videlicet, occiii in Aegypto. lippi, neqae aliaram pagnaram 

686. aequora 7 pro qao Bentle- maritimarum fit mentio. Quare 
iac malift arautu Constrnctio non acceperim pontam de raarl 
«ets feror euper aequora ad rfu- in universum, uft faciunft, qui mi- 
biam Surtin, ut statimt Idbyen. nuscula o scribendum censent. 

687. Idbyen, qno se post pu- Quodsi alias qaoqae pugnac yo- 
gnam Fharsaliam recipientCato lnisseft innuere, non solos Phi- 
et ftiii Pompeii, ut exponit Lu- lippos coinmemorare debuisseft. 
canos lib. IX. At illnd ipsum, ut nova sibi tc- 

688. deeuper Mpee. Designaft lift dari liftora Ponti, neramque 
•xpeditionem Caesari* in Hispa- tellurcm, eo ipso efficitur, qued 
B|am contra Pomneinm fil. proe- iam pugnaftum anftea faerift ad 
oamqae ad Mandam factom. PUBppes; aoa item adActiom, 



28 M. ANNAEI hVCXS 

Totaque diffUso latuisset in aequore tt r 
Si saevum radHs Nemeaeum, Pkoebe^ 
Nune premeres, toto fluerent incendia 
Succensusque tuie flagrasset curribus < 
Hi cessant ignes: tu, qui Jlagrante m 
Scorpion incendis cauda, chelasque per 
Quid tantum y Qradwe, paras? Nam - 
Juppiter occasu premitur, Venerisque r 
Stdus hebet, motuque celer Cyilertkis h 
JSt coelum Mars sohss habet. Cur sig. 
Deseruere suos, mundoque obscura fer? 
Ensiferi nimium fulget latus Orionis? 
Imminet armorum rabies: ferrique pot* 1 
Confundet ius omne manu: scelerique *• 
Nomen erit virtus: multosque exibit 4n . 
Hic furor. JBt superos quid prodest p> 
Cum do/nwno pas ista veniU Zfac, Ro 
Continuam seriem, clademque in tempo" 
Estrahe^ cwUi tantum iam libera bello 
Terrnerant aatia haec pavidam praeaagia 
Sed maiora premnnt Nam qualie verti* 
Edonis Ogygio decurrit plena Lyaeo: 
Talia et attonitam rapitur matrona per uT* 
Vocibua hia prodene urgentem pectora I:*. 
Quo feror^ o Paean? Qua me super oo* 
Constituis terra? Video Pangaea nk>c** m 

65T. tui$. Sic C. Ar. Ae. b. c. d. — V. *>* 

m 

te timendnm nobia eet, sed a este, cum 

Marte. omnia eruaii 

058. Hi ee$$ant ignes: At ab potiua Tidae* 

hig, Saturno ant Soie, nihil im- civile, elaau 

rainet. — tu 9 ec. Bfara. mnlta ******* 

600. mitie JuppHer, placatus niam nonnui 

nobis, nihil mali portenden*. — mua, at ia^ 

premitur in aUo occomc, h, e. iam 076. Edon^ 

occidit, neque imminet. Pro al- normn Thr&i 

to al. 1. itno. gio Lyaeo sT 

662. haeret, retrogradus est, re Baoehi jT 
quum aliaa ait motu celer. Thebamm rr 

663. signa meatus deseruere: 676. matrrr 
Car reliqua eirna obecura «unt, yocatam aerfl 
et solus Orionia ensia tam clare 678. tuper 
fulget? ouasi anblaCa 

670. Cum dommo. Tideo tnm 679. Partgn 
demnm noa pacem habitnroa eiae mona tn 



32 M. ANNAEi LUCAHI 

Vultusque exanimea, oculoaque in morte natantea, 

Necdum est ille dolor, aed iam metua: incubat amene, 

Miraturque malum. Cuttug matrona priores 

Deposuit: moestaeque tenent deiubra catervae. 

Hae iacrymis spareere deos, hae pectora duro 89 

Adfixere solo, lacerasque in limine sacro 

Attonitae fudere comae, votisque vocari 

Adsuetas crebrig feriunt ululatibue aures* 

Nec cunctae aummi templo iacuere Tonantia: 

Divisere deos, et nullis defuit aris 85 

Invidiam factura parens: quarum una madentea 

Scissa genas, planctu liventes atra lacertos, 

Nunc, ait, o miserae contundite peetora matres, 

Nune laniate eomas, neve hune differte dolorem^ 

Et summis servate malis: nune flere potestas % 40 

Dum pendet fortuna ducum: quum vicerit alter^ 

Gaudendum est. His se stimulfe doior ipse iaeesait, 

Nec non beila viri diversaque castra petentea 
Effundunt iustas in numina saeva querelaa: 
O miserae sortis, quod non in Punica nati 45 

Tempora s Cannarum fuhnus Trebiaeque kwentus. 
Non pacem petimus, euperi: date gentibus iras: 

96. natante$. Sic C. — Ar. Ae. b. c. d. mmocet. — V. uiceates. 
31. Affixere. Sic Ar. Ae. b. c. d. — V. C. AffUsere. 

27. Bficyllus «uspicatua e«t, conclamatum est, quum di«cri- 

legendum esset Necdum est iUe men adhuc haeret, quum nen- 

metus, sed iam dolor. Sed po- dum depugnatum eat. 

tegt dolor egge dolor de morbo 40. et $ummi$> «uppleada esft 

ingraveacente, metus autem de negatio, ut copula «it pro nt- 

certo iam mortis metu. — in- que; quam figuram adamat no- 

cubat 9 superingtat filio. ater. Sic I» 76., et infra va. 

98. miraturque malum, stupe- 285. et alibi. Errat igitar Bcnt- 

facta quereli* nlanctibuique dat leius, pro Et scribi iubena Nea, 

locum. In hia autem finitur Quod autem Bertraanni eodex 

comparatio. habuit, JVcc, ex emendatioae 

83. aures, videlicet deorum. praepropera ortum. 

35. JHvuere deo$. Aliae aliis 42. Gaudendum ert, sc coa- 

dii* tupplicavere, invidiam iis ctia. 

facturae, nisi bene rea verte- 45. miserae $orus 9 o utinam 

rent, aut: mala exprobraturae, potiua in Punica nati eMemua 

ut et viri faciunt vs. 44. tempora, utinam fuisseraus virl 

86. parens pro: matrona, ut ad Trebiam pugnantes* Tum 

vs. 64 pro genibuf. enim adversus hostem exteraum 

37. planctu, matrona atra li- re« gerebatur. 

ventes habebat lacertos prae 47. gentibus, sc. exteniay 

planctu. tra Romanum imperium. 

88. JYimc, ac. quum nondum 



PHAR8ALIAE UB. n. 33 

Nune urbes eseUe feras: coniurst in armis 

Mundus: Achaemeniis decurrant Medka Susis 

Agmina: Maesageten Segthkus non adiiget Ister: 50 

Fundat ab estremo flavos AquUone Suevos 

AVbie^ et indomitum Rkeni eaput: omnibue hostes 

Reddite nos populis: cwile avertite betium. 

Hinc Daeus premat, inde Cfetes: occurrat Iberis 

Alter, ad Eoas hie vertat signa pharetras: 56 

Nulla vacet tibi, Roma % manus. Vel perdere nomen 

Si placet Hesperium, superi, coUapsus (n ignem 

Pfurhnus ad terram per fulmina deddat aether. 

Seeve parens, utrasque svnul partesque ducesque, 

Dum nondum meruere, feri. Tantone novorum 00 

Proventu seelerum quaerunt, uter imperet Urbit 

Vis tanti fuerat, civilia betta tnovere, , 

Ut neuter. Ttles pietaa peritura qoerelaa 

Kgerit. At mif er<>8 angit aoa cora parentea, 

Oderontque graria vivacia fata senectae, 86 

Servatoaque iterum bellis civilibue annoa. 

Atque aliquia, magno qoaerens exempla timori, 
Non atioe, inquit, motus tunc fata parabant, 
Quum post Teutonkos victor Libgeosque triumphos 
Essul timosa Marius caput abdidit ulva. 70 

Stagna udi tesere soti lasaeque paludes 

50. Mamageten. Sic C. Ae. b. c. d. — V. Mauageta». 

67. igmem. Sie Ar. — V. ignet. 

0% movere. Sic Ar. C. Ae. b. c. — V. moveri. 

TL Volg. andi tes. t. qnod Snlp. int bibuU, ut taroe, qnae 
aoa fiaunt (Cff. II, 618.) Cortiue contra metrum dedit: Stagna 
wri&L Leg. ua% qnod occumt et III, 85. 

40. Jlehaemmdu, ab Achaeme- utrnmque gereretur, ne impe- 
ne, Pertiae xege, a quo deacen- rarent 
iit Cyme. 64. parentee, h. e. aenea, nt 

60. «e» aUiget, non retineat, vi - ^ 6 - , 
fcge demittat •*• oderuntque, et accueant ie- 

6* imiemUam Rkeni eapuU b. ******* ****>, **** ad **<* 

c. *5*Tm, uwTSSeti, ^E£? ^unf^im «I 
jm. ^u-JL-*-. mMm jI7 66. tterum; pnmnm enim ci- 

^znSto&Z"' *■ *" jsjjf -* kter *■- 

66 . mUer — m*c, Caeear — Pom- 67. magno quaerene exempla 

poiue. timort, repetit priorie belli cm- 

66. NuUm etc. nemo ita liber lis ezempla, quibua, qnae et 

eft boote externo, nt manne au- qnalia timenda sint, ob oculoa 

m in te, Boma, vertat ponat. 

68. Vix fiabandnm foret bel- 71. Stagna, apnd Minturnum. 

lnm cfrfle, ai ab eeaata eontra — udi, hnmidi. Cf. m,86. Vnl- 



34 M. AHHABI LUCAHI 

Depositum , Fortuna , tuum : mos vineula ferri 

Ssedere senem, longusque in eareere paedor. 

Consul et eversa feUx moriturus m Vrbe 

Poenas ante dabat scelerunu Mors ipsa refugit 75 

Saepe virum, frustraque hosti eoneessa potestas 

Sangumis invisi: primo qui eaedis in ietu 

Diriguit, ferrumque manu torpente remisit. 

Viderat hnmensum tenebroso t» eareere lumon 

Terribilesque deas scelerum, Mariumque faturum\ 

Audieratque pavens : Fae haec contingere nen eet 

Colia tibi: debet multas hie legibus aevs\ 

Ante suam, mortes: vanum depone furorem. 

Si Ubet ulcisci deletae funera gentis, 

HunCy Cimbri, servate senem. Non itle favore 

Nummis, ingenti supehim protectus ab ha^ 

Vir ferus, et Romam cupienti perdere fato 

Suffldens. Idem petago detatus iniquo 

Hostilem in terram, vaeuisque mapaiibus actus^ 

Nuda triumphati iaeuit per regna Jugurthat\ 

St Poenos pressit cmeres. Sotatia fati 

76. hoiti coneena. Sic Ae. C. b. c. d. — Y. k. est csne. 
T9. Sie C. — V. immentam — lueem. 

80. deas. ftic C — V. deos. 

81. Sic Ar. Ae C. b. c. dL — V. Non haee e. fms 



gata 1. atndiy quod interpre- apparuiaaet illi talie vieu, eaa- 

tantur: bibuli. — Laxu$ est lie futuraa erat. 

amplus, latus, spatiosus. 89. lefes aeei nuit fnte. Hic, 

T*. depo$itum i. reservatum. — •«• Menue, fato deatinatna eat 

vmcula; nam deprehensus in ** mnltoa cive» lntenm oo eot, 

istie paludibus, in vineula eon- «ntequam ipae moriatur. 

iectus est. «- vanum. Noli tibi tantam, 

Ti. Construe: Nam felix mo- &!£• anr0 ««»' * ""^" 

riturua et septimum conenl, ^Sf^XIL. -™ tj«* , , t 

MAM «. -~~i~-..«f «„*« jnit^* eo. uinm non lueo •enrewni 

poenaa .celemm ante dabat. ^ a ^ fc^^ ^ ^ 

T5. Mort tpta refugtt, velati Romae iratcereatur. 

qnum Cimber ad eum intromie- 88. Ideai aet. Mariae, n MnV- 

sue necandi causa, territus eiua tnrnei Ibn» servatus, eeanha ia 

oculornm lunune f ugit. Qno Africam devenit, de ena ex eel- 

faeto, Minturnenses eum h- i Jngnrthine *»« t rininnhe io» 

beratnm amisere. Rem vlde ^. 

apnd Val. Max. 11, 10, 6. Pa- 90. Nuda ete. nnda huaee ia- 

terc 11, 19. Appian. 1, 61. Plut. cu h u regno olfan 

Mar. 39. parente. 

T9. Cimber itte Tiderat ignem 91. Seletie etc Mnrina 

ex Marii oculia emicantem. tio esse poterat Oarnaapini, Ca*> 

80. deaa, fnrias. — Marium- thagoque Mario, Ob T&isnatnmV 

que futurum y emphatice, quasi nea rernm humanarnm. 



PHAMAUAB LIB. II. 35 

Carthago Mariusque tuUt: pariterque iaeentes 

Ignovere deis. tdbgeas ibi colligit iras. 

Ut pritmm fortuna redit, serviUa solvit 

Agmina: conflato saevas ergastula ferro 95 

Bseruere numas. Nulli gestanda dabantur 

Signa dueis^ nisi qui scelerum iam fseerat usum\ 

Attuleratque in eastra nefas. Pro fataf quis itle, 

Quis fuit ille dies^ Marius quo moenia vietor 

Corripuit! quantoque gradu mors saeva cucurritf 100 

NobiUtas cum plebe perit: lateque vagatur 

Ensis^ et a nulio revoeatum est peetore ferrum. 

Stat eruor in tempUs: muttaque ruientia eaede 

Lubrica sasa madent. NuUi sua prefuit aetas. 

Non senis estremum piguit vergentibus annis 106 

Ptaeeipitasse diem: nee primo in Umme vitae 

Infantis nuseri naseentia rumpere fata. 

Crimine quo parvi eaedem potuere mereri? 

Sed satis est iam, posse mori. Trahit ipse furoris 

Impetus: ef, visum lenti^ quaesisse neeentem. 110 

In numerum pars magna perit: rapuitque eruentus 

Fktor ab ignota vuUus cervice recisos, 

Jhmn vaeuapudet ire manu. Spes una sabUis^ 

Oseuta poUutae flsisse trementia destrae. 

30114 Ucet gladU mortis nova signa sequantur^ 115 

Degener o popuhts, vis saeeuht Umga deeorum 

96. leevco* irot. Coinparatur ceret inter nooentes et inneeen> 
Marias Antaee, de qno v. IV, tes. 

896. , einral antem serpeiitibas 111. Jn mmerum, nnllo discri- 

ia Afriea crebris, qui ez terra mine, non niei nnmero; — et 

nerae iras oolli^unt. Ira au- cruentus miles Marianne etiam 

tem eet pmgnand* eunido et ar- ignoto capnt abscidit, ne vacua 

dor. Cf. 384. 687. III, 914. IV, manu incederet, caput quasi 

197. tropaeum gerene. 

94. Ut primum fortunm redit, 113. Spes una*$elutt9. Dede- 

per Ginnam, qn}profugus Re- rat suis signum Marius, ut, 

ma, ezereitu serrisque ceUectis, quoe ipse non reselatasset aut 

Marium ex Africa reroeavit. quHraa manum non oscuiandam 

Quo facto Cinna, Marius, Carbo, piaebuisset, omnes iaterfcereu- 

urbem ingressi, ia inimicoe euoe tur. 

desaevierunt. 114. oVxtrae, sc Marii. 

97. Signa duci*> aigna Maria- 116. neva signa mertift, h. e. 
na. Marium dantem signa caedis, 

109. pems morj, n. e. accepie- antehac inaadita. 

te anmiam , quam amitterent. 116. vix saecula ete. vix ta- 

110. Unti, videbatur etee len- men decorum erat viris, talt 
t& segnisqme militfe (ec. factum osemlo Tei longiesimam ▼itani 
aut res), si quis discrimen fe- sibi meroisee, nednm tam bre- 



36 M. AHHAEI LUCAKI 

Sic meruisse v*ris % nedum breve dedecus aevt\ 
Bt vitam, dum SuUa redit. Gui fimera vulgi 
Flere vacet? Vis te sparsum per viscera, Baebi, 
Innumeras intercarpentis membra coronae 1M 

Discerpsisse manus: aut te, praesage malerum 
Antoni, cuius laceris pendentia canis 
Ora ferens miles festae rorantia mensae 
Imposuit. Truncos laceravit Fimbria Crassos. 
Saeva Tribunicio maduerunt robora tabo. 126 

Te quoque neglectum violatae^ Scaevola % destrae 
Ante ipsum penetrale deae semperque calentes 
Mactavere focos: parvum sed fessa sene&u* 
Sanguinis effudit iugulo, flammisque pepercit. 

191. Discerpsisse. Sic Ar. Ae. b. d. — V. C. IKseessisse. 

126. Sic Ar. Ae. V. et codd., et Sulp. int. negleetumy te nn- 
tum, quum ob pontificatum ▼enerari te debuieaent; molmtae dex- 
trae eiaem ennt cruentatae, ut altbi temerandum ferruuu Sed Ceit 
neglectu v., Sc., Vestoe, ut in qnibutdam codd. legi dicitiir. 

▼ie yitae dedecue, quae tamen in mutuo alterum alterlaa ad- 

amittenda eseet, Sylli in urbera spectn interemit. Flor. III, H. 
redeante. 195. rohora de carcere intaffi- 

119. Vix 8C. mibi vacat flere, ge, plurali pro einrulari poatto. 

te, o Baebi, discerptura esee Nibili enim Bentleii mutatie 

manibuf cotonae h. e. gregia aut interpretatio. Cff. LW. 88, 

militum, vieceratim membra tna 59. Lucr. 3, 1080. VaL Max. m\ 

intercarpentia. Cf. 173. 3, 1. In carcere autem inter- 

199. M. Antonius orator prae- fectoa eat Licinioa Tribunua. 
dixerat Metello, nigi exercitom 126. Scaevola> pontifex maxi- 

adduceret, populum Romanum, mu«. — neglectum violmtme det- 

qualia Gailorom tempore , eafe trme. Bentleiua mahiit: iiefJeule 

paesurum. 1« Antoniue oratione vtelotoe, Se^ Vestae, aaed balet 

adeo demulciverat milites Ma- Cortiut et probat eie ii q aia o» 

rianefl ad eum occidendum mis- ideo quod Scaevola nen a patre 

eet, ut noiient ei manut inferre, aed a filio Mario interfeetoa aM. 

quura ab irrumpente ad eum tri- Sed aliam traditionem Irie at- 

bnno interfectua eat, caoutque qoi Lncauum, ex vereu 180 ela- 

ad Marium eoeoantem allatum, re apparet Ergo neglectm* mi*-> 

et ab eo, in mensa positum, diu iefae dextrme eat: qoem Mariofl 

magno cum gaudio contrecta- nen paaaoa fuerat aibi aanaam 

tura, deinde ad Rostra affixom. osculari, ut legitur siguuen eV 

Cf. Val. Max. 9, 2, et Cic. de diase aopra ve. 114. Fiataoat 

Or. III. dextrae dativua est, at sit: «ai 

123. Ora, h. e. caout. Cf. vs. neglectus fueras a scelerata msr 

1TO. Nam qs antiquitus totum rii dextra. — Ad 



etiam caput notabat. Virg. Os auupl. milites. — Veetue 

humerosque deo similis. Sic et faiMe, facile ex adiunctie tajfri- 

in Piauto Capt. 4, 9, 14. Corc. ligitor. 

9, 3, 8. 101. 9, 9, 66. 198. parvaaft ete. Seneaa t Xt 

194. Fimbria, efferna Marii paene extinctoe eeaet Igala aa- 

milea, Craaaos, patrem et filium cer eanguiae Scaerolae. Sei 



i 



PHAB6ALIAE LIB. U. 81 

Septimus haec sequitur, repetitis fascibus , annus: 180 
llle fuit vitae Mario modus^ omrtia passo^ 
Quae peior fortuna potest n atque omnibus uso, 
Quae metior: mensoque, hondni quid fata pararent. 
Jam, quot apud Sacri eeddere cadavera portum^ 
Aut Cottina tuiit stratas quot porta catervas, 185 

Tunc quum paene caput mundi rerumque potestas 
Mutavit translata locum, Romanaque Samnis 
Utira Caudinas speravit vulnera Furcas! 
SuUa quoque immensis aecessit cladibus ultor. 
IUe quod esiguum restabat sanguinis Urbi 149 

Hausit: dumque nimis iam putria membra recidit, 
Bsceseit medidna modum % nimiumque secuta est y 
Qua morbi dusere, manus. Periere nocentesi 
Sed quum iam soti possent superesse nocentes* 
Tum data tibertas odiis % resotutaque tegum 14& 

Frems ira ruiL Non uni cuncta dabantur, 

141. C. d. pvtria. — V. putrida. 

•ueaiam in corpore eenili parum 199. eladibu$, quaa Mariiu fe» 
laerat eaaguinie, non exttinxit cerat. 



141. dumque etc. cnm adrer- 
180. SepUmus amtus eet pro gar iig et eeditioeie optimoe ci~ 
septimo eeneulatu, quamquam veg toUit, velut acrior iiute 
fater eextum etque ecptimnm cbirurgae , qui membra aiaeera 
iatc rc eoie r int 13 anni. Mortuue e t gana cam putridie et corru- 
utem eet Marina primo anni p ti f excidit. 



«m --*-* t * wi-* .-. *-: 14a - manus uimwm seouta su\ 

mm^SmSd modici m ** u * ***** *""**> 

l£. Vmss\ l experto, euid *" am •*•*«*■ 

fata pararent bominL 144 «vperetse, »• •• *«*» ™ 

1S£ Marie mortuo, Cinnaque nnm alii tiveren^ qwumnoeen- 

eeeie*, Sylia rediit ez beile Mi- tea » 9 aia omnei Mftrii beneficie 

Oridaiice, fueieque conanlibna wpemtite; erant, et ideonocen- 

Herbaae ei Seipione, et victia *«• indicabantnr a Snllania. 

altere preelio Mario filio etCar- 146. tiajt tw*. Noa in nnioa 

bene ad Saeriportum, nrbem in- Syllae gratiaro cuncta fiebant 

greeeae eat. roaleficia, eed quipque pecnlia- 

116. perta Cbttma, ad quam rem euam iram ant Ubidiaem 

8rlla magna strage fudit Sam- eecutut in civei saeviit. Magna 

afitfnaa dneee, qju ad liberan- autem praemia pereuaaorijMis 

rfdio Mariuro advenerant, proposita erant. roteet tamen 



obaidio 

Lamponium Teleainnmque. etiam hic sentug este: Nonun? 

1»T. tnmdaUk, Mariue enim ue criminis cauaa omnes poe- 

iL eedem Romani intperii ad nae sumebantur, sed quisqne 

Saauritee tranalaturum ae pro- Syllanorum sibi peeuliare fina;e- 

nueerat, ei illi ana* adhrverint bat crimeu, quare occideret mi- 

partee. micoa. 



38 W. AHNAEI LlTCAin 

Sed fecit eibi quisque nefas. Semel omnia vietor 

Jusserat. Infandum domini per viscera ferrum 

Esegit famulus: nati maduere paterno 

Sanguine. Certatum est^ cui cervis caesa parentis IM 

Cederet: in fratrum ceciderunt prdemia fratres. 

Busta repleta fuga, permistaque viva sepultis 

Carpora: nec poputum Ustebrae cepere ferarum. 

Hic laqueo fauces elisaque guttura fregit: 

Hic, se praedpiti iaculatus pondere, dura 1H 

DissUuit percussus humo; mortesque ctuento 

Vtetori rapuere suas: hic robora busti 

EsstruU ipse sui, needum omni sanguine fitso 

Desilit in JlammaSy 6t, dum licet, occupat ignes. 

Colla dueum pito trepidam gestata per Urbem, ltt 

Et medio congesta foro. Cognoscitur illic, 

Quidquid ubique iacet scelerum. Non Thracia tanium 

Vidit BistonU stabuUs pendere tyranni; 

Postibue Antaei Libye: nee Graecia moerens 

Tot laceros artus Pisaea flevit in aula. 10S 

%uum iam tabe fluunt, confusaque tempore multo 

Amisere notas, miserorum destra parentum 

Coliigit^ et pavido subdueit cognita furto. 

Meque ipsum memini, caest deformia fratris 

Ora rogo cupidum vetitisque imponere flammis^ 1W 

162. iaeet. Sic Ar. C. b. c. d. — V. latet. 

147. Semei. Victor Sylla quum apparuit , quae qualesque et 

iemel caedem fieri iuuerat, quam nefariae factae esseat cee- 

omnibus faciuoribus faciendis dei, mmirum limilet pessinus, 

licentiam statuerat. Al. 1. Si- quae aiquam per temui perpe- 

mul. tratae sunt. 

150. certatum ett tc. inter fra- 162. Jacet. Vide VIII, 102. Eat 

tres, occiao patre, quis eius fa- i. q. versatur. 

cinoris vraemium acciperet. Ita 163. Bittonii. Bistonis Tbra- 

locum si interpreteris, non opus ciae civitas, uM Diomedes equea 

Bentleii coniectura. suos humanii carnibus parit, 

152. Buita etc. Latebras quae- capitaaue postibu* affixit — Sl- 

rebaut in sepulcris etlustns fe- milia fecit Antaens, de qtte ▼. 

rarum. libro IV. 595, sqq. 

156. AHi dittiluit, atii detiluit 165. Pitaea, regia Oeuomai, 

legunt. Posterius cdd. Lips. c. qui procos fiftae Tictos a se in 

d. cum Argentina. certamine. interfecit. 

15T. rapuere, ipsi se interfe- 167. noto*. quibus agaesei 

cere, ne a milifibus interfice- possent a suis. 

reutur. 170. oro, h. e. caput. — amir 

161. Cognoteitur iUic. Ex acer- dum , dum cupiebaa capat nu- 

vo capitum in foro congestorum tris caesi rogo impeaere. 



PHAR8ALIAB LIB. II. 



\uUanae mstrasse eadavera pacis, 
Perque emnes truncos, eum qua eervice reeieum 
Conveniat^ quaeeieee caput. Quid eanguine manee 
Plaeatae CatuU referam? quum vietima trietee 
Inferiae Marius forsan nolentibus umbris M5 

Pendit^ inespteto nen fanda piaeufa busto: 
Quum laeerbs artus, aequataque vulnera membris 
Fidimus, et toto quamvis in eorpore eaeso 
NU ammaa letale datum, moremque nefandae 
JHtum saevitiae, pereuntis parcere morti. 180 

Avulsae cecidere manus, esseetaque ttngua 
Palpitat, et muto vacuum ferit aera motu. 
Hie aures, alius spkamina naris aduneae 
Amputat: iUe cavis evolvit sedibus orbes, 
VUknmque effundit epeetatie lumina membris. 186 

Vis erit uUa fldes, tam saevi criminis unum 
Tot poenae cepisse caput. Sie mole ruinae 
Fracta eub ingenti miecentur pondere membra* 
Nee magis informes veniunt ad Utora trunei, 
Qm medio periere freto. Quid perdere fruetum 100 

174. eum vicUma. Sic Ar. Ae. C. b. d. — V. cui v, 
186. efundit Sic C - V. efadit 

171. SuUanae pactt ead. h. e. 179. Nii animae letaU dutum, 

cadavera eorum, qui pott victo- nullnm tamen mortiferum vul- 

riam Soliae, quum iam pax ei- nut illetnm, quo diutiua crucia- 

tedebebat. caeti fnerant., Sic retur. 

eaim acciptenda eet ironia, nee 184. oroet, oculoe. 

matandnm paeu in daoYt, nti 186. Vis erit etc. vix quie- 

Ciercquiut van Jever etatait. qaam credei. crtmmtt , iuterem- 

173. Quid mmnes Catuli. Ca- ti olim Catnli. Cortiua tmnen 

mloe, Marii olim in Cimbrico criminis ad ftdem trabit, ut cri- 

botto collega, post, ne aMaria- mon ait Catnli. Tnm vero in 

me imterficeretur, ipeo aibi mor- teqq. de eodem Catnlo potius 

tom iatnlerat. In cnint nltio- ulciscente, qnam de Mario pa«- 

nem imn Catuli iilint fllius to deberet serme ette. Saevum 

Marii fratrem ab Svila caeden- autem Marii crimen non ad unam 

dum sibi oxpetivit; eumoue Catuli mortom ett referendum. 

aoud Gateli sepulerum crudeus- unum eajmt, Marii fratrit. 

efme interfecit. 187. cepttte, valuitte tot poe- 

176. umbris ac. priorit Catuii. nit patiendie sufftcere. 

tfU. tnespleto pro: inexflebili, 188. mttcenttir, tic cadavora 

b. e. quasi nniut piacuiit bu- truncantur aedificio rnente. 

otum fratrie Gatuli expleri poe- 189. Sic deformati naufrago- 

oot. -— non fonia, ut taepe, pro rum trunci ad litut adfernntur. 

iafaadia. 190. fructum, h. e. voluDtatem 

177. m equatm quty b. e. quot Svliae, ex adspectu eapitie Ma- 
>, tot vuiaera. rfi. 



40 M. AHHAEI LUCAHI 

Juvit) et, ut vilem^ Marii confisndere vuUum? 

Ut scehts hoe SuUae caedesque ostensa plaeeret, 

Agnoscendus erat. VuHt Fortuna colonos 

Praenestina suos cunctos sinuU ense redsos^ 

Vnius popuhtm pereuntem tempore mortis. 195 

Tuncflos Hesperiae, Latii iam sola iuventus, 

Conddit, et miserae maculavit oviUa Momae. 

Tot simul infesto iuvenes occumbere leto, 

Saepe fames^ pelagique furor, subitaeque ruinae^ 

Aut coeli terraeque Uies, aut bellica clades, 

Numquam poena fuit. Densi vis agmina vulgi 

Inter et essangues^immissa morte, catervas 

Vietores movere manus. Vis caede peracta 

Procumbunt, dubiaque labant cervice: sed iUos 

Magna premit strages: peraguntque cadavera partem 

Caedis: viva graves elidunt corpora trunci. 

Intrepidus tanti sedit securus ab alto 

Speetator sceleris: miseri tot miUia vulgi 

Non piguit iussisse mori. Congesta recepit 

Omnia Tyrrhenus SuUana cadavera gurges. 210 

Influvium primi cecidere, in corpora summi. 

Praecipites haesere rates, et strage cruenta 

Interruptus aquis flusit prior amnis in aequor. 

194. Ae. ense receptos cum b. c. d. 

191. ut vilem, ut Tulgarem. 901. Denei vix etc. Vix per- 

19S. Marius filius Fraeneste cussoribus prae multitudine cae- 

confugerat, ibique obsessus ae sorum caedendorumque supera- 

ipeum interemerat. Oppido re- bat spatium locusq ue sese mo- 

cepto ab Lucretio senatores, qui Tendi. 

a Marii partibuc steterant, in- 904. procumbunt sc, caeei, in 

terfecti. Sed et partem civium terram prolabuntur. — teil tHet, 

Sylla adveniens, quamquam non sc caesos, qui dubia adhuc cer- 

omnes, trucidari lussyt. Tiee lababant. 

195. unius fempore mortie, mo- 906. caedie, b. e. mortui suo 
mento quaai unius mortis, uno pondere vivos necabant. — cJt- 
ietu iusso. chcnt, perimunt, suffocant, utvs. 

196. Tune etc. h. e. postea 154. 

quatuor legiones Marianae, in 906. Spectator, Snlla. 

hie Samnites, in Campo caesae. 909. Congetta. CadaTeraomnia 

197. OviUa Tocabantur septa in in Tiberim sunt coniecta, et eo 
Campo Martio, quibus include- in Tyrrhenum mare delata. 
bantur centuriae ad suffragia 919. rate$ praedjpjfet» nares 
danda. secundo flumine Tereua mare 

199. Saepe famee aut aliud reclae. (Immerito aafteam tut- 

publicum malum aut bellum ali- aum damnaTit Bcatleiaa.) 

qood similes clades attnlerat, 913. lnterruptue aqutM utetam 

nanquam punitio. puto pto tnterruytw mquk par 



PHARSALIAE UB. II. 41 

Ad molem stetU unda sequens^ dum sanguims uUi 
Vta eibi feeU iter^ compumque effusa per omnem* 216 
Praeeipitique ruens Tiberina ad flumina rwo 
Haerentes adiuvU aquas: nee iam alveus amnem^ 
Nee retinent ripae, reddUque cadavera campo* 
Tandem Tyrrhenas vis etuatatus in undas 
Sanguine caeruleum torrenti dividit aequor* 220 

Hisne Satus rerum^ Felix his SuUa vocart\ 
His meruU tumulum medio eibi tollere Campo? 
Haec rursus patienda manent: hoc ordine beUi 
IbUur: hic stabU dvilibus esitus armis. 
Quamquam agitant graviora metus, multumque coUur 225 
Humani generis nudore in praelia damno. 
Essutibus Mariis beUorum maxima merces 
Roma recepta fuU: nec plus victoria Sullae 
Praestitit, invisas penitus quam tollere partes. 
Hos aUo, Fortuna s vocas, oUmque potentes 230 

Concurrunt. Neuter civilia bella tnoneret, 
Contentus, quo SuUa fuit. Sic moesta senectua 
Praeteritique memor flebaft, metuensque futuri. 
Aft nou magnanimi percuasift pectora Bruti 

214. Vulg». Nam sanguinis. Ar. iam sang. C. dum r al. cum. 
218. reddftque. Sie Ar. C. — V. redeuntque. Al. redduntque. 
225. muttumque. Sic Ar. Ae. b. c. d. — V. muUoque. 

tratupoftitionem adiectiri, de pulcrum magnificum. Nam in 

yia v. I, 40. et 60L Simile ▼. Campo ei funu. in«titutum e«t. 

,108. ubimenstruus I» fasto* 933. Baee. Similia illu, in- 

foritum legifor pro: menstruos ^fa Mnex «rf hmee diaserit, 

m fastos. Pro aquu quidam WD i g Hermn eront patienda. 

•fiHM, atque Beatl. mahft aquas, ^^ «„««.^„— «, «L*.™ *• 
t*T«K«Jn*« «m^m> 2L;. 226. quamquam maiora etiam 

sec. absoluto. -- pnor amms, m ^^um sunt, propter majrm 

antenor par. fluminis, mare *er- Stoembuiu. belli. ^ 

21f. nee iam oZcetis, aatea im- ***• Nam lllis .ummu. bello- 

peditua «trage caesorum. Ita *um finis erat, Romam recipe- 

aactus erat flurius, ut et, supe- re, aut auVersariorum partes 

raftis caesorum acerri., per al- toliere. 

yeum .uum deflueret, et, suae- 230. Ubs, Caesarem Pompe- 

ratis ripi«, in campoa abunda- iumque. — oUmque y hi enim iam 

ret, cadaYeraque secum ferveft. dudum potente. sunt, Italiam- 

220. torrenU h. e. proraenti. que tenent, Caesar saltem ; ac 
Sanguine autem iam diririt ma- tamen concurrunt proelio. Clerc- 
re, non aqua, uft antea. qaiue tamen van Jeyer malitt 

221. Anno his factis Sylla me- soliumque petentes, quod probat 
nrfft Felix eft Salus rerum. vo- Martyni Laguna. 

carif 281. Neuter sc. eorum cirile 

222. tumujum m Campo, .e- bellum fuceret, .1 eo contentus 



42 M. AWKABI LtJCANI 

Terror, et ia tanta pavidi formidine motus 215 

Fara popnli lugentis erat: eed nocte aopore, 

Parrhaeie obliqooe Hclice qunm verteret axee, 

Atria cognati pulsat non ampia Catonia. 

Inrenit inaomni volventera pnblica eora 

Fata yirum casmqne Urbia, eunctiaqne tfanentem, 9M 

Secnrnmqne sui; farique his vocibos orena: 

Omnibus espulsae terris oUmque fugatae 

Vbrtutis iam sola fides, quam turbine nuUo 

Escutiet fartuna tibi; tu mente labantem 

Dirige me\ dubium eerto tu robore firma: 946 

Namque atU Magnum vel Caesaris arma sequantur: 

Dus Bruto Cato solue erit. Paeemne tueris y 

lnconcussa tenens dubio vestigia mundo? 

An jrtacuiti dueibus seelerum popuUque furentis 

Gambus immixtum^ cwile absolvere beUum? 260 

Quemque suae rapiunt sceierata in proeUa eaussae: 

Hos poUuta domus, legesque in pace timendae; 

Hos ferro fugienda fames, mundique ruinae 

Permiscenda fldes. NuUum furor egit in arma; 

Castta petunt magna victi mercede: tibi uni 256 

Per se beUa placent? Quid tot durasse per annos 

Profuit immunem corrupti moribus aevi? 

Hoc selum longae pretium virtutis habebis: 

Accipient aUos, facient te beUa nocentem. 

Ne tantum % o superi^ Uceat fsraUbus armis, 206 

Has etiam movisse manus: nec pila lacertis 

Missa tuis caeca telorum in nube ferantur: 

esse posset, que Snlla centeatus damnare. Similiter lib. VII, ▼er- 
fnit. m 3. a fine. 

285. et iterum positnm pro 351. Quemque, h. e. alios. 

HeUce.seu%r.aem.iori., r o- ££^.^0*^ 

Sr MlnLZ T Sfilnor» «rt ob aes nlioWln 

wa fisT^ jldm, tu, quiso- **«* intermittebantur bello. 

ln. iam re.ta«, in coiu. virtu- ***- ftde*, lhr jresunkeoer 

tem certo po..imu. fidem ha- Crcdit, quam pevmiseeri ▼ole- 

bere. bant bello, ne cogereatur satis- 

947. Pacemne, dic mihi, an tu fneere oreditoribu. .nis. 

{tacem si. secuturus, firmiterque 269. Alii in bellnm euat, dam 

n ea perstiturus, dum totns iam nocente. «unt; tu nunc de- 

mundu. dubiu. e.t? mnm nocens fles, bellnm crrllo 

950, abfolvere, quasi probare, eufciens. 
ant certe non improbare, non 961. has, Catonls. 



1» 



PHARSALIAB _IB. II. 45 

Nee tanta in casum virius eat. Ingeret omnis 

Se belli fortuna tibi. Quis nolet in isto 

Eme mors, quamvis alieno vulnere labens, 985 

Et seelue esse tuutn? MeUus tranquilla sine armis 

Otia solus ages^ sieut coelestia semper 

lnconcussa suo volvuntur sidera lapsu. 

Fulminibus propior terrae succenditur aer % 

Imaque teUuris ventos tractusque coruseos 210 

Flammarum accipiunt: nubes ejtcedit Oh/mpus 

Lege de&m. Minimas rerum discordia turbat: 

Paeem summa tenent. Quam laete Caesaris aures 

Acdpient^ tantum venisse in proelia civem! 

Nam praelata suis numquam diversa doiebit ST5 

Castra ducis Magni. Nimmm placet ipse, Catoni 

Si beUum ewile placet. Pars magna senmtus 

Et duce privato gesturus proelia eensul 

SoUicitant, proceresque alU: quibus adde Catonem 

Sub iuga PompeU^ tote iam Uber in orbe 880 

963. in easum. Sic C. — V. inea$$um. Ae. m em$$um. 

964. Quis nolet in itto. Sic C. b. d. — Al. noUt. — Vulg. »•- 
let ab isto. — 978. summa, Sic Ar. V. — Ae. C. b. d. magna. — 
b. laetae. Ae. laeti. Ar. lete. 

968. in coitim. Sic ex sola le. Sed potest et sic : Niatium 
Loyaniensi edit. repotoit Corti- pl. ipse Catoni, si Catoni bel- 
us. Al. in ea$$um ant inea$$um. ium civile placet. 

— ingeret, quidquid cteniet, ti- ___ _ » . _« 

bi imputabitur. ***• Pm w - *«■» hic •*-* 

964. Qui$ nolet. Imo optabunt omnea inwrpretes in sensu ver- 

tdversarii aut credent, le a te M wtticitofit constituendo , quod 

occisos, qaia eo efficeretur, ut fccepero-t dictum pro imvel- 

•ua mors esse rideretur scelus *««*> ineitmnt, , quum sit pro: *»- 

tuum. — t» i$to i. e. q. ab isto. g»**, »egritudine «ffrtuut, ut il- 

966. e*«mt»t, licet non a te, ™* M Cicerone: «oWicttan te, 

ted ab alio yulneratus. £«•• «J c *o<*«*«t;e *??««• ?f. 

969. oer, inferior a€ris rejrio. £ic. *"• *t 6 - de *"-.* » , 16 - 
9T0. tractus eoru$eo$ flammm- Supplendum autem me, Brutum. 

ruat pro: tractus ignium coru- Sensus: Ego, Brutus, dudum 

tcertim, nt IX, 656. FWerroeo *•**« foro, quod Yideo, et ma- 

$erpenU, ubi vide not. crit. pam senatue partem, ct Consn- 

975. Nam Caeear nunquam do- r «» ^oeque proceres eub duce 

lebit, praotaliMe te castra Bla- E™**? Pompeio mihtarc, , quum 

--| BU ^ Consulum sit, sortin proyinciae, 

9T6. Nimiumplacet ipse; Cor- oxercitum duetare, beUum ge- 

tius snpplet «01, citatis locis rere * 

rem non probantibus. Non au- 280. liber. Nam Pompeius, et- 

tem stot placet Caesar, sed aliis si omnes sub eo militent, tamen 

se placere nrobariqne existimat, ipse est sub senatu quodamato- 

dum Catoni plaeet beUum ciri- do; quemadmodum Cato ait ii- 



44 M. ANNABl LUGAHI 

Solus Caesar erit. Quodsi pro legibus arma 

Ferre iuvat patriis^ Ubertaiemque tueri: 

Nunc neque PompeU Brutum nee Caesaris hostem^ 

Post bellum victoris habes. Sie ftftur. Aft iiH 

Arcano eacras reddift Cafto pecftore vocea: 28E» 

Summum^ Brute, nefas civilia bella fatemur : 
Sed quo fata trahunt^ virtus secura sequetur. 
Crhnen erit superis, et me feeisse nocentem. 
Sidera quis mundumque valet speetare cadentem % 
Espers ipse metus? quis, quum ruat ardums aether, 200 
Terra labet, ndsto coeuntis pondere tnundi, 
Compressas tenuisse manus? Gentesne furorem 
Hesperium ignotae Bomanaque betta sequentur, 
Deductique fretis alio sub sidere reges; 
Otia solus agam? Procul hunc arcete furorem, 206 

O superi) motura Dahas ut clade Getasque, 
Securo me^ Boma cadat. Ceu morte parentem 
Natorum orbatum, longum producere funus 
Ad tumulum iubet ipse dolor: iuvat ignibus atris 
Inseruisse manus, constructoque aggere busti 800 

Ipsum atras tenuisse faces : non ante revellar, 
JBsanimem quam te complectar, Boma, tuumque 
Nomen, libertas y et inanem prosequar umbram. 
Sic eat: immites Bomana piacula divi 
Plena ferant: nullo fraudemus sanguine beUum. 000 

O utinam coelique deis erebique liceret 
Hoc caput in cunctas damnatum esponere poenasi 
Devotum hostiles Decium pressere catervae: 

284. habes. Sic Ar. Ae. C. b. c. d. — V. habt. 
289. valet. Sic G. c. — V. velit. 

292. Compressas. Sic Ar. Ae. G. b. c. d. — V. Complotat: 

293. Ae. com G. Romanaque tigna, ut et V. — At Ar. JZ. que 
bella. — 296. Vulg. Dacas, qui tamen producendi. Noctr. G. 

308. Ae. persequar. 

bro IX, 194. reetorque tenatut, eaa. Cf. Liv. 7, 13. AL 1. cem- 

$ed regnantit erat plotat. 

281. Quodsi etc. Nuuc cgo, f 7 ; «go wnplectar Romam 
siquidem decet bouum civSm cadentem hbertatiiquc nomeii 
pro legibus et pro libertate pu- a ^ ue "k« Pjo^uar, «icut 
£nare f a lu . C ro hosti. , qui vi- P»™* ££?Lj£Tb "? TSL 
ctor in hoc bello evadet ^ 9 - '^V*™; h - Vf£ 

m . , ampere. Cf. Virg. Aen. IV, 384. 

282. iuvat praegnanti tentu a04, Sic eat y sio «aft.Cf.Ub. 
pro: tuvare debet. V 397. 

292. compretsas, i. e. q. otio- 305. nutto, neque meo. 



PHARSALIAE LIB. II. 45 

Me gendnae figant acies, me barbara telis 

Rheni turba petat: cunctis ego pervius hastis 310 

Escipiam medhss totius vulnera belli. 

Hic redkmat sanguis populos: hac caede luatur, 

Quidquid Romani meruerunt pendere mores. 

Ad iuga cur faciles popuU s eur saeva votentes 

Regna pati pereunt?» Me solum invadite ferro^ S15 

Me frustra teges et inania iura tuentem: 

Hic dabiti kie pacem iugulus, finemque laborum 

Gentibus Hesperiis: post me regnare volenti 

Non opus est bello. Qum pubtica signi ducemque 

Pompeium seqwmur? Nec^ si fortuna favebit, 320 

Hunc quoque totius sibi ius promittere mundi 

Non bene compertum est Ideo me mUite vincat^ 

Ne sibi se vidsse putet. Sic fatur, el acrea 

Irinim movit atimnloB, iuveniaque calorem 

Excitat in nimioa belli cfrilia amorea. 325 

Interea, Pboebo gelidao pelleate tenebraa, 
Pnlaatae aonnere forea: quaa aancta relicto 
Hortenai moerena irrupit Marcia buato: 
Quondam virgo toris melioria iuncta mariti: 
Mox, ubi, connubii pretium merceaque, aoluta eat 830 
Tertia iam aobolea, alioa fecunda penatea 

313. mores sc. prari, quibus ricerit, soli sibi m Ticisae au- 
effectum est, nt in taata mala tumet. 

tdduceremur. 394. irarum §Hmulo$ 9 h. e. cn« 

314. Contextus et sensus se- pidinem pnrnandi, ad bellom 
qnentinm hic est: Quid opus enndi, nt II, 589 et snpra de 
est, integros popnlos, non pro Bfario: Idbtfeas ibi eoUigrt iras f 
Hbertate, sed pro serritute sua, ts. 93. 

pngnare in partibua Caeaaria 386. peUente temebras, prima 

rompeiique? Agite, contra me luce. 

conyertite omnes bellum, ot, me 889. Msroo, Pbilippi filia, 

extincto, pax sit popnlis. Tnm Catoni olim nupta, post tres li- 

eaim onmea ad serritinm erunt beroa ex ea susceptos, ab Qlo 

parati, nemine libertatem pro- concessa erat Hortensio amico. 

pngnaate. Jam Tero, quid tibi Ea, mortno Hortensio, iternm 

Tidetnr, Brute? plaeetne potins, Catouis matrimonium petit. 

auam in otio perstare, publica 330. pretiwn merce$que, b. e. 

signa Pompeiumque dncem se- postquam tres Catoni liberoa 

qeif At Tero satia compertum pepererat, ut statim additur: 

est certumque, illnm quoqne tertia iam eobolee. 

inaum post Tietoriam reffnum 331. feeunda; nam graTida 

sibi promittere. Sed nibii eo erat, qnnm Hortensio concessa 

minus a# enm profidscar, ne, si eat roganti. 



46 M. AHNAEI LUCAJTI 

Impletura datur, geminaa ex ganguine matria 

Permixtura domoa. Sed postquam coodidit urna 

Supremoa cinerea, miserando concita vultu, 

Effusas ianiata comaa, concneaaque pectua 

Verberibua crebris, cineresque ingeata sepulcri, 

Non aliter plaeitura viro, aio moeata profatur: 

Dum sanguis merat, dum vis mate%na, peregi 

Jussa, CatOy et gemims escepi foeta maritos. 

Visceribus lassis, partuque eshausta^ rewrfor tt# 

Jam nuUi tradenda viro. Da foedera prisci 

Blibata tori: da tantum nomen inane 

CosmubU: liceat tumulo scripsisse % Catonis 

Maslcia; nec dubktm longo quaeratur in aevo % 

Mutarim primas espulsa, an tradita, taedms. 346 

Non me laetorum comitem rebusque secundis 

Accipis: in curas venio partemque laborum. 

Da mihi castra sequi. Cur tuta in pace relmquar^ 

Et sit civili propior CorneUa bello? 

Hae flexere virum vocea, et, tempora quanquam 850 
Sint aliena toris, iam fato in bella vocante, 

332. C. et 8anguine cum b. c. — Vulg. e $anguine. 
335. Ae. cum C. contusaque. 
346. comitem. Sic Ar. C. Ae. c. b. — V. L tociam. 
351. $int C. Ar. Ae. b. c d. — V. $unt. 

339. geminat etc. CatonU et dicum et abtque Venerc. Simi- 

Hortensii domos iiberis ex «e literqne Paraabius. Qai tamea 

natis permiatara, h. e. uno qua- sensus quo inre tribui posset 

si vinculo coniunctura. vocabulo, non demonetraruat. 

334. supremoe cineree se. Hor- Ceterum et sequentia videnter 

tenaii. concinere, et adstipulari qnaa 

336. ingesta, postquaminges- paulo infra leguntur v«. 3TB. 

serat capiti eno «epulcri cine- nee foedera pri$ct $unt Umtatm #e- 

res. Sic IX, 172. in vultu$ ef- ri. £t sane oceurrunt loci, ia 

fu$a comat. X, 84. dispertaaue quibus participium praeteriti 

erinem. Cf. et V, 171. et IX, pro futuro videatur poaitum ea- 

176. ie. Cf. HI, 133. H, 176. 

837. inculta, neglecta et moe- 344. nee dubium; aee liceat 

rena placitura inculto et rigido dubitare poateris aut quaerere, 

Catoni. an expulea fuerim a tc, eum 

338. sanguit, vie, vita ac vi- traderer Hortenaio, an eponte 
ger iuvenilis. ni, 625. Sic et amico me coneesseris. Certo 
vice verea pro eanguine ponitur conatet apud posteros, me aari- 
vita, anima, IH f 640. 641. citiae cauaa tum traditam eese, 

339. qemino* h. e. post te non expulsam. 

Hortensium. -— foeta y gravida 349. CorneUa> Pomfeii poat 

enim Hortensio data fnerat. Juliam uxor, quae eum ia ea- 

342. lllibata Sulpicius inter- atra aecuta erat. De qaa v. V, 

pretatur: concede coniugium pu- 722. aqq. 



PHABSALIAE LIB. II. 41 

Foedera sola tamen, vanaque carentia pompa 

Jara placent, sacrieque deos admittere testes. 

Feata eoronato non pendent limine serta; 

lnfulaque in geminoa diaeorrit candida postes, 355 

Legitimaeque facee, gradibuaque adcUvia eburais 

Stat torns, et picto vestee diacriminat auro: 

Turritaque premena froutem matrona eorona 

Tranalata vetuk eontingere limina planta. 

Non, Umidnm nuptae leviter tectura pudorem, 

Lutea demisaoa veiarunt flammea vuitos: 

Baitena haud flnxos gemmis adatriniit amictus, 

Coila monile deceaa, humerisque haerentia primis 

Suppara nndatoa eingoot angoata lacertos. 

Sic, ut erat, moeati eervat lugobria cuttue, 

Quoque modo natee, hoc est amplexa maritum. 

Obsita funerea celatur purpnra lana; 

Non soiiti losere saiea: nec more Sabino 

Excepit tristis ceovicia festa maritus. 

Pignora nnlla domua, nulli coiere propinquL 310 

Junguntur taciti, eontentiqoe auspice Bruto. 

ilie nee horrificam sancto dimovit ab ore 

300. Cortiua leniter, pessumdsto metro. Omnes leviter. 
366. eervat Sic C. d. — V. servans. — Versum 367 Cortins 
ante 866 posait. 

353. iura , h. e. nnptiae. — 362. Non zona gemmis distin- 

4ee* sc. selos. Intelligo Jovem cta cinxit vestem, nec monile 

et Jnnonem xeXsiovg, Venerem oraarit colium, nec cuppara an- 

Saadaaa, Dianam. Cf. Flut. gusta, hnmeria primis haeren- 

Qaaeat. Rem* 9. et Senep. Med. 7. tia, uudatos cinxernnt lacertoc. 

866. infulaaue. Et hio ot in Supparum tunicae genns eret, 

•equeatibus eepulae addenda est peotus complexnm, subucula, 

aegatie, qnaat dictnm sit pros camisia. Id anguetum, i. e. ae-. 

neeinfula, nee legithna* faee^ gre ?elans pectora autlacertos, 

nee matrena etc. more Lucaaeo, lta ut pars eorum nuda eppa- 

de qao vide I, ▼. 76. reat. 

866. Faees in nnptiis qainqoe 366. natoe, h. e. nullam ad 

adhibebantar. Venerem, sed caste pieque. 

367. ToruminteUigegenialem, 367. Veetis, qua mduta erat 
qui aternebatur in hoaerem Ge- purpurea, lana funerea celaba* 
nii, in anla. — veHe» h. e. •tra* tur* 

gala tori. — discriminat, h. e. 368. ealee, nulla carmina io- 

•tragola noa intertexta sunt eu- cosa accinebantur , ut «olebaat 

ro, acn picto. epithalamia, nulia dicteria in 

368. Ncc matroaa, turritam maritum. Cf. Sen. Med. 113. 
eoronam capite aeatanSj vetult 370. Pignora> nulli cognoti 
sponsam plantd limen continge- aat liberi. 

re. Moa notissimus. V. Plant. 379. Hle, Cato. — ofc srs, a 
Cas. 4. 4, 1. et Piut. Q. R. 99. eapite suo. Nutriyerat eaim 



48 M. AMHAKI IiUCAHI 

Caeeariem, duroque admiait gaudia vultu. — 
Ut primum tolli feralia viderat arma, 
Intoneoa rigidam in frontem deaoendere canos SW 

Paaaua erat, moestamque genia increacere barbam. 
Uni quippe vacat etudiiaque odiiaque carenti, 
Humanum lugere genua. — Nec feedera priad 
Sunt tentata tori: iuato quoque robur amori 
Reatitit. Hi morea, haec duri immota Catoaia 
Secta foit: aervare modum, finemque tenere, 
Naturamque aequi, patriaeque impendere vitam; 
Nec aibi, aed toti genftum ae credere mundo. 
Huic epulae, vidaae famem: magnique penatea, 
Submoviaae hiemem tecto: pretioaaque reetie, 
Hirtam membra auper Romani more Quiritia 
Induxieae togam: Veneriaque huic maximua naua, 
Progeniea; Urbi pater eat, Urbique maritua: 
Justitiae cultor, rigidi servator honeati: 
In commune bonua: nuiloaque Catoaia in actua 
8ubrepait partemque tulit aibi nata voiuptaa. 
Interea trepido discedene agmine M agnua 
Moenia Dardanii tenuit Campana coloni. 
Haec placuit belii eedea , hinc aumma moventi 

879. Ae. admUit brachia vultu. 

884. movtnU. Sic Ar. C. b. d. Ae. — Vulg. moventis. 

barbam crinecqne. — non dimo- admodum Lueanue infm IV, 871 

ett, non pocuit barbam aut cae- eqq . 

aariem, at eolebant in feetie. 884. Cato non amplieribui 

.878. duroque. Et bic qnoque fruebetur epulie, quam dum fa- 

auppl. negatio: nec duro. mem vinceret, non amplieribui 

877. Vacat Cato uai rei, quae aedibua, quam qnibut tempeata- 

etudUe odiieque carebat. Ea ree tea hiemeeqne •ubmeveret, aoi 

«rnt, nt lugeret geaua huma- nretioeiorc veete, quam togi 

num. nirta. 

879. robur, auateritaa, Tirtua 801. ribi nato voUtptae opponJp 

Stoica, coatiaentia. tur Catoni, qui non eibi, eed to- 

881« /ftemtenere idemeet, quod ti mundo «e natum credidit, «I 

eeroore modum, h. e. in omni- eat ve. 883. 

bua rebua «ibi ipai praeecribe- 808. trepido. trepidante, 1l «, 

re limitem, ultra quem non pro- f eatinante. Sic et ve. 481. Gf. 

grediatur, continere ee, non fa- JH, 85. 

eere qnod libido, aed quod ra- 898. Mbenla, videlicet Cnpuac 

tio iebet. urbis, quam Capye Tratiunai 

888. nasuram eequi, ez Stoico- condidiaae fertur. Virg. Aen. 

mm praecepto. Natura autem X* 146. Suet Cace. 81. 

panea reqnirit, et carere poteat 894. hine summa mcoc nff , ee. 

voluptatibuc et deliciie, quem- Pompeio, (h. e. omnin naaoanti» 



PHARSALIAE LIB. II. 49 



in occursum sparoas extendere partes, 
Umbrosis mediam qua collibua Apenninus 
Erigit Italiam, nullo qna vertice telius 
Aitiua intumuit, propiuave accesait Olympo. 
Mons inter geminas medius ae porrigit undsa 
Inferni auperique maria: colleaque coercent 400 

Hinc Tyrrhena vado frangentea aequora Pisae, 
Illinc Dalmaticia obnoxia fluctibua Ancon» 
Fontibua hic vastis immenaoa coucipit amnes, 
Fiuminaque in gemini spsrgit divortia ponti. 
In laevum cecidere latua veloxque Metaurcs, 405 

Grustumiumque rapax, et iunctua Sapis Isauro, 
Senaque, et Adriacaa qui verberat Aufidua undaa: 
Quoque magis nullum teUua ae aoivit in amnem, 
Eridanus firactaa devolvit in aequora aUvaa, 
Heaperiamque exhaurit squis. Hunc fabula primum 410 
Populea fluvium ripaa umbraaae corona: 

897. oua Ar. Ae. c. — C. quo. 

898. Vulg. propiueque. Nostr. C. 

400. Sie Ar. Ae. b. — V. I$api$. C. iuncto Sapi$ 1$. 

407. V. Sennaque C. Senaque. 

409. Sic Ar. Ae. C. b. d. — V. fracta$que evolvit. 

qaibus eceurreret Caesari) pJo> Olympum suum montem omni- 

euU extendere $par$a$ parte$ 9 h. um sltissimum crediderunt. 

e. obviam miitere cobortes 400. coUeeque, Apenninus co- 

$par$a$, h. e. in belium edu- ercetur a Fisa urbe et Ancona. 

ctas; cf. I, 468. st Indicem. Ibi enim angustior Italia, unds 

Sed Vuig. babst moventie sc. etiam ea pars Ayuav vocata t§t. 

ho*ti$ Cassaris. Al. moventem. 403. ste, mons Apenninue. 

S9T. erigit, altiorem sfficit. — 405. laevum latu$, Aaconam 

Vulgsta: nullo aua verUce tel- versus et Adriam. 

b», h. e. qua tellure nulla tcl- 408. teUu$ $e $olvit in amnem 

lus verticibus suis altius intu- i. e. q. dissolvitur amne, dilnt- 

muit^ ut similis bie sit con- tur, proluitur, ut IX, 421. de 

structio facts, atque illa, quae Libya: non fontibu$ uUi* «ofot- 

legitur vs. 870. ubi v. not et tur. Est autem constructio ea- 

quae infra oeeurritvs. 408. Ita dem cum illa, qnsm babuimus 

enim sslet Lucsnus transpsue- supra vs. 897. quam et bic ut 

re.Cf.ndIX, 660. At Certins: iihc Cortins perperam accipit. 

nuUo quo vertiee teUue, cuius Eet autem sensus: nulte tellus 

sensus forst: quo vsrtics teUus a flumine suo maiorem in mo- 

illa nuUo vertice alttus intu- dum solvitur, h. e. maiorem ha- 

muit Ego tamen exittimo hy- bet fluvium. Cf. 416* et 418. 

perbottcs poetam Apenninum 409. fraetaeque i. e. nec fra- 

summmn omnino onuuum mon- cta$, sive : aut fracta$. Cf. I, 76*. 

tium pesuisse, ut pauUo infra 410. Fabula est, hunc pjrimum 

Eridsnum maximum omnium populis nmbrstum este, cum 

fluuinum, vs. 408, et ut Graeci sorores Fhatithontis in ess motar 

tae sint arbores. 

4 



50 M. AHHAEl LtJCAWI 

Qoumque, dieni pronimi transverso iimifte dncetis, 

Succendit Phsethon flagranftibua aefthera loris, 

Gurgiftibns raptig penitus teiiure perusfta, 

Hunc habuisse parea Phoebeia ignibus undaa. 41 

Non minor hic Pifio, si non per plana iacenftia 

Aegypfti Libycas Nilna fttag nareft arenas. 

Nec minor hic Istro, nisi qood, dum permeat ofbem 

Isfter, easuroe in qoaeiibeft aequora fontea 

Accipit, et Scyfthices erit non solus in undas. 4C 

Dexfteriora petens montis declivia Tlbrim 

Unda facift, Rutubamqae cavum. Deiabitur fnde 

Vniturnusque ceier, nocturnaeqne ediftotr anrae 

Sarnos, eft nmbrosae Liris per regna Maricae 

Vestinis impnlsos aquis, radensqne Salerni 41 

Cuita Siler, nullasque vado qni Macra moraftue 



419. dietn pronum, Solem obli- tra modum plerumque 

qno lumine terram despicien- ut alibi virtutes, ita hic qua 

tem. Cf. ad I, 56 290. 610. — vitia credidift, praeter rationei 

fnmtiierto Ismtte, h. e. a reefta auxisse videftur. Saltem no 

via aberrante. eupplendum, nft facift CSorthn 

413. lori$ y pro curribus, parte Non minor hic Nilo sstel. Praf 
pro toto. terea ni$i quod, et si non ad sei 

414. rapth, ablsftis. svm est : exceptfe quod, praeftei 
416. poret Phoebth ignibu*> h. quam qnod. Gf. vs. 61T. Cerl 

e. quae vulerent rcstinguere «uftem audfftoribus anft lecftorl 

Phoeoeas flammas, anft certe il- bvs Padum aeqnelem NHe ai 

lis resistere. Isfro videri vulft. Plaae stnri 

416. Non fmnor. Vero serio lem rem v. III, 968. ufei senss 

contendit poeta Padnm aequare item est: Aethiopi* non prsasj 

magnitudine Nilum; at nunc, tur ab uUaparte Zodtocs, nu 

qnoniam per planos iacentis h. ab unguia Tamri. 

e. depressae et humitt* fterrae aji # Undae, qnae a monte A\ 

Aegypti campos Libycas arenas V6riIW aextra dedivie dcflnanl 

staciiet, h. e. in areni» lsfls Tibrim efficiunt. 

M^^mmio^^tA^ J££J?!!^ pwpftnr rinaien 

do. Sinrilifte? Istrnm non esse, *~«"»™ B - 

sed videri maiorem Pado, ideo 495.»oc*ume» eJrtsr « nrajs, u 

qnod alios flnvios accipiat, qni f« cfflctet aerem ebsonrusn 

pnriter \n alia omnia aeqnora pw uebulue, ex palndibus, qua 

eadere pessent, neo tolut h. e. prodneift m pleaitie, uvognatai 

eolleeftisalifefiuminibusmagnis, 496. Ve$tmk 9 in quem influ 

excaft. Est hoc exemplnm an- nnft fluvH ex agro Vettine, qn 

geudi arftis, in poetam praeci- esft Marsis Samnitibnsqne cou 

pne cadentts, deleetantis lecto- terminu*. Bfarieg Ujiapha , hm 

rem, et saHemignoseendae; ne- tinl mater. in Mmturnensiua 

qne opns est excusatione con- litore temptmn fcabuit, eft euiua 

ftra importunas Scaligeri inve- cognomlnem. 

etivas, qni pariter eins artis ul- «96. Maara vadasns | hinannl 



PHARSALIAE LIB. II 51 

Alnos, vicinee percurrit io aeqnora Lunae. 

Lengior educto qua surgit in aere doreo, 

Gaiiica rura videt, derexasque asptrit Aipes. 

Tunc CJmbris Majraiaque ferax, domitusque Sabelle 4S0 

Vomere, piniferia amplexus rupibua omnea 

Indigenaa Laftii popuios, non deserit ante 

Heaperiam, quam quum ScyUaeis ciauditur ondia, 

Extenditque auas in tempia Lacjnia rupes; 

Longior Italia, donec confinia pontua 416 

Soiveret incumbens, terrasque repelieret aequor. 

At postqnam gemine telius elisa profundo est, 

Bxtremi colies Siculo cessere Peloro. 

Caesar, in arma fureus, nnlias, niai eangnioe fuso, 
Gandet habere vias^ quod non terat hoate vacantea 440 
Hesperiae fines, vacuosque irrumpat in agros, 
Atque ipsum non perdat iter, conaertaqne bellts 
BeUa gerat. Non tam portaa intrmre patentee, 

487. V. procurrit No«tr. C. Ar. Ac. 

4». atpicti. Sic Ar. Ae. b. c. — C. V. txcipit. 

lea mormtur ofnoc, h. e. nuIHe imunpat hoatlliter m agroc, 

aavigatur ratibuc. qaippe Tacooe exercitibuc, quod- 

484. Jjoemto, tc. Junonic, quae qne iion perdat ipeum iter, ne- 

dicarit Hercnles, occico Lnci- qpe proelia proeiiu coiuerta 

nio. Ibi ct promontoriom La- gerat. Atque hanc interpretnr 

cinium. nonem ego Teram existimo. Of. 

485« Longior olim fuit Apen- I, 160. Aiii, nt Covtinc, «tc: 

niaua Italia quae nunc eet, tnm Gaudet C, onod Hesperiamnoa 

qnum Italiae cohacrebat Sicilia. Taciiam ho«tibu« inTenerit, qued- 

487. geariae, Jenio atque "JFyr- Que non in deaertoe a del enao- 
rheno. nbue agroe irrampat, etc. Sed 

488. Abmpta ect pars Apen- ubiaam erant deienaorec ajrro- 
nini, ipeeque moaa contractac pum? Certe nnjii exant. Sam 
ceecit, et iam ex adverao adcpi- Pompeiani opputia inclnaoa ae 
dt Pelomm imminena et oppo- tenebant ; qiiihua captic, omnihua 
«itnm cibL Caeaar igaaTit. Non autem de 

400. Dnplici haec et auae ee- hia paucnlic praeeidiis •curmo 

quuaonr, ratioae inlelugi poe- eet, sed d* Teric Pompeii co- 

•uat, et accepta auat ab inler- piic, quae ccaeerant in Campa- 

pretibua; nuornm alii, ui Far- niam, deque procliis in campo 

nabiua et Sulpitiu» , negationea patenti proeliis concerendic, quae 

et cepnlee, iflU inmrtac, ex co- noJla fieri noterant, quia non in 

lite peetaa more interpretati (▼. fiaibua Itauae Caeaari obciam 

ad I, 76.) hunc •tatnerunt eaae Yenit Pompeiua, sed ad Capuani 

leei eeaeum: Caecar, cupidi«si- eum oppariebatnr. Ita nuaat 

mna helH civilia, noo gaudat, pacificum luit iter &omam ver- 

•ibi wim aine proeliic dari, non aua, coactucqne orat Caaaar, Ui- 

•^adet, quad non terat (h. e. xem vidari. Patet ig^tnr Sal- 

▼aatet) Jaea Itattae» quippa tu- pieinm Tejrum Tidiaae. 



52 M. ANNABI LUCANI 

Qaam fregisse, iuvat: nec Um patiente eolono 

Arva premi, quam li ferro populetur et igni. 416 

Coucessa pndet ire via, civemqne videri. 

Tonc nrbes Latii dubiae, vartoque favore 

Ancipttec, quamqaam primo terrore raentis 

Cessnrae belli, denso tamen aggere firmant 

Moenia, et abrnpto circumdant undiqne vallo: 460 

Saxornmqne orbea, et quae super emiOus hoatem 

Tela petant, altis mnrorum turribus aptant. 

Pronior in Magnnm populus, pugnatque minad 

Cnm terrore fidea: ut, quum mare possidet Auster 

Flatibus horrisonis, hunc aequora tota sequuntur: 466 

Si rursns telius, pulsn laxata tridentis 

AeoUi, tumidis immittat fluctibus Eurum, 

Qnamvis icta novo, ventum tenuere priorem 

Aequora, nnbiferoque polus quum cesserit Earo, 

Vindicat unda Notum. Facilis sed vertere mentes 460 

Terror erat, dubiamque fidem fortona ferebat 

Gens Hetrusca fuga trepidi nudata Libonis, 

Josque sui pulso iam perdidit Dmbria Thermo* 

Nec gerit auspiciis dviiia belia paternis 

Caesaris audito conversus nomine Sulla. 466 

Varus, ut admotae pulsamnt Aaximon alae, 

Per divena ruens neglecto moenia tergo, 

Qua silvae, qua saxa, fugit DepeUitur arce 

Lentnlus Asculea. Victor cedentibus instat, 

400. Sic C. Ae. — V. B$culea. Urbi nomen A$eulum. 

446. csneeMO, *c. sibi a Pom- 468. noco, sc. vento Eoro. — 

pdo. Nam nraesidia illa ©p- priorem, Anstrum. 

pidorum, etn morari, non ta- 459. pofes, coehun, aer. 

men vetare poterant itcr. 400. vmdicut, sibi aervat, re- 

460. abrupto 9 praecipiti, ere- tinet. ei paret Plana simUe vt- 
cto. *e V, 671. 

461. oroet, rotnnda saxa, quae 401. dubiamfue 9 fsrtuaa Caa- 
tormentis emitterent. — $uper aaris anferebat et ad so rapie- 
eattnii*, desoper e lonainquo. bat dnbitantes et fidem sorviie 
— " Super crebro sic adiicifar, nt cupientes. 

*, 403. et 013. et 000. VI, *>1. 402. nudata sc eat — «repiiK, 

464. terrere 9 quem Caesar ia- trepidantis, h. e. proponmtn,at 

eassit vs. 398. 
460. tettut, iatellige Strougr- 408. tw $ui, h. e. Ubcrtatsm, 

len, nbi regunm sedesqne Aeoli. qnippe Caesari obnoxia facta* 

— laxatu, aperta. — tridenth 406. conver$u$ so. in fagam. 

Jeolii, h. e. ipsius Aeoli cippi- 400. puUarunt, epptaaareooe* 

de pereussa. vidc Virg, libro I. perunt, fanpellere. CtT, 016. 

de Aeolo. 407. per dherem an s wm , h. o. 



PHAOSAUAB LIB. II. 58 

Dfrertttqoe adcs: solusqoe ci agmine tanto 4)0 

Dax fngfc, et nollas dncentia signa eohortet. 
Ta qaoqee commissae nodiUm deeeris arcem, 
Sdpio, Nnceriae: qnamquam flrmisdma pobea 
Hia eedeat ceetria, iampridem Caeaaric armia 
Parthomm aedocta metu: qoa Galiica damna 415 

Snpplevit Magnua, damqae ipae ad bclla vocaret, 
Dooavit aoeero Romanl sangoinis osom. 

At te Oorflni vaiidis circomdata muris 
Teeta teneet, pugnax Domiti: tua dasdea eervat 
Oppoattna qnondam pollato tiro Miloni. 488 

Dt proeal immensam campo consorgere nubem, 
Ardentesqee adea percnaaia aole cornaco 
Conepexit telle, SooU, decurrite, dfadt, 
Flumini* ad ripa$ % undaeque tmmergite pontem: 
Bt tu montanie totue nune fontitue eri, 486 

Atfue omnee frafo, gurges, aquae^ ut epumeue aino$ % 
DUeueea eompage % farae. Hoc Imdte beUum 
Haereat % hae kostis lentue terat otia ripa. 
Praeeipitem eohibete dueem: victoria nooie 
Bh primum $tan$ Caeear erit. Nec plnra loentna, 488 
Derolfit rapidam neqaidqnam moenflma agmen. 

478. Sic C. b. — V. Lnoeriae. — C. Ae. b. e. d. Jkudsdma. 
V. fortiuima. 

475. esimOm. Sic C. Ar. Ae. b. c d. — V. mbducta. 

aYersa ab boetibo*. — fterlecto qaoqae cehortsm ad Parfliicnm 

terro, hocti ia foge eivodto. bellum BUmlo maodere inssns. 

470. DhertUeme aetm n. e. mi- Eam ergo cehartem tom habe- 

lltes Leatuli a* ae repit, trans- bat Srfpio. 

enrit, arocat a dim aoo Oaesar 4m ^ n^siea. Doattius 

Tictor. AL L mvertU. Altt «V UMamm M pnuerat ecpii* quao 

aergt psssire accepere. olim in fero praeddio •teterent, 

i. ^JZlhJt^^J^tSZ t«« Mfloais pollttti, h. e. rol, 
b. e. sfgniferi, qoi cum I*ate- eenseam agoret Cicero. 
J^roramt, nallas ducentos ^ ^^ ^ ^ «. 

474. teuyrteesit hae eafan **?£***„ 
erant fllae copiae, qoae por so- uflo. Ssrif, milites, nt 001. 

censnltam •abdactaeefnnt 404. undme immergUe, rampite. 



Oeecari, praetoxta Perthid bel- 486. Bt ta, $c. gurges, flm» 

li, et qaernm partem antea, os. Erat antom Ateroas, prope 

qaoaiam daoem aceoporaat Cee- 8almonem. 

aaris lecati Titoriue Cottaqoe 480. eme*, trabcs ponds repti 

io Gallia, Pomndos Cacsari anferaa. 

eojmnedanreret. Kem cohortem, 488. Isatas terat ot£ar^pa,haeo 

Caosari elim commodatom, re- ripe moretar bostem 

potiorat ab ee Poa^dos, Ipse 401. Dcvolwt, edocH. 



54 M. AHHABI M7CANI 

Nam prior e campfe ut conspicit, amne soluto, 

Rumpi Caesar iter, calida prolatns ab ira: 

Non satis est, mttris latebras quaesisse pavorif 

Obstruitis campos, fluviisque arcere paratis, 

Ignavif Non^ ei tumido tne gurgite Ganges 

mbmoveat, stabU iam flumhie Caesar in ullo, 

Post Rubiconis aquas. Equitum properate catervae: 

Ite shnul pedites: ruiturum adecendite pontem. 

Haec ubi dicta, ievfe totas accepit habenas 511 

In campum aonipes: crebroque simillima nimbo 

Trftns ripam validi torserunt tela lacJerti. 

Ingreditur pulsa finvium statione racantem 

Caesar. et ad tutas hostfe compellttnr arcea. 

Et iam motnras iugentia pondera turrea (M 

Erigit, et mediis subrepsit Tinea muth: 
Bcce, nefas belli % reseratfs agmina portia 
Captirum traxere dncem, civisque superbi 
Con8titit ante pedes. Vultu tamen alta minad 
Nobiiitas recta ferrum cervice poposcit. 61 

Scit Caesar poenamque peti, venJamque tfmeri. 
Fbw, licet nolis, et nostro m un ere, dixit, 
Cerne diem. VieHs iam spes bona partibus esto^ 
Esemplumque mei: vel, si libet, arma retenta; 
Et nthil hac venia, si viceris ipse, padscor. 51 

Fatur, et adstrictis iaxari vincula paknis 
Imperat. Heu qnanto melius vel caede peracta 
Parcere Romano potuit forttina pudori; 

494. C. muro». V. nturis. 

495. fiuviisqu*. Sic G. Ar. Ae. b. d. — V. fitiOus arc. p. 

492. airoie soluto, h. e. libera- 608. ducem, Domitium adduw 

to ponte, quo quasi fluiius lige- re ad Caesarem. De rc fo^ 

tur et coercetur. de bello Citili lib. I. — efa 

499. ruiturum, h. e. antequam Caesaris. 

ruat. 513 Yictf* fam ptuHbus s 

502. tonerunt lacerti validi se. Pom p e ii, quae ricturus sum; 

Caeesjruuioriim peditum, quorum ^^i,. _. «rfo, «I, tu exeu 

tehi fugabanmrDomitfcni, trans Um meae dementtae, et sp< 

flurium stuntes, stationemque &ncendorum hosiram, fore i 

^lffSfc Doudtiu. *S* * % " - tL. t* 

506. Erigk, Caesar. — wb- M *- •»» im *V ~" "fc" 1 *» "■ 
rep*t, admota eet. Al. subrspH. nmt tenta contra me. 

507. ntfa* belli, quia ncfaa 517. eaede perocta, h. «. tfiii 
eet, dueem suum cohortes pro- terflci iussisset Caesar Dom 
dere hostique tradere. tium. 



PHAMALIAB LIB. II. 55 

Poenaram extremum cui fit, quad caatr* secutus 

Sit patriae Magnumque ducem ftotumque eenatum, 520 

Ignoed. Premit ille gravea interritus iraa, 

Eft aecum : Romamne petes , pacisque recessus, 

Degener? Jn medios belli non ire furores, 

Jamdudum moriture^ parast Rue certus, et omnes 

Luds rumpe moras, et Caesaris effuge munus. 525 

Neadua iaterea capti dude, arma parabaft 
Bfagnue, ut inuuixto firmareft robore parftea. 
Jamque aecuturo iussurus daaaica Pboebe, 
Tentandaaque ratua raoturi militia iraa, 
Adloquitur tacitaa veneranda foce cohorftea: 580 

eeelerum ultores, melioraque signa secuti, 

eere Romana manus, auibus arma senatus 
Non prwata dedU, votis deposdte pugnam, 
Ardent ILeeperii saevis populatibus agri: 

Gallica per geUdas rabies egunditur Alpes: 006 

Jam tetigU sanguis poUutos Caesaris enses. 

519. eui M. Sic Ar. atque eic ecriptum fuisee suspicor in c 
tbf ud ntarjrinem est eivt, et Mem in ftextam illetum iu membra- 
u erasa. V. c. etet. Noetrum uBlce apftum eeasuL 

52T. immixto. Sic Ar. Ae. b. c. d. — V. C. odmixto. 

519. Poenmmm etc. Cui (ac# ca, ut ipse Lueanua refevft IUk 

Remano pudori) snmma fit noe- VII, 000. eqq. 

na, ignosci sibi, quod etc. JBgo 596. captt duds 9 captum eese 

onim nullus dubito lectionem ducem Domitium. 

cui fit uniee Teram cssc, iliam 527. robore, i. e. valido ftirone, 

svtem altenmt ctet' dictando or- nt est I, 805. 

tam. Quam ai retinucris, locas 529. moturi «ulttts, b. e. iter 

erift eommunis cum apodosi mi- arrepturi, ut e*ponit Solpiciue. 

nime apta. Deberef enim ea Suppiendum enim: cottro, quod 

itidem esse coramunis quaedam interdum omittitur, uft Cic. ad 

seatenftia, neque eommemorari Att. IX, 1. PoUouam iUe Cauu- 

in em Hagnus h. e. Pompeius, sio moverot. — tros, cupidinem 

SmaUufue> videliceft Bomaaus. pugnandi, ut aupra *a. 324 de 

Habenft eui Jtt praeter Argenti- Bruto. 

nam eftiam Ald. Aaeeaa. JunL 583. Non prwata , ut Caeearie 

IGcyIL Grypb. Berem. eft alii. sunt, sed pubiica et pro repu* 

m^a * i i v -j * biica, — «ottf depoeeite pugnam, 

SMIamdifdMm. brevi poat ^^ ^ iThostes Mimo! 

01 vL5?l« Sep «ff : J^^ **~ Optanda eat vobis pugna, adeo 
men brcri sis moritiirus. — ms ^ etiam vota jj^ ^^^ 

cerftea, ac. ad bellum ctrtte, ex- ^ diig ob.trmgatb, si pa- 

^Tff^f^m' ***"*** gnam vobia concedant. Nam 
ad intcritum CT. IH, 8T. rmmaue pedculum immineft pa- 

5K. loctt , L e. Titae perden- ftriae. 

dae. Cerftua enim eraft ae in 595. QaUica rootet, Gallicipo- 

beUo periturum, quemadmodum puli, qui sunft in exercitu Cae- 

et fncftuaa eaft tn ade Pmuaali-- aaris. Cf. I, 481. aqq. 



56 M. ANKAEI LVCAIVI 

Di metius* heUi tuUmus quod damna priores. 

Coeperit inde nefas. Jandam^ me praeside^ Roma 

SuppUcium poenamque petat. Neque enbn ieta voeari 

Proelia iusta decet* patriae sed vindicis iram. 5tt 

Nec magis hoe belhtm est % quam quum CatiUna paravit 

Arsuras in teeta faeee^ sodusque furoris 

Lentulus, essertique manus vesana Cethegi. 

O rahies miseranda duds! Quumfata CamiUis 

3ft, CaesaTy magnisque velint miscere Mete&Si 515 

Ad Cinnas Mariosque venis. Sternere prqfscto^ 

Ut Catulo iacuit Lepidus, nostrasque secures 

Passus, Sicanio tegitur qui Carho sepulcro % 

Quique feros movit Sertorius essul tberos. 

Quamquami si qua fldes^ his te quoque iungere, Gs**ar, 560 

InoideO) nostrasque manus quod Roma furenH 

Opposuit. Parthorum utinam post praelia aotj 

Et Scythkts Crassus victor remeasset ab oris y 

Ut shniti caussa caderes, qua Spartacus hostis. 

537. JH meitnt, sic distinguendum ; non, ut Cortius: Dil 
mdms 9 ant nt Oudend. et Bnrm. Di meliut! 

507. Dii meUu$ sc. dedere; te ipsum everseribus eius so- 

dii beae consuluere, quod nos cias. 

priores damna belli einerti au- 54*3. tbmere, humi lueebis, 

mn§. Falso loentionem interpre- prostratns a me. 

4ii. Recrri. dictio m,Vfl? *£ ifc^SXTot-Vf 

militer Of . Heroid. HehiH U ^^f^C^^ii^L. 
i».«;j am «.- «a ira ~.~i.*~~~ -^ ans est a uatuio. viue oe ea 
Pandem ys. 30. WS mebnt? *•- Fragmenta Sallustii ex Hi- 

538. wufe, a partibos Caesaris. •^* r Tf bM : _ M 

— praeitde, tamquam in indicio .^ 4 ?- wnroo, «e partibus Ma- 

de Caesare habendo. Non au- HfW"t werso Syfla, P"f«git 

tem ait duce. Urbe, et yictus proelio a Metel- 

5». jietot, a Caesare. *°» *■ Sieiliatii se contulit, ubi 



548. exserti sc. humeros. Ce- «*?**• » Pompeio, soeurique 
thegorum enim gens nndo pn- porcussus esL 
gnare humero solebat, ^ pro tu- 550. st qua fides, ai nete de 




Cf. VI, 794. et Hor. de arte que conferri potes, ei 

poet. emetuti Cethegi. snpplicio dignna es. «ifote «ui 

644. Quum /oto, qunm Fortnna nrma patriae intuleris. 

te relit optimorum similem fa- 554. Sjportaew, qnem Ykft 

cere sospitatonunque patriae, tu Crassat. 



FHAR8ALIAE LIB. II. 57 

Te quoque ei tuperi tituKe aceedere noetrie 555 

Jueeerunt n valet in torquendo dextera pilo: 

Ferwidue haec iterum drcum praecordia eanguie 

IncahUt: diecee non eeee ad beUa fugacee^ 

Qui paeem potuere patL Lieet ille eohUum 

Defectumque vocet, ne voe mea terreat aetae. 509 

Dux eit in hia caetrie eemor y dum mUee in ilUe. 

Quo potuU dvem populue perducere Uber^ 

Adeoendiy eupraque mhil^ niei regna, reliqui. 

Non privata cupit\ Romana jpdequie m urbe 

Pompektm traneire parat. Iiinc coneul uterque % 565 

BSne aeiee etatura ducum est. Caeearne eenatue 

Vtctor eritt Non tam caeco trakie omnia eureu^ 

Teque mhU^ Fortuna y pudet. MuUiene rebeUie 

CfaiUa iam hietrie^ aetaeque impenea tabori 

Dant anbnoet Bheni geUdie quod fugit ab undie, 570 

Oceanumque vocane incerti etagna profundi % 

Terrtta quaeeitie oetendU terga Britannie? 

An vanae tumuere ndnae^ quod fama furorie 

Msputtt armatam patrUe e eedibue Urbemt 

Heu demene^ non te fughmt, me cuncta eequuntur: 515 

Qtft quum eigna tuU toto fiUgentia pontOy 

Ante bie esactum quam Vgnthia conderet orbem, 

660. Cort. valet en t. eum d. — 56?. V. ctres. Nostr. €. Ar. 
566. duemm ett Sic Ar. Ae. b. c. d. — V. C. ducum. Cae$. 



556. ttfuttt, triumphis. et Caesarianis? — Rkeui etc. 

566. ealet, en satis adhnc va- Pertinent haec ad receptnm 

leas som. Caesaris e Germania in Gaifiam. 

550. uacem potuere pati 9 aen 571. Oteanumque etc h. e. 

adeo fiagrarnnt belii cmlis eausatns, Oceamim Britannicam 

amotw, ut pacem turbarent — esse Gallici maris aettuaria, 

UUf Caeear. modo stagnantia modo vadosaf 

560. eseet, sc me. nt facit in Commentariit. 

561. I» itiie ec. caitrifi eenior 672. ouaettttt, ouibus nltro bel- 
sift. Veteranos enim habebat lnm intolerat 

Caeeax, tirenes Pompeius. 674. nrtan, h. e. eives, ez ur- 

669. Uber, sine unius imperio. be fagientes. 

668. rtfno, tyrannidem, nnina 676. ponto, L e. pcr omnia 

imperinm. Cf. I, 680. maria yictricia. 

666. Neu privata 9 altiora pri- 577. Ante bi$ etc h. e. intrs 

ratis, dominationcm. dnornm mentinm spatinm. — 

666. frojnsire, enperare hono- eenderet oroem, h. e. cursnm per- 

rlbus, digoitate. — Cbnral mter- ficeret, ut recte expL Sulpicius. 

eue» Lentuias et Marcellns. Sic erott duodedm rirnorum le- 

666. ebemm, procernm, Seaafto- gitnr apnd Cic. de N. B. 2, 20. 

bb. et alibi eignifer idem orbis ap- 

679. Amf OMfMs, sc Caasari pelUtnr. Cf. Tirg. Aen. 5 y 66. 



58 Bt. AHNABl LUCANi 

Omne fretum meiuens pelagi pirata reUquit, 

Angustaque domum terrarum in eede poposcit. 

Idetn ego per Scythici prqfugum dhortia Fonti 68ft 

Indomitum regem, Bomanaque fata ntorantem\ 

Ad mortem^ Sulla felidor, ire coegi. 

Fars mundi mtiti nulla vacat: sed tota tenetwr 

Terra meis^ quocumque iaeet sub sole, tropaeis. 

Hinc me victorem gelidas ad Phasidos undas 666. 

Arctos habet: calida medius mihi cognUue asie 

Aegypto, atque umbras nusquam fiectente Sgene. 

Oeoasus mea iura timent, Tethynque fugacem 

Qui ferit Hesperius post onuria flumma Baetis. 

Me domitus cognovU Arabs, me Marte feroces 680 

Heniochi, notique erepto vellere ColchL 

Cappadoces mea signa timent: et dedita sacris 

buserti Judaea dei y mollisque Sophene. 

680. ego addidit C. — 568. Ar. timent. — V. Umet. 

annuus orbis. et Georg. 2, 401. gitari receptus inter dnee raen- 

redit labor aetua in orbem. et ib. tes, aut duo stagna, aut duo ma- 

2, 163. Ov. Met. 3, 77. etc. No- ria inter ee divua ct dirergen- 

sterque ipee I, 78. bigas agitare tia. 

per orbem. — Condere autem eet 681. regem, Mithridatem. — 

perficere, ut condere hutora, sae- /ote, fortunam et imperiuni. 

cula. Errat Cortius. 582. SuUa felicior, supple: 

578. omne fretum pelagi, h. e; quamvis is Felix vocatas sit. 
omnia maria. Fretum pro undis 583. Pan mundi. Intellige 
similiter legitur 675. et I, 102. partes orbis terrarum, Europam, 
et manes metuentes nude positi Asiam atque Africara, ut ipse 
VI, 667. Potest tamen et inngi explieat sensum in ■eqo / Atque 
metuens pelagi, ut sit idem hic lectu dignum Martialio epi- 
quod libro VIII. et pavidos Cili- gramma V, 74 ant 75. Pompoios 
cas maris ts. 811. etc. 

579. domum poposcft, ajrricola 585. flme, h. e. ab Italia-rer- 
fteri voluit ex pirata. Deducti sus Arctum usoue ad Fhasin 
enim sunt Solos, agrique iis as- fluyium, quo Mithridatem per- 
signatig oppidum autem ▼ooatnm secutus sum, victor fui. 
Pompeiopolis. 686. medius asis mihi cogni- 

580. Idem sc. cyo, Pompeius. tu* est Jegwto calida, eum da- 
— divortia PonU adfuere ts. tus esset P. a senatu tutor Pto- 
404. ubi tamen maria significa- lemaeo regi puexo; quamquam 



bant, superum atque inferum, et sub Sylla ibi fuerat. — 

Sontique minnsoula scriptum. dius asis^ pars terrae meridio- 

lic divortia Ponti sunt latebrae, nalis. Sic occidentalis vocaJtur 

receptus in Ponto, regno Mithri- Hespetius axis III, 859. 

datis. Sic Virg. Aen. 9, 378. 689. post omniajtumma y pe- 

Obiietunt equites sese ad divortia stremus omnium fiuiiorum. 

meta. et Livius: ad aquarum dt- 598. JneerftV nulla oerta aub 

vortia eastra posuit. Cf. et Tac. forma culti. — moUtf, luxoj io- 

Ann. 12, 68. Possunt sane co- dita. 



PHAEOALIAB LIB. II. 59 

Jrmetrio*i CiUcaeque feret, Teuroaque eubegi. 

Quod socero bellum, praeier ewile^ reliqui? 595 

Verba ducto nulio partea clamore sequuntur, 
Nec matura petunt promissae dassica pugnae. 
Sensit et ipse metnm Magnus; placuitque referri 
Signa, nec in tantae discrimina mittere pugnae 
Jam victum fama non visi Caesaris agmen. 000 

Pulsua ut armentia primo eertamine taurus 
Silvarum aecreta petit, vacuosqoe per agros 
Exsul in adversis explorat cornua truncia; 
Nec redit in pastus, nisi quum cervice recepta 
Eienasi piaeuere tori: mox reddita viotor 006 

Qoodibet in eaitos eomitantibus agmina tauris 
Invito paatore trahit: sie viribos impar 
Tradidit Heaperiam, profiigusque per Apuia rurtt 
Brundusii tutaa conscendit Magnus in arces. 
Urbs est Dictaeis olim possessa colonis, 010 

Quos profbgos Creta vexere per aequora puppes 
Cecropiae, victum mentitia Thesea veiis. 
Hac latua angustum iam se cogentis in arcran 

000. eamecendit. Sic C. Ar. Ae. b. c. amcendit. d. — V. cence- 
dit. AL eomcettst, baud SDeraendum. 

618. Hac. Sic legendum pnto. Vulg. Hono. C. Qua. — C. ar- 
cssb. V. evcfMn. 

605. focera, Caeearf. recepts, receptos recuperatosque 

006. portee, militef. greges. 

609. m tantae dtter. mktere p. 610. Dktaek, Cretensibus, qni 

dictum puta pro: non in tantnm Atbeniensium vecti navibus pro- 

tsmque perieulosum pugnae dle- fagerant e Creta enm Tbeseo. 

crimen mittere copuu; •knili V. Strabo VI, p. 296. 

fere dietioais conversioue enm 612. victum mentitis Theeeu 

illa, quam vidimns vs. 270. et eeitt, b. e. tum qnum vela men- 

de qua diximns ad IX, 666. in tirentnr, Tbesea victum esse. 

notis criticis. Excellenti addito cerollario pee- 

601. Comparatnr Pompeins tieo. Rem notissimam viee, «i 

tanro victo fugientique in loca placet, apad PluUrchnm in Tbe- 

sela, dnm vires reparet, et vi- seo. 

ctarns redoat. Rem flescribit 618. Vnlt declarare poeta, 

Virg. Georg. HI, 210. sqq. ea- apnd Brnndnsimn esse sinnm 

qno imecine plnres nsi poetae, maris, effeetum per peninsnlam 

nt VaL Fiacc. II, 546. V, 67. in mare porrectam; ante qoem 

Vide ot Sopb. Ood. Tyr. 401. — sinnm sita sit insnla, quae tu- 

ermenslt , b. e. ex grego expul- tnm efficiat portnm. Cf. V, 406. 

sns. Addit antem, qnasi ornamenti 

600. esrvtce reeeptm, tosnmtis canssa, Italiam in ea regiono 

cervieis vMbus. iam arctius contrabi, qnemad- 

essfeitati, fbrtlus modnm snpra de ea purte, qnne 

— rsddiln, 1 e. intor Pise* et Ansonam sita eet, 




60 m. AmrASi hvc&m 

Hesperiae temiem produeit ia aeqoora lingusm, 

Hadrfacas flexis claudit quae cornibna undaa. 01& 

Nec tamen hoc arctis immissum fancibna aequor 

Portue erat, si non violentoa insula Coros 

Bxciperet sasds, lapaasque refunderet undas. 

Hine illine montes scopulosae rupis aperto 

Opposoit natura mari, flatusque removit, 

Ut tremulo otarent contentae fune carinae. 

Hine late patet omne fretum, seu vela ferantur 

In portus, Corcyra, toos, seu laeva petatur 

lllyris Jonias vergens Bpidamnos in undas. 

Hnc fuga nautarum, quum totaa Hadria virea 

Movit, et in nubes abicre Cerauuia, quumque 

8pumoso Calaber perfimditur aequore Sason. 

Brgo ubl nulla fides rebus post terga relictis» 
Nec iicet ad duros Martem convertere Iberos, 
Quum mediae iaceant immensis tractibus Aipes: 
Tum subole ex tanta nstum, cui firmior aetaa, 
Adfatur: Mundi iubeo tentare recessus. 
Jjjttpktatem NUumque move % quo nominU umjue 

618. Unsaaque. Sic Ar. (Cf. 6, 24) — V. C. lamaeque, Codd. 
lasa$que. (Cf. H, 71.) — 031. C. Tum — T. Tunc 

dUerat, vs. 400. Facics autem mero pro iptie anccris pemm- 

extremae Italiae fero areum re- tur. Nam in portubus etiam 

praesentat. Constructio: Hac ancorae iaduntur. Cf. t». 008. 

flu rerione) latus (sinutrum) Cf. BentL ad Her. Od. 1, 14. 17. 

Hesperiae, quae ibi se iam in — tremulo ftme, b. e. bnc fllue 

anguatum arcum contrabit, te- moto, inatamli navi, ut v. 079. 

uuem linguam in aeouora pro- tarree tr emunt . 

dueit 025. Buc, in portnm Bruu- 

615. HadriaeaSy certe partem diuit 

61«. Nee tamm hoc aequor, b. *** SS^T^JS^^^ 

sula etc. **' non yide et II, 416. ^ W. Saeon est iasula ccotni 

«18. loptot, b. e. adpellentes- Calabrfam aita inter Epirum et 

ejuo mam unda*. Cf. V, 400. Brundusium. 

621. eontentae 9 falso videtur 69B. Jtdet, spes Itaiiae teaea- 

interpretariSnlpicins: quumnon dae. 

indigerent oncorts, et tutae euent\ 681. natunh filinm. — ex fau» 

Dle lgitor videtnr contentas na- fu, b. e. uobQissima f praestaa- 

ves intellexisse de non eupien- ttssima. Missus autem est Cu. 

tibus aaeoras. Mibi contentas Pompeius filius. 

hic dictum potins esse videtur 688. Mundi imb. 9 Jubec te re- 

de retentis navibus per funes motissimas etiam adire mundi 

aaeorarum , «ui funes saepenu* regiones. 



PHAMALIAE UB. II. 61 

Nostri fmma ventt^ quas est vulgata per urbes 

Post me Rema ducem. Sparsos per rura eotonos 686 

Redde mari CUicas. Pharios klnc concute reges % 

Tigranemque meum. Nec Pharnacia orma reUnquas^ 

Adnumeo, nec tu populos utraque vagantes 

Armenia, Pontique feras per litora gentes, 

Rhipaeaseue manus, et quas tenei aequore denso 64§ 

Pigra paius Scythiei patiens Maeotica plaustri. 

Sed quid plura morort totos mea, nate, per ortus 

Betla feresy totoque urbes agitabis in orbe 

Perdomitas: omnes redeant in castra triumphi. 

Et vo8, qui Latios signatis nomine fastos, 646 

Prhnus «n Epirum Boreas agat: inde per arva 

Oraiorum Macetumque novas adquirite vires, 

Dum paci dat tempus kiems. Sic fatur, et omiies 

Jussa gerunt, solruntqne cavas • litore puppes. 

At numqusm patiens pscis iongseque quietis 666 

Armorum, ne qnid &tis mutsre liceret, 
Adaequitnr, generiqne premit vestigia Caesar. 
Sntteerent aliis primo tot moenia cursn 
Rapta, tot oppressse depnlsis hostibus arces: 
Ipsa, caput mundi, bellorum inaxima merces, 665 

Koma, capi facilis. Sed Caesar, in omnia praeceps, 

648. Sed. Sic Ar. C. Ae. b. — T. Et quid. — 643. Ar. fere$. 
T. sefes. — 646. Et vo$. Sic C. Ar. Ac. b. c. d. — V. At vo$. 
647. Tulg. omnesque semper Maetdum. v 
654. opprostat depul$i$. Sic Ar. Ae. b. c. d. — T. 



686. po$t me 9 h. e. ex quo ego aqna. Tum enim Scythae plau- 

in illis terris exercitnm ductavL atris trans palndem ▼ohuntur. 
Sic po$t btUum civOe m, 14. et 648. bclla ftrts, popnlos ad 

HI, 288. jaett Tethyos atquora. militandum pro re mea excita- 

Cf . SalL Jne. 6. post magnita- bis. — agftasta item : concita- 

dinem Bominu RomanL — $par- bi* nd beuum. 
$e$ ete. Effice, ut CKlices, rcli- 644. osmet rtdeant: eonflnant 

ctis agris, rnrsna mare tentent, in castra mea omnes populi, do 

et mini anxilio veniant V. eu- quibus triumphavi. 
pra ad 679. 646. Et tx>», sc cOBsnles. 

686. Pkario$ 9 h. o. Aegyptios, 646. agat. Tos enm primo 

a Pharo intula. Sie aaepins Borea traneiicite in Epirom. 
poeta Aegyptioe nnncnpat. Cf. 660. At Gaesar enm persequi- 

▼s. T88. tur. 

640. JtAtpaeas, L e. Seytbas. 651. mutare, h. e. ne quid ad~ 

— et quas etc h. e. et gentee, ▼ewi accideret; quasi prsover- 

quas tonet Maeotica paras pi- tens Fatum. 
gra, aequore deaso, panens Scy- 668. tot motfda, tot urbos oc- 

thiei plauetrL — atquort dento, cnpatae, ut Arfmiaum, (I, 281.) 

h. e. ubi gelu eat adetricta Auximum, (II, 466.) Asculum 



M. ANNABI LVGAWl 

Nil actum credens, quum quid superesset ageudum, 

Instat atrox: et adhuc, quamvis posaederit omnem 

Italiam, extremo eedeat quod litore Magnus, 

Communem temen esse doiet: nec rursus aperto 400 

Vult hostes errare freto, se<l molibus undas 

Obstruit, et iatum deiectis rupibus aequor. 

Cedit in immensum casaus iabor: omnia pontua 

Haurit saxa Torax, montesque immiscet arenis: 

Ut maris Aegaei medias si celsus in undas 605 

Depellatur Eryx, nullae tamen aequore rupes 

Emineant; vel ei convuiso vertice Geurue 

Decidat in fundum penitus atagnantis Averni. 

Ergo ubi nuiia vado tenuit sua pondera moles, 

Tunc placuit caesis innectere vincula sUvia, 610 

Koboraque immensis iate religare catenis. 

Tales fama canit tumidnm super aequore Xerxcm 

Construxisse vias, mnltom quum pontibus ausus, 

Europamque Asiae, Sestonque admovii Abydo, 

Incessitque fretum rapidi auper HeUesponti, 035 

Non Eurum Zephymmque timens; quum vela jratesque 

057. cum. Sic Ar. Ae. b. c. d. — V. dum. 

fll, 469.), Luceria (II, 473.), Helleaponti. Rursus maris no- 

Corfinium (478.). mini adinncto Y.fretum, ut I, 

609. et, quamvis omnem pos- 102. II, 5T8. — Nou enim oni- 

sederit, dolettamen, adhuc Ita- nor hic significare angnaties 

liam libi quodammodo commu- jnaria. 

nem esse cnm Pompeio , omite- .670. JVeji Burum ete. gui, con- 

nns nimirnm is extremo rn li- citato mari, pontom dislecerunt. 

tore sedeat. — Rnrsns tameu — oum velit rsrfesfue m medhm 

non yuU Jibefum illi perouUi rfe/srret jilkmu Haee Terba 

frctum; ideoque obstroit undas ub hand uno recenjtiomm spu- 

moiihus, et aequor snpibos in ria sunt iudieeta, ut Bentldo, 

mare deieefcis. 010700,010, MartyniJjaguna. Ifeo 

663. Cedit, h. e. procedit, cre- geauina ueor d Ucet vee noa ad 
aoit. — labvr, epue. — csiwm, cempar&tianem proprie pertine- 
sed fnuttra. ei* sed oontrarium verba eefe- 

664. mcntee^ h. e. Ulas xupes, rent, at tamen ctuedem Xerala 
quas deieeerat Caesar , moles- audaciae. Qoem Yoiuisse per 
que. — - smmiscet, areuae abeor- xnedium montem Athon naviga- 
bent illflss moles. re, h. e. eum a eontinente ab- 

666. Erys, mons Siciliae. scindere, nodssimum .ejc Hero- 

667. GauruBy Campaniae mons. doto. Atque hoc est: <Ie/e*re 

669. JSrgo ubi moles aliae Jion veto rateeque per medium Jthon, 
potuere toeistere mari; nihil quem simiiiter eam ipsam ob 
effecere. rem JuronaUs Veiyicatum Akm 

670. vincula eiUti*, h. e. mtes appeUat, Sat. X, 176. qui loeus 
conetrjiere, arborihns caesifl. sane eum usu hue poteet 

675. et iaeessit super feetum 



PHAMALIAB LIB. If. 68 

ia mediiiin deferret Athoft. Sle ora profandl 
Arctantar caea nemormn: tanc aggere malto 
Sargit opae, longeeqae tremunt eaper aeqaoro tarreo. 

Pompeios tettare noTt compreata profandl 480 

Ora videna, carie enfanam merdacibaa angit, 
Ut reaeret pelagne, epefgatqoe per aeqoora bellam. 
Saepe Noto plenae, teneiaqae radentibaa actae 
ipsa maria per elaaatra ratea faatigia molia 
Discosaere ealo, apatiomqoe dedere carinia: 
Tortaqne per tertefcree ▼nlidin balligta iacertfa, 
Mnltifidaa iienlate fteea. Dt tempora tandem 
Fortivae placoere fogae: ne Htora damor 
Naaticna exagftet, nen bnceinn diridat beraa, 
Nea taba praemonitoa perdocat ad aeqaora uantae, 0M 
Praecepit aodis. Jfam coeperat oltima Virgo 
Pboebom latnrna ortn praecedere Chelae, 
Qoom taciti e dimj ratea. Non andiorn Tocee 
Morit, dnm apiaeie areltitor nncna arenb: 



farri. Erge mSMk iaeet mmmmm leate. — U*u$mm* rmi. mmtme, 
^^ wmU 




i a o a li ti, aeqao eheeai. aoe solam vclU agobeator, 

C77. mrm er e / a a e¥, h. o. ia- etiaai redeatibo* trahebeater 

traitaa pottee. Qlae rales, ab ongnitediaenL 

078. caaa aeaMnee, arbatiboa 004. per claustra ee, pertoe 

m% 



nalla bts pi 




eeeae ia Bagittorjo. 

oof eeas mmmrmmim wtrwm ooei 

* mm mmn tfRgaafc f* 




PHAB6ALIAE LIB. II. 65 

RapU puppe minor aubducte est montibus Argo, 

Vsnaque percosstt poutum Symplega* iuanem, 

Bt statura redtt Jam Phoebum urgere monebat 

Non idem Eoi eolor aetheris, aibaque nondum 720 

Lux rubet, et fiammas propioribus eripit astris: 

Bt Iam Pleiaa hebet, flexi iam plauatra Bootae 

In faciem puri redeunt ianguentia eoeli, 

Maioresque latent stellae, calidumque refugit 

Lucifer ipse diem. Pelsgus iam, Mague, tenebas, 725 

Non ea &ta ferens, quae, quum super aequora toto 

Praedonem sequerere maii Lassata triumphis 

Destituit Fortuna tuis. Cum coniuge pulsus, 



TSa. Jte«. Sic C. Ae. b. e. d. — V. /cttt. 

T». Sic C. Ar. Ae. d. — T. Descivit. 

discedere et rursus collidi Tide- h. e. evasescunt in coelo pure, 

bantur. h. e. unicolori, nullisque stellis 

TlT. Ropto, amissa parte pnp- tfalinclL 

pie. — mmor ec. facta, h. e. ™*. iVon ta fata ferens, non 

fmminuia parte tni. — $ubdu- «f. «*■» fclicitate navigano, qna 

cto ert, OTaait ex istio montibuc. ohjuj "2* ^* *' «^ »#•»•• 

T18. pentuta, non uaTttn, qua- J^' *"**»"»> » ««- 

si eluea. ^g det^uit sc. te. Sic an- 

T19. et ttatttrft redlt, et dissi- teln legitur in longe pleriseue 

fait rursus poet collisioaem, optimisque codicibue, habue- 

tiat«ra, h. e. m poeternni firma rnntqne in texta tantnm nen 

mansora, nec ampliuc nautae mnes editiones, ante Grotium, 

Texatura. Sic enun fato desti- q„i primus dedit De$civit ex 

natnm fuerat, ai nna uwie sal- ono alterove codice, ideo qood 

Ta traneiseet Dc re Tide Apol- non additns legatnr accusatiTUs 

lon. O, 006. \aler. Flacc. IV, obiecti in contextn orationis. 

TOa Interpnnctio poteet ea fiert, Vernm ad ipenm etiam De$eivit 

quam fecimns, ut apodosis stt: criticus non animadTertit sup- 

Cyaneast. rchoua autem adii- plendum esse cogitatione o te, 

ciaatnr his. Quodsi post cou- «uo perfecta plenaque reddatur 

te$ comma ponatur, tum asyn- iictioj deinde dobium ease 

deton ent, eupplendauue copu- omnino non debuit, obiectum in 

la ad rapta. — Jem Phoebum. talibus posse omitti, praesertim 

Jam eolor coeli ui Onente mu- qnnm i piU m Terbum destituere 

tatus admonebat, Solem urge- & i pgo Nostro infra pariter nol- 

re, h. e. adreatare, appropera- lo accutativo adiecto legatur. 

re; urgere autem sc. noctem, h. iu enim ille libro V, Tersn 

e. nremere, propeUere noctem, 302 : Sie cot, o Superi: quando 

nt Hor. Epod. 1T, 25. urget diem pietasque fidesque Destituunt, mo- 

notr, et oict «ectem. re$que cto. Atqne similiter de- 

T21. OTOPtonent, ad horison- eerere lepitur eine accusatiTO 

tem Cnentis. apud Lmnm vU, 25. Quando 

TSa. Ptauetra Boatae languen- eoeiaUe exercitu$ de$ereret^ et 

tia redeunt m faeiem furi ceeli, apnd Senecam de Ira II, 10. 

5 



66 M. AMfABI LVCAIU 

Et natia, toto&que traheot in bellt penates, 
Vadis adhuc ingene, popnits eomitantibug, exaol. ' 730 
Quaeritur indignae aedes longinqua ruinae. 
Non 5 quia te auperi patrio privare aepulchro 
Maluerint, Phariae boato damnantar arenaec 
Parcitur Hesperfae; procnl hoc ut ift orbe remoto 
Abgcondat Fortuna nefos, Romanaque teilna 115 

Immaculata sui aervetur eanguine Magnf, 

Vbi totui deteruit cxertitus. — - Qumeritur sc. a fatls. Nari- 

Sic Noster arcere posuit aine gae ideo, quia fata Yolunt te 

accusativo II, 495. Quodau- non in Italia, «ed in remotitai- 

tem in quibutdam librie repp- ma terra mori. 

situm deprehenditur Descivit, -. . . . ^ 

id eam ipaam ob rationem iu- ^^/X}**' "r e ' Ae «yP*J»- 

dicandum est olim iam illatum «! ?- c £ ^ 86 - 7" aammontur, de- 

«8,6, ob quam Grotiua illud ^pwtur sceleratae caedi et 

«ao textui inferendum eaee ceu- J™* «SEpEL **"' ***" ***** 
__ja tnnio aiDi futuro. 

731. «edes {. rutruie. Intellige 736. immaculata, h. e. non 
Aegyptum, in qua mereretur. maculata •anguine attl Pompeii. 



M. ANNABI LUCANI 

PHARSALLAE 

UBER TERTiUS. 



SUHMARIUM. 

Pompeio naviganti m $omnio opparet Julia, usor quondam emt, 
cruentumque fore bellum praedicit. — 35. AppeUit ad Epirum 
Pompeiue. — 46. Caeear Curioni mandat, ut ex Sidlia anuo- 
nam proeuret, — 70. Deinde Romam tendit. — 97. Romae ft- 
utor. Senatu* Caesari obnosiu$. Unu$ MeteUu» tribunu* «e 
opponit aeratium $poUaturi$. — 183. Mmatur ei Cae$ar. — 
1#0. Cotta Metellum ad tedendum hortatur. — 152. Aperitur 
tempXum , aerariumque tnde profertur. — 108. mtmni Pompemt 
eopias es Graecia A$iaque cogit; quae recen$entur. — 397. Gw- 
$ar in Hi$paniam iturut ad Mauuiam tendtt, quae Jtda man$e- 
rat Pompeio. — 308. MHtunt Ma$$iUen$e$ tegatos ad etwi, d- 
otle beUum deprecante$. — 357. Cae$ar tamen Mas$Uiam o6tt- 
det. ~ 874. ueecribuntur munitione$. — 308. hueum iubet Ctec- 
tor ectciftd? tacmm, cogitaue tpte renu$nte$ mH%e$. — 458. 
Cae9or tit Hi$paniam profict$cen$ y Trebonio numaat oppugnatio- 
**>*• Agger tacitur; pugnatur; acceditur ad muro$; vineaagi- 
tur. — 496. Erumpunt noctu Ma$$ilien$e$ , ho$te$que proftigant 
terra. — 506. Igitur mari re$ tentatur. Brutu$ adett oum cla$- 
te. -— 537. Navalk ftt pugna. Sa uberiu$ per $ingula facino- 
ra deecribitur, — 751. rmeuntur M atttMentet, Brutu$que victor 
evadit. 

PropuUt at classem velis cedentibua Auster 

Incambena, mediumque retea movere profundum, 

Omnii ia Jonios spectabet navita fluctos: 

Sotns ab Hesperia non ftexit lumina terra 

Sfagnos, dum patrios portug, dura litora numquam & 

Ad visus reditura suos, tectumque eaoumen 

Nubfbus, et dobios cernit vanescere montee, 

Inde aoporifero cesserunt languida aomno 

Membr* ducis. Diri tnm plena horroris imago 

Viaa caput moestum per hiantes Juiia terraa 1# 

6. eaeumen tc. montium. lia, vita ett oaput suum pcr 

9. dtrt etc. Constr. com ima~ terrae niatum extollere, b. e 
go horroris pleaa, TideUcet Ju- ex Inf erit prodire. 



68 M. MmABI LUCAHI 

Tollere, ei accenso furialia stare sepnlcro. 
Sedibus EUjsUs campoque espuUa piorum 
\C* Ad Stggias^ inquit, tenebras manesque nocentes, 
Post beUum civUe trahor. Vidi ipsa tenentes 
EumenidaS) quaterent quas vestris lampadas armis. 15 
Praeparat innumeras puppes Acherontis adusti 
Portitor: in muttas lasantur Tartara poenas. 
Vis operi eunctae destra properante sorores 
Sufficiunt: lassant rumpentes stamina Pareas. 
Coniuge me laetos dusisti, Magne, trhsmpkos: 20 

Fortuna est mutata toris: semperque potentes 
Detrahere in cladem fato damnata maritos y 
En nupsit tepido pelies Cornelia busto. 

18. eunctae. Sic V. — C. iunctae. 

93. En nupsit. Sic C. Ar. Ae. b. c d. — V. buntptit. 

11. et accenso etc. Consentiunt — Jam Tero legat aliquls lon- 
libri omnes, nec quidquam mu- gas Bentleii auft Clercqnii Tan 
tandum. Apparnit Pompeio Ju- Jerer adnotationee, et animad- 
lia, aperta terra escendens, de- Tertat, quam frustra illi doctif- 
inde stans supra rognm accen- simi homines se torserint inlo- 
•nm «uum, qualis olim flagra- co perspicue facilique, «i modo 
rat. Stabat autem furialis, nam memineris poetam loqui et Lu- 
et minatur in sequentihua, «e canum. Post autem «ignificare 

^^ : a.,v-ovvi cam pertecuturum, ubieunque cx quo, «eit, dubium non erit 

sit futurus, quippe quod permis- gnaro dictionis post kommes na- 

sum sibi sit a regibus «ilentum, tos y post kominum memoriam^ aut 

ts. 89. scienti postquam frequenter es- 

12. espuUa, Tidelicet non a «e i. q. ex quo. — tenente* ac. 
piis expulsa Ti, tamquam poe- lampadas. 

nam meruisset, sed excita qua- 16. tnfromerat, quippe unanon 

«i per furias belH civilis, spon- suf&ciente aut sufTectura. 
te «ua reliquit «ede« piorum, et 17. lajantur, dilatantur. 
in Tartara Tenit, ubi Tidit Fu- 19. suffieiunt; iam enim cogi- 

rias Parcasqne, et adiit reges tantur rnmpere «taraina eorum, 

silentum, ut «ibi permitterent qui- morituri sint in preeliis 

Pompeium persequi. belli cirilis fnturia. eunctae 

13. manesaue nocenfes, h. e ; autem, qula una non •ufficit 
ad eum in lnferis locum, ubi rumpendie •taminibna. Vulg. 
nocentium h. e. damnatorum cunetae non mutandum erat fii 
umbrae puniuntur, quia ibi et iunctae, quod fecit Cortina emn 
res»es inferornm Tersabantur, et Heinsio. Sic cunetae de terna- 
exitus erat ad «upero». rio numero eccurrit IV, 431. Cf. 

14. Post beUum civiU «c. or- et IV, 546. 

tum, ex quo to» coepistis bel- 91. potentes, proceres. Nam 
lum civile, aeu: orto civili bel- ante Pompeium Cornelia Cras- 

10. Sic Post me Roma dueem sum duxerat. Cf. de ea ro, qmae 

11, 686. i. e. q. ex quo tempore ipsa infra Cornelia de se, VDI, 
ejo Tictor exercitum in iis re- 90. 

gionibus ductari, et III, 338. 93. tepido busto sc meo, aut 
pott Tstkyos aequora, ubi t. n. Crassl; qumm bustum memmamt 



PHA**ALIA£ JLIB. m. 09 

Haereat Ula tuu per beUa^ per aequora signis, 

Dum non eeeuraa Ueeot mmi rumpere somnos, 2fr 

Et nullum vestro vaeuum eit tempus amori, 

Sed teneat Caeearque dies, et Jutia noetee. 

Me non Lethaeae, comus, oUhia ripae 

Immemorem fecere tui^ regesque sUentum 

Permieere sequL Vemam^ te beUa gerente^ 9% 

In medias acies. Numquam tim\ Magne^ per umiras 

Perque meos manes generum non esse Ucebit. 

Abscidis frustra ferro tua pignora. BeUum 

Te fadet cwile meum. Sic ftta, refugit 

Umbra per amplexua trepidl dilapaa maritL S5 

lile, dei quamvia ciadem maneaque minentur, 
Haior in arma ruit, certa cum mente malorum* 
Bt, quid^ ait, pam terremur imagine visust 
Aut mhU est sensus ammis a morte reUetum\ 
Aut mors ipsa nihU. Titan iam pronna in nndaa 411 

Ibat, et igniferi tantnm demeraerat orbia, 
Quantom deeaee aolet Innae, aen plena futnra eat, 

38. Meeidis. Sic C. Ar. d. — V. AbtcmdU. 

Crecai adhec tepidum eecet, h. ip«o Pompeius accipit, qeod pa- 

c. iatra legit&num dccem men- tet ex ▼•• 39. 40. 
•ium epathim. — peUex, quaei 35. per amplexue, - dom ilio 

peliex, qiriaintralegitimumtem- tentat eam amplecti. — trepidi* 

poria snatinm nupserat, quum trepjdantU, approperantis, ieati- 

adhnc Jaliae qnasi esset rom- nantis ad eius amplexnm. Nfliil 

peiua. Sic m ipsam Toeat pel- antem coritandum dc mctn aut 

licem Vm, 104. terrcre. Sio trepidum agmen II, 

24. Baeremt. Ccpnitahator enim 392. d ib. 462. trepidut Libo. 
Coraclia Pempeinm. 36. manee dc interitn intellir 

25. rasjaere, tnrharo, somnos go, nt sit eccusatiTus, non no- 
ncn eecuros. minatiTO accipiatnr. Atqne cod* 

26. vacuumj tntmm socurum. Idps. d habct mortem pro ino- 

27. teneat % occnpct — Caetat *en 

diet sc, Testros, suppL nroeliis. 87. Maier L eaimoeior. -~ eer- 

— JuUa nectet, ae. «omnii« ani- ta eum menie malorum. Sie II, 

mcc Testros perturbans, Tosqne 524. rue eertue. Dnplcx antem 

exagitans. «ignificat: certnm tuisse con«i- 

30. teent, tc pcrteqni. linm Pomneii, bellum errile 

82. generum nen esee: Tn sem- persequendi; atoue hinc pracp. 
pcr meminoris, tc esse generum addita cunu Deinde tcto ccrtua 
Caesaris, cainc ego filia. erat, sibi mala imminerc. 

83. tua pignora, frnstra absci- 80. a morte, h. e. post mor- 
disti taam cnm Caccarc affini- tcm. Fhilosophumenon antem 
tatem. hoc notissimum ex Ciceronc. 

34. te faeiet meum; mortem ci 41. tantum etc. h. c. coepcrat 
praedieit, qnemadmodum ctiam mcrgi nndie. 



TO M. AfttfABl LUCaNI 

Seu iam plena fuit: tunc obtnlit hospita teUua 

Pttppibug accessus faciles: legere rudentee, 

El posito remie petiemnt liiora malo. 45 

Caeaar, ut emissas venti rapuere carinag, 
Abaconditque fretum classes, et litore aolus 
Dux stetit Hesperio, non iitam gloria pulg* 
Laetificat Magni: queritur quod tuta per aeqnor 
Terga ferant hoate*. Neque eaim iam sufficit ulia 50 

Praecipiti fortuna viro: nee viucere tanti, 
Ut beilum differret, erat Tunc pectore curaa 
Bxpulit armorum, pacique intentua agebat, 
Qooque modo vanoa populi condret amorce, 
Gnarus et irarum caussas, et summa favoria 55 

Annona momenta trahi. Namque adserit urbea 
Sola fames, emiturque metas, qnnm aegne pofcentes 
Vulgua alunt Nesdt plebea ieiuaa timere. 
Curio Sicaniaa transcendere iuggug in urbes, 
Qua mare teilurem subitis aut obruit undis, M 

Aut scidit, et mediaa feeit sibi litora terras. 
Via iliic ingena pelagi, semperque laborant 
Aequora, ne rnpti repetant confinia montes. 

48. HotpHa teffaif, Epirus. tem, qai illam pepulo largitnr, 

44. legere, collegerunt, com- facile iibi eiua amorem conci- 
pMcarant. liat Verba moaMBtesi et trmhi 

45. £t posito male, litora a Hbra videntur eue depromta* 
remit petiere, ut fit in portv. ^ m m n t nrbee potentibus 

46. ut emieeas ete. ut vidit, concilientnr, sola aut praeeipne 
naves Pompeii portu 6tmwm, efficitor fame, ridelicet ubi po- 
ventoque •ecnndo ferri, utqne tente» annonam largiuntur, eo- 
claaeis duparuit in horizonte, one famem depellunt; atauesic, 
et quasi occidit. dum ▼uhras alunt, poteutes sl- 

62. Vt bellum mtyerret. Non bi metum emimt, h. e. ettciunt, 
satis erat Caeaan, Yicisse, mai n % metnat populus, obceoninm- 
perseqni poaset bellam crrile. qne praestot. 

te: et mtaitut, qw> momo vanoe 69. iranecendere, traasive frc- 

ete. Pro vanos qnidam cd. eo- *um Siculum. 

rlet 1. e. mutabiles. Sed et ee> 60. Qua m, Nam eohaeait ollm 

*e# idem signifieat. Sieilia ltaliae isthmo, aut obru- 

66. gnmru$ 9 1. e. prebe eciens, to undis aut absoisso. 

summa momenta favoris anno- 61. mesMo terrme^ h. e. «uac 

mt trahi, qnemadmodnm et ira- olim mediae fueraat, h» e. «on- 

rum caussas inde naaei. Nam tinens. 

defieiente annona, ad iram faoi- 06. repetoiit conflmm, h. e. rur- 

le plebs accenditnr; eeutra au- aas eoeant. 



PHAR&ALIAB hlB. Ul. Tl 

Bellaque Sardoaa etiam aparguntor In oras. 

Uiraque frugiferis eat insula nobilia arvia, i& 

Nec plaa Heaperiam longinquia measibus uUae, 

Nec Romana tnagia eomplerunt horrea terrae. 

Dbere vix glebae anperat, ceaaanliboa Anatria, 

Quum medium nubea Borea cogeute sub axem 

Effusis magnum Libye tulit imbribua annnm, 70 

Haec ubi sunt proviaa duci, tuno agmina vieftor 
Non armata trahena, aed paeja habentia vultom, 
Tecta petit patriae. Pro, ai remeaaset in Urbem, 
Gallorum tantum popuiia Arctoque aubaota, 
Quam aeriem rerum longa praemittere pompa, W 

Quaa petuit belli faciea! Dt vincula Kheno, 
Oceanoque daret! Celaoa ut Gallia currua 
Nobilis, et flavia aequeretur mixta Brltanois! 
Perdidit o qualem vineendo plura triuraphujm! 
Non illum laetia vadentem coetibua urbes, 80 

Sed tacitae videre mctu. Non constitit uaquam 
Obvia turba ducf. Gaudet tamen ease timori 
Tam magno populia, et se nou maliet amari. 

64. BeUa h. e. navea bellicae. dium asem , h. e. in partem 

Sic enim aperte hic accipien- mundi meridionalem. De axe cf. 

dum, ut et II, 682. pariterque II, 686. III, 350. Significat enim 

fcie, nt illie, eparguntur eet: ir* regionem mundi. 
iubentui, aWttimtitr. Rfale autem 70. magnum oantifm h. e.mol- 

de vero bello intellexerunt intt. tum annonae, frumenti. 
Senaua enim eeti Non in 8iei~ T4. Atcto h. e. populia vereue 

Mam taatam frumenti eauaaa Arctum eitie. 
mittit Caeaar navee, aed etiam 75. Quam lomtum duxlaaat 

in Sardiniam. triumphitm, aigma vietortarum 

66. Nec nlla terra longinqua auarum praelatia. 
meaaimia aaia magla complevit 76. faeies, imaginea urbium 

fieaperiam et Romaaa herrea, expugnatarum. — wncula daret 

quam iilae duae iaeulae. Ver- Bheno, yinctee catenia dnxieaet 

bum longtnquii, meaaibua adie- ceptoa ibi populos. 
ctum, proprle ad tmrae pertine- 77. Oceanoque, et Britannoa 

bat, pari hypallage adiaacti, e4- duzisset trana Oceanum aitoa. 
que quam vtdimoe II , 870. 699. 79. phtra vineendo «c. praeter 

897. 406. et de qua dixhnue in illoa pepuloe Areteoe et extevoe* 

adn. critiea ad IX, 656. Sub Qnod enim Pompeiam quoqee 

terrie autem int. fterrae in eon- vicerat, eauaaa erat, quare non 

tiaenti aitaa ; hae enim oppo- tsiompnaret. Nam in libere rei- 

auatur illia duabua inaulia. publicae atatu nemini permia- 

68. euperat ae. illaa iaeulee aum erat ex boilo civih triam- 
Aegyptue, aut Afrka. — Austrie. phare. 

Auatn enim m Africa eerenita- 88. gaudat ac. Caeaar, ao ea- 

tem faeiunt ae tam magao timori. 

69. Borea* contra ibi nimboa 88. non maUet amari ae. po- 
eflleit, nubeeque cogit tee me- tiua quam timeri. Ueurpatum 



TO M. ANHAEI MJCAHI 

Jamque el praecipites snperarerat Aninris arcea, 
Eft qua Pontinas via dfoidit ada palndea, 85 

Qaa anbUnie nemua, Scythicae qna regna Dianae; 
Qnaqne iter est Latiis ad gnmmam fascibua Albam: 
Bxceisa de rnpe procul iam prospicit Urbem, 
Arctoi toto non visam tempore belii: 
Miratnrqne suae, aic fatus, moenia Romae: 99 

Tene^ deHm sedes^ non uUo Marte coacti 
Deseruere viri! Pro qua pugnabitur urbe? 
IH mettuSy quod non Latias Eous in oras 
Nunc Juror incubuit^ nee iuncto Sarmata vetos 
Pannomo % Dacisque Getes adndstus: habenti 95 

Tam pavidum tioi^ JRoma^ ducem Fortuna pepercit^ 
Quod bellum civile fuit. Sic fatur, et urbem 
Adtonitam terrore subit Namqne ignibus atris 
Creditnr, ut captae, raptnrua moenia Romae, 
Sparsurusque deos. Fnit haec mensura timoria: Mt 

Veile putant, qnaecumque potest. Non onaina festa, 
Non fictas laeto vocea aimnlare tumultu: 

88. prospicit. Sic Ae. C. — V. contptctt. 
101. quaeeunque. Sie Ar. Ae. — C. V. quodeunque. — V. non 
ssibio. f. — — C omina. 

ab eo et Ciccro scribit illnd iras boatis centra Roaaem venit, 

Odsrint, dum metuant. sed eivis, eam cxercitn. 

86. Qua sublime nemuj, nemns 98. Namque tjn». atrie ete. 
Aricinum, in quo eolebatar Scy- Nam erediaerant Romani, Cae- 
tbica Diana. Cf. VI, T4. Ex sarem flamma ferroque omaia 
Tanride eo traoslata ferebatnr esse Yaststurnm, tamqnam ai 
ab Oreste. Cf. Strabo lib. V. expnanasset urbem. 

Solin. c. 8. Snet. Calig. 85. Orid. 100. Sparturueque deot, et ipsa 

Met. 14, 831. deornm templa et aimulaera 

87. Et qoa ad Aibam longam erersnrns. — haee meneura: in 
ennt Consnles, sacrificatnm in tantnm timebant, at patarent, 
Latiais feriis Joyi Latiali. Cf. eam Yellc, quaecunqne posset. 
I, 660. 101. Vulgata: non omnia fe- 

89. Aretoi, Gailici. tta; at baee eenties permu- 

WL pre aua pugnabitur urbe? tata, certissimnm; atqne Tacit. 

Sensus: si non pro Roma pu- Ann. V, 4. fesHs in Caeearem 

gnandom e«t, pro nulla pugnan- ominibui. Intelii^endae sant 

dum est nrbe in poaterum. precationes, salntationes, gratu- 

93. di meliue ec egere nobis- lationes, qnae plerumquein omi- 

cum; gratia diia est habenda, na trahuntur. Constructio: Non 

qnod ete. Cf. II, 637. III, 111. Yscat Romanis, (b. o. noa ope- 

— Eout, hostis aliqnis ex ori- ram dant) omina festa aat fl- 

entali terra, Parthi, ScythaeTO. ctas Teces shanlaro, imo nee 

96. dueem, sc. qnaUs est Pom- odisse vacat. Sie omni exper- 
peins. tes qnasi eraat vel laetitiae toI 

97. Quod b., qaod non exter- odii scnsu. 



PHARSAIilAE LIB. III. 73 

Vix odisae vacat. Pboebea palatia complet 

Turba Patrom, nullo cogendi iore senatus, 

E lalebria edncta aois. Non eonanle aacrae 106 

Fulserunt sedea: non proxima lege pofestas 

Praetor adest: vscuaeque loco cessere curules* 

Qmnia Caesar eret Privatae curia vocis 

Testis adest Sedere Patres censere parati* 

Si negunm, si templa sibi, iugulumque senatus, 110 

EisiUumque petat Meiius, quod plura iubere 

Erubnit, quam Roma patL Tamen exit in iram, 

Viribus an possent obsistere iura, per nnnm 

Libertas expertn virum: pugnaxqne Hetellus 

Dt videt ingentf Satnrnia templa revelli 115 

Mole, rapit gressos, et Caesaris agmina rumpene, 

Ante fores nondnm reseratae constitit aedis. 

(Usqne adeo solos fermm mortemqne timere 

108. Pkeebea p. Couvocavit Tamen etc. Constractio: Neoae 

Caecar eenatnm & Apollinic ae- eo minu* tamen Idbertaa, ex- 

dem In Palatioo monte oitam*'/ perta per unum ▼ iram, aa inm 

104. iittfZo c, h. e> quum non poeeent obeietere viribue, ia iraa 

ol eotet iue convoeandi eenatuo, e*iit> h. e. libertaa effecit nt 

2uod eolio Cononlibns compete- irae orirentnr inter Caeoarem et 

at. Metellnm tribunnm, aerarinm 

106. «edet oo. curulee. Nec aperiri ▼ etantem. 

cononleo autem nec praetoree 114. pugnax, obeiatenc Caeea- 

nderant, quipne miiitantee in ri. Sed ct pognacem fbvtemque 

Pompeii caetrie. — proximoy ▼irum eeee olim praebuerat, 

nam praetoree prosimi sunt di- Syllanie temporibue, ouum Cel- 

gnitate poot coneulee. tiberiae praeeaeet. 

107. vaeuaeque etc. ipoae ame- 115. ingenti moie, inetrumen- 
tae fuerunt eellae curulee. tie, eecuribue adhibiftio. — re- 

108. Oimta, inotar omnlnm oottt, impelli, nt eJSringantur. 
magiotrataam eurulium, videli- — Satumia t. In templo enim 
cot Coneulum, praetorum, Con- Satnrni aeserrabatur aerarinm 
oornm et Aedilinm. — Curia, h. pnblicnm ; Appianue antem nar- 
e. Senetuev — privatae vaeU h. rat, exeecratioBe facta cantnm 
e. dictomm iueeorumoue Caeea- fuisfle ab Romanio, ut, nisi Col- 
rie, utpote privati hominie, non tico ineurgente bello, ab nnllo 
eeneulie. i«ti theoanri promerentur; oed 

100. tettif, anocnltator tantum, Caeoarem, quoniam ipte rice- 

non cononltor. — een$ere h. e. rit Ceitae, ldoo ab se ratnm 

inbere, eonfirmaro iueea Caeta- legem eose abrogatam. 

rlo. UT. reteratae, nondnm eifra- 

110. regnum. Cf. 1, 5*9. II, ctae. 

660. 110. Hoc Ynlt in narentheei 

111. MeUue h. o. Bene actnm poeta: Ergo aurara nic, yilie- 
emt de Roma. Cf. ad H, 58T. et eima ree, «olum eflecit, nt ali- 
IH, 98. qnio vitae cnm pericnlo Caooaii 

112. BruhuU oc. Caesar. — reetaret, qnnm oo legibns et de 



74 M. ANNABI LUOAJfl 

Auri nescit amor. Pereunt discrimine nullo N 

Amissae leges: sed, pars vilissima rerunx, 190 

Certamen movistis, opes) prohibensqne rapina 

Victorem, clara testatnr voce Tribnnus: 

Non nisi per nostrum vobis percussa patebunt 

Templa latus^ nuUasque feres nisi sangume saero 

Sparsas^ raptor^ opes. Certe violata potestas 126 

Invenit ista deos: Crassumque in beUa setutae 

Saeva tribunitiae voverunt ptoeUa dfrae. 

Detege iam ferrum: neque enim tibi turba verenda est, 

Spectatris sceterum: deserta stamus in urbe. 

Non feret e nostro sceleratus praemia miles: 1M 

Sunt quos prosternas popuU, quae moenia donee. 

Pacis ad eshaustae spottum non eogit egestas: 

BeUum Caesar habes. His magnam victor in iranp 

127. voverunt. Sie Ae. C. b. c. d. — V. noverunt. 

libertate nemo Yoluerit in cer- glecta. Nolnit autem Tribanus 

tamen prodire. Anri selus amor Crassum contra Parthoe ire, 

aut respectus impnlit hie ali- quippe nihil mati meritos et 

quem, ut repngnaret Caesari, Pop. R. foederatos. 

non leges aut respoblica eversa 128. detege /emim, sappL et 

et pessumdnta. me oocide. 

119. disorimine mitte, nullo 130. e nostro sc. aerario, ex 

vindicante. aerario reipubltcae. — Beelera- 

122. vietorem, i. Caesarem. — tuff, h» e. victor ex bello civili. 
ttfftetur, i. palam et coram te~ 13L Suni ques etc Age, bcl- 
etibue alioquitur. lum gere contra pepules eate- 

123. per nostrum latu$, i. e. ros, et ex iilorum epoliis mili- 
per meum. tee tuos dona. 

124. eacro, ee. meo, tribuni. 182. Paeie etc. egestae non 

126. ttto, i. e. haec mea, yI- cogit te ad exhnttrjendae paeie 
delicet tribunitta. — invenk\ in- epes, tamquam ef epoiia sint. 
veuire eolet, aut: inventot. — — exhauttae, praeteritum pro 
deot 8C. ultores. — Craetumque. fature. Cf. II, 176. 842. — tpo- 
Cenetr. et dirae Tritranittae, Uum pacis, quasi epelinm de 
Craseum in bella secntae, to- paee aut de republiea paeata, 
verunt praelia saeva, h. e. cf- quaKs erat tnnc, ant essc debe- 
fecerunt, nt Craetue a Parthis bat. — non cegft se. te. — - eg*- 
praelio caederetnr. Impetitns ttas, non es tta pauper, nt ce- 
enim fnerat dirie et exeeratto- garfe etc. 

nibns Atteii tribuni. 133. beUum habes, ennt qnee 

127. Pro voverunt Vulg. nove- proeternas popnli,qnae moenAa 
runt; al. moverunt. Hhid unice dones, in Germania, Britannia. 

Jrobandum. Sic enim Florns de — Potest etiam sk: Kon oogit 

ac ipsa re: exeuntem dueem diit te ad •poliandumaerarium ege- 

hottibut Metellut devoverat. Xt stae pacis exhaustae, h. e. pu- 

Cicero de Dirinatiene libro I: blicum malam, pnblica penurie, 

ifef. Cratso quid acciderit etoV- quae potest pacis temporo acci- 

mu$ dirorum obnuneiatione we- dere, qunm popnli per annonae 



PHAMALlAfi UB. III. 15 

VocHnmi neceneoai Vanam spem mortU konastae 
ConcipU: haud, inquit, iuguio 8e polluot ieto Itt 

Nostra^ Meteito, manus. Dignum te CaesarU ira 
NuUus honos fadet. Te vindice tuta reUeta eet 
Libertas? Non usquo adeo permUcuit imU 
Longus summa dUs, ut non, si voce Metelli 
Servantur ieges^ mahnt a Caesare toiii. 140 

Dixerat, et, nondum foribus cedente tribono, 
Aerior ira gubit: aaevoa circumspicit entes, 
Obiitne simulare togam. Tum Cotta Meteitum 
Compuiit audaci nimiura deaiatere coepto. 
Libertas % inquit, popuK^ quem regna coercent y 146 

Libertate perit; cuhts servaveris umbram^ 
AV, quidquid htbeare^ veiU. Tot rebus iniquis 
Paruhnus victi: venta est haec sola pudorU^ 
Degenerisque metus^ nii iam potuisse negari. 
Ocius avertat dhi nuda sermna beiii. 160 

Damna movent popuios, si quos sua iura tuentur. 

150. avertat. Sic Ar. Ae> G -*- V. avertani. 

caritatem sunt exhausti. Ye~ ta, item tribunus, cnllega Mc- 

rum si vel cogat, non oportet telli. 

te ex aerario snmerc; nam sunt 146. regna, singulorum domi- 

heetes, e quibus spolia repor- nationes. Sic I, 529. II, 509. 

tare poseis. III, 110. 

184. honeeta^ a manu mea. 146. Idbertate perit 9 nimia lo* 

186. i$to se. tuo. quendi ant agendi libertate plar 

137. honoe , tribunitius. — te ne evertitar. 

vmdiee etc. Tnne existimas, te 147. tot rebus iniquis, onae 

«uaei mueum libertatis esse as- praeter leges his temporibus 

•ertorem, ut quae ab omnibus gestae sunt Tel a Pompeio vel 

aliie eit relieta, quom fagerent Craseo ant Caesare, aut antea 

ex urbe. Videlicet qued Sfetel- a Sylla Bfarioque. 

lua ante dixerat: deserta ttamue 148. Pndorem hic idem esse 

ta utbe. quod metam, ex eeqq. aperte 

188. Non eo ueque longua diee patet. 

summia ima permitcuit, h. e. 149. potuUee negari eo. a no- 

non usque eo ▼etuetae, aotas, bie Caesari, ridelicet propter 

aerum omnia pervortit et per- vim ab eo ttlaaam* 

turba\ik 150. OeUs ete. Anferat Cae- 

140. Sensue: Statue rripubli- sar theeauros istos, ut paeem 

cae, qui futurue eet ordinaate ab eo habeamus. Nam obpe- 

Caesare, ei vel legea ille crer- cuniae pleraqno dissidia oriun- 

terit, melior erit tamen, qnam tnr. 

atatna eiusdem, si Metellus ft- 151. Damna etc Pepuii Hbe- 

bortatem legesque ▼indicarerit. rl. quos inra sna tuentur, qui 

143. ObUtme etc. Btiem, ut ts. solis sub legibns a se ipeis lu- 

78. poeta refert, pacU habevH* tis snnt, merito morentur et ad 

vuUum_agmma duxerat. — CW- renitendum ▼mdieandumque in- 



76 M. AHNABI OTCAHI 



Nm atfs, sed domino gravis e**, quae servit, egestas. 

Protinna abdocto patnerunt tempja Meteilo. 

Tuiie rupee Tarpeia aonat, magnoque reelnaaa 

Teatatur atridore forea; tnnc conditua imo ttft 

Brnitur templo, mnitia intactue ab annie, 

Romanl censua populi, quem Punica betta, 

Quem dederat Peraea, qnem victi praeda Phiiippi: 

Quod tibi, Roma, tnga Pyrrhua trepidante reliquit, 

Qao te Fabricin8 regi non vendidit auro, 169 

Quidquid parcornm morea aervaatie avorum, 

Quod ditea Aaiae popnli miaere tributum, 

Victorique dedit Blinola CreU Meteilo, 

5uod Cato longinqua verit anper aeqnora Cypro. 
nnc orientia opes, captorumque ultima regum 166 

Quae Pompeiinis praelata eat gasa trhimphis 
Egeritur: triati apoliantur templa rapina; 
Panperiorqne fuit tunc primum Caeaare Roma* 

Interea totum M agni fortuna per orbem 
Secum eaauraa in proeiia moverat urbea. 1W 

Proxfana vicino virea dat Graecia beilo. 
Pbocaicaa Ampbiaaa manua acopuioaaque Cirrha, 

156. Ae. C. b. d. non tactu$. — V. «ataofnf. 

atigantur, d perielitatur aera- 100. non vendidit. Illud au- 

rium suum publicum, aut da- rum, quo corrumperc voluerat 

maum patitur. At noe iam noa Fabricium Pyrrhua, quodaue 

aumua liberL Cedendum eet er- Pyrrhue fugiene reKauit in Ka- 

§o. lia. 

158. 2Vo» $ibi etc. Caeaar non 164. Mieaua in Cyprum Cato 
gaudebit boc facto, videlicet contra Ptolemaeum, advozit ee- 
quod pauperem reddidit popu- ptem n taleatorum. 

lum Romanum, ab ae m aervi- ^^ . *+. ---,„ t A «. -- 

tutem redactum. Nam paoper- *& &"* *?*> % a ii?5L 

I«i \L«*.ia T^^S. «E. -;ks motiaaimia terna, Poatici Mi- 

tae populi eervientie _non aibj ^4^. Tirrews Armenici, 

h. e. populo, eat exitio, (quid i^JSIm JudSci/ ^*"""*"""» 

enim amittere poaait pauper po- il^l ■ wu ■* , ******** 

puluaf) aed ipai domino. Uaud 1W - Coewre h. e. aoam Cae- 

enim deernnt, qui facile in eum ■**» ***** multum aare alieno 

ineurgant fttque eonepirent. preaaua. . 

15& tcmpla, Saturni 9 ubi ae- 109. Conatr. Fortuna Pompeii 

rarium. per totum orbcm in proelia mo«- 

156. tmo feamlo, aanctiori ae- Terat urbea, eecum eaauraa, h. 

rario. e. idem paaeuraa exittam, quod 

15& Per$e$ 9 Maced. rex, ab ipaa fortuna Pompeii. 

Aemilio Paulo victua. — Phdhp- 171. etrea dat 9 mUitea mittit. 

pme 9 Peraae pater. a Tito Pla- 179. AutpkUsoy oppidum Pho- 

minio aubactua. ddia. — Cfrrfta, opp. ad Par- 

159. trepidante 9 featinante. naaum. 



PHAKSAUAE LIB. IWL 9? 

Parnaeuaque iugo mieit deeertua utroque. 

Boeoti coiere duces, qooe impiger ambit 

Fatidica Cephisos aqua, Cadmeaque Dirce, 115 

Pieaeaeque manus, populitque per aequora mittens 

Sicaniia Alpheua aquaa. Tunc Maenala liquit 

Arcae, et Herceieam miles Trachinina Oeten. 

Thesproti, Dryopeaque ruunt, quercugque aiientes 

Chaonio veteres iiquerant rartice Selioe. 180 

Exhanait totaa quamvia deiectus Athenae, 

Exiguae Pboebea tenent navalia poppes, 

Treaque petont veram credi Salamiua carinae. 

Jam diiecta Jovi centenia venit in arma 



173. ingo utroque, Tithoreo conica, Rhodus. Alii maluni le- 

et Hyampeo, quac duo aunt ca- gi Ptraea, et «ane ed. Petri de 

cumina Parnasi. Ponte nec non Lugdunensis ha- 

175. Fatidiea. Nam oritur ex bent Pirena. Utcunque autem, 

**% ubi Apollinis oraculum. certe Piraeua intelligendus est. 



1T6. Pisaeae, e Pisis, opp. Alii tamen, ut Burmannua, Pkoe- 

Elidia. — per aequora, Nam Al- bea navaUa intellexere portum 

pheus subter mare credebatur Actiacum Apollini sacratom, (Cf. 

ex Pcloponneso in Siciliam f erri Virg. Aen. III, 375.) et existi- 

ad Areuiosam fontem. marunt deseribi hic deplorabi- 

179. fuereueque etc. Constr. lem Athenarum qui tune fuerit 
Et Teteres Selloe liquerunt statum, quae non plus quam 
quereus silentes Tertice Chao- tres exiguas carinas ad Pompe- 
Bto. Dodonaeae enim quercus ium in Pertum Actiacum potue» 
nou amplius responsa tum da- rint mittere, quamTis totae cx- 
baat, fugatis columbis fatidicis. houstae illo deiectu, licet non 
De Selus Tide Soph. Trach. nisi delectus fuerit. — Xtjqoi 
1183. Hom. II. Xvfc, 984. et Itjqcwl Imo maximas plurimas- 
Strab. lib. vTJL que miserant naTes copiaeque. 

180. Chaene* sunt Epirotae. ftetinuerant autem nonaisi tres 

181. Quauwie hic cum indi- puppes exiguas, h. e. paueas 
catiTO constructum, sensusque numero, quae quasi immerito tI- 
est: OuamTia deiectus nropter debantur postuiare, Teram cre- 
Pompeium factus totas Athenae di Salaminiam pugnam. Tres 
exhauserit, tres tamen exiguae autem erant Athenis navoa pu- 
(b. c. paucae) restiterunt inPi- blicae, qume cogitari possint ia 
raeo naTes, eaeque postulant, portu remansiase; Tkeoris, quae 
ut credatur, Tere olim ab Athe- belum quotannis ▼ehebator, Pa- 
niensibus ad Salamina deyictas raiot, aua mittebantur Deiphos 
emea Persarum copias. Pheebea aat aho rem diTinam facturi, 
naTalia Piraeum credant Toeari, ut refert Scholiastea Aristo- 
quia Minerra portum Phoebo, phanis, et Salammia 9 quae 
ut Areepagum Marti aacraTerit. evocatos ad iudidum subvehe- 
Et sane plures portus ApoIIinis bat, commemorata Plutarcho 
babnere saeraria, ut Taenarum, PericL 7. 

ApoIIenia, Dalos, Zarax in La- 



T8 M. AWWAEI fcUCAHI 

Creta vetus populis, Cnesoaqiie egitare pharetras 186 

Doeta, nec Eois peior Gertyita sagittig. 

Topc qui Dardaniam tenet Oricen, et vagus altia 

Dispersus eiMa Atbamaa, et nomkie prisco 

Encheliae, verai teatantea fonera Cadmi, 

Colchb et Adriacae apnmana Apayrtia in undas, 100 

Bt Penei qai rnra colont, quoromqne labore 

Tbesealua Aemoniam vemer proecindit Jolcon. 

Inde lacesaitum primo mare, quum rudis Argo 

Miacuit ignotas temerato litore gentes, 

Primaque cum ventis pelagique furentibus undia 106 

Compo8uit mortale genus, fatisque per iliam 

Accesait mors una ratem. Tunc linquitur Aemua 

Thracius, et populum Pholoe mentita biformem. 

Deaeritor Strymon tepido committere Nilo 

Bistonias consuetus area, et barbara Cone 900 

Sarmaticas ubi perdit aquau, sparaamque profundo 

Multifidi Poucen unum caput adluit ktri: 

Myaiaque, et gelide tellus perfusa Cayco 

186. Gno808**e. Sic C. b. — V. Qnoeeasque. — Ar. Ae. Qno- 
siofue. — 190. AbayriU C. — V. Ahapfoo. 

186. Qnoeoo, in iasula Creta iaeeftftum, tentatnm, quasl pul- 

arbe. su remorum ictum. 

186. Gorhma, Itidem in Creta- 1W •*•*** ceaiuaxit iirier se 

— Eois, velut Parthornm. $*»*«* lgnotas aibi aatea, h. e. 

18T. Orieon in Epiro urbem ™??? * 2P&** ~i?ZZZ 

mritimam, olim atfHeleno * 2J*J^ M^^i^ 

AndromacbeDardanisregiiatam. ^J 01 * *•*■■ P*** ■*• 

Vlrg. Aen. m, 294. ■ ^ ^™,,,^ ^.i «„„«1- 

188. jithamu* ae. pepulua, «it, nt eertarent. 
Atbamanes, montes Epiri iaeo- 197. mor8 «na, aaufragium ac- 
lentes. eessit reiiquis moxti* generibus 

189. Bneheliae, illyrii popnli, ex eO inde tempoee. ^ 
quorum urbs Cadmi et Hermio- 198. Pholoe etsi Pliaio est Ar- 
nes in serpentes conversorum cadiae oppidum, tamea hie re- 
est monumentum. %y%elv$ angnil- gionem Thessaliae fateliiirea- 
la, longae eognata colubme, ut dam esse inde patet, euod Cen- 
ait Juvenaiis. tauri ibi vixisse credm adiiei- 

190. Absyriis, insula cum flu- untur. 

miae cognomine sub Illyrico. 199. tepido cemm. eee. Gruea 

AL Abeyrtoe. — Colchi* adiecti- eaim hiemis adventu isde ab- 

vum est ad Absyrtie, et Absyr- euntes Niinm petunt. 

tis ipsa dicitur spumare in nn- S00. Cbne, insula ad Istri 

das, quippe fluvium snom in eas oetia. 

emitten«. Cf. IV, 405. I, 371. 208. unum caput> ex septem 

193. Inde, ab Jolco Thessa- aut se*, quibus influk in Poa- 

llae, nnde profectus Jason. — tum Euxiuum, ostiis. 



PHAR8ALIAE LIB. III. 19 

Idalis, et nimium glebie exilb Ariebe. 

Qufque colunt Pitanen, et quae tua munera Pallag 205 

Lugent damnatae Phoebo victore Celaenae: 

Qon eeler et ripia deacendena Maraya rectia 

Brrantem Maeandron adit^ miztnaqne refertur: 

Paaaaque ab anriferia tellna ezire metallia 

Pnetolon: qna cnlta secat aon vilier Hermue. 210 

liiacae qooqne signa manua, peritnraque caetra 

Ominibus petiere ania: nee fabule Troiae 

Continuit* Phrygiique fcrena ae Caeaar Jnli. 

Accednnt Syriae popoii; deaertoa Orontea, 
Bt felix, (aic fama) Ninoe: ventoaa Damaecoe, 215 

Gasaque, et arbuato pabnarum dfvea ldume. 
Bt Tyroa inatabitte, pretioaaqne mnrice Sidon. 
Haa ad beik ratea nm flexo limrte ponti, 

907. Ar. et Ae. Qua eeter erepUs descendens Marsya ripis, qaod 
Sulp. int. non enhn habet Marsua ripas, nuUam alvei concavitatem. 
Vulg. Qua c. erectis desc. M. ripis. — b. c. d. et reetis. Sed qua- 
tue* CoriMt et ripi$ — rectie, quod dedimus. Cf. Claad. in Eutr. 
II, 961. 

904. IdaUs teUus, • meatelda. 911. signa, ec Pompeii potie- 
— gtebts e*&9, eterilia. ie. — peritura, cladem pattura. 

906. Pfemeit, Tioaaia eppi- m ***• emmibus eui$ 9 h. e. mala 
jnm fortuna, Troianis quaai propria, 

906. lueent. Celaenii enim ?W" T 1 ™* •olitif. - oec /a- 

las abiecewt tibii. frerae, Apol- £ b 5 a & m £™lX£ l!^ 
liaem ad certameu provocare- "* ul * J"kT-^ «-»- 
rat, ab eo Tictue ct excoriatus JjJJ^ « mn p «*H»w» "V>*- 

m- . _ . 913. /ereut te etc. nec eea re- 

907. Maryo fluviua rectae tinuit Ulud, qnod Caeear geuua 
magie ilabul npae, epponttur- «mm deducebat ab Julo, Acneae 
que ldeo Haeandro, maume filio, ipto quoque Troiaao. 
oauuum fiexo et curvato. aiS. feUs, diTes opum. — sie 

908. mstusque sc. cum Bfae» fama; supple olim ad feU». Hoc 
andro, tefertur, quasi retrogra- enim innuitur iila famae ap- 
dua referri Tidetuv, ob embages peliatione. Inepte alii: (scit 
quaa facit Maeander. fama,). — ventosa, in alt&ori si- 

900. UUm passa, Lydia, ubi ta, nt *IUe* rjvefiSeccu apud 

oritur Pactolus in Timolo men» Homerum. Cortius de rentosi- 

te. Passa autem dictfor, quia tate in moribus accipit. Male. 

vo iacturam facit «urL Bentleius prunosa malit, quia 

210. Hermus, idem Lydiae flu- prunis clara fuerit. Haud multo 

viua. — qua, h. e. in qua tet- meliua, ut ego bpinor. 

ra. -^- cutta, h. e. agroa egre* 917. instabtUs ob terrae mo- 

Se cultaa. — nen viUor, ae. tue ibi crebroa. 

letolo. Nam ipae quoque au* 918. Has ad b. etc. Haa Phoe- 

rum aecum fert. nioum nave* recta via, non fle- 



80 M. ANNAEI LUCAJfl 

Certior haud uilie duxit Cynosura carinis; 
Phoenices prmi, famae si creditur, auai 
Maasuram rodibua vocem aignasse figuris. 
Neudum flumineas Memphis contexere bibloa 
Noverat: et aaxia tantum volucresque feraeque 
Seulptaque servabant magicaa animaiia linguas. 
Deseritur Taurique nemus, Perseaque Tarsoa, 
Ceryciumque patens exesis rupibos antrum, 
Malloa, et extremae reaonant navaiibus Aegae. 
Itqne Cilix iusta, iam non pirata, carina. 
Movit et Eooa beilorum fama recessus, 
Qua coiitur Ganges, toto qui aolua in orbe 
Ostia naacenti contraria soivere Phoebo 
Audet, et adversum fluctus impeiiit in Eurum: 
Hic, ubi Pellaeua, poat Tethyos aequora, ductor 

227. extretnae. Sic Ar. Ae. C. b. c. d. — V. externae. 

xa, duxit Cynosura, f tjj aoct meras 9 quas hieroglypkicas Ute- 

titolftxeg nlawoi mootoct &*- rat appeUarunt. 

Xaeeocv, ut Aratue habet, Fhaen. 226. Persea, a Paraeo coadita, 

ve. 80. de Cynoaura. Cf . Strabo ut quidam trediderunt, 

1. p. 6. T. ManiL I, 296. Ovid. 226. Coryctvm, portua et ape» 

Fast. III, 107. Graeei euim cua in Cilicia, cf. Mela I, 13. 

Helicen seqoebautur. 227. MaRotf, opp. Ciliciae. — 

219. certior haud uUis carinis 9 Aegae item opp. ia Cil. Cf. 
h. e. quae nullis aliia carinis, Tac. Ann. XIII, 8. — esfreaMM, 
nulli alii populo certior eat, L remetae, nt alibi «tttmoa. — na- 
e. nulli fida magie est, quam vaUbus, quippe in quibua navea 
Phoenicibus; nuUi aUi populo apparabantur, quibua eopiae ad 
tmmfida est. Sic Sil. It. 3, 005. Pompeium veherentur. 
Cuuosura regit jUUssma nauUs. 228. Cilix, de quo cf. H, 676. 
ManiL I, 301. Poenis haee ctr- 229. Eoos 9 extremi orientia. 
tior auctor. Simileni dictionem 280. sohu m orae, sc. extremo 
v. IH, 593. orientali, ubi oritur aoL 

220. Phoenices inventorea 231. solvere, effiuere in Ocea- 
erant artis scribendi, ante in- num. Ceternm in Geographicit 
▼entam ab Aegyptiia papyrum, Lucanum non ita anxfrun ease, 
dum in Aegypto non niei hie- aaepiua iam animadvertimtts. 
roglyphu •eriberetnr. 283. Hic. Suppie ex antece- 

228. et saxis. Constr. et ani- dentibua : movit Eoos beUormm 

malia inaculpta saxia tantum- fama recessus. — Hic autem non 

modo, volucresque feraeque (tc. est ad Gongem, uti vult Cor- 

insculptae) «ervabant magicas tius, sed omnino ta his terris 

linruas, h. e. magica verba, h. Eois. — PeUaeus dacter, Alexan- 

e. Iiteras magorum, sacerdo- der magnua. — post letaye* 

tum. Confer Ammiau. XVII, 4. aesvoro, h. e. poetquam perve- 

et XXII, 15. ubi haec: volucrum nit ad Oceaaum cxtremum. VI- 

ferarumque sjenera muUa sculpse- de quae diximufl ad II, fi35. 

runt, et antmaUum species innu- III, 14. 



PHAMALIAE UB. Ul. 81 

Coostitift, et magno vind se ftssus ab orbe est. 

Quaque fereas rapidom diTiao gurgite fontem SS5 

Vastis Indns aqnia mfactam non aentlt Hydaspen. 

Quique bibnnt tenera dnlces ab arnndine succos, 

Bt qni tingentes croeeo medicamine crinem 

Flnxa eoloratia adstringunt» earbaaa g emrnis. 

Quique suas stmxere pyras, vivique caientea 240 

Conacendere rogos. Pro, qnanta eat gloria genti, 

Iniectase mannm fatis, vitaque repletos, 

Qnod superest, donasae deis! Venere ferocea 

Cappadoces; dnri popnlns nnnc cnltor Amani, 

Armeniusque tenens Toiventem saxa Niphaten: 245 

Aethera tangentea sUvaa liqnero Coatree* 

Ignotom vobis, Arabes, venistis in orbem, 

Embras mirati nemomm non ire sinistras. 

844. nunc cultor. Sic V. Ar. — Ae. C. b. c. d. non culter. 
84f . Coatrae 0. Ar. Ae. b. c. d. — V. Coa&trae. 

984. magno ab orbe. Et hic 248. inieeieee manum fatie, «i- 

quoque Cortius de Gange «o- bi ipsis mortem inferre. 

mniat Non autem ad Gangem, 244. Amani y montis Ciliciae. 

sed ad Oceanum est extremus Cortius praetulit: non cuUor, 

orbi* terrarum, ad quem quasi quasi non coluissent durum mon- 

Tictns substitit Alexauder. Cf. tem. Potest autem unusqufs- 

I, 869. que mons coli, Tel duris«imus; 

885. foutem, aquas suaa. — quidni integra rerio, ubi intc- 

dMse gurgUe; duobus enim g» babitant populi? CoJerc au- 

•stiis iuflnit in mare. et, quo tem ess* L q. kabUart, non est 

loeo dMditur, insulam facit, 4uod moneam. Ceterum mihi 

Paralen dictam. Cf. Strabo lib. Haee non Tidentur esse per ap- 

XV positionem adiuncta Cappadoci- 

88*. aon sejrfft. Adeo ex se lai » ,ed •efwatim accipienda, 

Tamtna mT ^^ nt niwuj positum sit pro fcme, 

^** 10 * ™* quod saepenumero Nostro est 

887. Quioue bibunt. Indos in- £ « ^o, p or ro Tenit cultor 

nuit, qui bibent piU xb uaXaatr auri Amani, etc. Cf. 849. 18T. 

w, Td X*y6fwoj caxrccQi, ut n, 430. I, 419. III. 658. 

Arrianus scrfbit in Periplo ma- 345. Nipkatem, fl. Armeniae. 

xis Errthreef ; «accharum ex- 240. Coatrae, cMtu ad Perei- 

pressnm ez sueeo arundmum. ^en, ubi aera emccre tummum 

888» Et qui tmgcntes. Amant Arborie haud uUae iactu potuere 

Indi colomm Tarietatem. Tin- sagfttoe, ut habet Virg. Georg. 

gunt enim eriues adeo, et to* n, 124. ita altae erant ibi ar- 

stes laxas suas Uneas (ea enim bores. 

snnt earhua) coloratis gemmis 247. In his et sequentibus de- 

adstringuut, n. e. sonis adstrin- monstrare Tult , remotissimas 

gunt, «uae gemmis sunt distin- nationes snb «igna Pompeii to~ 

ctae. Cf. (Strabo lib. 15. nisse. 

810. Iidem Indl sibi Ipsis stru- 248. tmlttrnt, sc. si Teraus 

nnt recea. Occidentem spectes. Sinistrae 

6 



82 M. AlfNAEI IAJCANI 

Tunc furor extremoa movit Romanus Oretaa, 

Carmano8que ducea, quorum deflexus in Austrum 

Aether, non totam mergi tamen adapidt Arcton; 

Lucet et exigua velox ibi nocte Bootea. 

Aethiopumqoe solum, quod non premeretnr ab ulia 

Signiferi regione poii, niai, poplite lapao, 

Ultima curvati procederet ungoia Tauri. 265 

Quaque caput rapido tollit cum Tigride magaus 

Euphrates, quos non diversia fontibus edit 

Persis, et incertum, tellua ai misceat amnea, 

Quod potius sit nomen aquis. Sed sparsns in agros 

849. Oretas. Sic C. — V. Olostras. — Ar. Ae. d. Orestas. 
250. deflexus. Sic Ar. — C. Ae. b. c. d. iam flexus. V. devexus. 



autem unibrae sunt Tersus Au- 955. proeederet «c. extra 

strum cadentes, ut fit in terris diacum. 
ultra aequatorem sitis, quo poe- 257. non diversis 9 h. e. ibdem 

ta collecat Arabes. paene, eodem loco, in eadem 

249. /uror, bellum cWilc. — * e R on ? •caturientibue. — caput 
Oretas, extremam Indiae gen- *»&*, *• •• °"*ir. Onuntur au- 
t elD tem in Armenfae montibus. 

250. deflexus, ultra tropicum JQ t ^J fam *L m T*l* 

Cancri iam TerWAustrum de- ra •"« [ te # on * ******** *%** 

Iivi *>*•»• »»•»«« »w- qpa. Fit autem hoc prope Ba- 

cllTlt< byionem, ita tamen, ut statim 

251. non totam merstf tamen geparentur rursus, et Mesopota- 
adspicit Jlrcton, h. e. ilhpopuli, miam propriam includant. De 
qui aub iato aethere degunt, n j qlie iterum iungnntur, et sub 
Tident uraara maiorem mergi, Tigridie nomine in sinum Per- 
quamvi* non totam. Apud noa gieum influunt. Quod igitar Te- 
enim plaue non mergitur. re fit, bypothetico expressit 

252. velox. Sidera, quae non poeta, quemadmodum aane ei 
merguntur h. e. non occidunt, licuit. 

tarda quodammodo sunt (ut Seh. 259. Quod potius sH nomen 

Med. 315.) et pigra (ut Claud. aquis, h. e. an coniuncti Tocen- 

Rapt.Pros.il, 190.). Cf No- tur Euphratis nominc, an Tigri- 

strum IV, 525. Sic Bootes apud dis; Videlicet propter parem 

nos tarde occidit, longiusque utriuaque magnitudinem, quippe 

moratur in coeio. At apud il- ex iiadem montibus orieutfum 

loa citius mergitur, et per bre- et iuxta se profluentium, (ut tI- 

viuc noctit tempus lueet, ideo- detur poeta supponore.) Ple- 

que velox Tocatur. rumque enim confluentibus duo- 

258. Aeth. solum gc. fnror mo- bus, dubium non est, quod no- 

Tit Romanus. — quod non pr. men fiat aquia post coninnctie- 

Vult declarare, Aethiope* sitos nem. Etenint minor nomen per- 

esse ultra eam partem terrae, dit, maior retinet Qnoniam au- 

ouae sub zodiaco est, nisi qnod tem Euphratea et Ttarie parea 

Tauri uneula Aethiopiam attin- fejre ioter se aunt, ideo incer- 

fat. Simtlia dictio est illi: II, tum cte. Ceterum non eaiqiiod 

16. — Signifer polue sodiacus moneannui de faltis et errari- 

est, ut alibi signifer orbis. bus po^lcis !u giepfrufhlal. 



PHAMALIAE UB. 111. 88 

■ 

Fertilis Euphrates Pharite tIcc ftagltnr oodte: 280 

At Tigrim subito tetlos absorbet hiatu, 

Oeeoltosque tegit carmf , rursusque renetam 

Fonte nofo flamen pelagf non tbnegtt undi*. 

Inter Cteetreas teieo di?erseqae tignt 

Pogntcei dabiam Ptrthi tenaere farorem, 285 

Contenti feelne dnos. Tioxere sagittaa 

Errtntei Scythiae popuii, qoos gargite Btctrot 

Inclndit getido, Ytstfaqae Hyrcania •ilvfe, 

Hinc Lacedaemonif, moto gens tspert freno, 

Heniochi, sttfritqne tfflnis Strmttt Moschis. 210 

Colcborom qot rort sectt ditissimt Phasis: 

Qua Croeso ftttits HbJts, qat vertice lapsas 

Rhipteo Ttntb direrel nomint mandi 

Imposait ripjs, Asiteqae et terminas idem 

Europte, medite ditfmen* conflnit terrte, 215 

Nane hue, nunc illae, qat flectftar, tmpiitt orbem. 

Qaaqae fretnm torrens Mteotidos egerit aodas, 

276. Nune Aee, nrnnc iUnc. Sic Ar. b. c. d. — V. C. Ae. Nunc 

ktOUtm. MBM ffllWff 

Exorntadi ctuccs htee, tmpli- td Ctrrhts CrtMo. Cf. I, 106 

andi,-aagendi tddimtar, noa dc- sqq. — $agitta$, se. armante* *e 

scribendi Tere aat monstrandi td belluni civile. 

decendique. — Sed\ eupple: tl- 987. Baetro$ % fluvius Scythite. 

ter eb tltero eeptrtti ilaunt, et 969. Heniochi vocantnr Lace- 

Eaphrateo qaidem Nilum tgit daemonii^ qait orti ab Amphyto 



in illit tcrri». et Telchio Lacedaemoniis , Ca- 

900. Pftorfoe, Aegrptiacae, h. etorie et Pollucis aurigis, rjvi6 

e. Nili rlce, terrts lnandantie. xo*c. — freno> h. e. frenoe mo- 

Cf. H, 636. 788. vcrc doeti, et asperi rudecque. 

961. Tigrm. Tigrio ante Bu- 978. diver$i flntmdt, Eoropae 

phratem exceptum, Taorom Asiaeque. 

raontem •ubterlapsus, mox ad 976. ampUat orbem. Ubi enim 

lacnm qnendam in cnnicnloe Tanals magis ad Asiam flectit, 

mersu* poet XXV. M. paecanm ampiiatar Earopa; ubt ad Eu~ 

apa(ium ledditoa in Sinom Per- ropam, Asia. 

eicam kroitur. Cf. Senec. Epist 977. Quaquc freium t. Con- 

104. et Nat Qu. HI, 96. VI, a •tmctio eet: Qua fretam ter- 

Jtfc»tin. XLII, 8. rene (die Meerenge) egerit un- 

264. Ister Cse*. Valt docere das Maeotidos; Ita ut Poatne 
poetn, Parthoe in neutriue fais- Euxinue quasi auferatur tam- 
ae cnstris. *— dtserteeue, Pom- quam gloriae pare freto Hercu- 
peiL ieo, uque (sc. Pontus) neget, 

265. dsefea» tenuere /ocorest, Gades solas admittere Oceaaum 
daMnm erat, atri fsrerent in maria mediterranea. Sio 
- 966. /eeJsee efvee, h. e. disci- sine dubio interpangendum, at 
etan tfleeisse Intsr Caesarem Pontu$ non ad praecedeotia tra- 
et Fenmjejnta 9 tlisslest cteso httur, sed ad sabsequeutia* De 



84 M. AHNAEI LUCAIfi 

Pontus et Herculeis aufertur gioria metis, 
Oeeanumque negat solas admittere Gades. 
Hinc Esaedoniae gentes, aoroque iigatas 
Substringens, Arimaspe, comas: hine fortis Arius, 
Longaque Sarmatici solvens ieiunia beiii 
Msssagetes quo fugit equo; voiucresque Geioni. 

Non, quum Memnoniis deducens agmina regnis 
Cyrus, et effusis numerato miiite telis 
Descendit Perses, fraterniqne uitor amoris 
Aequora cnm tantis percnssit classibus, nnum 
Tot reges habuere ducem. Coiere nec umqnam 
Tam variae cuitu gentes, tam dissona vulgi 
Ora. Tot immensae comites missnra fninae 800 

Excivit populos, et dignas fnnere Magni 
Exsequias Fortuna dedit Non corniger Hammon 
Mittere Marmaridas cessavit in arma catervaa: 
Quidquid ab occiduis Libye patet arida Mauris, 

280. Essedoniae. Sic C. et quidam codd. — V, et SHhoniae. 
Ar. Ae. et Sidoniae, ut b. c. d. 

290. mieeura. Ar. C. Ae. b. c. d. — V. mistura. 

interpretibns, ut Oudendorpio, bro IV. — Ariu$ 9 item Seythiae 

Burmanno aliisque, taceo, quo- populus. 

rum si constructionem admit- 282. Constr. Et Massagetes, 

tas, omma corrumpuntnr. Intei q^ cum Sarmatis bellum ge- 

qnos tamen vidotur vidiue ali- ^ng^ jeiunia sna «olvit equo, 

quid Micyllns, Cortiusi vero q Q0 fugit Veua *»?■■ incisa, 

otiam de bosporo Thracio et de bibebant sanguinem eqnomnt 

Propontide videtur cogitatse, 8 norum. qui eos solehant ex proe- 

non de Cimmenco, aperto ai- itfg farientes servare, atque ita 

gno, magnum sexaginta codicum ieiunia sua solvebant, Le.d- 

pertcrutatorem nec sensum qui- tim ezstinguebant. 

dem auctons in tam aperta re ^ MemnonU», Orieatalimu. 

perspexisse. — Pontue antem ^ TT B Tr^^ 

debere snbiectum esse ad aufer- ^; «* fjwis. Et hic qnoqne 

lnr, patet ex eo, quod idem negatio ad copulam eet supplcn- 

sabiectnm est ad v. negat. *•» ut saepius apud Lncanum 

^ V. I, 76. H, 40. 286. 556 3T3.— 

260. Euedoniae, Scythiae gen- effueie numerato milite. Singulis 

tes. Stc aperte legendnm ex •lngulas mittere inssis aagittas, 

Colbertino codice et aliis. exercitnm numeravit, nt refert 

281 % Arimaspi , unocula gens Herodotus VII. 

Scythica, ad fluvium cognomi- 286. Per$e? 9 Xerxes. — fraUt- 

nem, cuius ex arenis aurum col- ni amorie, Btenelai. 

ligebant. De iis v. Spanhem. ad 288. ducem, enpple: qnot tuac 

Callim. Hymn. in Del. 291. Dio- habuere ducem Pompeium. 

nys. Perieir. 31. Priscian. 40. 290. tot imm. Tot popnioa ex- 

Plin. H. NT VH, 2. et noster civit Fortuna, comites qiiasi eos 

VII, 766. Herodotus antem ii- missura immerisae rninae. 



PBAMALUS LIB. III. 85 



Uooee Paraetooias Boa td lltora Syrtes. 
Aedperet feiix ne noo semel omnia Caeaar, 
Yincendara poriter Pharealia praeatittt orbem. 

IUe obl deaeratt trepidantfs moenia Romae, 
Agmine nobiferam rapto enperevolat Alpem: 
Qaamqae alii famae popoli terrore paverent, 
Pbocaio in dabila aaaa eat aerrare in?entoe 
Non Graia levttate fidem, aignataqne inra, 
Et canaaaa, non fata, aeqoL Tamen ante fororem 
Indomitam daramqae viri deflectere mentem 
Pacifico aermone parant, hoatemqae propinqaam (06 

Orant Cecropiae praelata fironde Minervae: 

Semper in extemis populo communia vestro 
MassiUam beliie testatur fata tulisse^ 
Comprensa e$t LatHe quaecunque atmaiibus aetae. 
St mtitc, ignoto ei quos petis orbe triumphos^ MO 

Accipe devotas estema in proeUa de&lrae. 
At ei fimeetae ades y ei dira paratis 
Proetia dtscordes^ laergmas dvilibus armis 
Secretumque damus. Traetentur vulnera nulla 
Saera mauu. Si coeUcolis furor arma dedisset % 31& 

296. Fsr octow i ot , ab oppido 809. eovtsnt, nen /oto, foede- 

Paraeteoio io Aegjrpto. Hftac ot r» ante pacta, noa fortanam. — 

aaudao AcgTpt&co Tocaatnr Tamm. Anteonam tamen belinm 

Paraetoaia, oti ot Pharia. Sen- fnciaat, decernnnt, Terbis fieete- 

coa: ab oltima Manritaaia us- ro Caesaria fororem, h. e. cupi- 

ene ad Aog yp t nm , cmnee gen- diaem belli cirilU. 

tes adernnlPeaipcio. 900. /ronde, oleagina, pacis 

SM. Sensos: Oauiea geates signo. Cf. Virg Aen. VII, 154. 

eonfioxere ad Pharsaliam, ot 307. Constr. Aetas, qoaecim- 

omneo oodam tempove a Ceese- qne annalibns Romanie compre- 

re Ti n ceten tnr . hensa est, semper testatar, Bfns- 

S98. trqpidamti*. Hic baod in- siliam in exterait bellis com 

fieiar trcptdorc esso timerc, mo- oopnlo Tostro communia f ata ta- 

roere, aaiinm esse. Iisse. 

209. roete, citato. — Ibat an- 310. sgoete, b. e. degentccx- 

tem in lusponiain, contra Aftra- terna et remotissime, nt Britan- 

ainm ot Petreinm Pomneianos, ms etc. 

qunm in itinere cemperit, Mas- 311, dtxtras, sc. nostras. 

siliao esse Dendtinm et Jabil- 318, leertniat tecretniaooe, h. 

linm Rnfmn, Mastiliensesatte e. loerimari Tolomos ct secer- 

paratoo ease ad beliom sibi fa- nerc nos a bello, non Tolomoa 

ciendum. committere ipsi, nolamas a por> 

300. founigoc. Similiter hoe tibus alterotrios staro in proe- 

eeninnctioae otttar poeta I. 10. liis. 

801. Pftecott sttoentat, h. o. 314. troctentor etc. Vulnera 

Massilienses, a Phocaeensibtts sacra sont Tolnora ab cognatis 

ia Aaia miaore orti. sibi inviccm illata, toI ao iis, 



86 W. AftlfAEI LUCAffl 

dut si terrigenae tentarent astra Oigantes, 

Nan tamen auderet pietas humana vel annis 

Vel votis prodesse Jovi; sortisque deorum 

Ignarum mortale genus, per fiilmma ta/ntum 

Sciret adkuc coelo solum regnare Tonantem. 320 

ddde quod innumerae concurrunt undique gentes, 

Nee sic horret iners scelerum contagia mundus, 

Vt gladiis egeant civilia bella coactis. 

Sit mens ista quidem cunctis, ut vestra recusent 

Fata, nec haec alius comnrittat proelia miles. 325 

Cui non conspeeto languebit destra parente? 

Telaque diversi prohibebunt spargere frapres. 

Finis adest rerum, si non committitis illis 

Arma, quibus fas est. Nobis haec*summa precandi: 

Terribiles aquilas mfestaque signa relinquas 330 

Urbe procul, nostrisque velis te credere muris, 

Eschidique sinas % admisso Caesare, bettum. 

Suorum summa potestas, quique Romanus miles huic hello in~ 

iU quasi comparantur. — tra- tererit, sperandum eet, brevi 

etare est attrectare, tangere. — pacem ease futuram. Nam eu- 

nuUa manu. Et hic quoque, mo- ius filii (a rompeio forte stan- 

re Lucaneo, supplendum exter- tis) dextra non languebit, fiio 

no, ut 1,31. nulli discindere fer- (in Caesaris aeie) parente.sno? 

ro. Cortius hic plane in aere 327. diverti, in diversia castris 

piseatur. Sensus est: nulla gens militantes. 

se immisceat huic bello vestro 328. Perpejram haec ceperuut 

civili. Atque sic et Burmannus iuterpretes. Pehortantur Massi- 

fere locum cepit. liensee omnino in his a civjli 

^19. ignarum 9 expers, remo- bello, aiuntque, finem adfore 

tum, quasi plane nesciens, bel- rezum (Romanarum, h. e. rei- 

lnm esse inter deos. uubliqae et imperiiR.) nisicum 

321. concurrunt, sc. sponte, ut lilis populis Romani arma com- 
sit oppositum sequenti coacti*. mittant h. e. pugnent, cum qui- 

322. Nec stc h. nec mundus bus fas sit, h. e. ciim externiii 
ita iners est, aut ita abhorrct gentibu*. Nimirum iUie nonest 
« a uarticipatione dissidiorum ci- dativus, sed ablativu*, omissa 
viuum, ut vobis opus sit, coa- praopositione eum 9 ut saenius 
ctis etiam , h. e. vi coactis uti praepositio in Lucanp omittitur. 
gladiis. Cortms : Pmi$ adest imperii Rom., 

324. Sensus : O utinam omnes nm tn koc bello cives tantummo- 
populi extemi (hoc enim et hic do pugnant, quibue «olft atma 
supplendum, ut v. 314.) nollent eammiUere fas ett. Sed qui quae- 
in hoc tristi belio a partibus so fas hic vecari potest sum- 
alterutrius stare. mum nefas semper a poeta iu- 

325. nee haec, nec alius (quam dicatum? Fraus latet in eo, quod 
vere Romanus) miles haec proe- omnes illis crederent dativum. 
lia committat. 331. te sc. solum, sine arma- 

326. Quod si non alius, quam tis militibus. 



PRARSAIilAIS IdJB. III. g) 

Sit loeus esceptus sceleri, Mognoque tibique 

Tutus, ut y wwictoe fotum si consulat urbi, 

Fomdera si placeant, *#, quo veniatis toermes. ^ 335 

Vel s quurn tanta vocent discrimina Martis Iberi, 

Quid rapidum defleeiis iter? Non pondera rerum, 

Non momenta sumus^ numquam felicibus armis 

Usa manusi patriae primis a sedUus e&suL, 

JEt post translatas exustae Phoddos arces 340 

Moenibus esiguis atieno ip litore tut$\ 

IUustrat quos solafldes. Si claudere muros 

Obsidione paras % et vi perfringere portas: 

Escepisse faces tectis et tela parati, 

Vndarum raptos aversis fontibus haustus 345 

Quaerere, et effbssam sitientes lambere terram: 

Et s desit si larga Ceret, tunc horrida cerm\ 

Foedaque aontmgi maculato carpere morsu. 

Nee pavet hic populus pro tibertate subire, 

Obsessum Poeno gessit quod Marte Saguntum. 350 

Pectoribus rapti matrum, frustraque trahentes 

Vbera sicca fame medios ndttentur in ignes; 

888. JVo» m. Sic C. b. c. Ae. — V. Ar. Nec m. 

388. loeas suppl. nnus saltem, litibus in tecta nostraet in noe- 
haec nrbs nostra. metipsos coniieienda. 



884. fatum $i consulat urbi sc. ^ 345. Parah •umui, qnaerere 

Romae, si fortnna faveat, nt to- han^tan undaxum , raptos nobis 

lit pacem inter *o* componi. (« vobis}, aversis fontibus, h. 

•«* ~~ u « — *~ •• » on » ■•**• ln obsidionefontes 

8W. eocejit ec. le. avcrteritis, quo aqaa noo desti- 

387. %ter suppl. ad nos? cur tuamur. 

aon pergia ad Hispaniamt mq. effossam lambere terram, 

889. ttos nuuuu appoaitio sunt h. e. terram eilbdere iatra nro- 

ad praee, aof sumus. Bfanns au- ros, ad aquam faveniendam; 

tem L e. q. iuventus, .cmtas, quam ei non tavenerimus, ipaam 

quaii dixerft: quippe qui num- terram prae siti lambere, uti 

quam feliciter pugnaverimns. — faciunt Petreiaai a Caesare aqua 

prkms a tedftut, qui exeles hue interciusi IV, 300. 

devenerimus, profagi ex primis 84T. Porro, ait, parati sumus, 

nostrie sedibns, h. e. e patria deficiente cibo, edere, quaehor- 

nostra, Phocaea. rida sont viiu, focdaque. 

840. eamttoe, bello vastatae, 348. maculato morsu, h. e. nc- 

eversae. Phocis autem Phocaea fario morsu, comesis v. c. cada- 

debet esse in Asia minore, e veribns, aut infantibns. 

qna expulsi erant ab Harpago, 849. Wo populu*, se. aoster, 

Cyri praefecto. Simil^ter eos Maftsiliensium. — subirc sc. ii- 

nnncnpat Geliius X, 16. lnd fatam, quod enbiit Sttgoa- 

844. Parati somns ad excipi- tum, ut sese combarerent ipsi et 

endas faees telaque, a tuis mi- interflcerent iavicem. 



88 M. AlfHABI MJCAHI 

Usor et a caro poscet sibi fata marito. 

Vtdnera ndscebunt fratres, beUumque coacti 

Hoc potius civile gerent. Sic Graia iuventna 856 

Flnierat: quum, turbato iam prodita vultu, 

Ira ducia tandem teatata est voce dolorem. 

Vana movet Oraios nostri fiducia cursus. 
Quamvis Hesperium tnundi properemus ad axem, 
Massiliam delere vacat. Gaudete cohortes: 360 

Obvia praebentur fatorum munere beUa. 
Ventus ut atmttit vires^ nisi robore densae 
Occurrant silvae, spatio diffusus inani: 
Utque perit magnus nuttis obstantibus ignis, 
Sic hoste$ mihi deesse nocet: damnumque putamus 365 
Armorum, n&t, qui vinci potuere^ rebellent. 
Sed si solus eam % dimissis degener armis, 
Tune ndhi tecta patent. Jam non esctudere tantum^ 
Indueisse volunt. At enhn contagia belli 
Dira fugant. Dabitis poenas pro pace petita: 870 

Et nihil esse meo discetis tutius aevo^ 
Quam duce me beUunu Sic poatquam fatua, ad urbem 
Haud trepidam convertit iter: tunc moenia ciausa 
Conspick: et densa iuvenum valiata corona. 
Haud procui a muris tumulua aurgentia in aitum 375 

Tellaris parvum diffuso vertice campum 
Explicat: haec patiena longo munimine cingi 
Viaa duci ropea, tutisque aptisaima castris. 
Proxima para urbis cekam consurgit in arcem, 
Par tumulo, mediiaque aedent convallibua arva. 880 

309. robore densae. Sic Ar, c. Aa. — V. robera deneae. 

856. koe potiu», sc. ut se in- 369. Ai enim etc. At Massi~ 

vicem interimant. lienses aiunt, se fugare velle 

357. ductt, Caesaris. h. e. arcere a sc velle contagia 

368. Vana etc. Vana spe vos belli civUU. 

fruimini, si creditia, ideo voa 311. aevo, dum ego vivam. 

tutos esse a me, qnod in Hi- 379. Quam duee me b. 9 quaan 

apaniam cnrsnm proprie insti- meas partes et signa sequi. 

tuerim. 376. diffuMO, dilatote. 

359. ad axem, h. e. mnndi 377. Haeo p. y haec rnpes vi- 

partem aot regionem; nt est II, sa est Caesari patiens h. e. 

686. m, 69. apta, qnae munimine cingeretur. 

364. nuUit obstaniibuB , quuni 379. Proxima par* urois, vide- 

nnlla sint obstantia. licet ea, quao tnmnlo isti pro- 

867. $i 9olu9 eam; si solnsego xime opposlta erat. 

moenia eornm intrem. — dege- 380. medmaue sc. inter onpi- 

ncr, quia hoc iudignum foret di areem et rater tumnlum Cae- 

duce. saris. 



PBAB6ALIAB UB. III. 

Toie res immenso placuit statura labore, 

Aggere diTersos Taeto committere coiles. 

Sed prins nt totam, qot terra cingitur, urbem 

Chuderet, a snmmis perduxit ad aeqaora castris 

Longnm Caesar opns, fontesqne et pabuia campi S8& 

Amplexns fbssa, deasae tollentia pinnas 

Cespltibus, crndaque exstroxit brachia terra. 

Jam satis hoc Graiae memorandnm contigit urbi, 
Aeteranmqne decns, qnod non impulsa, nec ipso 
Strata metn, tennit flagrantis in omnia belli S90 

Praedpitem cnrsnm: raptisqne a Caesare cunctis, 
Vincitur nna mora. Quantum est, qnod fata tenentnr! 
Quodque Tirnm toti properans impooere mnndo 
Hos perdit Fortuna dies! Tnnc omnia late 

881. ffatnra, coustatara; scili- rit dicere poeta: impuUa et 

cet,. ut agger Jleret a tmnnlo ttrata. Deiade potiu* dixerit 

ad areem asque. nee «IJe, qoam «ee ipeo. Mihl 

388. qua Urra eingitur sc. op» eic Tidetor: non impuUa 9 non 

pidam. Nem ab altera parte prior lacessita statim bello a 

mari ciagitar. Caesare. Tom enim electionul- 

386. epot, nimirum tsIIo fos- la MassUiensibos data fnisset, 

saque unelndit urbem, nt in coactis ant defeadere se, aut 

emni obsidione neri solitom. dedere urbem. Verum non im- 

886. oamiexttt, enpple: et in- palsi ab eo ante legatos audi- 

terclndens ab oppido, ne aequa- tos, decreTerant ipsi sponte noa 

ri ant pabnlari possent Massi- admittere iatra soa moenia ar- 

lieases. — demeem I. exstruxit matos Caesarianos. Qnod igitar 

braebia eespite et crudajterra, sponte, boc primum laudandam 

ooae snelollebant densae pinaae. erat Deinde antem, qood aon 

Castra enim Caeearis erant in metuentes; quemaemodam sa- 

perte mari adTersa. lade du- pra 878. ad urbem kaud trepi- 

plicem fossam ab atroqae late- dam. 

re usque ad mare fecit 9 : et tuI- 890; fiagrantU m omnia belli, 

lom raxta foseam cum pinnls h* e. incendiom. ouasi totioe or- 

ex ceepite exstrueti*. bie terrarom mimtaatis. 

388. Satie pertinet ad metno- 891. ruptieque etc. et quod, 

ran&um. — - Jam aatem transl- qaom eeterae orbee conctae 

tom facit ad demonstrationem, somma celerltate ab Caeeare 

nt ts. 41T. — SatU memorun- occnpatae essent, ipsa sola ex 

dum est i. q. Talde et apprbne omnibos Ticta eet mora, b. e. 

memorandom. longa obsidione. 

889. oea impuUa^ nee tpto stro- 893. quantum eet etc. , h. e. 

ta metu. Hsee ab aemine ex* Bfaximi enimmomentierat,qaod 

olicantar, nisi Cortio, qai sic fortana Caesaris ad Massiliam 

nabet: quod non ipso metu tav- eoacta fuit diatios morarl ?n 

puUa atque etrata. ImpuUa on- carsa sao. 

leai ett: tricta, pereulta, ut eem- 898. imponere, b. e. tamqaam 

mtttsie meeter. vtrfe f f 149. 15$, imperatorem praeficere mondo. 

Vereor aa reete; non enim ap- 894. not dtet, boc obsldioais 

paret, qnare dnobos Idem Tolne- tempns. 



00 M. AWf&BI L.UCANI 

Procumbnnt nemora, et apoliantur robore ailrae, 395 

Ut, quum terra levia mediam virgultaque molem 

Suspendant, atrocta laterom compage ligatam 

Arctet humum, preaaua ne cedat inrribua agger. 

Lncna erat Aongo numquam violatog ab aevo, 

Obacnrnm cingens connexia aera ramia, 400 

Et gelidaa alte anbmotia aolibus umbras. 

Hnnc non ruricolae Panea, nemorumque potentea 

Silvani Nymphaeque ienent, sed barbara ritu 

Sacra de&m, atrnctae dirig altaribns arae; 

Omniaque hnmania luatrata cruoribua arboa. 405 

Si qna ftdem merutt auperoa mirnta vetuataa, 

Iilte et volncrea metaunt inaiatere rarais, 

Bt lustria recnbare ferae: nec ventna in illaa 

Incnbuit ailvaa, excussaque nubibua atria 

Fulgura: non nllia frondem praebentibna anria 410 

404. diris altariJbus. $ic Ar. C. Ae. b. d. — V. sacris feralibus 
uroa. 

405. OmnUque. Sic Ar. b. c. d. — C. Ae. V. OmnU et. 

806. Ut, quum etc. Ottendit, Quamquam vix eredetur a mul- 

quam ob rem tantum materiei tit, propter Tetuttatem, quae 

feceiint, nimirum, ut aggeria laepe, deot mirata, (h. e. «u- 

latera Ugnit firmarentur et ful- perttitiotaO fabujKat excogitavit. 

ckentur, dum media aggerit Vel tic: Si qua vetutta narra- 

para centtaret ex terra levi, tio miraculota de rcbut ad deot 

virgultit mixta. (Sobiectum ad pertinentibut fidem meruit, hoc 

artet ett robur. Ut robur, h. e. certe meret fidem, qood iam di~ 

materia, arctet, h. e. contlneat ctuma tum: JUis etc. — Beat- 

humum aggerit, ligatam h. e. leiut malit: Sique. — Farna- 

comprettam compage laterum. biut: Et ti qua fide digna ait 

307. suspendantj h. e. f ulciant. religiota antiqaitat , deolinant 

898. iie cedot, ne .deprimatur avet illum lucum, ferae, venti, 

aut ditiiciatur agger turribut fulgura. Cf. IV, 655. 

per eum ad oppidum tranave- 409. excussaque, h. «. neque 

nendit. Cetemm it ag ger erat fulgura, nubibut excneta, jncu- 

altitudine octoginta pedum, ut buerunt in illae ayrvaa. 

acrihit Caatar de b.Ciy. 410. Non uUU etc Vix poteat 

401. umbras, tc. cingent. dici, quantopere et ouam fru- 

403. barhara tocro, effera, ttra te torterjnt in hie inter- 

2ualia Scythicae Dianae, immo- pretet, tununiqueadeoTiri,quum 

itit humanit hottiit; ut libr. dativoe pro ahlativia haberent. 

I, Tt. 445. Sentua enim ett: Inett jUic tu- 

404. arae aunt baaet altarium. na horror arberibua, quia fron- 
406. Si qua f. Aperte hic poe- dem auam nullit aurit praebeut, 

ta imitatur VirgUii locum Aeu. h. e. quia earum frondea nuUia 

X , 799. Si qua fidem tanio est «uria cpmuieventur« IIU autem 

operi Urtura vetustas $ h. e. quam- falto «xittimarunt ette ablati- 

quam ?ix credetur a jpoatertt, vot coflteqnentiae. Atque . ea 

propter vetuatatem. 8ie hir. ; opinio praeconcepta adeo iara- 



PHAMULIAE iilB. III. 91 

Arboribns suus horror iuest. Tum piurima nigri* 

Fontibus unda cadit, simulacraque moeata deorum 

Arte carent, caesisque extant informia truncis. 

Ipse situs pntriqne facit iam robore pallor 

Attonitos: non vulgatis sacrata figuris 416 

Nnmina sic metnnnt: tantnm terroribns addit, 

Quos timeant noo aosse deos. Jam fiuna ferebat 

Saepe cavas motu terrae mugire cavernas, 

Et procumbentes iterum consnrgere taxos, 

Bt non ardentis fulgere incendia siivae, 420 

Roboraque amplexos circnmfluxisse dracoues. 

Non illum cultu popuii propiore frequentant, 

Sed cessere deis. Medio quum Phoebus io aie est, 

Ant coelum nox atra tenet, pavet ij>se sacerdos 

Aocessus, dominumqoe timet deprendere luei, 42(1 

luit, ot Oodendorpioa, jratus for- metuont aomina volgo consue- 

ritan, uttU auris plane dativom tis figuris sacrata, b. e. dedica- 

esae oon poase, post varias con- ta. 

iectaras,tandemrectamingressus 41T. Cooi. Jam meram hic 

▼iam, tamen motaodam lectio- quoqoe habet connectendi vim, 

nem censuerit , scribendumque ut supra vs. 888. 

ulli aurae. Atque Burmannus in 419. iterum consurgere. Taxus 

eoodem ablativom relabitur : cu- funesta arbor, ut et cupressus, 

iua e&plicatio uoo minua oihili quae succisa non regerminst. 

iodicanda, qoam Gortii et ex- l^itur hic sensus: et taxee suc- 

piicatio et lectio : fionde. cisaa iterom regerminare. ite- 

411. korror est: da$ Starren, mm, zom zweiten Male. Qnare 

die itarrende Ruhe, ▼. c. aeta- nolim scribere rursus, quod volt 

rum, capiliorum, piiorum, et si- Cortius, praesertim qoom et ite- 

milium, ot notissimum; licet rum interdom ait L q. mrsus. 

alibi etiam tremorem aijpiificet. V. IV, 58. 

— »uu8 h. e. iilis propnus, non 480. non ardenti», non Tcre 

tnrbatos ventis. — nigria /. Cf. ardentis, non absumtae. 

Hom. II. IX, 15. 422. eultu propiorefrequentant, 

413. Jrte carent. Erant apnd h. e. Accolae non intrant, jioo 
vetere* deqrum simulacra av- accedont propius ad deos illos 
t6£vIcl, quae, (ut refert Tertul- venerandos. 

ttaoua ad Nat. j, 12. de Cerere 423. cessere tfeit, concessernnt 

Pharia ,) aine forma rudi palo illum lucum solis deis habitan- 

et aolo staticulo ligni informia dum. 

repraesentabantur. 425. dominumque timejt etc. 

414. sftu*, putredo, quae, oti Credebant veteres, deoa impri- 
notiasimom» pallorem efficit iu mis a meridie oberrare, concl- 
lignis. Quare non mntaverim lia habere, quiescere locis so- 
poUor in iqualor, quod fecit lis, atque tom obviis sibi irja» 
Cortiu* de eoniectura. sci; veluti Pan in Theocriteo 

415. attonUo8 f sc accolas. — carmine: tov TI&vu tisdoixapie 
Non wlgatU. Non sic homines etc. 



91 M. ANHABI LUCAKL 

Hano iobel immisio silvam procumbere ferro: 
Nam vicina operi belloqne intacta priore 
Inter nudatos atabat densisaima montes. 
Sed fortes tremuere manus, motiqoe verenda 
Maiestate loci, si robora sacra lerirent, 4SO 

In sna credebant redHaras membra aecores. 
bnpUcitas magno Caesar torpore cohortes 
Dt vidit, primue raptam librare bipennem 
Ausus, et aeriam ferro proscindere qoercum, 
Effatur, merso violata in robora ferro: 4S6 

Jam ne quis veetrHm dubitet mbvertere sitvam, 
CredUe me fecisse nefae* Tnne parnit omnis 
Imperiis non sublato secura pavore 
Torba, sed expensa superorum et Caesaris fara. 
Procumbunt orni, nodosa impeliitur ilex, 440 

Sttvaque Dodones, et fluctibus aptior alnna, 
Et non plebeios luctus testata cnpressus, 
Tum primom posuere comas, et fronde carentes 
Admtsere diem: propnlsaqne robore denso 
Snstinuit se ailva eadens. Gemnere videutes 445 

Gallornm populi: raurig sed claoaa inventna 
Exoultat. Quis enim laesos impune putaret 
Ssse deosf Servat mnltoa fortuna nocentee: 
Bt tantum miseris iraad nomina possnnt. 
Utqne satis caesi nemoris, quaedta per agroa 460 

458. torpore. Sic Ar. C. As. — V. terrorc. 

460. taeai nemori$. Sic Ar. C. Ae. b. c d. — V. caeeum. 

486. iubet se. Caesar. deorum, et iilam maloris facie- 

407. operi h. e. monitionL bant, coacti. 
aoaot instittterat Caeear, aggeri. ***r *?W« e *>•*—** qoer- 

409. manu^ sc. militooT cosjJovt Dodonaeo eacrae. Cf. 

W9. «kww, .i> imuwuu. - ^^ _ oloot, e qoa oavee 

481. redttura$, h. e. recieuras. ftrat. 

Credebant se ipsoa secaribos 449. non pfefteie*, nimirmo 

vulneratom irt propter raritaiem et caritatem 

488. raptam, arreptam. arborie, «oae effecit, ut eoli di- 

484. aeriam 9 altam. tiores in faneribus eam adhibe- 

437. Credite me. Accentos in rcnt. 

m* ponenduc. Ego ipee calpam 444. diem, locem solic in il- 

lo me eospicio, caputqae neom lom laeom. — propuUaque exei- 

vfolatae relirionie peenas eu- *a a radice silva propter denai- 

beat. — omnie ac. torba mili- tatem noo potoit procidere, sed 

tom. sese ipsa eaetioait. 

488. non eublato ete. oon qua- 448. Servat etc Verom enim- 

si, aoblato pavore, ■ecori faie- vero, addit poeta, molti noceo- 

eeat, sed qoia expeodebant in- tes rortaoi eervantor, etc. 

ter se iram Caesaris et iram 450. quaeeita. Plaostra a mi- 



PHARSALIAE LIB. III. 93 

Plaustra fernnt: curvoque soli cessantis aralro 
Agricolae raptis aDDum flevere iuvencis. 

Dux tamen, impatiens haesuri ad moenia Martis, 
Versus ad Hispanaa acies extremaqne mundi, 
Jossit beila geri. Steliatis axibus agger 465 

Brigitur, geminasqne aequantes moenia tnrres 
Accipit: hae nullo fixerunt robore terram, 
Sed per iter ionguin canssa repsere latenti. 
Quum tantum nntaret onus, teiiuris inanes 
CoDcu88isse sinus qnaerentem erumpere ventum 480 

Credidit, et mnros mirata est stare iuventus. 
Iliinc tela cadunt excelsas urbis in arces. 
Sed maior Graio Romana in corpora ferro 
Vis inerat. Neque enim solis excossa laeertis 
Lancea, sed tenso baliistae tnrbine rapta, 44Kfc 

litibus per vicos vi coacta, /c- 109. habet: Hie latera intextue 

runt> h. e. advehunt sc. ligna eteUatie asibue ag*er, Bie gro- 

ad aggerem. vida armato surgebat vinea dor- 

461. eurvoque etc Potest sic §o. 

con.trui: et agricolae flererc 457. Jcdpit. In illo aggere, 

annom (h. e. proventum, ▼. qll i 6rat ao pednm altitudine, 

sapra ys. 70.) soli (h. e. agri) Juae tores collocabantnr, quae 

cessanti* aratro cnrvo (h. e. p er aggerem ad mnros admo- 

non arati) ouia rapti erant iu- rerentur. — nullo fiserunt robe- 

venci. Sic eeeoavtt Martc IV, 24. w urram, non ita promoveban- 

453. Dus , Caesar, unpatiens, tn^ ^ trabea, quae oeulis cer- 

beUum trahi apud oppidum nerentur, ad terram figeren- 

MatsUiae, seque impedin, qnin tag, quarum nisu machina pro- 

in ^pamam pergeret. - trnderetnr. Nulh enim, ntsae- 

465. yutfftt bella gen, h. e. ad pe , praegnanti sensu, nt sup- 

MaMiham relmuit Brotmn et plendnm %\t x nullo robore, quod 

Trebonium cnm navibus et co- appareret. Sicl, 31. adnuMfer- 

phs, eosque iiutit obsidionem f9 im?pL esterni aUeuiue hoetie. 

ila^M^ **» * '" b *■"»- adMbitU - 
Axes sine dubio snnt trabes ad 450. Quum admoTerentnr tan- 

utrumaue aggeris latns impa- tae tnrrinm moles admuros, il- 

ctae ad eontinendnnt aggerem. lasque viderent oppidani nntare 

8ic in Vitruvio occnrrnnt oxet P*°P. telp inaequalitatem aggeris, 

auernij axee eeeuUuL Mirabiliter illmuo eis accidit optica. Non 

Cortim: „Agger in modnm tur- enim credebant, turrea nntare, 

rinm ambnlatoriarnm constru- 8e d potiu» terram nutare, mi- 

cta» intelligitnr, et asee etella- rabaniurque snos adhne stare 

tae nihil aund sont, quam axes muros. 

rotis instructae." SteUaHe est 462. Illmc, ab his tncribns. 
epitheton ornaas, significauseue, 464. Vu merat, maierem effe? 

azes illos certb spatiia inter se etnm habebant Massiliensinni 

distinetes I nisse, nt stellae annt. tela. 
Imitatas nostmnt Sflins U. XIII, 465. rapia h. e. coniecta , sc. 



M M. AKNABI IiUCAlft 

Hand unum contenta latus tranaire, quiescit: 

Sed pandena perque arma viam, perque osaa, relicta 

Bforte, fugit: aupereat telo poat valnera cursna. 

At aaxnm qnotiea ingenti verberl* actn 

Excutitur, qnalia rupea, qnam vertice montis 470 

Abacidit impnisn ventornm adinta vetustas, 

Frangit cnncta ruens: nec tantnm corpora pressa 

Exanimat: totos cnm sangnine dfsafpat artus. 

Ut tamen hoatiles densa testudine mnros 

Tecta subit virtua, armisque innexa priorea 415 

Arma ferunt, galeamque extentua protegit unibo, 

Quae priua ex longo nocnernnt miaaa recesau, 

Jam post terga cadnnt: nec Graifs flectere iactum, 

Ant facilia labor eat longinqna ad tda paratf 

Tofmenti mntare modom: sed pondere aolo 480 

Coatenti, nndia evolvnnt aaxa lacertia. 

Dnm fuit armornm serieg, nt grandine tecta 

InAocu* percnaaa sonant, sic omnia teia 

Reapuit: at poatquam virtus incenaa virorum 

46fr. trerbcri*. Sic Ar. C. Ae. b. d. — actu. Sic C. d. — V. 
ponderii iciu. 

476. extentui. Sic C. — V. extensus. 

477. rccessu. Sic Ar. Ae. C. b. e. d. — V. recussu. 

laneea. Nam vt laneeae telaque 478. ileetete toctiifi», tormon- 

eittittebanfar balistis. tum alio dirigere. Supple antem 

406. lancea nonquiescit, post- faeili» ett labor, h. e. non facile 

qaam vtnum corpus transiit, sed yalent iactum nectere, aut mo- 

porgit corsa; ita fortiter agitur. dum tormCnti mutare, (h. e. 

468. relicta morte /ugif , post- temperare, ne longius procedat) 
quam nnnm iam corpu* vume- quia ad longinquum iactum pa~ 
ravtt ct oceidit* relicto a te ©c- ratam crat. Modutn, iactoa vcnc- 
ciso, ad alio* occidendos per- metttiam et vim. 

gi& a 480. p&ndere solo c. Ergo 

469. At Boxum. Nimirum non omisso tormento, saxa, tantum 
lanceas tantum, sed et saxa ia- pondere auo, non vi, qua rait- 
cit balista. tereatur, noeitura, devolrant. 

4tl. vetu8to8 y tempus, aetas. 481. nudi$ lacertis, quippe non 

472. pre88a 9 b. e. onere euo adiutis maehina. 

exaniraat, sed artu* omnee cum 48B. Ab hoo versu usque ad 

«aaguioe dissipat ts. 486. narrat, testudinem il- 

474. Postquam autem Caesa- lam Caesarianorum ab initio 

riani testudine facta accedunt quidem rettitisse fortiter; dein- 

ad muros. de Tero dissolutam cessisse. — 

477. tela aut lapides ab illa «erfet, dum testudinarii firmiter 

macbina emissi, lam post ter- eupra capitibu* tenuerunt cly- 

ga ntilitum, qui teetudinem fa- peos inter se implexos. 

ciunt, cadunt, nec ipsos laedera 484. vtrtks tse. Massiliensium, 

poaaunt. magis magisque incenea, frcgit 



PHARtALlAtt LIB. HI. 96 

Perpetuam rupit defetto mJlite cratem, 485 

Singnla continaia cetterunt ietibat arma. 

Tunc adoperta lcvi procedit vinea terra, 

Sofe eaiaa plateia et teeta fronte latentet 

Moliri nunc ima parant, et vertere ferro 

Moenia: nunc ariet totpento fortior ktu 490 

Incottot denti compagem toivere mari 

Tenttt, et impotitit nnum tabdacere aaxit. 

Sed aaper et ftammit, et magnae fragmine moiia, 

Et tndibot crebrig, et tdatti roborit iotn 

Percnttae cedont cratea, frdttraqoe labore 405 

Bxhaoato fettut repetit tentoria mites. 

Somma fuit Graiia, ttarent nt moenia, voti. 
Efltro aciet inferre parant: armiaqoe corntcee 
Noeturni texere facet: audaxque iuventus 
Eropit: non haats virfa, non letifer trcut, 500 

Telum flamma foit^ rapfenaqne incendia fentus 
Per Romana tnlit celeri munhnina curau. 
Nec, quamvia virfdi lactetttr rebore, lentat 
Ignia agit viret: teda ted raptat ab omni 
Conteqoitor nigri tpatloaa votumina fomi: 505 

Nec tolam tilvta, ted taxa ingentia aolvit, 

testudinem. Haec enimest cra- liiu ruebant. — fiubduccrt, mi- 

te* perpctua, quia effecta conti- nnere, frangere, demere, expel- 

nuii clypeis, qui crates appel- lere; non quasi extraheret vere. 

lantnr, utpote e cratibns com- 493. Sed crates h. e. teetom 

pactL Cf. I, 241. yineae, tb oppidanis desuper 

486. Smgula, divisi ei dissi- percnssum, cedit, h. e. frangi- 

pati militea cedere coacti sunt. tur. « . • .~ 

4W. Htac hmm »d y.. 496 *T' E *«° ."*!«"■ %**** 
•a^f . «unv "*w« •« ▼»• -*™ non iam amplius. nt adhac fuit f 

•.«#«•- ?~~* * M »? «««.;** *^®» «rmwt scutts. 

reter. — leot, tenai, cespite. m iVocturm, ogredientes m>- 

48* plutd funt tectnm. -. cte# cf. X . 3r3# 

fr&n* pariet anterior, quae «al- 501. ranfent, celeriter ferens 

tem superiore ptrte item toge- et propagans. Cf. sripra v*. 405. 

bat rrontem. «—• latmteB miHtes furbine rapta. 

partim ferreis instrumentis rau- 504 raptus ab omni fetfa* 

ros arrodunt et minuunt, par- Coustr. sed ignia, ab innametis 

tim arietem adigunft. tedis propagatus, efficit spatio- 

492. tmpotiti* sc superiori- sa volumma fnmi. 

bus. £st antem dativns, et im> 506. $ilva$ h. e. lignt, axes; 

positi snnt ipti illi nni, quo sed $axa adeo comburuntur in 

sabtracto, impositi qnoqne faci- paiverem. 



\ 



96 M. AJUfAEI LUOAHI 



Bt crndae pntri fluxerunt pulvere cautee. 
Precubuit, maiorque iacena adpamit agger. 

Spet victia teUuria abit, pUcuitque profundo 
FortuDam tentare mari Non robore pieto 510 

Ormataa decoit fulgena tutela carinaa, 
Sed rudta, et quaiis procumbit montibua arbor, 
Conaeritur stabilii navalibua area beilis. 
Bt iam tnrrigeram Bruti comitata carinam 
Venerat in flnctna Rhodani cnm gurgite ciaeaie, 515 

Stoechadoa arva tenena. Nec non et Graia inventua, 
Omne annm fatis voluit committere robur, 
Grandaevoaque senea mixtia armavit ephebia. 
Accepit non aoia viroe, qnae atabat in nndia 
Ciaeeja; et emeritaa repetnnt navaiibua alnoa. 520 

Ut matntinoa apargena anper aeqnora Phoebna 
Fregit aqnia radioa, et iiber nnbfbua aether, 
Bt poaito Borea, pacemque tenentibna Auftria, 
Servatnm belio iacnit mare, movit ab omnl 
Quisque auam atatione ratem, paribusqoe lacertii 525 

Caeearia hinc poppea, hinc Graio remige claaab 
Tollitnr: impnUae tonaia tremnere carmae, 

626. puppee. Ae. C b. et fere c. — T. pube$. 

60T. Et dura adeo taxa in te- chadem. Stoechadee tres sunt 

nnera pulverem •unt dissolota. insulae ad oram Ligurum, afc 

600. Fwtit, Caesarianis. ordine (tfrofyos) quo illie sitae 

610. non robore p. Non orna- sunt, dictae. — ufrola, Masti- 
tae erant, non fulgebant naves, liensium. 

tntelare numen in puppi pictnm 617. /otit, fortunae bellicae, 

gerentet. et quidem navalit bellL 

611. decutt, decoravit. Signfc 610. Non eolum eae navea ar- 
autem in puppi scnlpta erant, mantnr, qnae in uau erant, sed 
et anro plerumque indocta. Cf. etiam vetuttae repetuntur ex 
Virg. Aen. X, 171. aavalibus. 

618. $tabiU$ area* firma et 620. oinaf, quippe ex qnibua 

quati solida stans, in qua tuto fiebant naves. 

pottit consisti. 622. FregiL Nam radii aolis 

614. Constr. Et iam classis, undis reflectuntur, et fraagi vi- 

eomitata navem Brnti turrige- dentur, quasi non intrantet, sed 

ram, per Rhodannm fluvinm in repereussi. 

mare devenerat. Arelate enim 628. posito, quieto, non flante. 

Caesar naves dnodecim flericu- 624. tereattmi, qnasi reserva- 

raverat — twrrigeram. Nam tum ad pngnam navalent. — le- 

turris in ea exstructa erat Cf. cnjt, qoietnm fuit Cf. 10, 820. 

vs. 668. 627. toflftur, promovetur. — 

616. Stoethado*, h. e. statio- tonttt, tonsarum motn tremnere 

aem habens apud insulam Stoe- carinae, sie schwaakten. 



PHAMAiiiAB juib. MJVL 97 

Crebraque sublimes conrellunt verbera puppee. 

Cornnm Romanae clasais f alidaeque triremes, 

Quasque qatter surgens exstracti remigis ordo 5S0 

CommoTet, et plares qase mergaat seqaore piaas, 

Maltipliees dnxere rates. Hoc robar aperto 

Oppoaitum peisgo. Loaata fronte recedunt 

Ordine contentae gemtno crcvisse Liburnae, 

Ceisior at conctis Brnti praetoria pnppis 5t5 

Verberibus seuis agitor, molemqae profando 

Inrehit, et sammis longe petit aeqaora remis. 

Ut tantam medii faerat marb, atraqae classis 
Qood semel excussis posset traoscurrere tonsis, 
Innumerae vasto miscentnr in aethere voces : % 549 

Remoromqoe sonns premitnr cltmore: nec ullae 
Audiri potuere tubae. Tunc caerula verront, 
Atque in transtra cadunt, et remis pectora pulsant. 
Ut primnm rostris crepuerunt obvia rostra, 
In puppim rediere ratea, emissaqne tds 515 

Aera texerant vacaumque cadentia pontum. 

59B. eeriera sc. remormn suo- 586. verberibue eenia, sex rc- 

nun, qui puppim Tersus morea- morum ordinibos. — mofem, 

tar. Non aotent cogitaadum de turrim, quae in ea exstrueta 

earinis aut puppibus adyersa- erat. Cf. ts. 514. •— profunde 

rionun. invehit y turrim in mare wftrt, 

689. Abbiae usque ad ts. 587 terrestri potins beUo aptam et 

deseribitur acies ftonianae cles- adbiberi solitam. 

sis, lunarf forme, edus cxtre- 58T. loage. Summi remi suat 

ma eomua tenebant naTes ma- ^i ordinis sexti, qui summus 

ieres, mediam partem mineres. ^ et loagiMimes babet remos, 

580. Quaeque etc h. e. qua- longfog ab navi aeeuor feriea- 

drircmcs. I^ ^am ceteri ferinnt. 

nJf^ZLl^.jLZFL^ *»• ^ostquam utraque elas- 
^ersmorum ordines aequore ^ ^ pf0p J ^ §e ^^ ^ 

^mumpUcu. Vel boc ap- ^^^^^^ 1 ' 09 ^^ 

poridoTrelilla trirtme* ctc. g"* mo w «*«™ percussa 

at sit sensus: Oornua Romanae SDMI¥1 * 

elassis cjngebantur multiplici- 541. presWfiir, opprimitur et 

bua nariba* , Tidolicet triremi- obrnitur. 

bus, qoadriremibus etc — Aoe 548. vmrunt, sc remiges. 

rebur ete. Hae aaTes in corni- 548« eodimt, proeidnnt peeto- 

bas stsbent, latexa aciei tntsn- ribus, remos summa Ti moTen- 

tes. tes. 

588. hunatm fr» r. Sensus ^U 545. reoVere, resiliorunt ab se 

birsmes nave* mediam tenent invicem post primum ictum. 

aciem, sed ita, ut paulo rece- Atque stanm, eo facto, milites 

daat; unde lunata ftt aeies. tela sua emittebant, quibus eb- 

584. gemme srdtas sc. remo- scuratns est aer, et conteetum 



98 M. AH9ABI LUCAHi 

Et iam diductis extendunt cornua proris, 

Diversaeque ratea iaxata classe receptae. 

Ul, quoties aestus Zephyris Euriaque repugnat, 

Huc abeunt fluctus, ifiuc mare: sic, uhi puppes 5S# 

Sulcato varios duxerunt gurgite tracius, 

Quod tulit iiia ratia remis, haec repulit aequor. 

Sed Graiis habiles pugnamque iacessere pinus 

Et tentare fugam, nec longo firaugere gyro 

Corsum, nec tarde flectenti cedere clavo. 556 

At Romana ratis stabiiem praebere carinam 

Certior, et terrae similem beiiantibus usum. 

Tunc in signifera residenti puppe magiatro 

Brntns ait: Paterisne acies errare profimdo t 

Artibm et certas pelagi? Jam eonsere beOum: 

Phocaicis media* rostris oppone carinas. 

Paruit, obliquas et praebuit hoatibus alnos. 



549. Euri$ve C. — V. Eurisque. 

552. Non onns est duplicata j>, quia re ab autiquis per ee in 
perfecto producitur; secus in reliquis temporibus. 

547. Dilatatur acies ab utris- ve pro Eurisque, licet er codi- 
qae. cibus quibnsdam. Nam codi- 

548. diversoG, h. e. adrersario- cum opi tantum uon omnia pos- 
mnr sunt probart 

549. Comparantur nsvet, flu- 55 1# ^ —yg 

ftaZ h. «. mare ae.twuw, rera- *■"■»•"■■ •"!**»• — ***>,*»■ 

Pt Sep^ri. lSri«,ne%tpSL ttET** k ±2£* •*"*> 

S utriJq/e impH^.tnii. *Ite * lU » ?«*•■■ "^ 

enim necessario ntrique repn- M®- Sensus sequenthnan Sed 

gnat. Sensus igitur est: ut, Massiliensium naTes celeriores 

qnoties mare sinuil a Zephyro mere, Romanorum stabiHores. 

ei Euro impugnatnr, mare a Zs- *a5flss sc. erant. — sjtmit, i e. 

nhvro Tersus Orienlem impelli- naves. Constrnctip: Sed Grarfs 

tnr, uadae aatem forte snperio- erant naTes babiles et ad laees- 

res ab Euro ad Occidentem sendum et ad fugiendum, et ad 

Tersns pelluntur, aut contra, cursum non longo gyro flecian- 

sic, etc. Nam ubicunqne dWer- dum, et ad celeriter obseqnea- 

sis ex partibns Tenti in mare **** . gubernatori darnm fle- 

ingruunt, ibi semper unus eo- ctenti. 

im potior e*t. et Terum ipsunt- 558. $ignifera, nbi signnm 

qne mare possidet, quippe qui erat naris praetoriae. 

longius iam fioYerit; alter, re- 559. errare^ hnc illuc moTeri, 

ceos irruens, undas tantum arte gubernatoria tantum. 

suuunas impellit. Confer im- 661. carmos, nostras. 

primis II , 455. et V, 571. Ex 663 obUquu$> non transTersas, 

quibns loeis apparet, quam per- sed aagnlo mmore recto. — «I- 

peram Cortius scripserit Euris- not, aaTee. 



PHMLSALIAE UB. III. 

Tunc, quaecomqne ratie tentavit robor* Bj-uti, 

Ictu victa auo percussae capta cobaeait 

Ast aliaa manicaeque Ugant, tereteaque catenae, 565 

Seque teuent remiat tecto stetit aequore beUum. 

Jam non excuaaie torqueotur tela Jacertis, 
Nec longinqua cadunt iacnlato vulnera ferro: 
Miacenturque manua. Navali plurima bello 
Enaia agit. Stat quiaque auae de robore puppia 570 

Pronua in advereoa ictus: nullique peretqpti 
La ratibus ceddere suie. Cruor altua in undia 
Spumat, et obductt concreio aanguine fluctua. 
fit quaa immiaai traxerunt vincula ferri, 
Haa prohibent iun§i conaerta cadavera puppea. 515 

Sejnianimee aUi vaatum aubiere profundum, 
Hanaeruntqne ano permixtum eanguine pontum. 
Hi\ luctantem animam lenta cnm morte trahentes, 
Fractarnm Bubita ratium periere ruina. 
Irrita tela auaa peragunt in gurgite caedes: 589 

Bt quodcomque cadit fruatrato pondere ferrum, 
Exceptum mediia invenit vulnna in undia. 

Phocaide Romana ratia vaUata carinie, 
Rohore diducto dextrum laevumque tuetur 
Aequo Marte latna: coiua diun pugnat ab alta 585 

6T1. nvUiaue. Sic C. — V. multique. 

578. Sfcc At Ae. C. b. c. d. — V. obducto concreecumt. 

564. nercustae, sc. nari Bniti durato. Nam et in aouam mis- 

cohaesft quasi capta. sus sanguia ex Yulnere, duratur 

505. A$t oUe*, h. e. Reliqnae et eoncreseit. 

autem aayea pariter inter se 574, ^*^ iC . Bavct; «^ _ 

proebaates cohaeserunt, dom enterten Schiffe konnten werai 

aut mauicfe eatenisaue w in- fl cr dasirischen schwxmmenden 

Ticem tetMbant, aut remia inter Leichnamc nicbt gana heran ge» 

se uuplexis tenebantur. %og%n werden. 

600. teeto tt. b. e. contecto -^. ^:^«.. „iss «_j 

ttassastz &2sr*iraS3 

mari gereretur. 6T8 - troaeatet, retinentes ad- 

500« miscetUurque L e. sed mi- nuc animam cum morte luctan- 

scentur manns. — pturitna: tens. 

quamquam navalis esset pugna, 580. hrita tela. Tela, quaa 

tamen in ea plurima gladiis nullum in nari stantem Tolne- 

agebantur. raverant, ubi in raare decide- 

670. d*e rooore. de pra. Jeder bant, WTeitiehant in undis natan- 

stand am Bord aeines Schiffs, tes advejrsartos, 4 quibus exei- 

nnd aetate aich dem Feinde aus. perentar* et quba vulnerarent. 

578. et undae maris obductae. 5B4. reeore diducto, diTisis mi- 

sunt eoacreto sangulaa t h. e. tittbua snis. 



100 H. AtfHABI LUCA9I 

Puppe Tagua, Graiumque audax apiuatre reteiitat, 

Terga eimal pariter mtatit et pectora telle 

Tranaigitur: medio concurrit pectore ferrum, 

Bt ttetit incertua, flueret quo vulnere, tanguia, . 

Donec utraaque timul largue cruor expulit baetaa, 500 

Diviaitque animam, tparaitque in vulnera letum. 

Dirigit huc puppim miteri quoque dextra Telonie, 
Qua nullam meliua, pelago turbante, earinae 
Audivere manum: nec lux eat notior ulii 
Craetina, aeu Phoebom videat, aeu cornua lunae, 
Semper venturit compinere carbata ventb. 
Hic Latiae rottro compagem ruperat aini: 
Pila aed in medium venere trementia peetaa, 
Avertitque ratem morientia dextra magietrl. 
Dum cupit in aociam Gyareua erepere puppbn, 
Bxcipit immiatum tutpenta per ilia ferrum, 
Adftxutque rati, telo retinente, pependit, 

Stant gemini fratret, fecundae glerie matrit, 

000. erepere. Sic C. — Ar. V. erumpere. Ae. i rr w t m ere. Qe£- 
dani cdd. trrepere. 

680. Tugue, Romanue qnidam. eitus tit percpieiae, eogita pree- 

— epJtiftre, ornamentum puppi cedentibnc haee e nb e tt e: et epe 

•avie impositum. — retentat, nemo caUidier fm% es eenieetura 

manibus retinet. futurae luei$ eemper ventit ven- 

68f. Missii utrinqne ab adver- turit earbacm eomponere, h. e. 

eeriis telis, et per pectne et per vela aptare. 

tergum traneigitur, ita ut utra- 590. trementia, ut IV, 081. 

qae m med» eius corpore con- tremulum minUe. 

venirent, oaaguisque ineertne ^ m uu u ^ 

qnati csset, ex ntro vnlnere ~™ ;~ j " WHtl *_ •» ■«■• 

preflueret, an pectore, an tergo. ^ 66 *;, *«•* eventum. Gyareus 

6ML AUnd mctumiiarratiirne- Maeefficaeie, dnm enplt in m- 

que ad vs. 590. Telon, gnber- ▼«■* ***** sociam, in q«a Telo 

nator navia MaeeiL, pontquam gubernator oceiderat, erepere, 

everterat navem Bomanam, pilo ud capeceendnm fortueoe mnti 

vnlneretue, morieae tamen euam gubernaculi, ad ipeam illam mv- 

aavem avertit ab boetilibne. ▼*■> Mo »Mxue, pepeadlt. 

608. nullam meUue audivere i. 008. Alind faeinne neqne ad 

e. e, cniut mann nnlla manne ve. 088. Qemini fuernnt fretree 

melins gnbernavit navee in tem- Maeeilientee, quornm alter 



pottatibne. Similem dietionem mann prebendieeet navosn He- 

vide m, 919. atanam, abecieta maau, aitoratm 

694. JVec Uut e$t n. u. ete. Nee admevit; ot bao quoque eblata 

£Ktquam sive ox adepectn eo- ferro boetili, donec vite ineret, 

, eive lnnao, moline indicare corpore eno etane protaxlt enoe, 

fQtnlt, quaHs crattlna lnx eeeet deinde ineilnit navf Jteetlli, eam- 

futura. qne laborantom iam, ptudcre 

696. Ut ininitivnm qnare po- sno deprottit. 



PHARSALIAB LIB. III. lftl 

Quos eadem variis genaeront viscera fatie. 

Discrevit mors saeva viros: anumqoe relictam 605 

Agnornnt miseri, sublato errore, parentes, 

Aeternis caussam lacrymis. Tenet ille dolorem 

Semper, et amissom frttrem lugentibus obfert. 

Qnorom alter, mixtis obliqao pectine remis, 

Aasas Romanae Graia de poppe carinae •!• 

iniectare manom: sed eam gravis insnper ictos 

Ampotat: illa tamen nisu, qoo prenderat, haesit, 

Deriguitque tenens strktis immortaa nervis. 

Crevit in adversis virtas: pios nobilis irae 

Troneos habet, fortiqae iostaarat proelia laeva, •*• 

Raptnrosqoe snam procombit in aeqoora dextram. 

Haec qooqoe com toto manos eat abscisa lacerto. 

Jam clypeo telisqoe carens, non conditor ima 

Poppe, sed expositas, fraternaqoe pectore nndo 

Arma tegens, crebra confixos cospide perstat: 

Telaqoe moltorom ieto casora sooram 

Emerita iam morte tenet. Tnm vulnere moito 

Effogientem animam lassos coiiegit in artos, 

Membraqae contendit toto, qaicamqoe manebat, 

Sanguine, et hostilem, defectis robore membris, ttft 

612. ni$u. Sic C. b. c. d. — V. nisu. 

613. DeriguitpMt 8ic C. ex mptis. — V. diriguitq. 
616. proeumbtt. Sic Ar. Ae. b. c. d. — V. procurrit. 



«04. variie fati$> nam alter 616. procumbit y i. e. iaclinat 

superstes evasit ed parentes, al- se snper aeqoora ad dextram 

ter eecidit in proelio. suam recoperandam laeva. 

606. «gneniftt, i. e. facile 618. elypeo Ulieque cmrene, h. 

agnoront, deficiente altero. — e. ahecisa laeva, qua tenere 

tnotoSo errore. Antea enim ese- potaet clypeum, et dextra, qua 

pc, propter similitadinem , al- mittere tela. — non condk se 

temm pro altero habnerant. in aivo navis, sed porro etiam 

60T. tenet, retinet, non patitur se expoaens tclis hostinm, fra- 

evaaescere ant perire dolorem, trem protexit, crebi* excipiens 

semper referens fratris imagi- tela, quae alias cecidissent leto 

nem. multornm «uorn», b. e. quae 

609. mixtie obl etc. quom in- alias suorura mnitos intevfecls- 

ter so conmlicati essent reml sent. 

doarom navram, Romanae at- 638. emerha tam tnorU, qaum 

qne Maseiliensis. tandem mortem meruerit. Tum 

611. manum , dextram. — m- autem omuibusviribus collectis, 

•u pe r 9 dosoper indnctus. hestilem insilnit navem. 

614. irae 9 pngnandi cupldinis. 6So. eangume f vitali robore. 

Cf . TJ, 98 894. W7. Cf. 2, 3S8. — defecti* rebore mem- 

616. tmnoue hobet, se. qnam ftra, postqnam deftciebet iam 

hebait ioioginm oorpas. iamqne robor e membrii. 



102 Bl. AlfHAfil tiUCAKl 

lnsiluit, solo nocitarus pondere, puppim. 
Strsge virum cumulata ratis, multoque cruore 
Piena, per obiiquom crebros iatns aceipit ictus. 
At postquam ruptis pelagus compagibus hausit, 
Ad summos repfeta foros, descendit in undas, 
Vicinum involvens contorto vertice pontnm. 
Aequora discedutit mersa diducta carina, 
Inque locnm puppis cecidit mare. — Muitaque ponto 
Praebnit illa dies varii miracula fati. 

Ferrea dnm puppi rapidos manus ihserit uncos, 
Adftdt Lycidam. Merfcus foret liie profondo; 
Sed prohibent socii, suspensaque crura retentant 
Sdnditur avulsus; nec, sicut vuinere, sftnguts 
Emicuit lentus: ruptis cadit undique veriis: 
Discnrsusqne antmae diversa in nrerabta meantis 6€9 

Interceptus aqute, Nnliins vita perempti 
Bst tanta dimlssa via: pars nltima trnnci 
Tradidit in letum vacuos Tkalibus artds; 
At tumidus qua pulmo iacet, qua viscera fervent, 
Haeserunt ibi fata diu: iuctataque muttum 645 

690. deuendU. Sic Ar. Ae. b. c. d. — V. G. desedst. 

027. ratis, niminim ipsa illa, per crura retinuissent ; atque 

qnam ille insiluerat. sic ille miser discerptus est. 

628. per obliquum latus, oppo- 638. Scinditur avul*u$, h. e. 

sitnm hosti. divisus per medium corpus, seu 

629 hausit pelaguSj aquam ad- corpore a cruribus avulso. 

misit. 640. anunae, h. e. saoguiais, 

631. m«olvejw, admittens, — in ouo vita. -— dwona h. e. op- 

jw*£iMR,aquam, — vUdnum> ai- posita capiti f — m membra me- 

mium qttantum vicjnam, proxi- antie t h. e. decursus snuguinis 

mam, et ideo inevitapilem, sta- crura versus, quae abscissa 

tiiu irrumpentem , ooaforte per- erant. 

tfee, H. #. dum aqua immissa, 641, interceptu» ac. est, — 

in navi contorta, verticem fa- a#ui$ h. e. mari. Sanguis pro- 

ceret. flaxit in mare. — vita, sanguis, 

633. Muttaque. Et hie copula u| snpra onima. 

transitum facit ad aliam cou- 642. tanta , tam magno vojnc- 

strucliooem, ut I, 10. Vumque. re emissns est nultin* vulnera- 

— ponto dativo accipe. ti sanguis* 

634. miraculoy ut ojaasi pontus 643. TradWt etu, Infesior 
miraretar varia illa mortis ge- pars trunci statim emorfaa est, 
nera, erulsis simul cum cruribns 

636. adfisnt^ loeo navis appre- omnibns psrtifeus vitalibua, vi* 

hendit Lycidam circa memam sceribus, 

corporis partem, eumque etetim 644. At; supple: in pootore, 

detractum navi in undas mer- nbi pulmo. 

sisset, nisi socii stapefscti eum 640. HaomunL Ibi, h, «. in 



PHARSALIAE LIB. III. 108 

Hac cum parte viri vix omnia membra tulerunt. 

Dum nimiom pugnax unioa torba carioae 
Incumbit prono leteri, vacuamque rehnquit, 
Qua caret hoste, ratem: congesto pondere pappfe 
Versa, cava texit pelagus nautasqoe carina; 650 

Brachia neo licnit vasto iactare profondo, 
8ed claoso periere mari. — Tunc unica diri 
Conspecta eat leti faciee, qoom forte natentem 
Diversae rostris rovenem firere carinae. 
Discessit mediom tam vastos pdctus ad ictus: 655 

Nec prohibere vatant obtiitis ossibos artus, 
Qao mino8 aerm conent. Biteo ventre, per ora 
Biectat ganiem permixtas viscere sanguis. 
Postqoam inhibent remis puppes, ac rostra recedunt, 
Deiectum in peisgus perfosso pectore corpus 669 

Vulneribud trunsmisit aqoas. — Para maxima torbae 
Naufraga, iactath morti obiuctata laeertis, 
Puppis ad aoxitfum soeiae concurrtt: at ilii * 

600. Deiectum. Sic Ar. Ac. C. a. b. c. d. — V. disiectum. 

pectore mors diu haesit, h. e. h. e. intestinis, eiectat saniem, 

non eum interemit statim. — lu- h. e. cruorem ex vulnere. 
ctataque etc. et postquam mors 659. inhibent remts, sc. nautae. 

diu luctata erat cum hac viri — puppe*, h. e. naves. Soleinne 

discerpti parte, h. e cum pecto- autem in hac dicthme vidc- 

re, vix tandem exanimare valuit tur, subiectum otnitti. 
omnia eius membra. 661. transmtiit, aquae per eias 

646. tulerunt sc. fata, h. e. peetus transiere. — Par» mas. 
abstalevunt, exaahuarunt. Ab his inde ad vs. 669. alia ob 

647. tuffa, h. e. miiites, eui oculos ponitur imago. Nantee 
in ea navi erattt. m pelago dum in suorum naves 

65«. Junc. Aliud eventum cupinnt erepere, rciecti ab so- 

narratur, usque ad vs. 661. Dua- ciis depulsique, abscissis mani- 

rnm carinarum rostris sibi oc- bus lacertisque, in mare relapsi 

eurresttibua mtfantis cuiusdam merguntur. — tmrbae, h. e. aan- 

pectus perforatur. Tuno esse i. tarum. 

q. porro v. ad. UI, 244. mniea, 662. naufraga, ouae naufra- 

prae ceterje misnrabil* mortis ginm feceraf, cuius navis pe- 

genns. rierat. Notandum , ^ hic quoque 

654. fixere, anspiessten. faetam esse transDOsitionem epi- 

656. artui sc iuvenis illius theti. Nam adi naufraga po- 
affixi non impedivere, quomfnus tius turbae convenit, quam par- 
rostra navium, coutra se invi- ti. Vide ad II, 270. et not.crit. 
cem impuisa, sonarent. ad IX, 656. 

657. eli$o ventre, dum vettter 668. ad aux. $oe. concurrit, ad- 
eius ita ab utraque parte etisus natavit ad navem soeiam. — ad 
est. aHx&um, h* e. ut puppis socia 

658. Eieetat etc. sanguis por sibi esset auxilio, seqoe recipe- 
oa efflnens, permistus viscere, ret. — ai tUt, sc. naufragi, 



104 M. AffHAEI LUCANI 

Robora quum vetitia prenaarent altiua ulniat, 
Nutaretque ratia populo peritura recepto, 
Impia turba auper medios ferit ense lacertoa: 
Brachia linquentea Graia pendentia puppi, 
A manibua cecidere auia: non ampliua uudae 
Snatinuere grarea in anmmo gurgite truncos. 

Jamque omni fnsia nudato mjlite teiis, §W 

Invenit arma foror: remum contorait in hostem 
Alter: at hi tortum vaiidia aplustre lacertia 
ATuIaaaque rotant, excusso remige, sedes. 
In pugnam fregere ratea. Sidentia peaanm 
Corpora caeaa tenent, spoliantque cadavera ferro. 915 

Multi, inopea teli, iaculum ietaie revulaum 
Visceribus traxere suis, et vulnera laeva 
Oppressere manu, validoa dom praebeat ictua 
Sanguis et boatilem qunm toraerit exeat haatam. 
Nnlla tamen plurea hoc edidit aequore cladea, 
Quam pelago diveraa lues. Nam pinguibua ignia 
Adfixua tedia, et tecto sulfure vivax 
Spargitur: at faciles praebere aiimenta carinae 
Nunc pice, nunc liquida rapuere incendia cera. 

qunm altius emergentes navem 673. tedet sc. traastroram. 

aociornm apprebenderent bra- m ± Mmtia, delabeatia b 

chiis vetok* h. e. prohibitis ab mw 

aoeiis, aeu reolamantibus ▼etan- * « . M ^**„« 

sflmsque soeiis. . 675. /erro, h. e. teUs, quibtt* 

666. hnpta furba sc. sociorum, lcta «««■«• 

qni in navi erant. — topcr, de- 676. Alia imago. Quldam, et 

super. sno ipsornm eorporo tolo extra- 

667. Unquente* braekia sc. cto , manu laeva ▼nlnuj tenen- 

ampntata et sic pendentia a tes, dextra telnm emittunt ia 

pnppi Grota, h. e. suornm, so- hostes. 

ciornm, Massiliensium, a qnibns 679. eseat. Constr. et tum do- 

anxilinm debebant excpectare. mnm exeat, cnm torserit ha- 

668. cecidere sc. trunci, a ma- ,tam. — kottiUm* h. o. prius ab 

nibuM tuit sc. divulsi. — non hoste sibi immissam. Ita pas- 

ampliu9. Sensos est: Atqne sic gim traasponit noster. V. VI, 711. 

uon ampUus sustinere se pote- wmXL^ 

rant m snperficie aquae, qnippe ° ^^ _ _ .. f 

destituti brachiis. ^* rr 681. Quam pelago d*v*r$a b*t, 

670. Alia Imaro seqnitur: quam elemento elemeato asjuae 
Pugnant naotae uim aon telis contranum, h. o. frois^ qoi vo- 
ac fcrro, sed remis et naTium f»** *■«•» «• e - *•■*•» *•••»- 
fragmeatis. tinm. 

671. ot ai, i. e. q. alii. — ter~ 684. rapuere, celeriter propa- 
toat, cooioctnm. gaTomnt. Cf. 465. III, 506. 501. 



frHJJUSAIilAK lib. m. 105 



Nec flammas superant undae: aparaiaque per aequor 

Jam ratfbus* fragmenta ferus aibi vindicat ignis. 

Hic redpit fioctus, extinguat ut aequore flammas: 

Hi, ne mergantur, tabulis ardentibus baerent. 

Miile modos inter leti, mors una timori eet, 

Qua coepere mori. Nec cessat naufraga virtus. 

Tela iegunt deiecta mari, ratibusque ministrant: 

Incertasque manus ictu iaug uente per undas 

Kxercent. Nunc, rara datur ai copia ferri, 

Utuntur pelago. Saerus compiectitur hostem 

Hostis, et knplicitis gaudent subsidere membrie, 

Mergentesque mori. — Pugna fuit unua in iiia 

Eximius Phoceus animam seryare sub undis, 

Scrutarique fretum d quid mersisset arenis, 

Bt nimis adfixos unci conveUere morsus, 

Adductum quoties non senserat ancora fnnem. 700 

Hie ubi compressum penitus deduxerat bostem, 

yietor et incoiumis summas remeabat ad undes; 

Sed, se per vacnos credit dum surgere floctus, 

Pnppibus occurrit, tandemque sub aequore mansit. 

Hi super hostiies iecerunt brachia remos, 705 

Bt ratium tenuere fugarn. Non perdere letum 

Maxima cura ftrit; multus sua vulnera puppi 

768. ad undae. Sic Ar. d. — V. •* imdat. 

686. fragmenta etiam narium ut ts. 663. unica fmciee, et 689. 

ardent. mors una. 

687« Hie, h. e. aliquis miii- 697. Eximiu», eximie peritus. 

tum, igne correptus. — recipit — Phoceu$, Bfassiiienmis qut- 

Jfuefos, undis se mergit. dam. — animam $ervare, spiri- 

688. Hi, i. e. alii. tnm retinere. 

600. Qnum tam mnlta hucns- 699. unei morsus, h. e. anche- 

Jue subierint pericnla mortis ram in fnndo maris defixam. 

iTersa, hoc tamen genns inor- 700. nen eeneerat, non obtem- 

tia noTum, quod ingmebat, in- peraverat, non extrahi se pasea 

eendium, paene unice iamtime- est. 

tur ab illii, ceteris quasi assne- 701. penitus deduxerat , ia 

tis. — JVee ceisat etc. Neque ta~ imnm mare demerserat. 

men eo minus nanfragi natan- 704. mansit, undis est luffb- 

tes etiam pugnare perrexere. catns. 

691. ratibwque m. h. e. et (te- 705. Alii natantes, brachiis 

la ilia quae coliegerant ex un- snis amplexi remos hostiles. 

dis) sociis, qui in naribus 706.fugam, cursnm. — JVo» 

eraat, ministrant. perdere letum, non frnstra morL 

694. pelago, h. e. aqua, ad 707. multus, mnlti, cnm essent 

nostem internciendum, mer- Tulnerati et morti proximi, sus- 

goado. pendernnt se a puppi, nareni- 

696. imtit, h. e. prae cateris, que saam corpore sue protexe- 



106 M. AlfWAEl LTJCAltt 

Adfixit moriens , et rostris ahstolU ictus. 

Stantem subiimi Tyrrhenum ctdmine prorae 
Lygdamus excuasa, Baiearis tortor habenae, Y16 

Glande petens, sohdo fregit cava tempora plnmbo. 
Sedibus expulsi, postquam cruor omnia rupit 
Vlncula, proCttmbunt ociiii: stat himine rapto 
Adtonitus, ntortisque illas putat esse tenebras. 
At postquam membris sensit constare vigorem, 915 

Vos^ ait, o socii, sicut tormenta soletis, 
Me quoque mittendis recfum componite telis. 
Sgere quod superest animae, Tyrrhene, per omnes 
Bellorum casus. Ingentem miHtis usum 
Hoe habet es magna defimctum parte cadaver: 120 

Fhentis feriere loco. Stc fttus in hoatem 
Caeca tela manu, sed ncm tamen irrita, mfttit. 

Excipit haec iuvenls generoai sanguinis Argus, 
Qua iam non medius descendit in ilia veater, 
Adiuvitque soo procumbens pondere ferrnm. 186 

Stabat diversa victae iam parte carinae 
Infeiix Argi genitor: non iiie iuventae 
Tempore Phocaicis nlli cessnrus in armis: 
Victum aevo robur cecidit, fessusque seneeta 
Exemplum, noh miies erat. Qui, iunere vfeo, ItD 

ntat ab irraento in eam rostio probe adhne potert militis mu- 

adversariae navis. nere fungi, se IpanmteKs expo- 

700. Turrhenum, h. e. mili- nendo, qno, qui pone stant, ta- 

tem Romanum. ti sfnt. 

710. Lugdamu8 y Massiliensis. 723. Argus, Ttfassifiensis. 

712. ponquam cruor ete. h. e. 724. Qua iam non eftc, ; Infra 

quia craor, ez vulnere intra ca- umbilicum ergo percUssu* est 

pnt collecttts , interiora omnia — IUa aunt artenae hrter *aei- 

complebat, et prorumpere nite- cam et alvum, ad pnbem tea- 

batnr. dentes, PlinTo teste. 

715. procumbunt, eityelluntur. 725. Procidit enhn, eoquefer- 

716. soletii sc. dirigere. rum altius etiam depressit. 

717. mittendu telis^ nt possim 726. diverm % sc quam itt qua 
tela mittere. — rectum comp, stabat filiua Argus. 

dirigite adversus hostes. 728. cesturus tae. fuisset, &. e. 

718. Egere. Se ipsum alfoqui- nulli cesalaset. 

tur. Egercre antmatn est: ani- 729. oeeo, sencctute. 

mam amlttere seu amittendam 780. msempfom sc. boni mfli-* 

praebere, omni qua fieri possit tis, quippe qni olim ferttter 

tatfone sese hostibus exponen- pugnaverat. — funere eko, poet» 

de. qnam cadentem vidk tliam su- 

710. Jngentem. Hoc cadaver um. 



POMtSALlAE LIB. m. 10T 

Saepe cadena longae aenior per tmnatrm carfnae 

Pervenit ud puppim, apfranteaqne invenit artua. 

Non Ucrymae eeddere genls, non pectbra tnndtt, 

Dtetentia toto rlguft eed eorpore palmh. 

Nox aubit, atque ocutoa veatae obduxere tenebrue, 135 

Et miaerum eernens egnoscere derfnit Argum. 

IHe capnt labens et hra iangnentia colte, 

Vi8o patre, ievatt vox fauces nulla solutas 

Prosequitur: tacito tantum petit oscula vultu, 

Invitatqne patria ciaodenda ad lomina dextram. 740 

Ut torpore eenex caruit, viresqne crnentua 

Coepit habere dolor, Non perdam tempora^ dixit, 

A saevis permissa deis, iugulumque senilem 

Confodiam. Vemam mtsero eoncede parenti, 

Arge, quod amplesus, estrema quod oscula fugi. 745 

Nondum destituit caUdus tua vulnera sanguis, x 

Semiammisque iaces, et adkue potes esse superstes. 

Sic fatus, quamvia capuiom per viscera miaai 

Polluerat giadii, tamen alta aub aequora tendit 

Praecipiti aaltn. Letnm praecedere nati 750 

Festinantem animam morti non credidit uni. 

Inciinant iam feta ducum, nec iam ampiiua ancepa 
Belii casua erat: Oraiae para maxima claasis 

788. neetora sc. eua, ut in do- egerat, tamen et in undaa desi- 

iore alia* fieri assolet luit, quo eertius celerinsqne mo- 

734. riguit, sed exanimatus rcretur. — capulum poUuerat, 

quaai signum adsiitit, protentis h. e. ad capnlnip usque demer- 

manibu*. serat in se gladium, ut capnlnm 

786. Homeri baec. tbv de xav qnoqne ipsum pollneretnr. 

oa^aXuSv iosfiew^ w{ ixdlv- 752. hieUnant. Certins iam 

ipsv. apparet, ntri sint Tictorea. Snb 

786. ognetcere desinit^ non ducibue inteliige hinc Brutnm, 

amplins conspicere valuit. illinc Domitinm Nasidienumque. 

780. oeeula, sc. a patre. Dnees autem pro copiis ipsis 

741. Ut t. Quum qnasi in vi- ponnntnr, tamqnam imperatorea 
tam senex redisset. — viresque et capita rerum. Sic IV, 25. da- 
eic. et postqnam senex receplt ces sunt Caesar et Afranius Pe- 
a dolore vires snas. treiusqne, non Caesar et Pom- 

742. Nonperdam. Vnlt senex peius, ut quidam voluere ac- 
mori ante siium, natnrae lege, cipere, et nt tane accipiendi 
et ad id eogit qnasi fatum. - sunt IV, 3. Sic III, 174. BoeoH 
Tempora autem intelliait apa- ducee pro eopiis Boeotiae posi- 
tinm,.qno vivit adhuc filius. ti leguntnr. 

747. taparstet se. mihi, iam 753. 6elii, pngnae. Non enim 
aate te anodtnro. ex hac pugua pendebat inte- 

74nV Qsjnnrfia gladio ae trans- grnm beuum. 



108 M. A99ABI LUCAKI 

Mergitur: eat aliae malato remige puppea 
Victores vexere suos: navalia paucae 755 

Praecipiti tenuere fuga. Quis in urbe parentum 
Fletus eret! quanti matrum per litora planctua! 
Coniunx saepe aui, confuaia vuitibus unda, 
Credidit ora viri, Romanum amplexa cadaver: 
Accenaiaque rogis miaeri de corpore trunco 7W 

Certavere patres. — At Brutus, in aequore victor, 
Primus Caesareis pelegi decus addidit armis. 

757. qwtnti. Sic C. b. d. — V. quantue. 

754. aliae sc. MassiL naves. tos eorum deformmti erant et 

— mutato remige; nam pro Mas- lacerati marie uadis, ita ut re- 

eiliensibns iam Remanos habae- cte agnosci neqnirent. Cf. II, 

rumt remiges. 166, et 189 — 191. 

766. paucae ad navalia Mas- 769. era, capnt, ut saepe. 

siliam revertnntar. 762. pelagi decu$> Tictoriam 

758. confuiis etc. quoniam vul- navalem. 



M* ANNABI LUCANI 

PHARSALIAE 

UBER QUARTUS. 



SUMMARIUM. 

mtmrmm Cmeemr m Hitpanimm venit, ubi Afrmnimt et FfCrWiif UgaU 
prm o erant empiU Awjnimit vel pettu* RommmU IberUque cum 
OUt coniunetU. — 10. Ad IUrdmm ree geritur. — 98. FU proe- 
Umm. — 47. Vere mdvenUnte aquarum Jtunt Jluctmt, et muudmu~ 
tmr eattra, — 90. Frnmee eritur et annenme emritme. — 9T. Di~ 
tuvUtm. — - 190. Benique mqume reeedunt; Petreiue IUrda abH. 

— 14T. Caetar emm p er tequ e nt pugnmm facit. — 156. Fugien- 
Um hoetmm Cmeemr m tergo iubet eseipL — 156. Caetrm looantur 
utrimque et m Pompeimntt et Cmeearianit. Agne e e u n t eeinvieem 
cfeet, et ma nut copulmut 9 et pecula iungunt. At Petretut euee 
mbigity eoeque aUoquitur. — 955. BeUum reeipitur. — 955. A- 
ga fit Pompeimnorum lUrdmm vertut. — 968. Caeear eoe mqum 
mtercmdit. — 956. Deecribitur Pompeianorum *q*me inopia. — 
956. Afraniut mmeem nmUt m Caetare. — 869. Fit pax. Reere- 
mmtmr adveremrti et mtUtet et ineolae. — 401. knterim Antoniut % 
Cmeemrie legatue, m ora Dmknmtiem 8aUmU obtidotur m Pompe- 
ianit. Cenmutur Caeearimni efugere noetu ratibue UmetU. Quo- 
rum dume feUeiter elabu nt u r . At intereepti a PompeUmU qui 
tertim vekuntur, eemet iptot invUem md unum omnet mterJUUmt. 

— 561. Curio interim, es Sicilia ad Bmgrmdmm JUviumin Afri- 
em mppeUit ptope Uticam, edoceturque ab ineota quedmm de ea 
regione, deque HercuUt ibi bontrm Antmeum rebut gettU, et de 
Sotpiene. — 660. Cuno Varum peUU. ~ T14. Contra Jubmm 
jMupMtf; eed eireumventut eimt hmdiU, ipte eum cepUt perit — 
798. Apottropke ad Curionem. 

At procul eitremit terrarum Caeaar in orta 

Martem eaerna agit, non mnlta caede noeentem, 

Maxhaa eed feti ducibua momenta datnram. 

Jare pari reetor eaatrb Afraniua iliia 

Ae Petrelna erat: concordta dnxit in aeqnaa ft 

Imperium eommune vicea, tntelaqne valfi 

1. u t nmU f in Htapaaia. inopia oppreeei, Gaeaaii ee de- 

9. nmm mmttm ote. fitam dnaaa didenuL Cf. t». 88T aqq. 
Pempeinai, ajuae pottatimnm 9. ductbut* Ceeeari «4 ▼icto- 

rtam, POmpeta ad esitinm. 



110 M. ANNAEI LUCANI 

/ 

PervigU alterno paret cuatodia signo. 

Hia praeter Latias acies erat impiger Astur, 

Vettonesque ieves, profugique a gente vetusta 

Galiorum Ceitae, miscentes nomen Iberis. l( 

Colle tumet modico, lenique excrevit in altum 
Pingue golum •umulo: super huuc fundata vetuata 
Surgit Uerda manu: piacidis praelabitur undis 
Hesperios inter Sicoris nou uitimus amoes; 
Saxeus ingenti qnem pons amplectitur arcu, 13 

Hibernas passurus aquas. At proxima cupes 
Signa tenet Magni: nec Caesar colle minore 
Caatra ievat: medius dirimit tentoria gurgea. 
Explicat binc tellas campos effusa patentes, 
Vix oculo prendente moduin, camposque coerces, M 

Clnga rapax, vetitus fluctus et Utora curau 
Oceeni pepuliase tuo: nam gurgite mixto, 
Qoi praestat terris, aufert tibi nomen Iberm 

Ptima dies belli cessavit Marte cruento, 
Spectandaaoue ducum vires numeroaaque sig&a 
Kxpoanit. riguit sceleris; pudor arma furentum 
Continuift; patriaeque et ruptis legibua unum 
Bonavere diem. Prono tunc Caesar Olyropo 
ln noctem aubita circumdedit agmina fossa, 
Dnin primae peratant acies, hostemque fefellit, W 

90. coerces C, et in seqq. tuo. — 6% coerctM. — V. eoerest — 
8uo. — 28u tnnc. Sic Ar. Ae. — & c, tum. — V. eum. 
30» perttant. Sic Ae. — V. praestant. 

8. His sc. Petreio Afranioque. 25. Eduetae quidem gimt ia 

— erat sc. auxilio. aciem copiae utrinque, aed so- 

10. Celtiberi, qui oUm, relicta lummodo ut spectarent quaai sc 

Gallia, in Iberiam transierant. invicem. Non enim proeliem 

10. pa88uru* 9 satis firmus con- est commissum. — ducum^ hiac 

tra aquas hibernas. — at prox. Afranii Petreiique, iliine Cae- 

In rupe Ilerdae vicina erant ca- saris. 

stra Pompeianorum. 26» Piguit tceleris, b. e. quasi 

18. gurge8> fluvius. eos piruisset sceleris, b. e. bel- 

20. coerces, termiaas. U civilis. 

21. Cinga, fl. ab orientali ca- 28. prono in noctem O^ysspe, 
strorum parte, ut Sicoris ab oc- h. e. Sole occidente. 
cidentaU. — vetitus. Nam non 29, agmina, i. e. exereittun 
inse influit in Oceanum, sed per suum. — tubita fo$$a ctroaaide- 
lberum. dit, somma cum celeritate ca- 

23. qui praestat terrii sc. no- stra eo in loco fecit 

inen. Ab Ibero enim dicta est 30. Dum primae penUmt actes, 

Iberia. dum primae acles (sc. Caesa- 

2$, cctsavit Marte, non pugna* ris) bostibus oppbsitae peiae» 

tum est die primo. verant Non dubitavi autem 1 



PHAR6ALIAB LIB. IV. Ul 

Et prope consertis obduxit caatra maniplia. 

Luce nova collem subito conacendere cursu* 

Qui mediue tutam castrfc dirimebat lierdam, 

Imperat. Hnc hoatem pariter terrorque pndorque 

Impnltt; et rapto tumnlum prior agmine cepit. 85 

Hia virtua ferrumqne locnm promittit: at UUs 

Ipae locus. Milea rnpea oneratus ia altaa 

Nititar: adreraoque acies in monte anpina 

Haeret, et in tergum caaura, umbone aeqnentis 

Erigitur. NuUi telum vibrare vacabat, 40 

Dum labat et fixo firmat veatigia pilo, 

Dum acopoioa stirpesque tenent, atqoe, hoste relicto, 

Caedunt ense viam. Vidit lapanra rnina 

Agmina dux, eqojtemque inbet succedere bello, 

Mnnitnmque latna laevo praeducere gyro. 45 

Sic pedee ex facili, nuUoqne urgente, receptog, 

Irritae et victor, aubducto Harte, pependH. 

penUmt recipere, onice proban- 40. NulU otc. Nemo potuit 

dam. Cf. Plin. 7, 2. Gymnoto- telnm in hostes conucere. 

pkigtae ab ortu ad oceasum solis 41. fixo, in terram. 

perstanC Cf. aupra 3, 090. 42. tenent arripinnt manibus. 

31. Et prope cons. Obdocere — *«**« reltcto, # hoste qnaai 

eat velare aTiqnid. Cf. IX, 109, omisso, loco faostia viam cae- 

Protexit igitnr copiia arctina dnnt. ^ 

contractia muihionem castro- *&. Vtdit eto. Intellegit Cae- 

rnm; et binc die sequenti aili- sax e nUi auccurreret, agminaee- 

tea suos inbet col|em occnpave, «• lntcntuim. Cf . V, 746. 

qni medina erat iater haecGae- 44. «icccoVe beUo, peditibus 

aaria oaatra et inter Iferdam. anxiho ▼euiro, ut tutior rece- 

33. tutam, vel per ipanm it- P *5J! ^?!^.-^- ***, r# r. M 
Inm ejgem, qni eW» qnaai ,, ^^3ffnS%t^,\b^ 
tutabmtar. • Jj re ^ ^ aon ^ m ^ {or 

34. Huc hort. Pompeiani par- ter atramque aciem perequita- 
tjm terrore, ob pencoinm inde ^^ praeducebantque peditibna 
aibi imminens, parttm pudore mU nitum latns suum, b. e. aci- 
compulsi, priorea tumnlnm ce- em gnam, quae ab laeva contra 
P«rnnt hostes mumta eratclypeis. Con- 

85. ronta, i. e. citato agmine. fundit autem poeta duo, quae 

De re cf. Caes. de bello civ. I, separatim facta narrat Caeaar. 

43. 46. Sic pedites Romani facile 

30. JK», ac. Caesariania. — iU recepti sunt, b, e. se recepe- 

tts, Pempeianis. — tp«e locnt, runt. V. ts. 56. 

qnem iam ceperant. 47. et victor, h. e. Pompeiani. 

37. milen, Caesarianus. — ttrtttit, frustratus, qood non 

38. octc», Caesarianornm. poterat perseqni Romanos aese 

39. te^fttentts, ac. aciei. — ca~ recipientes. — subducto Marte; 
nra, n. e P quia absque eo in Sulpitius: •ubtractii peditibuSy 
tergum ceeidiaaet qui pugnabant — pepenoVt* ato- 



111 II. AKHABI LUCAHI 

Hactenua armorum diecrimina: cetera bello 
Fata dedift rariia incertua motibue aSr. 
Pigro bruma gelu, aiccia Aquilonibue haerena, | 

Aethere consftricfto pluriaa in nube fteuebaft. 
Urebant montana niree, campoaque iacenftea 
Mon duraftorae conapecfto aole pminae: 
Aftque omnia propior mergenfti aidera coeio 
Arneraft fteilos hiberno dura aereno. 5 

Sed poaftquam vernut calidum Tiftana recepit 
Sidera reapiciena delapaae porftiftor Hellee, 
Aftque ifterum, aequaftia ad iuaftae pondera Librae 
Temporibua, vicere diea: ftune, aole relicfte, 
Cynthia quo primum eornu dublftanda refulaift, • 

Exclnaift Boream, flammaaque accepift ab Buro. 
lile ano nubea quagcumque invenit in axe, 

00« tfoetf Ae\. Sie Ar. — V. lieeicque. Pro haerems C. asnrani. 

ftift pendene in monfte. Cf. ts» caUdum solem reeepift, h. e. n 

197. Vira. Ecl. I, 76. duxift. — Atim ga r mn, quiu t« 

48. Haetemue* ic pertiauere; aflerft, 

non ultra proelio decertatum eeft. 67« Sidarm tt$pkim$; flngiti 

Nam haee aola proelia gesta ia enim Ariea avemo eapite reepJ 

Hisnania. — ceieru e., reliqua cleas. 

bclli fortuaa pepeudit a ftempe- 66. Atque ifterum, peat aequl 

•tatibus. Cf. Caea. B. C. I, 4& nectiuni, diea eureri oaepera» 

— imccrU metu$ aerie aunft Tenti 60. tum* eftc. Tunc luna, eauj 

modo hae modo ab iila parfte ao Berea, qui hueuaque fiavc 

flantea. rat, admiaift Euram. 

60. haereme male mutarunft 60. aue eerkm ofte. L e. peat 
eontra libros in hefretu. Ver- quam primum uotu ineremeul 
bum haerere elgm. tardit at cua, eepit — dm b H e m dm, quouium e 
pirritiam, ut praec. Pigro getu. tempore dubium adhue esft, a 
Cr I, 668. tcto ait inerementa cepftura. 

61. Ratio biemis deceribitur, 61. fiammae ac ce p it . Aeatm 

Sia nullae nivea ceciderinft, ni- Corftiut, ctuoldesque Tocaft iutei 

in montania rejrionibua, eam- nretes, quf haee de rubete i 

pi autem neonisi pruina obdu- luna acceperinft, ipao do luen 

cfti faerinft, quae plerumnue era- menfto lunae ieterarefteftue, pi 

uescift comepecto «ole, b. e. ubi ee Suro e conL posifto «* Mmn 

soiem campi eonspezerinft auft et in aeqq. ab ase. Male. Nni 

senserinft. eft de hoe interaretauduen, eft d 

69. Urebamt. Usuapatur enim rubore, et sunft Terbu aanatori 

h. t. et de frigore. — iacemtee, esdudere et Mammae aeeipen 

»lmaxim< 



depressiores. Benique-eft Tei maxime w 

58. pruimae, sc. urebant de eo incendio ueclpieadue, «ue 

64. Atque omnis fterra Hespe- legitur ts. 68. Jeccndcrc aani 

ria Bicca erat et arida biberna ««*•#, de ftempeatuftibua tuu 

•erenitate. maximo erientibu*. Ceterum d 

66. Sed postquam Aries (per- rubore Inaae t. V, 649. 

tlter delapsae in mare Heues) 69. In «*c aae, h, «. luni 



PHAE8ALIAE LIB. IT. 118 

Torsit in occiduum Nabatoeia fluttbua orbem: 

Bt quas «entit Arabs, el quae Gangetiee teiluu 

Exhalat nebuiaa, quidquid eoncreaeere primna 65 

Sol patltur, qnidquid coeli fnacator Eoi 

Intnierat Corus, qnidqnid defenderat Indos, 

Incendere dieni nubes, oriente remotae; 

Nec medio potuere graves incumbere mundo, 

Sed nimbos rapnere fuga. Vacat imbribua Aretoa 70 

Bt Notus; in solam CaJpen fiuit bumidua aer. 

Hie, ubi iam Zephyri fines et summus Olympi 

Cardo tenet Tethyn, vetitoe transcurrere, densos 

Inroivere globos; congestumque aeris atri 

Viz recipit spatium, quod separat aethere terram. 1i 

Jamqne poio pressae largos densentnr in imbree, 

SpisaaUeqne fiuunt: nec serrant fulmina flammae, 

Quamvis erebra micent: moriuntnr fulgura nimbis* 

Hinc imperfecto complectitnr aera gyro 

Arens, rix nlla rariatus luce eolorem, 80 

Oceannmqne bibit, raptoaqne ad nubUa fluctna 

Pertulit, et coelo diffiwnm reddidit aequor. 

Jamqne Pyrenaeee, qnaa numquam solrere Titan 

6T. Htulerat. Sic Ar. C. a. b. c. d. — V, Hnpulerat. 
78. mariuntur fulgura nknbU. Sic Ar. Ae. C. — V. esetinguU 
fulgmm nimbue. 

88. d&ueum. Sic Ar. Ae. a. b. c. d. C. — V. defueum. 

orieutalibus. Nam asie est mun- 78. tenet Tstftfn, coniungitur 

di regfe. Cf . II, 686. III, 859. mari. — oetfeie tr. M Yetitae 

88. prim u e tol 9 Oriens. ulterius pergare. 

87. intulerat, sc. in terras u. glooec, sc. nubium. 

SL7m&^S»£ v ,c a T6 < **• «■• *r* vr T* 

88. Jncejufero dte», tempesta- TT - «•» f™"* fidmmm flam- 
tes exciteYore. * ,a *> cxstinguuntur enim 



88. Nen Beuit nubibus morari bie. uepte Cort curtum pre 

ia torris intormedii*. JUmuna». Nem «ervero enim cur- 

70. rajmere, repido eursu at- f«* f » w * : * n ° V**** consueta 
talere. — vaemty h. e. nullae au- itmere currere. 

bes sent in torris borealibus et 78. fulgura. Fulmea esttolum 

anstralinas. ipsum, quod emittitur; fulgur 

71. X&t p eu , Hispeniae locum, autem igais aut eoruscatio cum 
ubi Herculis eolnmnae, Caipe fdUnine emicano. 

et Abyla. 81. raptoeaue, sc. es oceano. 

71» smnam eorde, extremuo 88. eoelo outivus, ut H, 818. 

asis b. e. regionis occidentalio redditque cadavera eampo. — djf- 

para ultfma. Videtur hic quo* fueum, lato eflusum tfceani ae- 

eue, ut attbi intordnm, cardo quor. Eot enim hoe epitheto* 

stouiieare ttaeam ia regioaem omans Oceaai, ut iafra 184. /n> 

afnaaa nemmsftnm. to. Cf. 870. 

^ . ' 8 



114 M. AinfABI LVCOI 

fivaloit, floiere nivee, frectoque madeacoot 

Saia gelu. Tooc, quae eolitie e fontibos «it, 

Non habet onda viae: tam iargaa alveos emnis 

A ripia accepft aquas. Jam naofragu eampo 

Caeaaria arma natant, impolsaque gorgite mnlte 

Caatra iabant: alto reetagnant flomina vatto» 

Non pecorom raptoa faeUes, non pabnla merai 

DUa feront aolei: tectamm errore visrom 

jTaUitor oceultia eparsoe popnlator in agri* 

Jamque, comea aemper magnorum prima malorcfn, 

8eeva famea aderat: nolloqoe obaeaaoa ab beate 

Bfilee eget; toto cenan non prodigne emit M 

Biiguam Cererem. Pro Ineri pallida tabee! 

Non deeat prolate ieionna vendRor aoro. 

Jam tumuli eoltoaqoe latent: tem flomfna enneto 

Condidit ona paios, vastaqoe voragine mertit: 

Abaorprit penitos rupes, ae tecta ferarum 

DeteUt, atqne fpaaa haosit, eobittsqne frementee 

Vorticibus contogfit aqous et repulit aestoe 

Fortior Oceani. Nec Phoebum surgere sentit 

Nox aobiecta polo; rerum discrimina miseet 

Deformis coeU facies innctaeqne tenebrae. 105 

Sie mnndi pars Ima iacet, quam xona nivalie 

Perpetuaeque premunt hiemea; non aidera coelo 

I7Ua videt, ateriU non qoidqoam frigore gignit, 

Sed glade medios signoram temperat ignes. 

09. 8ic Ar. Ae. C. a. c* d. — V. oeeuUot tpartut p. m ngres. 
102. agum. Sic C. et a. b. pro varia lectione. — Y. equot. 
104. tubiect*. Sic Ai. Ae. a. b. c. d. — - V. C. tubtesta. 

80. Caetarit arma; castra et pibus, quas vi ondarom absor- 

ipal mflites in campo ondis cir- pait. — iptas hautit, ipsaa feras 

eumdantur, nt statim declarator. submersit — subHitque otc. et 

80. aUo etc. Imo vaUum ab subitis TorticibtM ceotorsftaqoas 
undis superatur. frementes aestusque Oeeani, 

00. faeilet sc. amplius sunt. quoniam fortior erat. 

81. teetarum *c. undis. 10SL Aquat an equot legCfidam, 
Ofc occhUu teetis ouda. ^^ ^J^ ^^ a 

06, toto etc. nules f*melictur f . 

toto pecolio suo panram penem ***' P arg * terrae ooreaies in 

emlt ; non autem prodigut io eo •*trema continente. 
est, h. e. non luxuriat in eo. 100. glaciee tc. Sed illa sona 

00. Pro etc. Et, quamqoam nfvalis glacie sua ac^ frljgno 

fame* slt contnmnis, tatnen ven*- temperat ignes sonae torrulae, 

ditorem invenit: tantn vis anri quae media est et in qum sunt 

est! Cf. Plin. 8,5T. ITront.IT; 5. slgna dnodecim sodiaci CLTJ- 

101. Detulit, 6C. una eom ro- nvju. IV, 1, 108. vMntsr sssiT 



PHAB8ALIAB WB. IV. 115 

Sie, o flumme parens mundi, sic torle secuoda 110 

Aequorei rector facias, Nepttme, trldentig: 

Et tu perpetuis impendat aera nimbft; 

Tq remeare vete* qooscuitfqife emiseris aestus* 

Non habeant junnes declivenj ad iitora cursum, 

Sed pelagi referantur aquis: tionenssaque telins 115 

Lnek iter fluviig. Hos campoe Rhenua inundtt,* 

Hoa Rhodanug: vastos obHquent flumfne fonfee. 

Rbipaeas huc solve nives, huc stagns lacugqu$ 

Et pigras, ubienmqoe iaoent, eflhnde psindee: 

Bt mieeras bellis eivHibus eripe terras. 110 

Sed parvo Fortona viri oontenta psvere, 
Piena redit, solitoqne magi* lavere seeundi 
Et yeniam mernere dei. Jam rarior s8r, 
Et par Phoebfts aquis, densas in veliera nnbesf 
Sparserst, et noetes ventura tace rubcbant: 1S6 

Semtoque loco rerum, discessit ab astris 
Humor , et ima ptetit, qoidqnid pendebat aquafOm. 
Toilere siiva comas, stagnis emerg&re coHes 

123* ratrJer C. Ar. Ae. b. — V. elarior. 

Temperat, aUer et aUerius vires 121. Sed Portuna, contenta 

neeat d9r. quasi eo, quod Caesari parrum 

110. Lauelat poeta aqnas, quoti tantummoAo terrorem fucusserjt, 

inundatione ISwte impedielrtnt moz tanto magis cl favit; dei~ 

cirile bellum, et quasi terra* que magis qaam onquem, «ecun- 

abatnlerint ei gerendo. — sum- di fuere, et veniam qnaai me- 

sie jrarens, h. e. Jepiter. — tic ruerunt a Caecare* 

torte «ec., sc. Neptunc, qui sorte 123. Tandem aer et «ol cnV 

•ecunda factus es rector triden- cerant mtbes tenuiores, ita ut 

ti« aequorei. Aurora iam denuo venturum 

112. fc*, se. o Jupiter, perpe- diem praenunciaret — rartsr, 
tui« nimbls ac*ra concedas. tenuior, minus nebulosus. 

113. fu, «c. Neptune. — emise- 124. par aquis, ita ut posset 
ri$, «c. e terris. aquas rWare, ut II, 416. Eri- 

116. referantur, retio cogan- dani undae' dicuntur fulsse pa- 

tur. — eoncussa, sc. trideute ren PhoebeU ignibus. 

Neptani. 126. loco r., i. e. ordlne re- 

116. Jtaret, solratur in novos rum. — disccssH ab astris hu- 
flurios. -— " hos tampoSy «c. ubl mor; tanta enim cogftatur fuis- 
nunc geriftu* bellum, b. e. Ibo- se innhdatio, ut aqnae astra 
riae campos. tangerent, hyperbolice. Sensus 

117. hos Rkodanus, yidelicet igitur est: diluTium est miint- 
eosdem Iberiae. Vult enim tum, descenderunt aquaemonti- 
omnes eo flnrios concnrrere. — bns. 

vastos etc. flumina nndas suas 127. qiiMquid pendebat, h. e. 
rastas omnes huc dirigant. Cf. quidquid loca summa occupaTo- 
Stat Tbcb. MI, 740. vat. Cf. r. 47. 



116 H. AKKAEI LUCAWI 

ludpiunt, visoque die durescere valies. 

Utque babuit ripas Sicoris , eamposque reUquit, lSt 

Primaiii cana salix madefacto vimine parvam 

Texftur in puppim, eaesoque inducta iuvenco 

Veetorii patiens tumidum superenatat amnem. 

g|c Venetaa stagnante Pado, fusoque Britannus 

Navigat Oceano: sic, quum tenet omnia Niiua, ltt 

Conseritur bibula Mempbitis cymba papyro. 

His ratibus transiecta manus featinat utrinqoe 

8ucdsum cnrvare nemos; fluviique ferocis 

Incrementa timens, non primis robora ripis 

Imposuit: medios pontem disiendit in agros. 140 

Ac ne qnid Sicoris repetitis audeat undia, 

Spargitur in suicos, et scisso gurgite rivis 

Dat poenas maioris aquae. Peatqnam omnia iatia 

Caesarie ire videt, ceisam Petreius Iierdam 

Deserit, et noti diffisus viribas orbis, 145 

Indomitos qnaerit popuios et semper in arraa 

Mortis amore feros, et tendit in oitima mundi. 

Nudatos Caesar colles desertaque castra 
Conspiciens, capere arma iubet, nec quaerere pontem 

147. C. et quidam cdd. MorUe. — V. Ar. Ae. a. Mariis. 

139. vieeque dte, postquam val- epitbeto ernante, ut supra 8L 

les rursus tolem conspexerunt, d^fueum aequer. 

b. o postquam sol adspicere 135. ^^ cmma 9 terram Ae- 

petuit valles, ut v. 58. Vtee au- gyptf imindavit. 

tam 1. o. .aoL ut 1L 412. -- Pro 186 ^^. ^ h Sulpithis: 

aftf ssr ^et ;«*s f— "— vi h 

iuxta se positos sic finiri: ssl- fle " ? «-."«i. II, 96. 

Ist — csJfet. *•*. utrmque, ih utraque npa. 

191. Primum ejmbae fiunt, 188. Sueeieum eutvare nemue 

debtde iis traiidunt miiitet, tum est: ligua caedere, et ex iis ar- 

ligna caeduntur, et ex bis pons cus struere poutis. — Jhnxiique 

centtruitur, desique flumen d- etc. b. e. et quia timebai sc 

▼is derivatur. Ceterum primum manus, b. e. milet, ne denuo 

etiam iungi possit cum praece- inuadaret campos fluvius. 

denti Vt. 140. Ante medio$ tuppL ted. 

139. caeto iuvenee, b. e. pei- 148. maiorie uquae, inundatio- 

Ubui bubulia. nis factae. 

188. Vectetie paUen$ 9 ita ut 146. noti orfttt, Hiapaniae d- 

idonea esset ad vebendnm mili- terioris. 

tsm. 14T. MorUe. Cf. 606. Non cre- 

184. /nte, L e. late effuto; dibile araa ikfsrtui scriptisse. 



PHAR6AL1AE LIB. IT. 11? 

Nec vtdt, ted darit fiuvium tupertre lacertie. 150 

Ptreiur, rapoitque ruena in proelit milet, 

Qood fugiens tbnuittet, iter. Mox udt receptit 

Membra fovent armie, gettdosque t gurgite eurtu 

Rettituunt artue, donec decreteeret umbra, 

In medium turgeute die. Jtmque tgmint tummt 155 

Ctrpit equet, dubiique fugte pugnteque tenentur. 

AdtoDunt ctmpo geminae iugt ttfet rupes, 
Vtlle ctvt media. Tellus hinc trdut ceisos 
Continott eollet: tutte quot inter optco 
Anfrtctn lttuere vite. Quibut botte potito 100 

Faucibus, emitti temrum in de?it Mtrtem 
Inque fertt gentes, Ctettr videt. Ite sine ullo 
Ordine, tit, raptutnque fuga convertite bellum, 
Et faeiem pugnae vultusque mferte ndnaces: 
Nee liceat pavidis ignava oecumbere morte: 105 

Escipiant recto fugientes peetore ferrum. 
Dixit, et td montet tendentem praevenit hostem. 
Iliic exiguo ptnilum ditttntit vallo 
Ctttra facant. Pottqutm tpttio itnguentit nullo 
Mutua contpicuot habuerunt hunint vultut, 110 



150. dmri$> fortibus. e. hostiUs exereitus emittatur h. 

151. retpuHque, h. e. celeriter e. erumpat in dsete, h. e. de- 
proeeeutes est difficillimum iter, sertas remottsque tervts et fe- 

Smm td proelit iret, guod adeo rts gentes. 

giens timuisset ingredi, ac. 16&. raptumqueeto. Bellumeeti 

per flnvium. agmeii sc. Testrum b e. ipso- 

152. receptit ermtf, quae inte- rum Caessritnorum, «t saprt 
rim trtnsTeett erant cymbis. Mar$ Tocatnr; cf. et t. 161, — 

153w m gergwfs, ab aqua. f u g a csti cursus celer, nt sae- 

156. agmma $umma sc Pom- pe. rapere autem esti celeri mo- 

peianoinm. tn aliqeid promoTere et propa- 

156. eque$ % equites Caesarta- gare. cenvertere est umlenken> 

ni. — tenemtur, retinentur Pom- ut SiL It. IX, 645. Sensug erge 

peiani, et ftgientes, et pona- loci: et postqaam tos celeri 

re cotcti, nt interdum dubium cursu tgmen vegtrum promove- 

esset, utrum ftgerent, tn pu- ritis, et bostes praeverteritis* 

gaarent. tum convertite tos, et occurrite 

158. Vuigata et Cortius: Fd- hosti fagienti. Haec neque Cor- 

le cavae media, h. e. quae (ru- tius, neoue uUas interpretum 

pes) caTte quasi erant, quia reete cepit. Nostram expiica- 

TaUU inter ets media erat. At tionem maxime probant vertua 

Argentinenai* et codd. multii 166. et 167, et imprimis Caesa- 

VaUe cava media, h. e. dum ris ipsius de hac ve commenta- 

Tallis cava media inter eas erat. rii ; qui coaferantur. 

160. onitet etc. Caesar videt, 169. Postquam ocuii utrorum- 

si hestis illis faucibus poture<- que Tultus adversariorum «uo- 

tur, fttnrnm eese, ut Mars h. rum potuerunt tgnoscere, ideo 



118 M. AWWAE4 LVGANI 

Bl fratres natosque suos videre patresque* 

Deprensum est civile uefas! Tenaere parumper 

Ora metu: tantum nulu moloqoe saiutant 

Ense 8U08. Mox ut slimolis maioribus ardens 

Ropit amor ieges, audet trauscendere vallum 1W 

Bliles, in smplexus effusas tendere palraas. 

Hospitis iiie del uomjn; vocat ilie propinquum: 

Admonet huno studiis consors puerilifans aetas: 

Nec Romanus erat, qui non agnoverat hostem. 

Arma rigant laerymis, singultibus oscula rumpunt: 180 

Et, quamvis nulio maculalus sanguine, miies, 

Quae potuit, fecisse timet. Quid pectora pulsas? 

Quld, vesane, gemis? fletus quid fimdis inanes, 

Nec te sponte tua sceleri parere fateris? 

Usque adeone iimes, quem tu fects ipse timendoml 186 

Classica dent bellum; saevos tu negltge cantus: 

Signa ferant; cessa: iamiam civiiis Erinuys 

Concidet, et Caesar generum privatus amabii. 

186. dent belium. Sie a. et-fere d. b. — Ae. Ar. Clatnca dartt 
ktUum.. — C. dent bello. — V. rfet bello. 

187. Ar. C. a. d. b. ferant — Ae. ferunt* — V. ferat. 

qeed (oculi) non languebant b. fratrem ▼ulneraret. In qua ex- 

o. aoB fullebautur spatie inter- piicatioae autinterpunetionedue 

pesite, b. e. quta epatio tam neu secte eongruunt, primum 

brevi diviai erant. . quod iic nude posituu) timet^ de- 

179. Beprentum^ h. e. repente inde perfectum /eettse perfeete 

agnorerunt auiino, quantum ne- potuit innctum. Qnare praefe- 

fes estet dvile beilum, qued ro alteram, quae nemini dumia 

gerebant. — tenuere, fa. e. refi- mentem venit: Qua* potuitj fe~ 

nuere se, aui moderati •unt ei- cisse tioief, ut ad pefest suppiea- 

bi, quin ore efbi acclamarent Inr facere. Nam de praetento- 

iavfcem. Sic tenuit mamtf, IV, rnm timore acripienenm eese, 

889. patet ex ys. 181. — pulea* , se. 

179. IVee Rom. b. e. quotqnot pvae dolore ob bellum civtle. 
erant in ntrisque eaetris Roma- 185. iruem* InteUigi qnam ma- 
ni, omnes inter boetes aut ami- sime Caeaasem, patel ex ▼«, 
cum aut propinquum aliquem 188, ubi de solo Caesare eermo 
agnoverunt. est. Vnlt poeta, utpole pespe- 

180. rumpunt, foterrumpunt. tuo etans contca Caesarem, hunc 
188. Quae potuit feci$$e timet. s> militibus deeeri, uon pareri 

Oupliciter horum sensus potest flliue iussis. 

constitui, prout comma ante aut 186. dent sc tibicines, i. e. ai- 

pest /eettse ponas. Quodet gunm dent ad pugnam. 

postponas, ut edd. omnes fa- 147. Signa ferant, se. aigni- 

cinnt, aensus erftt mttes limet fni. Absurdum enim foeel, 

quasi ea facinora, quae potuls- Caesarem aut Pompeium ipsos 

set lacere, ut t. c. patrem aut sapplere, quod faefunt uliL 



PBAKMIjIAB wb. iv. 119 

Nunc ades, aeterao complecteua omnia aexu, 

O rerum mixtique ealus, Concordia, mundi, 190 

Et aacer orbia amor: magnum nunc taecula noatra 

Venturi digcrimen Jbabent. Periere latebrae 

Tot scelerum: populo venia est erepta nocenti: 

Agnovere auos. Prd nnraine fata sioietro, 

Exigua requie tantaa augentia clades! 106 

Pax erat, et milea, oastris permixtua utriaque, 

Errabat: duro coaeordes cespite mensaa 

Instftuunt, et permixto libamina Baceho 

Gramineis fiuxere focis: iunctoque cubili 

Extrahit inaomnes bellornm fabula noctes: 200 

Quo primum steterlnt campo, qua lancea dextra 

199. Ar. Ae. V. cdd. Oraminei luxere fod y puncto poet Baeeke 
posito. Noatrum C. et instituere Ubamna aegre dixerit bonue 
poeta. 

189. nesu 9 quoniam coneordin poeta quaai errorie m teipeum 
ei amore omnia connectuntur. damnaL Preh fata rajlde ad- 

190. misti ealue mundi rocatur tersa, quae exignam requiem 
amor, quia per enm fit, ut di- maximis malis compensant, ct 
Tersa genera misceantur et con- ipsa illa requie clades augent. 
eilientur iater se, atqne sic — Sed tamen vergit in eaar- 
mundua aervetur, quum absque randa re dulcissima. 

arnore timjula sint ^ritura. m «^^^, epUfceton eat 

Part nusU igitur sigiuficet fi : ^ ^^^ ^^ tmU dM 

m scopumqu* amons quesi fpil convivium. Mensas eaim 

utsit; qwper te mueetori : ut ^ nullas habebant; proqui- 

rum perfecta pre gerundus. bus duro ntebantar cosjTite. 

£P^\* m " 9 ? mm 'i * Nam ehwmodi, qualee in Wrgi- 

191. orofs, h. e. qui amplecte- u qlia eqae illic post ciWe co- 
rts omnem erbem, et reguai < in me dtnitur, hic non debent wp- 
eo; cui pareat emni* tlf. Lu^ ita6 .^ **,*,«„ M t: 
caet.L l,oiq. — mognum nune. «^cfo» aufeeUtn, anriekten, 
Laetus animo poeta imum> «t Virgiiii septimo: Inrttuvnt- 
U iam videt vota sua Wiciter ^* v \ w ^ f 

eremre, exclamatque: ab hoc intem ob rem Terbum mtt&iiifil 

fehci eTentu, qao concordia et vlx8 p te potestetadsequciitiatre- 

amer Jenuo lecam habent, Ten- u . * ^^ !*<„»&« B *eeko, 

term omnia peadent . -- taecula n ti ex Vul^ feciendum. quae 

ruxtra sunt hoc ipsum temporis % Bocd g pim cto poslto, dein 

mementam nacis receaciliatee J .^. OraWinei We /ed. 

mter CaetariaBot et Pompeia- ^^ pwbandus h. 1. Cortfue: 

nw, cui te quaai ipaam mterea- J pef ^ m Baecho e^^ 

^S^^L i « «iwerc/ocif, ex certi* codicum 

19S, latebra*. Jam ae non poe- vegtiiriit 

amit exeasare, poetquam cogno- ^ • 

Tenmt, «e eoatra neceMarioa »°. /ooaia, confabulatm. 

arma ferre. 991. awa i. e. qaam forti €£. 

194. Proh numine etc, ln hu I, ttl. 



120 M. AHlf AEI LUCAICI 

Eiierit. Dom, quae geeaernnt fortia, iactant, 

Bt dnm mnita negant, qnod soinm fata petebant, 

Eat miaeria renovata fidea, atqne omne fntnrnm 

Crerit amore nefas. Nam poetqnam foedera pada 

Cognita Petreio, seque et ana tradita Tenom 

Caetra videt, famuiaa aceierata ad proelia dextrae 

Bxcitat, atqne hostes tnrba stipatns inermea 

Praecipitat castria, innetoeqoe ampiexibns ense: 

Separat, et mnlto distnrbat sangnine pacem. 31# 

AMdit ira ferox motnraa proeiia voces: 

lmmemor o patriae^ eignorum obUte tuorwm\ 

Non potee hoe eaueeae^ milee^ praeetare eenatus^ 

Adeertor victo redeae ut Caesare; certe 

Ut vmeare^ potee. Dum ferrum^ incertaque fata\ 216 

QukTue Jluat multo non deerit vutnere eanguio\ 

Ibm$ ad dofmnum^ damnataque eigna feretief 

Utque kabeat famuloe nutto meerimme^ Caeear 

Exorandue eritf dueioue quoque vita petenda eetf 

Numquam noetra eatue pretium mereeeque nefandae 

FfoditionU erit: non koc cwilia bella, 



903. ncgoat, dissentiant inter 815. Ut mecere peiet, 

leqnendum. — qmod ooham etc. hoc potee, nt fide eerrute vn- 

Haee eum •eqneatilNis eegita- gnes, dum Tiaoaris. — Bum 

tieae sunt iungenda. fomtm, h. e. dum aima adhae 

£04. rtmovmtm fidct, rerocati tenetis, et dnm iaceitnm adhne 

«sat ae amorem, euem debe- est, ater Tictor sit futurus. 

hant cognatis euie cmbusque. 317. Octw ad dmmmmm? tos» 

m». Nmm. Cansalis caninaetie met ipsi tradetis u ^rmiaatiir- 

referemda est ad praee. fm- nem umiust Sic I, 070. Cmm 

mormm «e/st, cnins boc iam, dommo pms iotm eauft. — dmmma- 

qnad facit Petreims, iaMnm ect. imqmo mgmm forotio? sc Gaesa- 

107. fammlat dostrao md t.fr. ris, qui psiriee hestis est in- 

Tidelieet cliemtes snes et nuli- dicatas. 

tes exteres, qni enm comitaban- 318. Utqme hmm. Pepigeramt 

tnr. Abfnermt enim inremetio- miiitee Pempeiaai apnd Gmese- 

ribus castrie. V. Caes. de B. C. rem de renia daeibns etiam snis 

I, 75. coacedenda, eamque eoacecse* 

Ml. motmras p rss lta , h. e. im rmt Gaesar, fido emtm. Sensns 

anm fiaem nt proelia morereat. erco est: Quidt too exoraTi- 

SIS. Nom potoo etc Supnlem- stu Caesarem, nt et tos in fa- 

dnm aatea n ant Qmodcu — mnlomm snomm nnmarnm re- 

canne Bonmtmo, sc pro qna ar- cipere Tellet, et me mtcueAfrm- 

ma gerie. ninm dnces, nnUo diserimine 

914. «dterter, Tindex, restitn- fmctot Qnamqnam nnOs diocri- 

ter rei ia intea^rnm, liberator mmo peesit eaam easot anlle 

et eeepitator reipnblicae. — eertamtao 9 nnlle proolio 

tsrte i. e. saltem, ad minimnni. misso. 



PHAB8ALIAE LIB. IV. 121 

Ut vivamus, agunt. Trakimur sui nondne pacis. 

Non ehahjbem gentes penttus fugiente metaUo 

Eruerent, nuUi vattarent oppida muri^ 

Non sonipes in betta ferox^ non iret in aequor 225 

Turrigeras elassis pelago sparmra carinas^ 

Si bene libertas umquam pro paee daretur. 

Hostes nempe meos sceleri htrata nefando 

Sacramenta tenent: at vobis vilior hoc est 

Vestra fides^ quod pro eaussa pugnantibus aequa 230 

Et veniam sperare Ucet. Pro dOra pudoris 

Foedera! Nune toto fatorum ignarus in orbe y 

Magne, paras ades, mundique estrema tetientes 

SoUicitas reges^ quum forsan foedere nostro 

Jam tibi sU promissa salus. Sic fatnr, et omnes 2S5 

«30. pugnantibus aeq. Et e. Sic Ar. Ae. C. b. c. d. — V. pu- 
gnabitis aequa. Sed v. 

283. foedera Ar. Ae. c. b. — C. V. Funera. 



ut vivamus, snpple: sed Caesarem. Sensus: At vos scili- 

nt liberi vivamus. — Traktmur cet aiitis, hostes meos, sc. Cae- 

•c. in •ervitutem sub nomine sarem, iureiurando dato teneri? 

hnina pacis, quam facere cupi- tcelert nefando^ in re iniqua. 

tis cnm Caesare. 229. at vobis, At hoc ipso ap- 

293. Hornm hic est •easns: paret, qnanti vos sitis faciendi. 

Imo, quoniam pessimum estpa- Dli enim, nt aiitis, fidem ser- 

cem kbertate emere, h. e. pe«- Tant in re iniusta; vos fidem 

sumdata libertate pacem facere proditis, qvnm pro re iustissi- 

enm hoste, ideo arma parantur, ma pugnandum Tobis «U, et 

oppida munioutur, bellum «eri- qnum, etiam si victi fueritis, vo- 

tur a fortibns viris. — tkalsj- niam vobis sperare ltceat. 

•em, ez qno gladii fiunt. — roe- 231. pudoris foedera! proh de- 

toltir, h. e. metallifodinis, qnae decore plenum foedns! 

penitus fugiunt, h. e. qnae in 232. faterum ignarus. In his, 

lmas torras recedunt. Innuitur et in postremis forsan quum 

difficnltas. etc. insignis est, non ironia, 

226. eparsura, h. e. ut (clas- sed sarcasmus, isqne acerbissi- 
sli) naves enm turribus in al- mu*s. Nam fatorum ignarus est : 
tnm mare deducat, ibiqne bel- quasi ignarus, hic (in Hispania) 
lum gerat navale. Dictio sae*- ignavia nostra et deditione iam 
pina ohvia in Lucano. Cf. III, actum esse de omni belli fortu- 
64. II, 682. na, et sententiam latam a sa- 

227. sl vere esset ex re, Uber- pientia nostra. 

tate pacem emi. 234. quumforsan, qnnm interim 

228. Facit oratorum more, nt forsan etiam tibi, Pompei, uti 
obiectiones varia* solvat. Sic nobis ducibus, a Caesare impe- 
in superioribufc solverat obie- trata sit venia, paeiscentibns cum 
etionem, quod milites dicerent, illo ndlitibus timidissimis et 
sese dncibns qnouue veniam ignavis, dum tn indefessns 
pepigisse. Hic, aued ebiicerent, omnem Orientem ad arma taa 
insinraadum dedisse super eare convocas. 



122 H. AHHAEI LUCAHI 

Concussit mentes , eceleramqae redexit amefem. 
Sic, nbi desuetae silvis m carcere dattso 
Mansnevere ferae, et vuitns posnere minacea, 
Atque hominem didicere pati: si torrida parvns 
Venit in ora cruor, redenut rabiesqne farorque, 
Admonitaeqne toment gustato sanguine fances; 
Fervet, et a trepido vix abstinet ira magistro. 
Itur in omne nefas: et quae Fortnna deornm. 
Invidia caeca beilorum in nocte tniisset, 
Fecit monstra fldes: inter mensasqne torosque, 2tf 

Qnae modo compiezu fovcrunt, pectora caednnt 
Et qnamvis primo ferrum strinxere gementes, 
Ut deztrae iusti giadius dissoaser adhaesh, 
Dnm feriunt, odere soos. animosqne labantes 
Confirmant ictn. Fervent iam castra tumultu, 2&0 

[Bt sceierum tnrba: rapinntnr colia parentnm.] 
Ac veint occnitum pereat scelus, omnia monstra 
In faciem posuere ducum: iuvat esse nocentes. 
Tn, Caesar, qnamvis spoliatns miiite muko, 
Agnoscis snperos. Neque enim tfbi maior in arvis 255 
Emathiis fortnna fuit, nec Phocjdos nndis 

M5. momttra C. Ar. Ae. t b, c i - V, aeetra. 
960. Verwm hahent Ar. Ae. 



•43. et enae /. Et faeta ssBt eta dncum facere avaeat. — tn- 
racinera, lodociae «bbbi estent eot, gaodeai qaaai iatpii 
Otrfet) ateue pax, qualia ei in eeee. 



efeecarn pretiernm tBrba (n*- ^ „#& «^^ ^ i^u^ 
cte J per fortBaam (h. e. lnpro- cfi ^ m ^ twmdtu. 



vieo) eeeeat faeU, in 

(h. e. in odiwn) deee addarie- »5. aguntn iaaeret; dnfcuu» 

eeat, een ^normm etpm dii 8 BO «* ■•*• laterptetandiua. 

ipei accnsarentnr, oaed bob SBipiciue: cogBoecie deoe tihi 

Bfortieeeat. ««« propitioe. AtoBe sicetQro- 

M6. atenjtra rtd. 2&SL eft VII, ti«e. Ai Faxnabiiii Gacaarem ia 

4*4 V 384 ™ *** isadan a clfnBrana. 

Ms/eeedBBt ec. pectem, *aae V** f«f *•"!■* Mi .P« ff» 

sjtto etc rep end ent. Illnd recdae Yide- 

*4T. mentet prae dolore eh* ***. SeasBa: Tihi, Gaeear, in 

pn^aacdi aeceeeitateaa impoei- h «f *• ***** fortuaa; nonqnam 



enim ree toa maiae eepit lncre- 

»48. Ut, i. e. eimttlac meatBiB. Nam per hac ciiamea 

a Ponapeianie ceauaieeani taa 



»1. repenBtnr, caedaBtBr. . . . 

S5a\ ^e eeint, ae Tehrt ecelae «• arwt tfa**W, UPharaalnm 



J53. m /ee. h. e. in eoaepe- eaeihBs ia Aaia 



PHjUUSALIAB I*1B. IV. 128 

Blasaiiiae, Pbario uec tantuin eat aequore gestum. 
Hoc 8iqaldem solo civilia crimine beUi 
Dux caussae melioris eria. Poliuta uefaada 
Agmina caede ducea iimctis committere castria 260 

Non audent, altaeque ad moenia rureus lierdae 
latendere fugarn. Campoa equea obvius omnea 
Abstulit, et siccis Inelusit coUibua bostem. 
Tunc inopes undae praerupta cingere foasa 
Caesar avet, nec caatra pati contingere ripaa, 265 

Aut circum largos currari hracbia fbntea. 
Ut leti videre viam, converaua in iram 
Praecipitem tknor eat. Miles, non utile ciauaia 
AuxiUum, mactavit equos: tandemque coactua 
Spe poaita damnare fugam T eaanrua in hostea 270 

Fertur. Ut effuao Caeaar decurrere pasau 
Vidit, et ad certam devotoa tendere mortem: 
Tela tette iam, mUee^ ait, ferrumque ruenii 
Subtrahe: non ullo eonetet mihi eanguine beUumi 
Vmdtur kaud gratie , iuguto qui provoeat kaetem. 215 
En eibi vUie adeet inviea luee iuventue, 
Jam damno perUura meo. Non eentiet ictue^ 
bieumbet gladUe % gaudebit eanguine fueo. 
Deeerat hte fervor mentee* cadat impetue amene. 

967. Pfcono, Aegyptiaco, ad 8ic diffumm aequor ys. 89, ot 
Alexandriam. futue Oceanu* v. 184. 

990. iunctis cattris committere; *?*- Tela j ec - *«*• — *»«» 

oon audcnt duces copiaa sutfs retinc. -- ferrumque cc. tuum. 

castria crcdere, quac tam prope ~J?i cn * , „ ac - to fetT * m - 

iuncta cssent cum Caesaris ca- , 2T4 - bellum, proeiiutt, Yicto- 

•tris. Sic sine dubio interpre- n ^_ a - . 

tandum, quidquid nugetur Cor- *J 6 - »«"•«••' Qai cum meri- 

tius. Omncm dubitationem cri- en « ¥**?*&» 1* hostem rnit 

plt locua V, 461. non iUe damno vincentu vinci* 

989. equea, sc. Cacsaris. ^ M vUis$ Yilipcndcus ri- 

986. caitra se. Pompeiaaorum. tam ousm* — invisa luce, aV 
— rtjias, fluminis. mnana vitam. 

986. bcc patl, bracbia castro- m * damnemm, sc. quia iam 

rnmh. c. raUum eorum, (Cf. me ^ u i 8 A e8t » ^ 

ID, 886.) curvari circum largos u V^ D * him * A "» nnUnwde- 

fontes, ut fontos intra sc ta- * et > ewe ****£—* « supplcn- 

lieiint/ eam csoc negaiioncm: nen m- 

<mt ~A+~ p AmM * a »s i* eumbet gladiisy nan gaudebH «. 

98T. vtdere, Pompeiani. — m /. e r praec. nm eentkt ictut. 

trotm in punanai ardorcm. Ct Similia vidc I, 78. II, 40. 986. 

H, 924. 527. 93. ni f «4. ^55. 373. m, 9B6. «imiliter et 

971. effuto paetrn, lata Irontc. in «eqq. tria cumulantur. 



124 M. AH9AEI LUCAfff 

Perdant velle mori. Sic deflagrare minacea 
Ineaagum et vetito pasana langueacere belio, 
Sabstitoit merso dum nox sna lomina Phoebo* 
Inde ubi nulia data est mbcendi copia Martia, 
Pauliatim cadit ira ferox, menteaque tepescunt: 
Saucia maiores animos ut pectora gestant, 
Dum dolor eat ictusque recens, et mobile nervie 
Conamen calidus praebet cruor, ossaque nondum 
Addaxere cutem: si consciua ensis adacti 
Stat victor, tenuitque manus, tunc frigidua artua 
Adiigat atque animum subducto robore torpor, 
Poatquam aicca rigens adatrinxit vulnera sanguts. 

Jamque inopes undae, primum teilure refoaaa, 
Oceultoa laticea abstrusaque fiumina quaerunt: 
Nec aolum raatria durisque ligonibua arva, 
Sed gladiia fodere auis: puteusque cavati 
Montia ad irrigui premitur faatigia campL 
Non se tam penitus, tam longe luce relicta 
Merserit Aaturii acrutator paiiidus auri. 
Non tamen aut tectia aonuerunt cursibua amnes, 
Aut micuere novi, percusso pumice, fontes: 



283. mUeemdi Marti: Sic Ar. Ae. a. b. e. d. — V. C. 

im mortU. — 288. Adduxere C. Ar. Ae. a. bc dL — V. Jhdm- 
jrcre. Sed eivc BentL si?e Web. nostram. — 996. C AmteriL — 

280. Perrfomt, frostra mori vo- plicia. — fcntc/r., tonc torper, 
laerint. sobdacto robere, artna atfoe 

281. ****** sc. e«t Caesar. animam alliget se. qaasi vinea- 

282. H. e. oeqae ad vesperam lis. Ceterom in ordine aentea- 
aat noctem. tiaram haius apodosis et ia 

284. Ira, cf. 26T. constractione offendere aliqaa- 

286. Comparatio fitirae Pom- tenas poesit fllad mtame amimmm 
peianoram cam ira eias qai, in lic poatpotitam , deiade versus 
onrtamine letali volnere acce- 291. item poatpositos. Nihil ta- 
pto, obi viderit se vtiineratum, men naevi aat fnlsi tnbest. 
nondam aatem senserit, qaam 296. prcmUmr, m tantam alti- 

Smviter, aerios etiam in heetem tadinem foditar putems Jn illo 

vehitar; at obi victor se tc- monte, nt fere eeqaet fandai 

net h. e. continet, quoniam pro- campom irrijrmtm 9 h. e. prope 

he scit, se illi letale iam vul- cuias sapermciem plernmqne in- 

nus ioflixisse, tam post paollo veniuntor aquae. 

desohito illias ira cadit. 296. Jtferserst Amtmrii ete. Beus- 

287. otsa nondmm addusert ea~ foeii ememdatio. Ct 8U. I, 231. 
tem. Nam mhi craor deflaxii, et XVI, 584. Stat Syhr. IV, 7, 
tom catia propios addacitor ad 16. Claud. LamL Seren. 75. et 
•esa. de MalL Theed. 41. 

980. temmitmu nKntat, detrectat 300. pnauec, ot saepe, pro sn- 

precliam. Ct Indicem in Swn- xo in onivt 



PHARSALIAB LIB. Vf. 125 

Antr* nec exiguo stillant audantia rore, 

Aut impnlaa levi turbatur giarea vena. 

Tunc exhauata super multo audore iuventua 

Eitrahitur, duria aiiicum iaaaata metaliis. 

Quoqoe minua possent aiccoa tolerare vaporea, 806 

Quaeaitae fedatia aquae. Nec ianguida feasi 

Corpora austentant epulie, menaaaque peroai 

Auxiiium fecere famem. Si moiliua arvum 

Prodidit humorem, pinguea manua utraque glebaa 

Exprimit ora auper. Nigro ai turbida Umo 810 

Colluviea immota iacet, cadit omnia in bauatua 

Certatim obacoenos miiea: morieaaque recepit, 

Quae nollet victurua, aquaa: rituque ferarum 

Diatentas akcant pecudee, et lacte negato, 

Sordidua exhauato eorbeiur ab ubere aanguia. 315 

Tunc herbaa frondeaqne tcrunt, et rore madentea 

Deatringunt ramoa: ac ai quoe palmite . crudo 

Arboria aut tenera auccoa preaaere medulia. 

O fortunati, fugiene quoa barbarua hoatia 
Fontibua imndxto atravit per rura veneno. 320 

Hoa iicet in flnvioa aaniem tabemque ferarum, 
Pallida Dictaeia, Caeaar, naacentia saxia 
infundaa aconita palam, Romana iuventua 
Non decepta bibet Torrentur viacera flamma, 
Oraque aicce rigent aquamoaia aapera iinguia. 325 

Jam marcent venae, nulloque humore rigatua 
Aeria aiternoa anguatat puhno meatua, 

917. Ar. Ae. me. — V. C. et. 

802. vend ee. aquae. — fer- ornana. Sic Horatiu* Epod. H, 

Mnr, miaeetur. 46. dietenta eiccet ubera, etVirg. 

903. euper eet: eureum, quem- Sic cythito paetae dittentont ube- 

admadnm apud Plautum htfut ra vaeeae. 

•**•*■?*■ AA . . 91T. et « eecf. Senaua: et, 

900. senaua: Atque i elc lpea -^ p0 terant, succos expreeee- 

aam» qiiaereudae actio maio- *, nua fr wboriim „»* Vt ma- 

rem etiam efficiebat aitim. dulla, 
9d6. Nee languida f, Ne au- 

geretur sitia eifio aumto, ipaia »•• O fortunati, qui, hostem 

epalia abetinueruat. aliquem barbaram persequentes, 

911. immota. Sic Ovidius: Et «W biberunt ex fontibus a fti- 

— \— * m&um m£ manuMhw giente neste Teneno iniectis, 

mnwp^wiw BFBrBmBBBBB* sj obisj sBBiejBrVBBJeB^s/^Bw e *^ ^^ ovb o a v e 

«jnntt ' moriuntur. Nam illis tamen li- 

919. rituque /erarvm, h. e. ut «■** ***** rettinguere. 

eatuli facioat. 999. palam, ita ut ipai vide- 

914. aVriBBfas epitheton eat ant, ac non decipiantur.. 



126 M. AlflfABI LUCAJU 

Rescissoqne nocent suspiria dura palato* 
Pandnnt ora taraen, nocturnumqne aera captant. 
Exspectant imbrea, qnornm modo cnncta natabaat 
Impulsu, et siccia tnJtus in irabibns baerent 
Qnoque magis miaeros nndae ieinnia aohrant, 
Non 8uper arentem Meroen Cancrique sub axe, 
Qua nndi Garamantea arant, aedere: sed tater 
Stagnantem Sicorim et rapidum deprenana Ibermn 
Spectat vicinos aitiens exercitns amnes. 

Jam domiti cessere dnces, pacisqne petendae 
Anctor damnatis supplex Afranins armis, 
Semianimes in castra trabens hostilia turmas, 
Victoria atetit ante pedes. Serrata preeantf 
Maiestas, non fracta maiis, interqne priorem 
Fortunara casnsqne noros gerit omnia vieti, 
Sed dncis, et veniam securo pectore posett: 

Si me degeneri stravissent fata sub Aosfo, 
Nen deerat fortie rapiendo destera tete: 
At nune sola miki est orandae eaussa sahUis y 
Btgmtm donanda, Caesar % te credere vka* 
Non partis studUs agimur^ nee sumsimue artma 
ConsUiis inimica tuis. Nos denique beUum 
Invenit civile duces; eaussaeque priori, 
Dum pdtuit, servata fides. Nil fata moramur? 
Tradimus Hesperia* gentes^ aperhnue JSfoos, 
Securumque orbte patimur post terga reUctk 

>. siti Ar. Ae. V. — C. a. b. tamen. 



828. Rescisso, nlcerato. — du- 345. rapiendo, mihimet ipsi 

ro, laedentia. inferendo, cnpide qnaai arri- 

880. modo, i. e. panllo ante, piendo. 

ia innndatione, ef. ys. 88; 347. donanda, qni doaes. 

881. iiwvuUu, enm megna vi ^ ^q^ inimim fa* , h. 

^IS AJL ap,U \ tk •• consilio nortro inimiea tuis 

JJ84. Garamantes, Libyae po- ^j, Cf T 706 

°840. servata ee. est — pre- ^ 60 - ******** b. e. noe iam dn- 

eanti h. e. a precante. «•« eramne , eam exuatum eat 

842. t>fctf, sed ducis; genitm belium cmle. 

pendent a praec. priorem fortu- 853. apertmu$ Jfoot, quin liec 

nam casusque novos. Sensus : ge- victoria pateblt tMn ite* ia 

rit omnia ea negotia com Cae- Orientem. 

sare ita utsert et Ynitnm quasi in- 853. Securamqne te csso peti- 

tennedium inter fortunam prio- mur orbis Hesperii reUcti, quip- 

rem et casus noTos, Yultum ri- pe nbi nuliam habeeo ansplias 

cti, ted dusis ticti. nootem. 



PHAMALIAB IOB. IV. 12T 

Nec cruar effusus campis tibi bella peregit, 
Nee ferrum lassaeque manus. Hae hostibus uttum, 
Quod vincas^ ignasce tuis. Nee magna petuntur. 
Otia d&s fessii^ vitam patiaris inermes 
Degere s quam tribuis: eampie prostrata iacere 
Agrnina nastra putes: neyue enim fslieibus arnris 
SBsceri damnata decet, partemque triumpki 
Captos ferre tui: turba haec sua fata peregit. 
Hoc petimus, victas ne tecum vincere cogas. 
Dixerat: nt faciite Caeaer vultoqoe aerenua 
Flectitur, atqve osom beUi poenamque remittit. 
Ot primum iuatae plaeuenmt foedera pacis, 365 

Incuatoditoa deenrrit milea ad amnea; 
Incombit ripie, permiaaaqne finmina turbat 
Continnoa mnltia anbitamm traetna aquarom, 
Aera non paaana vaeoie discorrere venia, 
Arctavit daueltque animam: nee fervida peatia OT0 

Cedit adhnc: aed morbua egene iam gnrgite nlenh 
Viaceribna aibi poecit aquas. Mox robora nervia 
Et virea rediere virla. O prodiga rerum 
Luxuries, numquam parvo contenta parat», 
Bt qnaeaitornm terra pelegoqoe cibornm 815 

Ambitioaa fames, et lautae glorfa menaee, 
Diecite, qoam parvo ttaeat prodocere vftanl, 
Bt qoantom natora petat. Non erigit aegroa 

S&T. insms* Ar. Ae« d. — V. O. inermem. 

855. hoe unum; non enim proe- cedit illie, ne ipae iia utatur ad 

U» tunt geata, uuoe ignoecere bellom gerendnm. Foteat et 

poeeia. utu$ eaae pro vtufruetu^ ct W- 

859. Neque enfm otc. Conditio hm pro copft», ot ait: remittit 

deditiooia foit, ne cogerentur dncibue ueumfaictoni eopiarom 

anam pre Caetare ferre. Eam ec. ab ae faciendnm, et ooenae. 

exeoaat fn bie. Non decet, in- Ceternm utum betU v. SalL Jog. 

auit, vietoe arma aoa miacere 84. 8H. XI, 610. 

armfce vjctorum. 36g. Continuut etc. Bf uttie ml- 

308. Caeaar, aoi facilem ee ife tftibue bauetue contfnuus aqoaa 

P**«bebat vultumaue eeremim nnimam arctavit clausitoue, ita 

mebafc fiectebatur, et remitte- Q t paene exstinguerentur. 

bat fliia utum belU poenatque; Q(rA A . ^ ' ,. ,_„. 

euoe Solpfcioa aic interpretltni 8T0 Ad »*> » u M lle t ?* ,6,, ; 

eat: couceesit ceaaatioaem a mi- . an - «arftiia egent, M* inex- 

lrtin et imponitatenr; Farnabi- tuwta. — tam gwgtta pfent» m$c. 

oat vacationem a beBo et im- *• *» qoaineuam viaeero plena 

ponitotam iodulget. Nimirtmt »b»t **P** 

eie cupiendonn remittit iie mi- 878. prod. Pro Stoieo lo- 

liHaof apod crpoenasqoe; eoa~ quitar, ot II, 881. en. 



128 M. ANWAEI LUCANI 

Nobilis ignoto diffnsus consule Bacchus? 
Non auro murrhaque bibunt; sed gurgite puro 
Yita redit, Satis est populis fluviusque Ceresque. 
Hen miseri, qni beBa gerunt! Tunc, arma rettuq 
Victori, mUes spoliato pectore tutus 
Innocunsque suas, coramm liber, in urbes 
Spargitur. quantum donata pace potitos 
Excussis nmqnam ferrnm librasse lacertis 
Poenhuit, tolerasse sitim, frustraque rogaase 
Prospera beila deos. Nempe usis Marte secundo 
Tot dnbiae restant acies, tot in orbe labores: 
Ut nnmqnam fortona labet snccessibus anceps, 
Yiticendum toties, terras fnndendus in omnes 
Est cruor, et Caessr per tot sua fata sequendus. 
Felix, qui potuit, mundi nntante ruina, 
Quo iaceat iam scire loco. Non proelia fessoo 
Uiia vocant, certos non rnmpunt ebeuica 
Jam coniux natique rudes et sordida tecta 
Et non deductos reeipit sua terra colonos. 
Hoc qnoque secnris oneris fortuna remisit, 
Sollicitns menti quod abest favor. liie salutis 
Est auctor, dux iUe fuit. Sic proelia aoU 
Felices nullo spectant ciyiUa voto. 

Non eadem beiU totum fortuna per orbem 

886. Ubrasse C. — V. vibra*$e. 

879. ignaio consule, fc. e. vi- non aecidebat; qnorum unus q ui a- 
num tam Tetnstum, uft coneulia que potiiie Ib ■uara fterram re- 
uemen, qno inaigniftum e«t, ne- Terftebaftur. 

mo noscat. 399. Utrumque, aive pewer, 

880. Non pateris Taeiaque aive favor legaa , boaum Taahcft 
utnntur iam rompeiani noetri eenaum. Pro nenftn» euim pere- 
aureia murrhinisque. bant adTsraa belli; quod ffcftu» 

881. populU, i. e. hia mUiti- rnm fuieeet, ai alteiipraeslftere 
bua. favistent At UU uftrieue purifter 

885. 6 quantnm eos poenituit, favebant. Utcnmque debium aift, 

poetquam notiti annt pace ab ego magia inelino ad L p 

Caeiare aibt coneeaaa, nnqnam sed uft accipiatur de timore 

fermm Ubraase lacertis etc. U eTenti, quod alteruftri di 

888. Posft Netnpe cogitatione poaaet aecidere. Iftn ei accipiaa, 

adde Caesarianis. ad aenaum uftrumqne ideaaprae- 

890. Ut i. e. q. Utui. Nova ataft; aft L paver fscUior, eft idee 

enim rea incipift. haudquaquam reiieienda, Ete- 

89T. non deductos. Bello enim nim communia illa erifticoKum 

finito, Tictorea copiae plernm- regnla auaa ipaa fueque habsl 

que deducebantur in coloniam ezceptionea. 

aiiquam, nbi agri aingnlia as- 402. Tranaift poefta ex llisfn 

signabanftur. Hoc Pompeianis nia ad Uftna HlyrJaum, iu qa» 



PHAMAUAB UB. IV. 110 

titit: in partes aliquid sed Caesaris ausa est, 

maris Hadriaci longaa ferit anda Salonas, 

spidum in rooliea Zephyros excurrit Jader. 405 

beliaci confisut gente Curictum, 

alit Hadjriaco telius circumflua ponto, 
iitur extrema reaidens Antoniua ora, 
08 ab incurgu beili, si soia recedat, 
ignat quae tuta, fames. Non pabula teiiua 410 

endis submittit equls, non proserit ullam 
i Ceres segetem: apoiiabat gramine campum 
s, et adtonso miseris iam dentibus arvo 
rorum siccas de cespite vulserat herbas* 
irimum adversae socios in iitore terrae 416 

tailum videre ducems nova furta per aequor 
liaita fugae. Neque enim de more carinas 
ndunt, puppesque levant, aed firma gerendis 
bus insotito contexunt robora ductu* 

106. C. Curictum ex cd. — V. Curetum. 

aius obsidetur a Pompeia- III, 190 1 Colchi$ et Hadriaem» 

nt copiis contra eum mis- $puman$ AbsyrtU m nuda$. Ut 

in insula aliqua aut penin- enim ibi Absjrtis in undas 

, a gente Curictum habita- Adriaticas spumat, flnmlne co- 

nde, fiame pressus anfngere gnomine immisso, slc hic Jn- 

t ttibus ratibus nermagnie der ezcurrere dici possft 

-tificiose constrnctis, ad Do- 409. catrfus, l e. tutu*. Sis 

llam, qni erat in Illyrica {ncautut ts. T19. 

nenti. Atqne feliciter cla- Af « —^* n«i.K.ii. M — 

ar duaerates; tertia astu J^S^Im^S^^ 1 ^ 

irtificiis Pompeianomm ad f^mJSST^^ 9 eontinen- 

retrabitnr et undique im~ w m J™- 

tatur. Ibi, qnoniam effugium 41d - Ba$Oum 9 cuins nominis 

un vident, qui insnnt rati plures commemorati snnt, cf. 

uram omnes se invicem in~ JuvenaL VII, 146. X, S9U. No- 

cinnt. De re ipsa silent Cae- ■ tr,UI1 h «*«* «* Florus IV, 8, et 

1 commentarii. Florus pae- videtnr fuisse Uem dux copia- 

isdem verbis cum poeta cx- tum Caesarianarum. 

t IV, 2. 418. ExUndunty i. e. consfrn- 

4. Salonae, urbg Dalmatiae, utat, quia carinae in longnrn 
ila Romanorum, in qua na- porriguntur. — puppe$aue le- 
Diocletianns. vant, b. e. attoIUint, qnla pup- 

5. tfi molles Zephpro$ % h. e. pes altissimae uaviunt partea 
1» occasum. — Jader; scri- sunt. 

* et Jadar. Nota est Colonia 419 roforo, firma gerendii «10- 

ra ex Ptoleraaeo, Plinio, libus, h. e. turribns. Contexnnt 

1, oppidumque Jader non robora i. e. ligna, quae satis 

e ab Salonis. Sed et flumen iirma sint turribns srerendis. 

eiusdem nominis, excurrens Sic III , 596. Briiti navi* molem 

n mare. Atqne sic si acci- profundo invehit. — insolito du- 

, parallelns loeus erit 1111, ctu, insolita forma et structura. 





180 m. ahhajzi hocua 

Nanupie ratem racnae eaateniaat aadsqae cappae, 

Qoarnm porrectie aeriea eoaetrieta cateaie 

Ordinibo* gemiais obliqaaa exdpit alaoe. 

Nec gerit expositom teiie ia fronte pateati 

Remiginm: sed % qaod trabiboa dreemdedit ae^njar, 

Hoe ferit, et taciti praebet miracaJe carsae, 

Qaod iiec vela ferat, aoc apertaa ▼erberet aadan. 

Toac freta servnntor, dom ae dediribos endm 

Aeetos agat, reflooqoe ouri aadeatar areaae. 

Jamqoe relabeati creecebaat fitora pooto; 

Bfissa ratia proao defertar lapaa proibndo, 4t# 

Bt geminae «omitea. Coactaa aaper ardaa tarria 

Bmiaet, et tremaiia tabalata miaaatia piaaia. 

Noloit iiijricae coatoa Octavios oadae 

Confostim teatare ratem, celereaqae cariaaa 

Coatinnit, corao creacat dam precda secoado: 43fr 

Bt temere ingressoa repeteodom inrftet ad aeqaor 

Pace maris. Sic dam paridoa ibnaidiee eenroa 

Sie dudus ©m, ductus vuUus di« 481. tremuUtj adt scfarnnken- 

eitur. den Zinuen. Hoc enim signinV 

480. Cuppae proprie soot tu> eat ia ni* tremere. Cf. II, 679. 

sa vinaria. Sed et scspbas eo et 621. 

aomine nnneopari seribit Cor- 454. earmms sc sons. 

tins. Vid. Vegetiuni 10, 7. — 495. oursu ereseat dum praeda 

lacuae est epitheton ornans, et secundo. Haec si de secnnda 

stgn. t. q. cavac, nti mapaUa ts. navigatione intelligenda auat, 

684. Batis erot ita constrncta cogitandi snnt Caesarisni tante 

in quadratum, «t intns racaret plures milites istis ratibos ipa- 

locns aqnis t qnibas remiges im- posuisse, qnanto felieina prior 

peilerent, latera antem aperta corsns absolujtu* fuerat. 

turrea haberent militesqne pro- 4S7. paee marii, h. e. quie- 

pngnantes. seente Qctavio. — Sic dum pn*. 

425. tnettt, qnoniam non an- gie venater, dnm tuH cerros 

diuntur ant non comparent re- inVestigare, nj; in retia eos com- 

mornmjDnlsns. vellat, ab initfo continet^ canes 

437. Tnnc extpectatur aestos latrantes, et nonnisi eos in sil- 

maris, qno facto, cnm reflnente Tam immittit, qni abstinero 

in altnm mari rates qnoqne in possnnt latratn* — dum> sotan* 

profandnm deferantnr. Solvun- fe f bi$ 9 —• ciaudat^ cirenmcirea 

tnr antem, ut videtnr, ennctae uicludat, formidme; formido est 

tres y prima vice, traneportatis- linea ant restis Tario pennarnm 

Orimit copiis, redeunt ad diversicolorum contextu inetru- 

m, ut reliqnas etiam co- cta, qna terrentur ferae. Cf. 

Jtaa ad continentem advehant. Senec» de Ira II, 19. 2Vec est 

bi dnae elabnntnr, tertia hae- mtmm, cusn masimos fermrum 

ret. gregct Unea pennia distincta con- 

431. tnrrtff. Nimirnm in singn- tmeat et in insidias ogei» obipso 

iis erant singnlae tnrres, ant effectu dicia formido. Cf. et Sfen. 

plnres. Hippoiyt. 46. sqq. qno loeo in~ 



FHAMAUAB LIB. IV 181 

Ctaudat odorttoe metoeofce* aern peooae, 

Aoft dom dispositis adtoilat retia varie 

Venator, tenet ora levia clamosa Meloaei, 440 

Spartooos Cretasqee ligat: oee creditor olii 

Silva caoi^aisl qoi presso vestigia rostro 

Coliigit , et praeda oeacit iatrare reperta, 

Cooteotos tremolo moostrasse cobilia loro. 

Nec mora: eomplentor moles, avideqoe petitia 445 

losola deaeritor ratibos, qoo tempore priraaa 

Impedit ad ooctera iam lex extrema tenebras. 

At Pompeiaoue firaodea iooectere pooto 

Aotiqua parat arte Ciiix, passosqoe vacare 

Somoia freti, medio sagpendit viocela poato, 450 

Et laxaa floitare sioit religatqee cateoaa 

Ropia ab lUyricae scopolis. Nec prima, nec illa, 

Quae aeqeitnf , tardata ratis: sed tertia moles 

Heesit, et ad caotea oddocto fuoe secota eet 

bopeodeot cava eaxa mari, rokuraque aesiper 455 

Stat (mirom) moles, et sttvis aeqoor inombrat 

Hoc fractaa Aqoilooe rates subraersaqoe pootos 

Corpora saepe tolit, caecisqoe abscoodit io aotris: 

447. Ar. C. Ae. a. b. c. d hnptdit. - V. Jmpoist. 



teger oestar locos optime illu- rom certo quodam nodo huc il- 

stretnr. luc movebaat. Hoc aatem att 

408. ffnetnentes utra pmim tremuIU; cf. ad ys. 430. 

ederotoe, h. e. qol metount pen- ^ 46 - dcseriW, sc. a miktibac, 

aas oderetas, qoae vel aere mo- W* cupidc rates petoat. 

ventor, vel per aerem odoren 447. quotcmporc lu*, iam ex- 

soom spargont. Foeront enim trcma, primas adboe impedit te- 

nieramqoe robri colorie, ita ut nebras (b. e. eas adhuc retinet) 

fbrtasse per colorem, quo infe- *d noetera, h. e. qoin nox liat 

ctae erant, odorem etiam emit- *&- m Pompeumu* aatanctom 

terent. ••* *f? CUix 9 quoniam Gilices 

mm* >* t ^ # fi «- i ^** 1 *«n«J"it enperficiera maris, 

440. Mtlesti, e£ Seo. Hippel. depressa sob ea vmcula h. e. 

**• catenas et hamos, snspendit. 

440. netcft Icjtrore, h. e. scift 454. ad castet, ad insulara at- 

nao latrare. tracta est 

444. Cmtenttur etc. Namcaaes 466. mcJet, sc saxea litoris, 

Isage loro aUigati, cuios ftnera ita tamen ut cemper videator 

raaao taoebat venator, insilvam esse ruitura. — sttoif, h. e. a*> 

hnraittebantur. Qui cnra inve- boribos, quibus ea ropee con- 

akseot eobile eervi, taciti lo- eita. 



182 M. AfflNABI LUCABfl 

Restituit raptas tectum mare: quumque cavernae 
Evomuere firetum, cootorti verUcis undae 
Tauromenitanam vincunt ferrore Charybdin. 
Hlc Opiterginis molea onerata colonis 
Constitit: hanc omni pappes statione solatae 
Circomeunt: alii rupes ac litora complent. 
Volteius tacitas sensit sub gurgite fraodes; 465 

(Dux erat ille ratis,) frustra qui vfncula ferro 
Rumpere conatus, poscit spe proelia nulla, 
Incertus qua terga daret, qua pectora bello. 
Hoc tamen in casu, quantum deprensa valehat, 
Effecit virtus: inter tot miiiia captae 470 

Circumfusa rati et plenam vix inde cohortem 
Pugna fuit; non longa quidem: nam condidit atra 
Nox lucem dubiam, pacemque habuere tenebrae. 
Tunc sic adtonitam venturaque fata paventem 
Rexit magnanima Vulteius voce cohortem: 415 

Idbera non ultra^ parea quam nocte, iuventus, 
Consulite estremis angusto tempore rebus. 
Vita brevis nuUi super est^ qui tempus in iUa 
Quaerendae sibi mortis habet: nec gloria leH 

459. raptus C. Ar* Ae. a. b. c. — V. rupe$. 
472. Ar. V. atra. — C. Ae. a. b. c. 4. umbrm. 
477. Ar. omittit in ante tempore. Habet vulg. 

469. Bestituit raptu» tectum 471. t*d*e, h. e. a parte Cao- 

mare, h. e. ibi mare, ntpe clau- sarianorum, quorum noa plena 

snm (cf. I, 406.), evomit ea cohors in rati illa erat. Cohors 

qoae antea abstulerat. autem est decima pars legionis. 

461. Tauromenitanam, prope 4T5t rejri ^ monstraYit, quid 

Tauroroenium, Stcihae opoidam. easet faciendum. 

Ov, Fast. IV, 475. Plin. III, «. AT „ immmm§ - m « * « miis*— 
VaL Mav IT 7 a tuventu» i. e. q. militee. 

469. Qpiterginie. Opiterginm 478 . rit * * •£• »0* ^f 

oppidom Venetorum. crt, otw etc. Nullins vite uimi- 

463. Manc cingnnt omnea Pom- * m »**▼*• est iudieanda, cui 
peiaaornm naves ex statione sua tantum tempont suppetift,ut 
provectae. ,lD1 mortem ips* quaerat. Die- 

464. alii sc. Pompeiani. iungendnm autem euper et «tf, 
467. poscit epe proelia nulla, lUudque sie rapplendnms euper, 

h. e. mnlt pugnare, quamquam c**<w* P«* r ***• 
■ulla spee sit Tel victoriae vel 479. nec gloria l. nec minor 

fngae. e«t gloria ex morte ei, qni, illa 

a 468. Inceriui, nimirum quo- eibi «ponte illata, fato admoto 

niam aeque ab omni parte cin- occnrrit, quam gloria ex victo- 

elns erat. ria esse posset. — admotum fa* 

469. Constructio: Virtus ta- tum est interitua certo immf- 

men , in hoc casu deprensa, ef- nens. Cni occurrere est i. q. prae- 

fecit, quantum valebat vertere, praevenire, epQ&niT. 



PHAASALIAB UB. IV. 188 

Inforior, iuvenes % admoto occurrere fato. 480 

Omnibus incerto venturae tempore vttae, 

Par animi laus est % et quos speraveris annoe 

Perdere, et estremae momentum abrumpere luds^ 

Accersas dum fata manu. Non eogitur uttus 

Velle moru Fuga nulla patet: stant undique nostris 485 

Jntenti ehes iugulis. Decernite letum, 

Et metus omnis abest: cupias quodcumque necesse est. 

Non tamen in caeca beUorum nube cadendum est, 

Aut quum permistis acies sua tela tenebris 

Invoivunt) conserta iacent quum corpora campo^ 490 

ln medium mors omnis abit^ perit obruta virtus. 

Nos in conspicua sociis hostique carina 

Constituere deu Praebebunt aequora testes^ 

Praebebunt terrae y summis dabit insula sasis: 

Speetabunt geminae dwerso e litore partes. 406 

Nesdo quod nostris magnum et memorabile fatis 

Exemplum, Fortuna, paras. Quaeeumque per aevum 

Eshibuit monumenta fldes , servataque ferro 

Militiae pietas s transibit nostra iuventus. 

Namque suis pro te gladiis mcumbere y Caesar, 500 

Esse parum sdmus: sed non maiora supersunt 

Obsessis^ tanti quae pignora demus amoris* 

Absddit nostrae multum sors invida laudi, 

Qued non cum senibus capti natisque tenemur. 

487. Sic Ar. Ae. C. a. b. c. d. — V. Et metut hmc ab$it. 

489. AuX Ar. a. e. d. Ae. — V. C. Ut. 

603 Abtcidit Ar. C. Ae. a. b. — V. Abedndit. 

491« incerto tempore sunt abia- riiarf, quippe in contpicuo, non 

fthri eonsequentiae, causam •ob« in proefii turba. 

sequcntU «enteutiae continentet. 499. j ut repa «ui ex bonie ao- 

Quoniam emnme mcertnm est gtrilf et hummerit aliU librw 

omnibua, quantum fntnrnm sit editionibiuquc vett. E»t autem 

▼enturae Titae tpatium, par ett exp Ueat» praecedentium per 

laue, et loogissimos, quos forsi- agyndeta 

&JFT!£!lZ? *.?«™* «*• *•*". «• • c«e««uiii, 

ncere, et extremae. diei momen- . ^^^,,* * ««»*;«^„*^ 

tam abrumpere. * m ■*•*■■*. « continente. 

484. Non cogitur ullu* vclle . 496. nostru fotft, per nostrum 

meri, nondum ullue nostrum co- wteritum. 

fitur velle mori; liberum ad- 499. traniibit^ h. e. vincet, su- 

nc hahemus arbitrium. £t hic perabit, glorioaior erit nestra 

simplex non posltum pro com- cohors. 

posito tumdiun, ut enim pro 504. Quod non eum senikus 

enimvero, et tamen pro tamenetti. etc. videiicet quoniam sic cam 

488. emdendum ert, sc. nobit. iilis etiam eoemus morituri, 

Ostendit, quanta gloria rint mo- Saguntinorum exemple. 



1S4 M. AOTVAEI IiUOAKI 

Indandtos seiat esse viros, timeatque furentes 

Et morti faciles ammoe, et gaudeat kostis 

Non plures haesisse rates* Tentare parabunt 

Foederibus^ turpique volent eerrumpere vita. 

O utinam^ quo plus habeat mors unfoa famae s 

Promittant veniam, iubeant sperare sakttem: 610 

Ne nos, quum calido fodtemus viseera ferro s 

Desperasse putent. Magna virtute merendum est, 

Caesar ut, amissis Inter tot miltia pautis, 

Hoe damnum dademque voeet Bent fata reeessum 

BmUtantque licet, vitare insiantia nelim. 616 

Proieci vitam, comites, totusque futurae 

Mortis agor sthnuUs: furor est. Agnmeere sotis 

Permissum est % quos iam tangif vMnta fati> 

Victurosque det eelant, ut vivere durent, 

FeUs esse mori. Sic conctae sottaiit ardor 690 

NobUimn mentea iovenoro: qaum eidera coeii 

Artte daeia vocea ocalig humentibua onmee 

Adspicerent, flexoqne Ursae temone paverent, 

Hdem, qnnm fortes animos praecepte subissent, 

Optavere diem. Nec segnis mergere pottto 

Tonc erat aatra polng: nam sol Ledaea tenebat 

506. corrumpere, impellere noa go copula in Victurotque posita 

ad deditionem, Tita pacta. cst pro ad- ersativa autem. 

609. unica, egregia. 590. Sic cunct. ete. Proeahaee 

519. Maena virtute merendum foret eonstruetMM Hac oratione 

est. Vidclicet nisi fortiter mo- ita omnea accensi sant, ut, quam 

riemur, nnmqnam noe Caesar antea Tentnrnm diem expavit- 

suos vecabit, ant interitum no- sent, iam, erecti nraefecti tai 

strnm vere damnnm existima- praeceptis, cnpide diem optarent, 

bii Omissa igitur eoni. «t, apodo* 

514. feeestasi, i. e. liberum sin reeta, non obliqua oratione, 
diseessum. elocntna est. 

515. tattant»*, mortem tamen 596. Ledate. Sol in Gemink 
noiim Titare. tnm erat, versut mediam aetta- 

517. ttimuHs, cupidiae. — /ti- tem, qno tempore brevittimao 
ror est sc. iam in me. nectee itant, dict aotem iongis- 

518. Soll iili, qui iam snnt in timi, quia vicinos ost Caneer. 
Ttcinla mortis , sciunt, in morte Tum, ubi meridies est, Soli Ti- 
asse felicitatem. Contra fls, qui cinus est Caneer, cui opposittts 
«Dmc longins teranus vieturi Segittaritts medinm noctis ee- 
sunt, abseondnnt An hune fcli* cupat. Sagittavina antem est 
citatis, quae in morte est, sen* Chiro Thettalas. Is tnm «fge- 
snm^ quo mtrent vivere, h. e. nt tut nocfe, h. e. prozime praeee- 
in Tita perdnrent, quia, siomnos dit noctem mediam, nt Caneer 
iDfus ielieitatis sensnm hahe^ solem. Vide I, 401. Bonrt Bpod. 
rent, omnes maiient ntori. Br- XVII, 95, 



PHAR8ALIAB LIB. I?. 135 

Sfdera, vicfao qonm htx altfoima Cancro eet: 

Nox ium Thessalicae urgebat parva aagittas. 

Detegit orta dies atantea in rupibus fatros, 

Pugnaceaque mari Graia cum classe Libornos. 5S0 

Tentavere prkm Buapenao vincere beilo 

Foederibus, fieret captis 8i dulcior ipsa 

Mortis vita mora. Stabat derota iuTentus* 

Damnata iam lnce feroj:, aecnraque pugnae 

Promisso sibi fine manu* nnliique tnmultug 535 

Bscnaaere ifiria mentea ad aumma parataa: 

Innumera8que iimoi paeci terraque nftrique 

Suatinnere mamuH tanta ect fiducia mortte. 

Utque sati* belio ▼fajom eat floxisse cruorie, • 

Versus ib hoste furor. Primus dux ipae carinae 540 

VuHeius* iugulo poscena iam fSata retecto, 

Eeqtda, ait, iuvenum est, ctdua att destra cruore 

JHgna mep % certaque fide per vulnera noatra 

Testetur ae velle tneri? Nec plura locnto 

Viscera non unug iamdudum transigit ensis. 545 

Collaudat cunctos: aed eum, cui vulnera prim* 

Debebat, grato moriena interficit ictu. 

Concurrunt alii, totumque in partibua unia 

BeBornm fecere nefiuu Sic aemine Cadmi 

Emicnit Dircaea cobora, cedditqne suornm 550 

581. Tentavert ec. Pompeiani. 535. tumuUus^ ab botte exci- 

5». ftertt c. ai fiorte inclnek tati. 

fieret ▼ita duleier ieea mora 588« flacrtst. h. e. onm animua 

mortb. Intentoa ▼idfcbant Pom- mortam deetiMNrit. 

pataii Caeaarianoe ad Ibrtiaaime 669. btUo pro pugnd. Non 

pegnandum, morteniaue ■ubeun- anim dativo accipiendam. 

eetn paene certam. Pagna igi- 540. ab Aotte, anpplet in ae- 

tnr nic merito ▼oeeri poeeit metipeoe. 

eiorf , nt mortU mera idem eit, 548. eerta flde, certo qnaai 

quod mora pugnae. Nihil eo mi- fhromisto. 

nna tumen expeditior locna eit, 546. iamdudumhice%ti etathn, 

ai pro mortU legatur M*rU$> panllo poet, nt in Piante: paul- 

rie dno in Lncano aUbi etiam lo ante. Cf. Plant. Caa. £, 6, 

libria inter ae eunt permu- 68. Epid. 3, 3, 97. Bffl. V, 86. — 

tnte. Jeere antem i e. q. pugna. Cf. Noetr. II, 584. 

Nil tamen mntarimna. 546. ctfactet, ee. qui eum ie- 

684. damnata fetee, lt ▼. 8T6. terfecere, b. e. dnoa aut t*©e. 

ineba Utc9 f h. e. vita. — teonra Cf. m, 18. 

psMfle, nQdl tfanena pugnam, 548. totnmqne nefaa proelU in 

qala eibi ipaia iam promieeraai nnk eolum partibiu nnaqne acie 

mortem manu propria inferen- perpatre*eriint, inter eemetipcee. 

dnm. 560. cedditque tc. Dircaea co- 



186 M. 41WABI LtJCAJII 

Vulneribus, dirum Thebania fratribus omcn: 

Phasidos et campis insomui dente creati 

Terrigenae, missa magicis e cantibus ira, 

Cognato tantos compieront sanguine sulcos: 

Ipsaque, inexpertis quod primum fecerat berbis, 566 

Expavit Medea nefaa. Sic mutua pacti t 

Fata cadunt iuvenes: nimiumque io morte virorom 

Mors virtutis habet: pariter sternuntque caduntque 

Yoinere letali: nee quemquam dextra fefeliit, - 

Quum feriat moriente manu. Nec vulnus adactia 5M 

Debetur gladiis: percossom est pectore ferrum, 

Bt iogulis pressere manom. Quum sprte cruenta 

Fratribus incnrrant fratres, natusque parenti, 

Haud trepidante tameo toto com pondere dextr» 

Exegere enses. Pietas ferientibus una, Mft 

Non repetisse, fuit Jam latis viseera lapsa 

Semianimes traxere foris, multemqoe cruoris 

Infudere mari. Desoectam cernere iucem, 

Victoresqoe soos vnltu spectare superbo, 

664. eomnlerunt Ar. Ae. C. c. — V. implenmt. 
65T. ninuumque Ar. C. Ae. b. c — V. minimumfue. 

fcors, h. e, nati ex dentibus vim violentiainque mortu ipaios, 

draconis a Cadmo satis. euae tamen omnes subegit. 

561. Thebanit fratribue, Eteo- Quam lectionem possit compro- 

cli et Polynici. bare repetitio verhi snort, quae 

568. Pkarido» et eeemM, In videtnr oppositam aiiqnod si- 

terra Colchica. — insomni dents, gnificare. Certias tamen et bo- 

h. e. ex dentibus dracouis vigi- ni libri babent nimiumque. 

lantissimi. Rem vide Valer. 660. Quum i. e. a. quamqnam, 

Flacc. libre VII. Ovid. VII, 10. ut vs. 668. — Ad nec vumme 

568. miuo, h. e. immissa. — adaetie supple adv. tantum. 

magicie cauUbus sc. Medeae. — 661. Ante percuuum ett snp- 

tro, pugnandi ardore. ple ted odeo. Sensus: Qoi non- 

554. toatef , i. e. tantum, ad- dem erant transfixi, ipsi pecte- 

iectivo loco adrerbii posito, nt re sno in gladinm eccnrrends 

V, 198. estremae pro estremo. — irraebant, et pectore qnasi fer- 

tuleaij qnos bobus innctit igni- mm percutiebaut. 

vemis feoerat Jason. 662. iu*uli* preuere m anum , 

666. nefme, h. e. fratricidium ipsi iuguluni saam eo usqae ad- 

qaod nati cx illis dentibuscom- egerant in ferrum alterius, nt 

mittebant, postqnam Jason la- capnlom manusqne premeretor 

Sidem inter eos coniecerat. — ingolo. — Quum hic quoqne, nt 

ic cadunt Caesariani, dnm se- vs. 660, pre quamquam. 

se mufao interimunk 664. toto eum pondere, omni 

557. In Vulgata legitur mhti- cnm nisu. 

mum f quae 1. tignificaret» vint, 666. aon renetitte sc ietum, h. 

qnam exseruerint viri in se mu- e. uno ietu mteremisse patrem 

tno interficiendis, saperasse adeo ant fratrem aut *" — 



PHAESALIAE I4B. IV. \%"l 

Et mortem seatire iuvat. Jtm strage eruenta 910 

Conspicitur cumulata ratis: bnstisque remittnnt 

Corpora victores, ducibus mirantibus, uili 

Esse ducem tantt Nullam maiore locuta eit 

Qre ratem totum discurrehs fama per orbem. 

Nou tamen ignavae pott haec exempla virorum 516 

Percipient genies, quam sit non ardua virtus 

Serviiium fugisse manu. Sed regna timentur 

Ob ferrum, et saevis libertas uritur armis: 

Ignoratque datos, ne quisquam serviat, enses. 

Mors, ntinam pavidos vitae snbducere nolles, ' 660 

8ed virtus te *ola dareti 

Non segnior illo 
Harte fuit, qui tunc Libycis exarsit in arvis. 
Namqne rates audax Lilybaeo litore solvit 
Ciirio: nec forti velis Aquiione recepto 
Inter semirntas magnae Carthaginis arces 686 

Et Clupeam tennit stationis litora notae: 
Primaque castra locat cano proeul aequore, qua se 
Bagrada lentns agit, siccae snieator arenae. 
Inde petit tumulos exesasque undique rupes, 
Antaei quae regna vocat non vana vetusta*. 680 

Nominis antiqui eupientem noseere eaussas 
Cognita per multos docuit rudis incoli patres, 

579. ducibus sc. Pompeianis Sensus : Non minm grave, quam 
mirantibus, ulli militi tanti pos- illud ad Salonas, beilum erat, 
seease ducem snom, quaati auia quod etc. 

kic fnit Caesar , a quo ne de» 534, ^ f^ etCt 9t p«stquam 
seieeere cofferentiir, mortem po- Aquilone non adeo forti, sed ie- 
tius oppetieraat. ^jter fl ante ^ traiecerat, ap- 

. 6T 5 JT w *, etc " ***** *°* pulit inter Carthaginem Clape- 
tit difficiie, petius men, qnam tmque. 

•erritutem sabire. ^ ^^ b b u .^. t 

6Tf. r*gna, L o. tyrannicae *™ "^» «««««» '"«^ 

petestates. uW. cano; sohtum hoc addi 

67S. ob ferrum, ob armatoa epithcton Oeeano. Cf. Yirg. — 

et mortem, qnam inferunt — procnt, h. e. prope. 

urkur, Texatnr. 588. Bagrada, fluvias. 

580. vitae tnodiiesre, vita pri- 500. ubi vetnataa narrat fuis- 
vare. ae olim Aotaei regnum; neque 

681. Std virhu etc., sed ii te faiso. — Curio quum cuperet 

solum nanciscerentur, qni fortaa caussam cognoscere, quare ea 

aeae praestant. — JNon segnior. regio vocareiur regnum Antaei, 

Trmnsit iam in Libyam, ubi Cu- edocet eum agricola quidam ea, 

rio, qui de partibua est Caesa- quae ipae de ea re compererat, 

ris, paritar adveraa utitur for- tradita sibi per patrem ot pro- 

tuna, ex Sieilia eo appulsua. — avoa auoa. 



188 M. AmrABI LTOAKT 

Nondum post genitos Tellus effeta gigantes, 

Terribilem Libgds purtum concepit in antris. 

Nec tam iusta fuit terrarum gloria Typhon, 805 

Aut Tityo8 Briareusqtte feros: coeloque peperdt % 

Quod non Phlegraets Antaeum sustulit arvis. 

Hoc quoque tam t>astus cumukwit rttunere vites 

Terra sui foetus, quod, quum tetigere parentem^ 

Jam defecta vigent renovato robore mernbra. IWfr 

Haec illi spelunca domus: latuisse sub aita 

Rupe ferunt, epuias raptos kabuisse leones. 

Ad somnos non terga ferme praebere cubUe 

Adsuerunt, non silva torum: viresque tesundt 

In nuda tellure iacens. Periere coloni 606 

Arvorum Libyes: pereunt, quos adpuiit aequor, 

Auxilioque diu virtus non usa cadend% 

Terrae spemit opes: invfctus robore cunetis, 

Quamvis staret, erat. Tandem vulgata cruentt 

Fama mali, terras monstris aequorque levantem 610 

Magnanimum Aldden Libgeas escwit in oras. 

IUe Cleonaei protedt terga honis, 

Antaeus Libyd. Perfudtt membra liquore 

Hospes, Olympiaoae eervato more palaestrae: 

IUe, parum fidens pedUms contingere mattem, «16 

Ausilium membris cattdae infundit arenas. 

Conseruere manus et muUo brachia nesu. 

616. hifundH Ar. Ae» C. — V. infudH. 

509. Telhu e^amquam genue- 609. epubu, suppi. et. 
rat gigaatet, nondum tamen «g. terga, h. e. pellcs. 

605. Eo partu pariter merito W7* Virtne Antaei per loagum 

gloriari poterat Tellus , quam tempas non naa aarilio iHo in 

Typhone et Tityo Bnareoanef terram eadendi, sprcrit quasi 

eoelnmque slbi potutt gratulari, ▼»•■ •* terra. 

quod Antaeum Tellus non m 609. ttoret, non in terram 

Thessalia protuierit, ubi gettum procideret. 

eat bellum contra deos. 61Q. Uvantem, liberantem,, ee. 

566. Forro autem terra rires Hereulem. 

tam vastav ftHi sui hoc quoque 618: Uquore, oleo uaxit 

muvere atixtt, quod, ubi mem- 614. Irospef , Hercule*. 

bra eius, certfemtlle defessa, ter- 616. porvm Jt&ene, qula nov 

ram matrem tuam fangerent, eonfidetat fore, ut seraper, ubl 

renotato vfgebant rpbore. epns eiset, terram contingere 

601. Haee tjt*J^i?o, o^samsle. peoaet 

Monetra* enim " narrator digito 616. arenas, qttme pariter snnt 

apelnncam. — domue ae. fuit. partes terrae. 



PHAR8ALIAB UIB. IT. 199 

CoUa diu gravibus frustra tentata laeertis: 

hnmotumque caput fisa eum fironte tenetur: 

Mhranturque habuisse parem. Net viribus uti 

Alcides primo votuU certamme totis^ 

BshaueUque virum: quod creber anhetttus iUi 

Prodidit, et gelidus fesso de corpore sudor. 

Tunc cervix lassata quati: tunc peetore peetus 

Vrgeri: tunc obliqua percussa labare 

Crura manu. Jam terga viri cedentia victor 

Adtigat^ et medium, compressis ilibus, arctat: 

Inguhtaque ineertis pedibus distendit, et omnem 

Bspiicuit per membra vhrum. Rapit arida tellus 

Sudorem: cattdo complentur sanguine venae. 

Intumuere tori, totosque mduruit artus, 

Herculeosque novo lasavit corpore nodos. 

Conetitit Alddee stupefactus robore tanto: 

Nee eio Inachiis, quamvis rudis esset, in undis 

Desectam timuit, reparatis anguibus, hgdram. <M6 

Conflisere pares, telluris vhribus ille, 

JUe suis. Numquam saevae sperare novercae 

Plus licuit. Videt eshaustos sudaribus artue 

635. Deseetam Ar. C. Ae. a. c. d. — V. Defectam. 

621. Hercules in primo ccr- membra, quantusqnantus erat. — 

temine non omnibus Yiribus rapH. stntim imbiblt, filiumque 

eontendebat. eo lifeerat. 

682. Esheuritque etrtM», eed 630. sangwhe, i. e. nevis vi- 

lentius pagnando adversarium ribus. 

defatigabat, 632. et renoYato quasi corpo- 

684. Tnne ab Hercule quatie- re libera?it ae amplexu Hcr- 
batur eerrix Antaei iamiara las- cnlia. 

sata; tunc pectus eiut urgeba- 634. InachiU^ quoniam Inachus 

tur peetore Herculis; tunc cru- fuerat rex Arffivorum, ubl pa- 

ra Antaei, uercussa mauu obU- Ins et hydra Lernaea. — quum- 

qnn Hereulfs, lababant Tune^ vis rudi$ euet ee. Hercures, i. 

time Tidetnr esse i. q. nune f e. inrenis, tiro. 

nune. Sed alibi et continuatfo- 637. neeereae, Juneni, Hercu- 

nem sigttfficat, quasi pro perre li infestae. 

pesitaiu. 636. videt sc. Hercules, — or- 

685. cbUquamanut iciuratrens- tu$ Antaei esse liberntos sndore 
versum sipniftcat. Cf. 488. (cf. 689.), et cervicem eins sic- 

687. adUgaty mnnibns eum eam, et ita robnstam renoYatis 
eomplexus. riribus, ut ea etlam Oljmpnm 

688. Jnguma, h. e. femorn. — ferre ac sustinere posset. Per- 
tnttrHs pedtottt, pedibus inter peram Cortins, qui legit eum 
crnra immlssis, quo procideret ferret. Nam snbieetnm ad Vulet 
hnmum Antaeue. sine dubio est Hercules, non 

689. EsplieuH, prostrarit hu- idem potest esse ad ferretf in 
Simttiter V, 81. — per quo et-Farnahius Yidetur errusse. 



140 M. ANKABI LVCASI 

Cervicemque viri siccam, qua ferret Ohjmpum. 

Utque iterum fessis iniecit braehia membris, 

Non exspeetatis Antaeus viribus hostis 

Sponte cadity maiorque^ aocepto robore, surgit. 

Quisquis inest terris^ in fessos spiritus artus 

Egeritur.; teUusque viro luctante laborat. 

Ut tandem ausilium tactae prodesse parentis 645 

Alcides sensit: standum est tibi, dixit, et ultra 

PJon credere solo, sternique vetabere terra. 

Haerebis pressis intra mea pectora membrig: 

Huc, Antaee, cadeg. Sic fatus^ stsstuHt alte 

Nitentem in terras iuvenem. Morientis in artus 660 

Non potuit nati tethis submittere vires, 

Alciaes medium tenuit: iam pectora pigro 

Stricta gelu: terrisque diu non credidit hostem. 

Hinc, aevi veteris custos^ famosa vetustas 

Miratrisque sui signavit nomine terras. 066 

Sed maiora dedit cognomina coUibus istis^ 

Poenum qui Latiis revocavit ab arcibus hostem, 

Scipio. Nam sedes IAbgca tellure potito 

Haec fuit. En s veteris cernis vestigia valli. 

Romana hos primum tenuit victoria campos. 8W 

Curio laetatufi, tamquam fortuna locorum 
Bella gerat, aervetque ducum aibi fata priorum, 
Felici non fausta loco tentoria ponens, 
Indulait castrfs, et coUibna abatuiit omen, 

639. qua ferret Ar. — V. cum f. 

640. Utque, videlicet pott- 649. Hue y h. e. ad mea pa- 

quam secundo etiam in certami- ctora. 

ne iterum iam defatigatus erat 653. $tricta y h. e. adstricta 

ab Hercule Antaeue, ulequeite- sunt, obtorpaere. — diu y h. e. 

rum eum brachiis suis ample- per longum tempua auapensum 

xus tenebat, Antaeoa itorum, m aere tenuit. 

aed aponte, procidit humum. 655. Miratrix tttt , h. e. quae 

648. Nam spiritua ille, quia- an,a ^ admirari et aogere aua 

quia terria ine.t, propagatur in ****** *• «• *«•• Yetuato tempo- 

fessos eiua artua. Tt acciderunt, neqne aolum mi- 

aaa i** AM + . j .«*«» M ja. **** » « e d etiam per nomina po- 

mteoorot, adsuggerendaa trf propegarc. Cf. III, 406. 

ei vires. — Ferperam Cortiua -^Lm \E> a~+«~: Mm wL.. m 

de aegritudine et «nxietate ac — *£*"+ "^**** 1 «y«~ 

Soit *-***w «" $5$ cognoauna. Locus emm 

p . Tocatus eat Caatra Corneliana. 

646. Standum ut ttat, 1. e,eo- 06T. ftoatem revocavit, Hanni- 
gam te atare. balem in Africam rcverti coe- 

647. no» creoVre, non amplius git. 

patiar, te procidere. 664. Indulnt caifrif, diu aedit 



PHAR8AIAAB I*IB. IV. 141 

Sollicitatqoe feroa noa aequia viribus hoates. 665 

Omnii Romanie quae ceeeerat Africa signis, 

Tunc Vari sub iure fuit: qui, robore quamquam 

Confisus Latio, regis tamen ondique wea 

Excivit Libycae gentis, extremaque mundi 

Signa, snnm comitata Jubam. Non fusior ulii 070 

Terrm fuit domino: qna aunt longiaaima regna, 

Cardine ab occidno vicinus Gadibna Atlaa 

Terminat: a medio confinis Sjrtiboa Hammon: 

At qua iata iacet vasti plaga fervida regni, 

Diatinet Oceanum, aonaeque exuata calentia 675 

Sufficinnt spatio. Popoii tot caatra sequuntur: 

Autololee, Numidaeqne vagi, aemperqne paratua 

Incnlto Gaetulue equo: tnnc concolor Indo 

Manrue, inopa Naaamon, mixti Oaramante perusto 

Marmaridae voiucree, aequaturueque aagittas 686 

Medorum, tremulum quum torsit misaile, Mazax: 

Bt gena* quae audo reaidena Maasylia dorgo 

Ora levi fiectit fireoomm neecia virga: 

Bt eolitus vacnis errare mapalibus Afer 

Venator, ferriqne aimul fidncia non eat, 685 

in castris, eoque effecit, ut ho- rida spatium illud explent. Per- 

ste* possent cepias colligere, tinet ereo Jabae regnnm a mi- 

quibus oon aequus esset ipse. ri mediterraneo ad Oceaaom 

668. regi» t Jubae. Anstralcm qui Africam ambit. 

000. extremaque, et excirit ^ 80 - oequat, et Masax, qui 

eopias mundi extremi, quae au- tant a vi torquet telum manu, 

um regem Jnbam coraitabantnr. Jj P°»«t aequare sagittaa Mc- 

8ic autem extrema potias mundo dicas. 
iungeudum sensu. De qua re 682. nudo dono sc. equi. 
ride not. crit. ad IX, 666. esa. ora sc. eqnk — flectit, 

OTO. funor, latior, amplior. regit. — frenorum neteia sc. 

Cf. IV, 19. 82. et 184. srens Massyla, quae nou utitor 

0T2. cardme ab occ. y h. e. ab f re ? is » • c *>^.™°i? m * lr j? 
oecasu. ieri. Cf. Herodian. VII, 9, 18. 

073. a medio, h. e. a mcridie, Virg. Aen. IV, 41. 

sed Romanorum, non Numidiae. 684. Significantur in bis No- 

Tum enim deberet emee potins midae vofidSe^. — vacuie, i. e. 

ab eriente. caria. Cf. 420. De mapalibus 

6T4. qua lata iaeet, h. e. a ma- Tide Sall. Juy. 18. et 46. Sea- 

ri mediterraneo versns Anstrnm ; sus: et Namida, aolitos vitam 

ibi hinc et illine oceano termi- agere nomadicam, babitans in 

natur, qui uterque distinentnr concavis mapalibns. 

b. e. diTidnntur fervidis terris, 685. et simulac non fidit far- 

quae regnnm Jubae efficiunt; ro, eolitas vestc obiecta Ieoaia 

terroeoue ennstae sub aona tor- facjem obaubere. 



142 HI. Alflf A4BI LUCAJU 

Yeatibus iratos iaxis operire leenes. 

Nec soium studiis civiiibus arma perebat, 
Privatae sed beila dabat Juba eoncitue irae. 
Hunc quoque, quo superos humanaque polluit anno, 
Lege tribunicia aolio depeliere avorum 
Gerio tentarat*. Libyamque auferre tyranm», 
Dnm regnum to, Roma, facit. Memor iUe deioris 
Hoe bellum sceptri fructnm putat eaae retentj. 
Hac igitur regia trepidat kui Curio fama, 
Et quod Caesareia nnmquam devote iuventee 
llla nimis castris, nec Rbeni miles in nndis 
Expioratna erat^ Corfini captua in arce, 
Infidusque novia dncibus, dubiuaque prieri, 
Faa utrumque putat. Sed postquam languide segni 
Cernit cuncta metu, nocturnaque munja valli 760 

Besolata fuga, trepida aic mente profetur; 

Audendo magnus tegitur timor: arma eapessqm 
fyse prior: campum mUes deseendat m aequum, 
Dum meus est: variam semper dant otia meniem. 
HBhipe eansilium pugna. Quum dira voUtntas 146 

Bnse subtt presso y et galeae teaere pudorem, 

706. fteeto Ar. C. Ae. a. b. c. d. — V. prenso. — Ar. et aate 
gaUae addit, ut et Ae. At in V. C. deeat. 

667. Non eolum pufrlica res veraat, (Cf. I, 969. eeu.) eed ex 

beHuraone eivile Jubara commo- iliia erant, qui Corinfo dedito, 

vft 9 sed eommotiu eet ad bel- ad Caesarem transierant. 

lum gerendnm etiam irit in 699. uthmaue. Utrumque pu- 

Curfenem privatis. tat aeqne rae aut potiue aefes 

689. Huncy Jnbam. — supero$ esse, n. e. et eatuaara Caeearia 

kumanaque L e. q. omnia divi- et Pompefi. — 8ed poetquam ic. 

na et humana, i. e. omnia. Nam Curio vio5t omnea ianguidoe ee- 

dlvinia humanieatte rebusorania ae factea metu, muitoaque eao~ 

involvuntur. 8ie in Sailuatio rura ex caatria auia tranefugie-v 

plnribue locit, et in Piauto ve~ ae ad hottera. 

teribueque iureconaultia utraque 701. trepida ete. ipse apud ae 

eaepitsime eoainna*untur. haec eet locutus. 

693. Dum Cario Roniae tyran- 762. Audendura eat aliquid, 
nieara poteatatem Caeaari para- ut timor hle tegatur neque 
re tentat. erumpat. 

699. Lucruaa qupdammodo pu- 705. Eripe. Pugnam igitur 

tat regni tui retenti, pugnare ae comraittam, ne poeeint conailia 

poese contra Curionem. inire. — Quum dira etc. Qnnra 

694. regps sc. advenientie. pugua est, pugaandique cupido 

695. Deinde etiara ideo. Curio Invaait aniraoa. 

trepidat, quod miUtea eui non 706. ense preeeo, se, manu; 

nimia dediti erant Caesari, nee qunm firmiter manu giadiumte- 

cum illia comparandi, qui eum nent. Cf. Ov. Het 8, 37. Noatr. 

Caesare ad ostia Rheni pugna- VI, 837. VII, 568. SiL It II, 



PHAR0ALIAS MB. IV 148 

Quis conferre duces memtnii? quh pendere caussaef 

Qua stetit, inde favet: vehtti fatalis arenae 

Muneribus non ha vetus ccncurrere cogit 

Produetos: odere pares. Sic iatua, apertia 710 

InstruxU campia aciea: quem bianda futuria 

Beceptura maiis belli fbrtuna recepit. 

Nam pepnlit Varam campo, nudataque fpeda 

Terga faga, donee vetuerunt cajtra, cecidit. 

Tristia eed postquam enperati proelia Vari 715 

Sunt audita Jubae: laetue, quod gloria belii 

8it rebua eerveia anie, rapit agmina furtiro, 

Obacnratque auam per iuaaa ailentia femam, 

Hoc aoium metnene, incautua ab hoate timeri. 

Hittitur, exigua qui proeiia prima Ucessat 120 

Eliciatque manu, Numidia a rege secundne, 

Ut aibi commiaai aimulator Sabura beili. 

Ipae cara rtegni viree in valle retentat: 

Aspidaa nt Pharias cauda aoliertior hoatia 

789L Sabura Ar. Ae. C. a. b. — V. Sabbura. 

016. V, 670. Claud. 8tih II, 15. tum euuai, aed occulto. Lego 

— galeae. Nam qui galea tectue Caee. B. C. II, 88 — 44. 
eat, non agnoeci ec putat, ideo- 719. incautu* ab hotte timeri, 

quo oon oum pudet contra ci- h. e. ne timeretur abhoate; hoc 

▼ce pagaaro. autem eat i. q. ne ftnimadrerte- 

707. Quis conf. Quis pugnae *•*»* •* «•• -7 iueautut , qoJa 
tampere cauaeas daceaque utra- non rec *° canaaot, h. 0. texie- 
rumque partram expendtt? «•* ndTentum euum. Sic eautue 

708. VeUH; eieut, ia certami- *Z£*imffl? Z\ 

•vw. ^ «***•» ■""■» *■? j MHUI 720. Blittitur Sabura, aocun- 

albue athletarum qui ad pu- iuftNgQ inter ^„,£0^ qui 

S^^tmlto^S * ^ " n e " e «"■*■«■ bc£ 

pugnant consra eum. ham^ regemque non adoaae. 

711. quem Uanda, aed eum 733. &ee, rex. — regtii oire*, 

bclli foituna blandiona quaei rerum exercitum Kumidarum. 

futnrJs melis reeepit, quia non- — retentat, continet. 

niai id agebat, ut eum deciue- 734, Comparatur Juba cum 

let. -*- rectperc aUquem aUeui iefaneumone, qui, contra aapidem 

*".?*£,**£!*** n!T m ad ***" Paonomh.e.Aegyptiampugnana, 

qmd. Cf. Plaut. TVin. 1, 2, 159. faostem caudae aoae umbra pro* 

orgo futurU mak* aunt dattyi ad VO cat , attoUentem autem ictua 

reeeptt referendL irrltoa avertue excipit, donec 

714. donee eet. h. e. uaque ad obliquo capite apeculutua, in- 

caatftt Vari. Tadat in fancea aapidia'¥irua ef- 

717. rebu* tnif, h. », aibi. — • fundontia, aed citra noxam ho- 

repity ccleritcr promoTet exerd- atia. Cf. Plin, H. N. VIII» 94. 



144 . fif. AHVABI LUCAJNF 

Ludit, et irataa incerta provocat umbra: 725 

Obliquusque caput vanas serpentis in auraa 
Effo8ae tuto comprendit guttura morau 
Letiferam citra aaniem: tunc irrita pestis 
Exprimitur, faucesque flooiit pereunte veneno. 

Fraudibus eventum dederat fortuna: feroxqua, 180 

Non exploratis occulti viriboa hoatia, 
Curio nocturnum castris erumpere cogit 
Ignotisque equitem late discurrere campia. 
Ipse 8ub aurorae primos excedere motua 
Signa iubet caatris, mnitum* fruatraque rogafa* 19& 

Ut Libycaa metuat fraudes, Infectaque semper 
Punica beila dolis. Leti fortona propinqui 
Tradiderat fatia iuvenem: beliumque trahebat 
Auctorem civiie suum. Super ardua ducit 
Saxa, super cautes, abropto limite, aigna: 740 

Quum procal e aammis conspecti collibua bostea 
Fraude sna cessere parum, dum colle reiicto 
Effo8am patulis aciem committeret arvia. 
lile, fugam credena, aimulatae nesciua artis, 
Ut victor, medioa aciem proiecit in agros* 74i 

Tunc primum patuere doU, Numidaeqae fagaces 
Undique compietia clauserunt montibus agmen. 
Obatupuit dux ipse simui, perituraque turba. 
Non timidi petiere fugam, non proeUa fortes: 
Quippe ubi non sonipes motas ciangore tubarum 150 

T25. Obliquusque Ar. Ae. C. a, b. — V. Obliquansque. 
T£T. futo C. Ar. Ae. Benti. a. b. ci — V. toto. 
T33. discurrere Ar. C. Ae. a. — V. decurrere. 

Nicand. Tberiae. Sic Farnabius. propria. — cessere, recessere 

At dtra potius tf gnificat, ichneu- tamquam fugientcs. — dum, de- 

monem proxime caput roor- nec Curio ui planitiem deaeen- 

dere aspidem, ut capite ablato disset. 

nihil noecre possit virus. Sic „.- « T ^. ... - 

dtra cruorem IV, 211. A r49 - Ne ? ue ™ ldl ™(S** 9+* 

. T29. pereteiite, nihil nocente. tere potuissent, neque fortcs 

T30. Fraudibus sc. Jubae — V™ h *- Ciaosi emm orant, et 

evenlum dederat, favit. e V" lta »■«««» ** adpugnam 

T32. Curio nimis audax iubet nulU n8m eiie P°«» ent - 

equitea suos noctu erumpere T50. tyuippe ubi i. e. q. Nam 

etc. ibi equi non quatiebant saxa, 

T3T, doU$ f tamquam venenis. nec terebant frenos* aut inbas 

— letiy fortuna iuvenem tradi- gpargebant, auresque aubrige- 

derat fatis leti propinqui. bant, nec stare repugnabant, uti 

T38. trahebat, sc. in perniciem. fortes equi faciunt; sed eervix 

T42. fraude $uo, h. e. sibi etc. 



PHARSALIAB 1*B. IV. 146 

Saxa quatit pulsu, rigidos vexantia fireno» 

Ora tereas, spargitque iubas, et subrigit aures* 

locertoque pedua? pugnat non stare tumultu. 

Fessa iacet cerrix. Fomant sudoribus artus, 

Oraqae proiecta aqualeut arentia iiogua: 755 

Peetora rauca gemuot, quae creber anhelitoa urguet: 

Et defecta gravis longe trahit iiia puisua: 

Sccaque sanguiueis durescit spuma lupatis. 

Jamque gradum neque verberibus stimuiisque coacti, 

Nec quamvis crebris ioaai caicaribus addunt. 760 

Vulneribus coguntur equi. Nec profuit ulli 

CornSpedia rupiase moras: neque enim impetus illis 

incnrsusque fuit: tantum profertur ad hostes, 

Et spatium iacuiis oblato vuinere donat. 

At vagus Afer equos ut primum emisit in agmen, 765 

Tunc campi tremuere sono: terraque soluta, 

Quantus Bistonio torquetur turbine, puivis 

Aera nube sua texit, traxitque tenebras. 

Ut vero in pedites fatum miserabiie belli 

Incubuit, nnilo dubii discrimine Martis 770 

Ancipites steterunt casus, sed tempora pugnae 

Mors tenuit. Meque enim licuit procurrere contra, 

754. artue Ar. C. Ae. a b. c. d. — V. arma. 

758. tereas ora, quae vexaat 702. Neque enim, non enim 
quaai freaa rigida. hie locus erat impetnm aat in- 

759. tfteerfe tumultu, minc huo eursum fiaciendi in hostem. 
nimc Hluc sei movens. m ^^ f ^ . 

755. tqualent. U.urpatur hoc — fttBm e^iietad y^ 

^erbuni de r^bo. calentibu. fer- Zkt*m. ig n a& eo eff eci*set 

vidisque, ut campis Iubyae. ^st hoc, ut ipte hostibus sese 

757. ct gravu pulsu* ec. re.pi- ohfemt y et ho \ m fe^o Mi 

ratiOBis melestae. - tbo de/e- donaret gpathnn, dum se Tulne- 

P 9 !L *"*¥*** def ~«-- randum praeberk 

longe traktf, n. e. non crebra _ r , A mm 

respiratioae; ut apud Britonem T66 terraaue foluta sunt abla- 

XII, 804. lUa duxti equus erebro *M obsoluti, supplendumques 

taUentia puhu. Cf.Stat.theb. tn pulverem. Sensosrtantusque 

VI, 473. Turneb. Adrers. XVII, P?W» ***** aera nubc sua te- 

9. Barth. Advers. XXVII, 14. * lt > tenebraaque effecit, ouantus 

759, £t iam equi aon move- torquetur turbine Bistomo, b* 

bant amplius gressum, quamvis e. venttf Tbracio. 

eeacti verb. etc et quanms ius- 769. Postquam vero, eqnitibue 

si calcaribus. interemptis, pugna.ad pedites 

751. vulneribue sc gbidio il- pervenit, non pugna erat, sed 

mtis. «— Nee prof. Neque Tero mors, h. e. hostes non opus ha- 

etiam aliquid prefuisset, equos bebant certare, sed in mera cae- 

cogere aa progrodiendum. de occnpati eraat 

10 



146 H. AHWABi LUCAWI 

Et mi8cere manus. Sie undique septa iuventus 

Cominus obliquis et rec4w emiuus hasUs 

Obroitur: non vulneribus uec ssnguine, solum 715 

Telorum nimbo peritura* ac pondere ferri. 

Ergo acies tantae parvuin spUsantur ia qrbem: 

Ac, si quis metuens medium correpsit in agmen, 

Vix impune suos inter convertitur enaes: 

Densaturque globu*, quantom pede prima rekto 780 

Constrinxit gyros acies. Noa arma movendi 

Jam locu8 est preasia* stipataque raembra teruntur: 

Frangitur armatum coiliso pectore peetua. 

Non tam laeta tulit victor spectacula Maurua, 

Quam fortuna dabat: fluvios non ilie eraoris, 785 

Membrorumque videt lapsura, et ferientia terram 

Corpora: compressum turba atetit omne oadaver. 

^xcitet invisu dirae Carthaginis umbras 
Inferii8 fortuna novig: ferat ista cruentn* 
Hannibal et Poeni tam dhra piacula manes. 700 

Romanam, auperi, Libyca teilure ruinam 
Pompeio prodesse nefas, votisque aenatus. 
Africa nos potius vincat eibi. Curio fnsaa 
Ut vidit campis acies, et cernere tantas 
Permisit elades compressus sanguine pulvis, 796 

774. Cominvs obiiqnis; nam modom arbores III, 445. $usti- 

pedites puffaabant contra Nu- nuit te silva oMumt , et ipsa ea~ 

midas equites, qui cominus davera II, 203. 

desuper eoa hastis suis coufo- 788. Hoc vult poeta: NeBm, 

diebant. — rtctis^ cmn terrae banc civiiua Bomanorum ioter- 

superficie parallehs. ra Libyca eaedem Pompeiaais 

776. peritvra, cui pereundum partibus prodetse. Sumant sibi 

fuit quasi nnbe telorum «uJOfo- Haaaibal Poenorumque maaes 

catae et oppressae pondere fer- illa pareatalia. £zcitet fortuna 

ri, 8c. quod in telis crat, in cu- eorum nmbras ex Orco novis 

spidibus. his inferiis, ut iis gaudeank. At 

779. Vix illaesus manet inter non ea victoria gaudeat Pom- 
Aiioram enses. peius aut Senatns. Potiua tota 

780. Globus ia tantum denaa- Afrorum sit. — Detestetur qua- 
tur, in quantnm prima acies ex~ si, Afros etiam eute in partibus. 
terna, dum pedem refert, gyros Umbrae invisae eunt «a/eftae, 
interiores constringit. uti gente* invi$ae I, 0. et pmrtee 

783. Frangitur, coliiditur. invime II, 220. 

784. AbstuXit locus Mauro spe- 794. et' cernere etc. et ubi pul- 
ctacuium cruoris profluentis, vis sedatus cruoris copia libe- 
iapausque cadentium ; nam ca- rum ei permisit adspeetnm cam- 
davera non potuere procidero pi. Nam antea propter pulve- 
propter anguatiain loci, quemad- rem caedea videri non poterai. 



PBABSALIAfi LIB. IV. 141 

Noa tulit adflictis auimam produeere rebus, 

Aut aperare fugem: ceciditque in strage guorum, 

Impiger ad letum, et fortis virtute coacta. 

Quid uunc rostre tibi prosunt turhata, forumque, 
Uflde tribunicia plebeius nignifer arte 800 

Arma dabas popuih? quid prodita inra senatus, 
Et gener atque eoeer heilo concurrere iussi? 
Ante iaces, quam dira duces Pharaalia confert, 
Spectandumque tibi ballum civile negatum eet. 
Has urbi miserae vcatro de saoguioe poenaa 805 

Nempe datis? luitia iugulo sie arma, petentesl 
Feiix Roma quidem, eivesque habitura beatos* 
Si libertatk anperis tam cura placeret, 
Quam vindicta piacet. Libyeas, en, nobiie corpoa, 

806. Ifempe dati$ C. — V. Ferte datis. 

796. animam prodncere, rltum 802. gener atque socer etc. 

protoliere, prorogare. Pompeiua atque Caesar ad cer- 

197. De Cfirionis morte tic tanten fnter *e subeundum com- 

Caesar B. 0. II, 42. Hortatur mi»«i. Qui ut concurrerent bel- 

Curianem Cn. Domitius, praefe- lo civili, ille maximopere ope- 

ctu$ eqfHuniy eum pauci$ equtti- ram dederat, plebe excitaaea, 

bu$ ehcumnstene^ ui faga $alu- senatnique obmtendo, ot pro 

tem petat ataue ht eattra conten- Caesare dicendo. 

rfet, et se ao eo non dUcesmirum 806. arma «c. cirilia, excitata 

petUcetur. At Curio numquam a vobis. 

te, amiiio exereitUj quem a Cae- 807. Felix Roma foret, si dii 

eare fidei commitwum aeceperk, tam propensi essent ad toendos 

m eiuM eompeetnm reversurum liberiatit assertores, quam vi- 

confrmat, ataue Ha proeUans m- dentur foitse ad puniendos eot, 

tcrficitut. qui de opprimenrfa libertate co- 

800. Legitur et wrfe et orce. ntarimt. veluti hic Curionem. 
Illud Ar. et Ae. , hoc vulg. et Similis iocut ett in Taeito Hitt. 
Cort. Ara tribunitia ett: dicen- I, 3. Cf. Ann. XVI, 33. 

di facultas, quae magna fuerat 809. Libycas en etc Conttru- 

in Curione. ctio sine dubio ett: En Curie % 

801. quid vrodita iura senatus, tam nobile corpus, aves Libycas 
h. e. a te Caetari quasi vendi- pascit, nullo contectus busto. Er- 
ta. Curio enim, a Caesare ma- rant enim, qui nobile corpus 
gno aere aiieno liberatut, acer- iptum subiectum esse credunt. 
rime pro eo steterat, adversa- et Curionem appositionem , uti 
tutqae erat senatui. Deniquc a et vulgata et Cortius et ut opi- 
tenatu expultus ad Caesarem nor reliqui omnea distinguunt. 
ipte ae contuleret, erasque auxi- Nam tamenetsi supra potentes 
lium contra senatam Pompeium- fuerint commemorati vs. 806, 
que imploraverat. Idem ab in- tamen hic non magis illud con- 
ido cum Pempeio fuerat, con- aideratur a poeta, quod nobile 
traque Caesarem adeo legem ro- eorpus insepultum iacuerit,quam 
gare voluerat, ona huic impe- quod Curio idem ille, qui tan- 
riom in provincia Qallia abro- taa antea in senatu turbas bei- 
garetur. lumque civile inter primoa con- 



146 M, AHHABI LUCANI 

Pascit aves nullo contectus Cnrio busto. 816 

At tibi nos (qaando non proderit ista «ilere, 

A quibus omne aevi seniom sus fiima repeilit,) 

Digna damos, iuvenis, meritae praeconia. vitae. 

Haud alium tanta civem tulit indole Roma^ 

Aut cui pius leges deberent recta sequenti. 815 

Perdita tunc urbi nocuernnt saecula, postquam 

Ambitns, et lnxug, et opum metnenda facuitas 

Transverso mentem dubiam torrente tnlerant: 

Momentumque fuit mntatus Corio rerum, 

Gaiiornm captos spoiiis, et Caesaris auro. 82$ 

Jos licet fai iognlos nostros sibi fecerit ense 

Sulla poten8, Mariusqne ferox, et Cinna crnentns, 

Caesareaeqne domna aeriea: cui tanta potestas 

Conceasa est? Emere omnes, hic vendidit urbem. 

citarit, avea Libycas paverit; ruptus a Caesare, ad eios par- 

ideoque rerba nobile eorpus com- tes se contulit. 

matibus positis ab reliquia sunt 820. Nimirum Caeaaria awum 

seiungenda. Appositiones autem ex Gallorum ipsia spoliia fluxe- 

haud raro et a Nostro, et ab rat. 

aliis poetis elefrantissime prae- 821. Licet dominationem ia 

mittuntur. Cf. IV, 664. «tc. nosmet habnerint Sylla, Marias 9 

811. quando, simplex pro Cinna et Caessres, nemini ta- 
composito: quondoquidem. men tantom potestatis concet- 

812. a quibua factis fama sua sum fuit, quantnm Curioni, 
(h. e. fama factomm) omne Huic enim soli hoc datum fuit, 
aevi senium repellit. nt orbem renderet. Illi omnes» 

815. deberent recta $equenti, h. saltem plerique, largitionibns 

e. deberent aut debuissent, si suis urbem emerunt, sed a ple- 

semper secutus esset recta. be aut multis, non ab uno, 

81T. optim, Yirium, pollentiae. quemadmodum a Curione Cae- 

819. mutatuty postquam, cor- sar. 



JftL ANNAEI LUCANI 

PHARSALIAE 

LIBER QUINTUS. 



SUMMARIUM. 

Sub initio anmi con$ulc$ in Epiro in exercitu Pompeii eomitia ha- 
bent. — 14. Lentuhtt patree aUoquitur hortaturque ut Pompe- 
ium tubeant e$$e dneem. H quod ftt — 49. Detn rege$ y qui 
muritim mi$erant 9 Utudati. — 64. Apptue Pompeianut ccnsuUt 
oraouium Delphicum, quod diu $Uuerat. — 70. Describitur ora- 
cuhtm. — 183. Aperitur templum. Pythia dehortatur. — 140. 
Adigitur tamen ut tripoda eonscendat. — 162. Furor eam inva- 
dit. Eloquitur oraeulnm de Appio ip$o ante Pharsatieam pu- 
gnam in Euboea msuUt morituro. — 19T. Apoetrophe ad ora- 
eulum . — 208. Exit Pythia templo 9 animumque humannm reci- 
piL — 894. Apoetrophe ad Appium. — 836. interim redus es 
Hiepania Caeear, deprehendit mitites ad paeem inctinante$ 9 bd- 
tumque pertaesos, et tu m u t tu antes idcirce* — 896. Cortar inter- 
ritu$ 9 — 318. eo$ aUoquitur 9 minaturque. — 364. Mutatur mi- 
titum animut. — 373. Caeear Brundu$tum eo$ mittit ibique cla$- 
$em parare iubet. — 380. Jpse Romam it 9 retque ibi ordinat 

— 409. Inde Brundu$ium, media hieme. — 409. Conftrmat mi- 
titee. — 483. Traiicit fretum, adque Palaesten appelUt in Epi- 
ro. — 460. Dein ad Dyrrhachium castra fiunt. — 475. Caesa- 
rem moratur, ne pugna statim flat, Antoniu$ y Brundusii retictus, 
hiemeque ne eum sequeretur impeditue. — 603. Cae$ar decemit 
$oln$ Brundusium navigare, Antoniumque accersere. Ergo ad 
Htu$ it. ibi cymbam deprehendif, ehi$quc dominum Amyclam 
quenaam ex somno escitat, promi$$i$que magnis adigit y ut $e- 
eum fretum trausiiciaL Tempestae ftt. Thnet nauta. Conftrmat 
eum Caesar. — 693. Deecrimtur tempestas. Ad ltatiam appetiit 
Caeear. — 677. Redeuntem deinde $ui carpunt mitite$ x quod 
$e$e retiquerit. — 700. Tiansiiciunt Brundusio reliquae eopiae. 

— 781. Pompetue nsorem Cornetiam Lesbum dimittit, quo tuta 
$it a bello. AUoquitur eam. — 759. UUt resoondet. — 790. 
Cometia eontcendit navem. — 801. Lesbum navtgat. 

Sic alterna dncea belioruin vulnera passoi 
In Bfacetnm terras, miicens adrersa gecundis, 

1. Sic Fortoaa Caesarem rum pares, h. e. coaserYavit 
Pompeinmque, at eeeunda et utramque, ut in Macedonia pos- 
aeVersa passos, $ervavit h\ Epi- sent tantqnam athletee pares 



150 M. ANlfABI LVCAIII 

Servavit fortuna pares, Jam sparserat Aemo 

Bruma nives, gelidoqne cadens Atlantis Olympo: 

lnstabatque dies, qui dat nova nomina fastis, 5 

Quique coiit primus ducentem tempora Janum. 

Dum tamen emeriti remanet pars uitima iuris, 

Consnl uterque vagos belii per munfa Patres 

Elicit Epirnm. Peregrina ac sordida sedes 

Romanos cepit proceres: secretaqne rerum 19 

Hospe8 in externis audivit cviria tectis. 

Nam quis castra voeet tot strictas iore secures, 

Tot fasces? Docuit popuios venerabilis ordo, 

Non Magni partes, sed ftlagnura jn partibns esse. 

Ut primom moestum tenuere silentia coetum, 15 

Lentnlos exceisa sublimis sede profatur: 
Iudole si dignum Latkt, si sanguim prieco 
Mobur inest animis, non qua tettnre eoaeti^ 
Quamque procul tectis ctiptae sedetmtus ub urbis, 
Cernite: sed vestrae faciem cagnoscite turhae: 20 

Cunctaque iussuri, primum boe decemUe^ Potres, 
Quod regnis pepulisque liquet^ nos esse senatum. 
Nam, vel Hyperboreae plaustrum giaciale sub ursae, 
Vel plaga qua torrens claususque vaporibus asis 
Nee patitur noetes nec iniquos erescere soles^ 25 

Si fortuna ferat , rerum nos summa sequetur, 
Imperiumque cotnes. Tarpeia sedie perusta 
Qallorum facibm , Veioeque habitmte Camillo, 
Ittk Roma fuit, Non umquam perdUU ordo 

14. Ar. patrtM — partibu** ut et c. 

inter «e dimicare. por**. enim 12. Nam non castre profecto, 
▼oc, a re athletica deeumtura. »ed curia ▼ocanda erat ilia pa- 
Cf. IV, 710. I, 7. trum congregatio. 

4. Mlantis, gen. ufo, patro- -. __t _ ..___ _ „_*__ _*___.._. - „ . 

« vm :^ nm ____* zl____. «i:« tTTi»» !*• senatimi non e»»e a par- 

plnWli po»ito. Aeia!- antem ?%££_? 'JnZl P 

Obmoe cadnnt, h. e, occidnat, a P artlbfl8 *****»• 

III. Id. Novembr. 31, Cuncta iusturi, K o. quo- 

5. dic8, Calendae Jannariae, niam cuncta adhuc »uiU hi po- 
quibu» Consules nori magUtra- testate restra. 

tnm inennt. ___**- a> _* 

8. vagos, hic fflic dispersos, J* f* 1 »' mui*« regfo, qnae 

qnippe %lio» alii» in partilma egt ,ub 101 * U *F 1 ! U - - ******* 

copiaa curante». ut non P OMlt * din - 

9. EUch^ cooTocat. 9&. ns&e* »c iniona» creacare. 
11. Hojpc» ourta, senataiqaa- H. e. uhi semper die« noctes- 

si hoipitan» et peregriaan». que paraa »ant. 



PHAJUBALIAB MB. V. 151 

Mutato sua iura solo. Moerentia tecta 80 

Caesar habet^ vacuasque domos^ legesque silentes, 

Clausaque iustitio tristi fora. Curia sotoe 

Illa videt Paires, plena quoe urbe fugavit. 

Ordine de tanto quisquis non essulat^ hic eet. 

Jgnaroe sceierum, longaque in paoe quietoe 35 

Betlorum primus sparsit furor: emnia rursus 

Membra toeo redeunt. Bn n totis viribue orbis 

Heeperiam pensant superi: iacet hostis in undie 

Obrutus Illyricis: Libuae equatentibus. arvis 

Curio Caesarei cecidit pars magna oenatus. 40 

ToUite signay ducee: faterum impellite cursum: 

Spem vesiram praestate deisj fortunaque tantos 

Det nobis animos, quantos fugientibus koetem 

Caussa dabat. Nostrum esiausto iue clauditur anno: 

Vos, quorum flnem non eet sensura potestas, 45 

Consulite in medium^ Pairee, Magnumque iubete 

E$se ducem. Laeto nomen clamore aenatua 

Excipit: et Magao fatum patriaeque auumque 

Imposuit. Tuno jn veges populosque merentea 

Sparsus hoaoa* pelagique potena Phoebeia donit 50 

Exornata Rhodoa* gelidique iocuita iuvenUis 

Taygeti: fama ve^ovea laudantur Aihenae: 

Massiliaeque suae donator tibern Phocis. 

32. Curia Caesaris eoe sohira vete, periequimini fortunam •« 

nunc habet senatores, quos ipsa eundam. Cf. ad vs. 106. 

(sc enria) fugavit, h. e. bostes 4tSL fartumaque ec. nunc secna- 

iudicavit, quum uxbe plena ad- da. 

hae civibus esaet. 43. yuimtos etc. videlicet nt 

36 Ignarn* soeJemm, h. e. in%- abiretis Roma, ideo qnod caua- 

paratos adversus taatam andar sam eequeremini reipublicae ec- 

ciam. natuaque. 

86. ifMMrsit ae. nos. 45. Fd#, ac. patres. Nam se- 

37. membra; non ealam seaar natns est perpetoue, Consulea 
tue, eod etiam reliqai ordhiea in annam tantum. 

iam denuo redeunt huc, eeque 48. sunmque i e. eenatua fa- 

cwm eenatu conhingant. tum. 

38. Quod amUsa eat HiaMmia, 50. Phoebda, in qua praeci- 
id iam compensatnr aebis eo y pne cultas Solis floruit. — ^ o*©~ 
quod copiae nobis conflraerant a&, honoribus et immunitatibue. 
ex toto orbe terrarum. 51. iuvcntus, incolae. — Tay- 

99. /Uyricu, ubi iateriit VnJU geti y int. Lacones. ~- inculta, 

teias cmn snis in rate illa. Cf. non moliis, non inxuriosa. 

IV, 401 — 580. 53. Phocia libera deciaratur, 

40. Curio. Cf. IV, 591 — 884. ob B&asaiiiara tam fortiter a 

41. imptlUte, urgete, pnomo- partibns reipublicae etantem. 



151 V. AHHABI LUCAJH 

Tunc Sadalen, fortemqne Cotyn, fidnmqne per irmi 
Deioterum, et geHdae dominam Rbaaipolfai orae 
Colitadant: Libyamqne inbent aoctore aenata 
Sceptrifero parere Jnbee. Pro triatia fcta! 
Bn tibi, non fidae gentia digniesime regno, 
Fertunae, Ptolemaee, pndor, erimenqne deornm, 
Cingere Pellaeo prea8oa diademate erinea 
PerjnisaunL Saevnm in popaloa pner accipis enaem: 
Atqae atinam in popoloa! Donata eat regia Lagi; 
Aeeeaait Bfagni iugulue: regnumque eorori 
■reptam eat, aoceroqae nefas. 

Jam tarba aoioto 
Arma petit eoeto. Quae quum nopulique ducesque 45 
Caeibaa inceHia et caeea aorte pararent, 
Solus in ancipitea metoit deacendere Martis 
Appina eventus: finemque expromere rerom 
Sollieitat euperoa, maltoaqoe obdocta per annoa 
Deipbica fatidici reaerat penetratta Phoebi. W 

Heaperio tantum, qnanthm aubmotua Boe 
Cerdine, Parnaaua gemino petit aetbera colle, 
Mons Phoebo Bromioque sacer: coi numine mi*te> 
Deiphica Thebanae referunt trieterica Beccbae. 
Hoe solom fluctu terraa mergente cacumen 16 

Emicuit, pontoqne foit diacrlmen et aatria. 

71. eubmotue C. a. b. c. d. — V. MBMtut. 
76. Emkuit C. a. c. ~ V. Emimuti. 

64. Eouites ex Tbraeia qain- 68. eorori^ Cleepatrae, ea se- 

gentos dederat Cotys rex, fili- natus consulto. 

umque miserat Sadalem, nt 64. eoeeroque nefae L e. Cae- 

Ceee. B. C. m. narrai. sari ereptum, nt ipso intcrime- 

56. Rhaeipolis, aliia Rhasci- rct Pompeium. 

polis , Rhascupolis ant Rhescu- 66. soluto coctu, tolnta coucio- 

poris dictus, praeerat parti ter- ne senatus. — Quae euum etc. 

rae Thraciae frigidioris. Dnm reliqui dnoas popnlifao 

60. PeUaeo, h. e. Alexandri- arma ita parabant, nt omaiaca- 

no, h. e. Aeryptiaeo. Pellaous ani ineerto incertaeqiie forfeft- 

enhn Alexaiider, a Pella dietns. nae relinquerent, selus Apnius 

Cui sneeossit in Aegypto Pto- certiom doos auspicia fiagitat, 

lemaeus Lagi, a quo reliqui Delphieumque adue eraculnm 

Ptolomaei deductl sunt, Cerau- decernit. 

uus, Philadelphus, Euerjretee, 73. cui sc. monti, h. o. inquo 

Philopator, Epiphanes, Pbilo- monte, rtferunt tneteriem Del- 

metor, et alter Eaerzetes e. Phy- pktca, i. e. tertio quoque enne 

scea,Iiethurus; dentque Auletee, sacra celebrant — misto numi- 

qui huiua Ptolemaei, qoiPompe- *o, al. uomtne, h. o. ita ut cum 

fcun iatorfocit, fuit pater. Cf. Baccho simal Apollinem coio- 

Strabo 1. XVII. brent. 



PHAR6ALIAE HB. V. 153 

Ta quoque vix summam seductus ab aeqaore rapem 
Extuleras, nnoque iugo, Parnase, latebas. 
Ultor ibi expulsae, premeret quum viscera partus, 
Matrfe, adhuc rudibus Paean Pythona sagittis 80 

Explicuit, quum regna Themia tripodaaque tcneret 
Ut vidit Paean vastos teliuris hiatus 
Divinam spirare fidem, ventosque loquaces 
Exhaiare solum, sacris se condidit antris, 
Incubuitque adyto, vates ibi factos, Apollo. 85 

Quia latet hic supernm? quod numen ab aethere 

pressum 
Dignatur caecas inclosum habitare csvernas? 
Quis terram coeli patitur deus, onmia cursus 
Aeterni secreta tenens, mundique futuri 
Conscius, ac populis sese proferre paratus, 00 

Contadusque ferens hominom, magnusque potensqoe, 
8ive canit fatum, seu, quod iubet ille canendo, 
Fit fatum? Forsan terris inserta regendis, 
Aere libratum vacuo quae sustinet orbem, 
Totius pars magna Jovis, Cirrhaea per antra 06 

Exit, et aetherio trahitur connexa Tonanti. 
Hoc obi virgineo conceptum est pectore numen, 
Humanam feriens animam sonat, oraque vatis 
Solvit, ceu Sicuius flammis urgentibus Aetnam 
Undat apex: Campana fremens ceu saxa vaporat 100 

T9. premeret Ar. Ae. a. c. d. — V. premerent, 

91. Ar. hominum. — V. C. hotninis. 

92. tUe Ar. Ae. C. a. b. d. — V. ipse. 

77. TVt quoque etc. h. e. Sed 86. preuum, delapsom. 
taatum fuit illnd diluviura, ut gg. ^n^ e tc. fata, seriemqite 

Pamaaus quoque ipae nonniei e t ordinem caotaram tenent. 
rammo cacomme, et nonnisi 00 w~mm- «.**. w».:**».. n-i 
«ao, «uineret, altero pariter * *w *. r«ta D* 

^JaT SjT^j?' • * *o «tt«« »pWt«w «eternf, qni per 

79. IbiApollo interemeratPy- omllem , nlnlldnm permanat, h. 

tko» ««pentem, ,ni iwh- • }ovU et & twhitllr , « pi _ 

^LJSS. w ™ E2? coniunctu» maneat cum aethere. 
premerentar, n. e. quum pan- ^ . 

tura eeeefc ^- Stculus apex, n. e. lpsine 

81. Erplicuit, h. c. proetravit Aetnae cacninen. 

humum. €f. IV, 629. — Taemtt. 100. Campana etc. aut nti 

Cf. Aeeehyli Enm. init. et Ov. Typhoeu» eub Inarime prope 

Met. I, 831. Campaniam saxa Campana oia- 

83. ftdem, auspicia divina cer* culatur. Inarime, qnae et Ischia 

taqae quasl promittere. Cf. ve. dicitur et Aenaria, prope Pro- 

149. chytam. V. Virg. 9, 716. 



154 M. AHNABI fcUCASl 

Conditus lnarimes aeterna raole Typhoeus. 

Hoc tamen expoaitum cunctis nulliqoe negatum 
Nnmen ab huniani aolum se labe fureris 
Vindicat. Haud iilk tacito mala veta susurro 
Concipiunt. Nam, fixa canens mutandaque nulli v ltt 

Mortaies optare vetat: iustisque benigaus 
Saepe dedit sedem totas mutantibus urbea* 
Ut Tyriis: dedit iUe minas impeiiere belii, 
Vt Salaminiacum meminit mare: sustulit ira» 
TeUnris sterilis, monstreio fine: resolvit 119 

Aera tabificum. Non ulio saecula dono 
Nostra carent maiore deum, quam Delphica sedes 
Quod siluit, postquam reges Umuere futura, 
Et superos vetuere loquL Nee, voce iiegnta, 
Cirrhaeae moerent vates; tempiique fruuntur 116 

Justitio. Nam si qua deus sub pectora vetfcit, 
Numinis aut poeaa est mors immatura recepU» 
Ant pretium: quippe stimuio flgctuque furorjs 
Compages humana labat, pulsusque deorum 
Concutiunt fragiles animas. Sie tempore ioogo 1S9 

Immotos tripodas vastaeque siientia rupis 
Appius Hesperii scrutator ad ultima faii 

107. totas Ar. Ae. — C. notas ct in c. totas lcgitur prinaa t ia 
membr. rasa. 

103. ab humani etc. non ad- rannicae potestatis. Sio enim 

mittit vota humana et iniusta. accipiendnm v., nt alibi regna, 

106. iustisque benignus, h, e. ll *- voce negata. Hec idoo 

et deus ille , qui benignns est moerent Pythiae , quod vetitae 

erga homine* instos puraeque «•»* loqm aut no» eonsulnntar. 

monftU, saepe sedem, qna h*bi- n & ^«n 8 * 4™ etr Nam 

tareot, assignavit quaerentibua, qua**u«iqii« lllo munere funge- 

qui cuperent suas sedes *e- btftur, plerumquc immaturaia**- 

tinquere. Tttrw, oui terrae ** obibat, aut poenam ant pre- 

motu vexati, Sidona ErvumqtM, tium mortem existimaa*, proei 

et Gades condiderunt Cf. Ffin. »»t cupida entt vitae, a«t uor- 

V, 19. Diod. Sic. 25, 2. **** «ummum bonum mm indr- 

108, nUnas impeMere MV, (ut ^\^^^^Ccl^ 

va, 4L faie+um ImpeUite cnrmm,) T£ u !*f ^ 1 *»™*** *» «••* 

h. e. fortiter et ultro beHumfa- {^^L ±nfnr n^^ #w; i 

cere contra hostes. , £ ^HoZ^^ ^ 

110. mofwtmto Jine, monstrata uUinxa, suppleo: edenda ormmim. 

ratione, gua, finis posset fieri Sotlicitat Appius, serutetov He- 

steniitati , uostiis offerenitis, aperii fati, tripodas et rupes ad 

aut ptaculis matUuendis. v&thn* ovacula eloquenda, Nam 

113. tegeSy l e. dommi, ey- posthac peeiitus siluere. 



veri 130 



PHAB8ALIAB LIB. V. 155 

Sollicitat. Jusub sedes laxare verendas 
Antistes, pavidamque deis immittere vatem, 
Castalios circum letioes nemefumque recessus 125 

Pbemonoen errore vegam curiaque vaeantcm 
Corripuit, cogitque fores irrumpere tempii. 
Limine terrifico metnene consistere Phoebas, 
Abaterrere dncem noscendi ardore future 
Cassa fraude parat. Quid spes, ait, improba 
Jfc, Romane, trahit? Muto Parnasus kUUu 
Conticuit^ pressitfue deum: %eu spkitus istas 
DestUmt fauces^ munHgue in devia versum 
Dusit iter: seu % barbariea quum Utmpade Pytkon 
Jrsiti in immensas eineres abiere eavernas^ 135 

Bt Phoebi tenuere viam: seu sponte deorum 
Cirrha sUet % fatique sat est arcana futuri 
Carmine longaevae vobis eammissa Sibyllae: 
Seu Paean^ eaUtus templis arcere nocentes % 
Ora quibus eofoat, nostro non invenit aevo. 140 

Virginei patnere doii, feeitque negatis 

129. futura Ar. C. a. b. c. d. — V. Ae. futuri. 

138. Conatr. et satis est, vobis eommissa esse arcana fati futuri 
carmine lengaevae SibflUte. Sed earmma babent C. a. b. c. d. II- 
lycinos autem: farique sal eet areana futuri Carmina umgaevan, 
«este commissa, SibyUae. Verum arcana comwUtuntur, non carmi- 
aa. — Noatram habet V. Ar. Ae. 

128. lasare, aporire templura. caveroaai illam prolapsi sunt 

194. deis imudttere, in templum cinerea , et Ph. tenuere viam , et 

inuarfttere. obstruxere yiam illi apiritui di- 

127. cerrtpuJS ae. eaeerdoa Ap- vino, impediveruntque, ne erum- 

pii raaafft. peret. 

132. jtftesit, obruit dmnam 137. fatique etc. , et satis eet, 
viaa, cniue inetinota edebftntnr arcana fuUnri vobis ceminisea e#- 
eraeula. Vel dietum puta pro; ae in carmine loogaevae Sibyl- 
tnpprcisit , ut \% 521. Vide ln- lae. Sic sine dubio iocus inter- 
dicem in v. Shnpticia. pretandua. Quod enim pierique 

133. devia. Sic Marcianua Ca- edd. Carmina habent , id ex 
peUa I. de Apollinis ex Phoci- emendatione ortum propter igno* 
de #eeeesu: heet inde qnoque ad rantiam constractionis , quum 
Jmdici montis seeretum obumbra- fete omnes y. commissa pro me- 
tumque seopulum nube perpstua ro porticipio haberent, nemini, 
nesterius migrasse perhibebant praeter scholiastam antiquum, 

134. barbarica. Intelligunt de ln mentem veniret, dictum ease 
Delphis a Brenno altero incen- poase pro: commissa esse. 
sis. Verum et poet eiua temno- 139* nocentes, facinorosoa. 
ra oraeula Deiphis sunt edita. 140. non invsnU ac. aaeerdotea 
Seilicet novissirac a Thracibna pura mente praeditaa. 
fuerant incenai. 141. ne^otts numinibuSf h. e. 

185. m immemsas emmnas 9 in quamquam numina eaaent naga- 



156 M. AHNASI LUCANI 

Numinibua metua ipse fidem. Tum tofta priores 

Stringit vitta comaa, crineaque in terga tolntoi 

Candida Phocaica complectitiir infhla lauro. 

Haerentem dubiamqne premena in templa sacerdoa 145 

Impolit. Illa, paTena adyti penetrale remoti 

Fatidicnm, prima templorum in parte reaiaflt, 

Atque, deum simulana, 8ub pectore ficta quieto 

Verba refert, nnilo confuaae murmure vocia 

In8tinctam aacro mentem testata fnrore, 1M 

Haud aeque laesura ducem, cui falaa canebat, 

Quam tripodaa, Fhoebique fidem. Non rupta trementi 

Verba 8ouo, nec vox antri complere capacia 

Sufficien8 spatium, nulloque horrore comarum 

Excussae laurua, immotaque culmina templi, 166 

Securuiqque nemua, veritam se credere Phoebo 

Prodiderant* Sentit tripodas cessare, furensque 

Appius: Et nobis merUas dabis, impia, poenas, 

Et superis, quos fingis, ait, nisi mergeris antris y 

Deque orbis trepidi tanto consuUa tumultu 160 

Desinis ipsa loqui. Tandem conterrita virgo 

Confngit ad tripodas, vastisqne abducta cavernts 

Haesit, et insueto concepit pectore numen, 

Qood non exhaustae per tot iam saecula rupia 

Spiritus inges8it vati: tandemqne potitus 186 

Pectore Cirrhaeo, non umquam pienior artus 

Phoebados irrupit Paean: mentemque priorem 

ta vel hic a tacerdote, vel 154. Nec vox erat tatU alU; 

omnino a diit. non horrehanft ei comac, non 

142. fidem, h. e. extortit ora- tremebat templum, nec turbeJnm 

cnlnm. Namjftfet et alibi apud erat nemua curea templnm; ea 

Nottrum praetagia significat, ut antem omnia prodebant, illam 

I, 523. et snpra vt. 83. — Tunc rereri ee credero Phoebo, h. ef 

torta pr. , tunc coacta cst orna- illam nolle denm in tnnm pe- 

tnm tacrum indaere, vitta co- ctnt immittere. 

mat stringere, et crines infnla ^ mmt . _ . 

complecti 157 - tnp *** &*****§ h. e.nea 

145. 9aierdo8, antistes. »*»» tripodae, nnllnm ntnm i*e- 

146. IUa pavens. NoluitPhoe- « eorum, ot ager cettat, f. e. 
bat cortinam inscendere nec in- *• nott colitnr. 

teriu» adytum adire. l60 D ^, etc ^ ^ 

148. pectore qmeto, quod non contldei|tioiw te noblt do f^ 

Ycrecommotum erat deo. oana orbem terramm bd- 

151. laeeura, h. e. eaqne^ frau- f digiidioqiie ipta loqni desl- 

de pariter Appium laedebat at- ni ^ * Jj* ^j 

-ne denm iptnm, fdjMm j {„ invento nan deL ^ 

fuittet, ti licuittet illi eam per- r ' 

teqni. 168. Aoeut, maaait OL 



PHAKSALIAE LIB. V. 15? 

Eipulit, atque hominem toto eibi cedere iuaait 

Peetore. Bacchatur demens aliena per antnun 

Colla ferens, vittaaque dei Fhoebeaqae serta 170 

Brectis diecuaea comis, per inania tempii 

Aocipiti cervice rotat, apargitque vaganti 

Obatantea tripodaa^ magnoque exaeetuat igne, 

Iratom te, Phoebe, ferens. Nec verbere solo 

Uteria et stimuiig, flammaaqae in viscera raergis: 175 

Accipit et fraenos: nec tantam prodere vati, 

Qaantum ecire, licet. Venit aetas omnis in nnam 

Congeriem: miseramque premnnt tot saecala pectos. 

Tanta patet rerom seriea, atque omne futurum 

Nititar in lucem: vocemque petentia fata 180 

Loctantur: non prima diea, non uitima mundi, 

Non modus Oceani, numerua non deerat arenae. 

Taiia in Enboico vatee Cnmana receasu, 

Indignata auum multis aervire furorem 

Gentibua, ez tanta latorum strage auperba 185 

Excerpsit Romana manu. Sic plena laborat 

Phemonoe Phoebo, dum te v conaultor operti 

Caataiia teilore dei, vix invenit, Appi, 

Inter fata diu quaerens tam magna latentem, 

Spomea tunc primam rabiea veaana per ora 100 

Effluit r et gemitue, e| anhelo clara meatu 

Bfarmura: tunc moeatua vaetis ululatua in antria, 

Extremaeque sonaut, domita iam virgine, vocea: 

Effugis ingentes y tanti discriminis espers^ 

Bellorum, o Romane, tninas: solusque quietem 105 

EuboM vasta lateris eonvaUe tenebis. 

175. Sie Ae. optime. Item Ar. nisi quod habet «ttmufos.^ — 
flammasqms a. b. c. — V. flammas, puncto post mergis potito. 
Opponnntur antem frena atimulis flammisque. 

196. o Rom. Ar. Ae. — Reliqui o omUerant. 

100« aliena eolla y quaai non nos a te patitur; non enim 

sua, aed dei et a deo mota. omnia ei eloqui licet. 

171. di$eu$$a f h. e. poatquam 177. aetas — naecula sc. fu- 

discuseerat vittam corcnamqne, tura. 

ereetia comia; nt II, 836. cine- 103. domita «c. ab deo, laasa- 

retqe* mge$ta $epulchrij nbi vi- ta. — extremae; bic qnoqne ad- 

im m\ Ct IX, 173. X, 84. iectivnm occupat locum adver- 

ITSL $pargit\ proaternit — e«- bii extremo, po$tremo 9 denique, 

ganU se. afbi. ut IV, 654. iantos pro tantum. 

174. katmm^ concitatnm. — 196. De hoc oraculo cf. Oros. 

fsrmut intra ae habena. hiat adv. Pag. VI, 15. Salisb. 

176. 8ed Pythias etiam fre- II, 97. 



158 N. A5NABI liVCAHI 

Caetera 8uppreaeit, fauoesqae obetroxit Apollo. 

Custodes tripodes faterwn, areanaque mundi, 
Tuque potens veri Paean, nuituniqne futuri 
A superis celate diem, suprema ruentia 2f0 

Imperii, caesosque doeea, et funera regura, 
Et tot in Hesperio eoliapsas sanguine gentea 
Cur aperire times? An nondum nuraiua tantnm 
Decrevere nefaal et adhuo dubitantibua aatria 
Pompeii damnare caput, tot fata tenentur? SM 

Vindicis an giadii facinus, poenasqne furoris, 
Regnaque ad ultores iternm redenntia Bratoa, 
Ut peragat fortuna, taeea? 

Tunc pectore vatfe 
Impactae cesaere forea, expnlsaque templia 
Prosiluit Perstat rabiea? nec cuncta locutae, SM 

Quem non emisit, superest deos. Ula feroeee 
Torqnet adhuc oculos, totoque vagantia eoeio 
Lumina, nunc vnltu pavido, nune torva minaci: 
Stat numqnam faciea: rubor igneus inflcit era, 
Liventesque genaa: nec, qui aoiet esse timenti, 215 

Terribilis sed pallor inest: neo fessa quieaeunt 
Corda; sed, ut tnmidua Boreae post fkmina pontua 
Rauca gemit, sic muta ievant suspiria vatero. 
Dumque a luce sacra, qua vidit lata, refertur 
Ad vuigare iubar, mediae venere tenebrae. 



906. furori» Ae. C. a. b. c. Ia Ar. hic veraua ascidit. — f . 
furorum. 

209. expuUaque Ar. Ae. a. b. c — T. ejclusaque. C. escmuaqu*. 

210. locutae C. et Ar. b. habent locuta. — V. Ae. locaUt eW. 

211. illa Ar. Ae. ->- V. C. ille. 

918. muta C. et c. in margiae. — V. mrnUa. 

199. et tu, Paean, qoi vera dfa». — furorie, h. e. balM ct» 
cernu, cuiqne superi omnia fu- vflis. 

turi temporis fata recludunt. 208. Tunc Phemonoe eropit 

Sab Paeane autem hic int. ora- ex tempio, impadsaefoa poctore 

culura Delpfcicnm. fores aperoit sibivi, et a dee 

201. regum, dominoram, ut JP"et expulsa prosihrit foras. 
Pompeii, Caesaris, Antonii. Describitar eina statue. 

202. sanguine, bello. «*•• "f e ' c ' \ *i*3T* m 
^. , 8 ' . . ' ,. no" omnia eleenta faeraft. 

auo. damnare, eutio addieere. 213. Torva snnt loaaiaa bobc 

— tenentur, adhuc retinenftnr. p8T enti« iraiie minantie. 

200. An ideo taees, ne irape- 220. mediae sc. intar atetm 
dfetttr oltio ner Brtitum Tenta- furoris divini et ^ "~~~ 
ra. JBina emm est vindex gta- tis humanae. 



PHARSALIAB MB. Y. 159 

lminiait Stygiam Paean in rteeera Lcthen, 

Quae raperet secreta deom. Tunc pectore veruni 

Fagit, et ad Phoebi tripodaa rediere fbtora: 

Vbque refecta cadit. 

Nec te vicinia leti 

Territat, ambiguie frustratom sortibus, Appi: 225 

Jure eed incerto mondi, subeidere regnum 

Chalcidos Euboicae, vana ape rspte, parabas. 

Hco demens, nulhim beili sentire fragorero, 

Tot mundi caruisse malis, praestare deerom 

Exoepta quis raorte potest? Secreta teneWa 2S0 

Litoris Euboici, memoraudo condite busto, 

Qua maria angustat fances saxosa Carystos, 

Bt tumidie infeeta colit qua nomina Rhammia, 

Arctatus rapido fervet qua gorgite ponto*, 

Enriposque trahit, cursum mutantibos undis, 235 

Chalcidicas poppes ad iniquam classibus Aolim. 

Interea domitis Caesar remeabat Iberis, 
Vktrices aquiias alium iaturoa in orbem: 
Quum prope fatorom tantos per prospera corens 
Avertere dej. Nulio nam Marte snbactus, 240 

Intra castroran timnit tentoria doctor 
Perdere successus ecelerum: qoum paene fideles 
Per tot belia manus, satiatae sanguine, tandem 
Destituere docem: seu moesto classica paullum 
Intermisea eono, ciaoeoeqoe et frigidus ensis 245 

Expulerat belii furias: seu praemia miies 



rapere^ ab ea aaferret ut subtedit aduUer devktam 

VA.Vixauere/ectacadit,^ "^ ^^JLtmTiu^t 
eidit humum, atatun ubi ien- ™' * ttm,dw >. - °F**» *"*»- 

. ^: «SuTS «.««- ^Z^IaZ^ mbus. — numtna, lot Nemesin, 
•us ei refcctt sunt quemadmo- * m templura . 

t^^^^t^jfiTS 2V> curtun? mutantibu* undis. 

te cogitandum. ve * ., ^^ ^.^ 

226. iure nrnndi ineerto, qunm 236. iniquam, vel propter eam 

adhnc igaoraretur, qois eeset ipcam eaassam, quod refiuum 

doBtinaturtM. — tubsider* nara- ibi totiea aaare. 
bae regnum Eub. SulpicR» ma- 240. otwrtere, in peius paene 

le ad subeidere: „sappo«itum iri convertere tam prosperam fato~ 

tibi." Faraabins: „Sibi subii- rum cursum. 
cere, invadere dolo, iipetyev- 242. acelerum, belli civilis* — 

av. u Atqne alc recte, opinoc, paene coniongo cum deantuere. 



160 M. ATOABI fcUCAHI 

Dum maiora petit, damnat caussamque ducemque, 

Bt scelere imbutos etiamnnnc veuditat enses. 

Haad magis expertos discrimine Caesar in ullo est, 

Quam non e stabili, tremaio sed culmine cancta 250 

Despiceret, staretqae super titubantia fultus: 

Tot raptis trancoa manibus, gladioque relictus 

Paene sao , qai tot gentes in bella trahebat, 

Scit non esse ducia strictoa, aed militis, enses. 

Non pavidum iam murmor erat, nec pectore tecto 255 

Ira laten8: nam quae dubias eonstrjngere mentea 

Caossa soiet, dum quisque pavet, quibus ipse timori est, 

Seque putat solum regnorum iniusta gravari, 

Haad retinet. Quippe ipsa metus exsolverat audax 

Turba suos. Quidquid multis peccatur, inaltum est. 200 

Bffudere minas: Liceat discedere Y Caesar^ 

A rabie scelerum. Quaeris terraque marique 

His ferrum iuguUs^ animasque effundere tiles 

Quolibet hoste paras. Partem tibi GalUa nostri 

Eripuit: partem duris Hispania beUis: 205 

Pars iacet Hesperia: totoque esercitus orbe 

Te vincente periU Terris fudisse cruorem 

Quid iuvai Arctois, Rhodano Rhenoque eubactist 

Tot miki pro bellis belhun civile dedisti. 

Cepimus expulso patriae quum tecta senatu % 270 

Quos hominum, vel quos Ucuit spoliare deorumf 

Imus in onine nefas, manibus ferroque nocentes. 



947. fnatora, «c. quara quae 255. Sensus breviter: Nam 
apud Caesarem nacti erant aat non retinet eos timor dueie. 
aperare potersnt. 25T. quibus, Tidelicet dncibos. 

948. vendiiaty Tendere cupit, — m pavst «c. eo«, L o. duces, 
fortas«e Pompeio. qmbns potiua tp«e eat timendus. 

950. tremulo, nutante. Nio JS&iTrJSE^t!^ 
hntte Caoaar mehr erfahren, ISS^h^^^SX 
Ton welcher nicht «ichern, «on- Z^'J£Z ^SL Ft 
dorn «chwankenden Hohe her- *?\T **&*"»* •*»«*** ■• «• 
ab er alle, untor «ich «ah. °* ™M**«***> qm per 

.- T\ V . . w* n *«*i aunt aummum lmpe- 

951. fultus^ lmpositua, quaai r?nm 

statna in basl 260. turba essolverat metus, 

259. Tot raptis truncus m. militea metnm exuerant 

Vidolieet Caeaar comparatnr 969. quaeris his ferrum iugu- 

trunco, ablatia oi manibue mi- li$ , lu o. nihil aliud efficia, ni- 

litnm auornm. «i «t aoa ingulemur. 

953. suo sc. «oli. 979. Nocentea «nmua manibna 

954. Intelligit, non a dnce ot ferro, quibus gerimus bellum 
pendero, «ed a. milUe, rcm ge- ciTilo; at pii tamon «umua ea- 
rendam. tenus, quatenua panperea. 



PHAMALIAB LIB. T. 161 

Paupertate pU. Fhti* quis quaeritur armist 

Quid satis est, si Boma parumt Jam respice canos, 

hwaiidasque manus^ et inanes eeme lacertos* 275 

tJsus abtt vitae^ betiis eansumsimus aevum: 

Ad mortem dimitte senes. En % improba votal 

Non duro liceat morientia cespite membra 

Fsnere n non anima glebam fugiente ferire, 

Atque oeuios morti elausuram quaerere destram^ 280 

Comugis illabi lacrgmis % unique paratum 

8dre rogunu Lieeat morbis finire senectam. 

SU praeter gladios aliquod sub Caesare fatmn. 

Quid, velut ignaros aa quae portenta paremur % 

Spe trahist Usque adeo soli cwilibus armis 285 

Nesdmus cuius seeteris sit maxima merces? 

NU actum est bellis % si nondum comperit % istae 

Omnia posse manus. Nee fas nee vincula ktris 

Boc audere vetant. Bheni miki Caesar in undie 

Dus erat, kie socius. Fadnus quos inquinat % aequai. 290 

Adde, quod ingrato meritorum iudice virtus 

Nostra perit. Qpidqwd gerimus, fortuna vocatur. 

Nos fatum sdat esse suunu JAeet onme deorum 

Obeeqmum speres: irato mHite^ Caesar % 

Pas erit. Haee fatua, totie dieeurrere castrb 225 

Coeperat, infeetoque ducem depoecere vultu* 

Sic eat, o euperil quando pietaaque fidesque 
Deatituuut, moreeque maloa aperare relictam eeft, 

979. gUban Ar. Ae. C. — V. galeam. 

277« En iwtproba vota\ ironice. 280. etorfi, i. e. morientt 

Seneuct Tidc euum parom sit, »1. Ab initio Tenna supplea- 

qued petimus. Petima., ut li- tn,. Sed Ueeat. — uniaue; nam 

ceet imbia domi meri, apud no- i n militia plnribua unua regue 

atroa. ^ erigebatnr. 

2». cespite, h. e. in caatne, ^ pcrtenta, nt nlibi fnoiitfre, 

m. non anima glebam fugi- l < € * ****** *« m «** M »; 

enU ferire, h. e, liceat nobis lta „ ^ 85 - P*V* **«> etc - Oblique 

mori, nt ne eepite terram nu- Caesan mortem minantnr. 

dam (in castris) feriemus. Qaod 286. euiue •celertf, Tidelicet 

Corttos animam de sangnine in- interfecti ducis. 

tellexit, qui efflnena gajeom (sic 288. i$ta$ numus, h. e. nostrae 

enim legit in ed. maiore pro manos, manus miiitum. 

gUbam) feriat, pcr mibi ine- 297. Sie eat 9 sic fiat. II, 804. 

ptnm hoc loco Tidetur, ututali- 298. desiituunt, nos reliqnere. 

m pita et anima occnrrat pro — moree maloe tperore, h. e. et 

aanCTJno, enemadmodnm aupra qnnndo nnica epes reiicta ett in 

ridimae» OC III» HL moribua malia, h. e. in discor- 

11 



162 M. ANKAEl IiVCAKI 

Finem civili faciat discordia bello. 

Quem non ille ducem potuit ftenrere ftumuituel 

FaU ted ia praeceps soliftus demifttere Caesar, 

Fortunamque suam per summa pericula gaudens 

Exercere, venit: nec, dum desaeviaft ira, 

Exipectaft: medioa properat ftenftare furores. 

Non illia urbea spoliandaque ftempla negasset, 

Tarpeiamque Jovis sedem, matresque senatua, 

Fasauraaque infanda nurus. Vult omnia certe 

A ae saeva peti, vult praemia Martis amari: 

Miliftis indomifti ftanftum mens sana ftimetur. 

Non pudet hen, Caesar, soli ftibi beila placere Slt 

Jam manibua damnafta ftuia? hot anfte pigebit 

Sanguinisl his ferri grave ius eriftl ipse per omne 

Fasque nefasque rues? Lsssare, eft disce aine armia 

Posae pafti: liceaft sederum ftib) ponere finem. 

Saeve, quid insequerisl quid iam nolentibua inataa? 31S 

Bellum te civiie fugit. Stetit aggere fulti 

Cespitis, fntrepidua vultu, meruitque timeri 

Non metuena: atque haec ira dictante profatur: 

Qui modo in absentem vultu destraque fisreba$\ 
Miles, habes nudum promtumque ad vulnera peetus. SSO 
Hic fuge y ei bellifims placet^ enee reUcto* 
Detegit imbelles animos nil fortiter auea 
SeditiO) tantumque fugam meditata iuventus^ 
Ae ducis invicti rebus lassata secundie. 
Vadite, meque meis ad beUa reUnquite fatis: Stt 

Jnvenient haec arma manus^ vobisque repuUis 

807. eerte C. a. eft fere b. — V. Caesar. 
316. aggere fulti c. Ar. Ae. c. d. atque Sulp. int h* leos ean- 
nestt et ceeptUbue eongeeto. Becte. — a. b. futto. — V. C. fultu*. 



., dum obsequium nou prae- cespite; de qua io cf. Lipstaai 

atatur daci. ad Tacit. Ann. I, ia et Bem. 

801. in praeeep* demittere, h. ad Staft. Theb. ¥11,874. Lectic- 

e. audacter illisoccurrere; qna- nem fulH ftuenftur taafum neu 

si in arenam faftis demissis, omnes codicee et editionea an- 

eum iia InctarL tiquae. Cortius: futiu*, *x ts. 

811. manibus, mllitibui. — <m- 951. Sed JutH est* exstruefti ce- 

te> quam te. spitis. Cf. 516. Sulpieiuai in le- 

313. ferri ws grave erU 9 hi co endaenfti et cespiftibua cea- 

gravabuntur ferro civili pu- gesfto. 

gnare. 819. aheeutem sc ne. 

814. paU se. te existere. 821. Hie e*$e relicto, h. e> in 

810. SteUt etc. Sditum erat pecftore meo. — fuge; tataqmaat 

ia eastiis exsftrui tribunal ex fjgaavos compellat nac voee* 



raAMALIAE UB. V 163 

Tot reddet Fortuna viros^ quot tela vaeabunt. 

Jhme fugam Magni tanta cum elasse sequuntur 

Hesperiae gentes, nobis vietoria turbam 

Non dabit) impuUi tantum quae praemia belii 330 

Auferat et, vestri rapta mereede laboris^ 

Lauriferos nullo comitetur vulnere currus? 

Ves despecta^ senes^ eshaustaque sanguine turba 

Cemetis nostros iam plebs JSomana triumphos. 

Caesaris an cursus vestrae sentire putatis 335 

Damnum posse fugaet veluti^ si cuncta minentur 

Flumina, quos ndseent pelago, subdueere fontes^ 

Nen magis ablatis umquam descenderet aequor % 

Quam nunc crescU^ aquis* An vos momenta putatis 

Vtta dedisse mihi? Numquam sic cura deorum 340 

Se premit, ut vestrae marti vestraeque saluti 

Fata vacent. Procerum motus haec cuncta sequuntur. 

Humanum paucis vivit genus. Orbis Iberi 

Horror et Arctoi nostro sub nomine miles^ 

Pompeio certe fugeres duce. Fortis in armis 545 

Caesareis Labiews erat: ntaic, transfuga vilis % 

Cum duce praelato terras atque aequora lustrat. 

Nec melior ndhi vestra fides^ si bella nec hoste 

Nec duce me geritis. Quisquis mea signa relinquit % 

Nee Pompeianis tradit sua partibu* arma, 350 

Hic numquam vuh esse meus. Sunt ista profecto 

Curae castra deis* qui me committere tantis 

Non nisi mutato voluerunt miUte bellis. 

839. deepecta Ar. d. — Y. C. Ae. defccta. 
338. descenderet Ar. C. a. b. d. — V. dccresceret. Ae. decreverit 
349. reUnquit V. Ar. Ae. — C. a. c. d. reUnquent. b. reUnquet. 
960. C Nau Pomp. ut a. c. 

837. reddet ae, mihi tantum, potentibat «ue. Eat au~ 

930. impnUi Umtum beUi 9 in *»» dativua caaoe. 

«o nenniri uno quari adbuc ^ 44 - v *«» •«* fmshfl me dnce 

bnpulsu opuc erit, quo praemia ho *™* •*• ^^ et ^. rct01 » 

aaferaat. 0UD Pompeio eerte fufferetit. 

^«admodoin .unc Tn crScit, ^m"7™Zt^ - S? T 

jim omnia flnmina in illnd in- ^* ™ 111 i p iTlJT ' 

«iww viwim «iuhub» u««u«uMi ^ haec, h. e. raea caetra. 

■■■**• 363. Felicem «e praedicat, 

341. ae fN-eaift, cura deorum q U od permutato milite bellum 

anmquam adeo ie demittit et ad § it ge«turu», oroicria veterania, 

▼ilia de ic e ndtt , ut Tobia vacet ouihua nulla praemia sint «atie- 

343» pmtiit bw e. preceribtu fuctura, acceptiaque tironibua. 



164 M. ANHABI LUCAltt 

Heu, gtsantum Fortuna kumeris iam pendere feseis 

Amolitur onus! sperantes omnia destras 

JBsarmare datur, quibus hie non sufficit orbis. 

Jam certe miki betla geram: discedite castris^ 

Tradite nostra vbris ignavi signa Quirites. 

At paueoS) quibus haee rabies auctoribus arsit % 

Non Caesar, sed poena tenet. Frocumbite terra\ S0O 

Infidumque caput feriendaque tendite coUUu 

Bt tu % quo nolo stabunt iam robore castra\ 

Tvro rudis % specta peenas % et disce fertre y 

Disce mori. Tremuit aaera sub Toce minsntis 

Vulgus iners: nnnmque caput ttm magna iarentu ttt 

Privatum factura timet: Telut ensibns ipsis 

Imperet, invito moturns miiite ferrum. 

Ipse pavet, ne tela aibi dextraeque negentmr 

Ad scelus hoc Caesar: Ticit patientia saevi 

Spem dncis , et iugulos, non tantum praeatitlt enses. tlt 

Nil magis, adsuetas sceleri qnam perdere mentes, 

Atque perire timet; tam diro foederls ictu 

Parta quiea, poenaque redit placata iuyentus. 

860. Ar. Ae. a. b. e. d. Una. — V. C. ferro*. 

865. omnto, h. e. praemia ram- 871. Utat specfosa sit Beat- 

ma. — dextrasj h. e. veteraaos. leii coaiecfora, qni fto Umet 

860. eearmare datur 9 h. e. di- reponi iabet tenet 9 i. e. affeit, 

mittere licet. — quibus jtfc'ctc. obligat, obstriogit meutes see- 

qoibus si totum hanc orbem lar- leri e*««etae nfliu magis, q»™ 

giar. non sim satufaetarns. perdere (h. e. supplieium sa- 

800. tenet, I. e. hic retineb.t. X^^jSituS 
Disccdite, ait, reterani; «oU £3" ^LSmVTLmTSLZ 
remaaebunt bic auctores seditio- S^ttTflaiX £5£ 

^ l?*™ U \ *°**" deBt «»»e momenti debebat, Teteie- 

808. dttee /erire, duos ston, &0 s in castris rctinori, quippe 

disce quomodo poeaae auman- Mra etos sceleribus. Ad Tetta 

tar, et quomodo dentar. g^ ^^^ «apple msntst accu- 

800. privatum factura, cui fa- satiro sobiectL perhe aotem est: 

cile fuisset, ez metuendo priva- iacassam assaerisse seeleribue. 

tam reddore. Privatas opponitar Sicoerdsre III, 706. atque perir 

daci, imperatori. re IV, 968. Ceterum Gaesar pe- 

367. motvrus ferrum, ad poe- riter sabiectam est «d tlsMt, 

nam sumendam. atque fuit ad praec. pmo e t ts. 

860. patienUa, obedieatia, ma- 868. 

lor erat, quam sperare poterat 879. foederie; per sarcasanm 

Caeiar. coacta ilia obedientia foederi 

870. iugulos praertititj damna- comparatur, supplicioque adfe- 

ti sponte procumbebant, e;ao cti hostiae. — Faeta aatem est 

ferirentar. iUa seditio laata Plaeeatiam 



PHAMAIi&UI LVB. T. 105 

BrunduBium deefanb iubet hane adtingere eaetris, 
It cuncUt revoeare rates, qnae avius Hydrue, 375 

Antiqunsque Taras, seeretsqne iitora Leueae, 
Qaas recipit Salapina palns, et snbdita Sipns 
Montibus: Ansoniam qua torqnens frugifer oram, 
Dahnatico Boreae, Caiabroqne obnozius Austro 
Appulns Hadriacas exit Garganus in unda*. 380 

Ipse petit trepidam tntus sine milite Romam, 
Jtm doctam servire togae: populoque precanti 
ScUicet indolgene, snmmum dictator honorem 
Contigit, et laetos fecit se consnle lastoa. 
Namqoe omnes Toees, per quas iam tempore tanto 385 
Mentimur dominis, haec primnm reperit aetas, 
Qua sibi ne ferri ina nllnm Caesar abesset, 
Aosonias voluit gladiis miscere secures. 
Addidit et ffcsces aquilis, et nomen inane 
Imperii rapiens, signavit tempora digna 300 

Hoesta nota. Nam qno melius Pharsalieus annns 
Consoie notns eritl Fingit solemaia Campus, 

875. revocare, eongregsre, co- bi potuerit sommns honsr, quod 

gere. — avius Hydrus, flexuo- sibt contigerit Caeear dictator. 

eua fluyius Calabriae. Hihl tamen praeplacet vulgata 

376. Taras y JL prope Taren- lectio. 

tum. Sed et conditor Tarenti 886. omnes voces, quales foe- 

ot urba ipea Graeeie f uit Tataa. — re : Divus, semper Augustus, pa- 

Loucae, oppidi Tarentinoruin. ter patriae, domrnus etc. 

077, Salapia, oppidum in 387. Conatr. Qua Caeear, no 

Apulia, Hannibali* meretricio eibi ullum iua ferri abeeeet, ee- 

amore famoeum. — Sipus, Si- curibue Consnlia addidit gladi- 

puntum, Apuliae urbe. oa dictatoris. Vox Caesar pari- 

378. Ausoniam efec. Qua in ro- ter dislocata, atque aliae trane- 

giose Garganns, obnozhu Bo- poaitionea in Lucano occurrunt, 

reae a Daimatia, et Auatro a ef. VI, 711. imposui et III, 079. 

Calabrja flanti, toruuene oram exeat. — ferri tus uUum % h. e> 

Aueoniam, in Hadriaticum mare uila potestas ferri exercendi, 

esit. — - GarganuSy promontori- vel in aupplicio sumendo, vel 

um Apuliae. Cf. Hor. Od. II, 0, gerendo bello. 

7. — torqutns, infiectens. — 390. Signavit etc. Sipnavit 

osU 9 porrigUur. sno nomine, tamqnam aptissima 

388. terae, Caesari togato, pa- nota, annum enm, quo extinctus 

eU autorX. — precoatt, ac. ut ve- est Pompeius , et eversa liber- 

lit dietator fieri. tas reip. Romanae. 

383. scUicet refer ad precanti. 392. Campus Martius quasi si- 

384. Contjgit eat: otfcgif , na- mulat Comitia conmlaria. Nam 
etaa eet oed Cortiu* ex codd. non veri consules eliguntur, sed 
qtubusdam: summo dictater fco- quasi pseudoconeules, et nomi- 
aeri ceatiffft, ouaai gratulari «- no tantum. 



166 H. AJT5AEI LUCAlfl 

Et non admisaae dirimit auffiragia plebia, 

Decantatque tribua, et vana vereat in urne. 

Nec coelain serrare licet: tonat augure eurdo, 

Et laetae iurantur avea, bubone ainiatro. 

Inde perlt primum quondam veneranda poteaiaa 

Juria inops; careat tantnm ne nomine tempue, 

Bf enstrnus in faatoa distingnit aaecnla conanl. 

Nec non iliacae nnmen qnod praeaidet Albae, 4M 

Hand meritnm Latio aoilemnia aacra enbacto, 

Vidit flammifera eonfectaa nocte Latinaa. 

Inde rapit cureus, et, qnae piger Appnlna arta 
Beseruit rastris, et inerti tradidtt herbae, 
Odor et coeli flammie et tigride foeta 4M 

Tranacnrrit: curriqne tenena Minoia tecta 
Brnndnaii, clauaaa ventia bromalibna nndaa 
Inrenit, et pavidaa hiberno aidere claeaea» 

993. non admUtae. Citabantur quoniam subactam eimtLatioBi 

quidem tribus, at non vere ad- a Caesare, finitae Tidit ferias 

mittebaatur aat cotnparcbant ci- Latinas flammifera noete. Cf. I, 

▼es, quoniam Caesar solus eli- 650. Finiebantur enim Latiaee 

gebat coasulem, tribubusque «acrifieio nocteme. Ad illad 

commendabat. — dirimit sc. lemplum antem procedere aole- 

Campue, tamqnam persona. Di- bant longa pompa nevi coasa- 

rimert est L q. diribere, h. e. lee. Ergo quasi per iriigaatie- 

dnridere inter singulos auffra- nem addit hoc poeta, uihilojui- 

rta seu calculos aut tabeilas. nns fuisse celebrataa Latfaes, 

Quae ubi divisa erant, citaban- utut ahnulata fuerit eouaalaai 

tor tribua sinjrulae, coniicie- eleetio. Ergo JVec nem positum 

baatque saffragia aua in urnam, est pro At tamen. 
in qaa ea deinde ▼ersabantur, 403. repft, accelerat. 
h. e. miseebantur. Dc hac sor- 404. taerfct fter&ee, lolio aliis- 

titioae cf. Plautum in Casina que. — traiiiit % pesena eat lo- 

II, 6, £&. aqq. lium ibi crescere, propter belli 

895. JVec ceetan etc. Nulla iu- tumultue. — pfe*r 9 oticeue, aau 

ata fiebant auspicia in iilia co- arans aut rastris colene* Idtau 

nritiie. enim tum piger erat, qul Ho- 

897. petettot, «c, consulum. ratio impiger Od. 111, 16, 97. 

399. ffteastrKiif , In brere tera- $i quidquii arat «oa piger Apu- 
pua electus, uti saepe factum Zut. Ergo piger f actus erat belle, 
sub iinperatoribue. — saecula, coactua ia otio livere et agri- 
annoe, tempora. — menstruus in cuituram emittere. 

fastos dictnm est pro m fastoe 405. Oeior, cf. I, 380. 

menstruot, h. e. in s. ad annum 406. curat B r undumi , smia ia 

menstruum tantum auasL Simi- litore curvo, pertumque eflciee- 

its construetio est II , 213. /»- te exstractum cret Ct H, 618. 

terruptus mqnie^ pro: interrupti$ 407. eleaiaef, Ua ut nea paaatt 

aquii. narigarL 

400, Nec non Jupiter Latialis, 408. hibemo eidcre. CortisMi ec- 
quantquam haud Tere meritus, casum fergiliamni iateHigiL 



PHARSALIAE UB. T. Hft 

Torpe duci Tiaum, rapiendi tempora belif 

h aegnea exiaae morae, portuqoe teneri, 410 

Dom pateat tutum vel non feiiciboa aequor. 

Bxpertea animoa peiaf) aic robore compiet: 

Fwrtius Jnberni flatus , coehmque fretumque 

Quum cepere, tenent, quam quos incumbere certos 

Ferfida nubiferi vetat inconstantia veris* 415 

Nec tnaru anfractus lustrandaque litora nobis^ 

Sed reeti fluetus sotoque AquUone secandi. 

Hie tUinam summi eurvet earckesia mali, 

Incumbatque furens % et Graia ad moenia perflet^ 

Ne Pompeiani Phaeacum e Utore toto 420 

Languida iaetatis comprendant carbasa remis: 

Rumpite, quae retinent felices vincula proras. 

Jamdudum nubes et saevas perdimus undas. 

Siderm prima poU, Phoebo labente aub undas, 
Exierant, et luna auaa iam ffecerat umbras, 425 

Qmam pariter eolvere ratea, totoaqne rudentea 
Laxavgre ainua: et flexo navita cornu 
ObUquat laevo pede carbasa, aummaque pandena 
Soppara velorom perituraa eeUigit auraa. 
Dt primum lerior propeUere Untea ventua 4S0 

400. vitum C. a. — V. et rel. add. eeU — 436. tvrtoeque C. 
— V. tof etaue. 

Cf. ManiL I, 865. Bartbiua de ventua forte remittat, etlangui^ 

aolo hibemo euaei algeute int. da eint carbasa. 

Adrere. XXVIII, 14. Farnabiua 422. felicet prorat ac. aoetrae, 

de Delpbino et Caae matatiao. i. e. Tictrice*. 

409. rapiendi> ceieriter confi- 420. perdimus, h. e. frustra 

eieudi. esse patimur, aon utimur coelo 

411« vel «o» felicibue, Pompe- turbido saevisque undis, quo oc- 

iaaia. culti et non exspectati in Epi- 

413. Seneua: Firmior est ven- rum transiiciainus. 

tna hieme media, quam Terae 424. Sotount nocte ingruente, 
tempore. eo consilio, ut die orto sequeu- 

414. tencnt, aibi eonstant — ti appellant. 

eumm etc. quam ii veuti, quoe 427. laxavere, explicuerc. — 

lnconatantia veris impedit, quo- comu ac. aatennae, quae duo 

minna certi mari incumbaat. habet cornua. — pe* veli eat 

416. Senana: nee noa litora ima eiua pare,seu funis, quo 

legeanue, nbi periculum est ab tenditnr. Cf. Viil, 186. Eurip. 

rupibos, aed recta per altam Iph. Taur. 1186. Soph, AnL 726. 

Tehemnr. Catull. IV, 19. 

490. Ne Pompeianae naree, 429. perituntt, h. e. quia aliaa 

quae stationem habent ad Fhaea* periturae fuissent aurae, h. e. 

eum iitora, noa remia iaaectea- non promotnrae naTem, qniupe 

tur, qni utimur enerartts, quum a latere flaates. 



168 m AHHABI LUCAKt 

bdpit, exlguumque tument, mox reddtta inalo 

In mediam eeeidere retem: terraque relicta, 

Non valet ipsa aeqoi pappet^ quae Texerat aura* 

Aequora lenta iacent, aito torpore ligata* 

Pigriua immotia haeaere paludibua undae. 

Sic atat Inera Scythicaa adatringena Boaporua undaa, 

Quum, glacie retinente, fretum non impulit Icter, 

bunenaumque gelu tegitur mare: comprimit unda, 

Deprendit quaacunque ratea: nec perria veiia 

Aequora firangit equea , fluctuque ktente eonanteen 

Orbita migranda acindit Maeotida BeaaL 

Saeva quiea pelagi, moeatoque ignara profunda 

Stagna iacentia aquae: veiuti deaerta rigente 

Aequora natura ceesant, pontuaque Tetuataa 

ObUtua aervare «ieea, non eommeat aeatu, 4ift 

Non horrore tremit, non aolia imagine tibrat. 

Caalbu8 innumeria fixae pataere earinae, 

Iilinc infeatae claaaea et inertia tonaia 

Aequora moturae; gravia hinc languore profondi 

481. reddiia sc. Yela. Bfbx 441. oroffe, currue. —migrwm* 

emais desinit Yeutus, et vela ftt, euatie iuxta eurrum, aatt 

lanraida adhaerescunt malo et Iter facieutis, transiicieutis 

decidunt non inflata, facta ma~ Maeotidem. — JBetsi, popnli 

kcia. Thraciae. Or. Triat III, 10, 6. 

488. nen vaUt sefu», aura tar- ***■• H - N - **§ n - 

diua it ipais naifbue, 448. Saeva se. est — ejetste 

435. Undae maris pigriue atant •«• «dspectu Caesarianis, eni 
endis paludum. aupereat transiicere. 

486. Bosporam ponit pro pon- **•• •*? *•*•. Aequora cee- 

to Euxino, tamquam partem pro ■••t morerl, quaai aeeerta piane 

toto. Intelliait auteu I Cimmeri- •*•••* • ****** •*•» •»•« » ea 

um prexime. •**» nt sempermoTeantar, aunc 

JmiJ^^^hT^nZ intt. tantum aoa omnea, praeter 
non tmpum /rmm, n. e. non ga M | n £^£ mn . 

ueoTet mflueaa uedae Ponti Eu- B «P» C1IU11 

xliit 440. non horrore irtmtt, noa 

438. eomprimit, censtringit, re- moretur Tento ingrueate. — «t- 

tlaot naTos unda gele obstri- *«*> . »•• *■* .«•*•• ▼» 
cw ° frangit solia imegiaem. 

489. «ec etc. Constr. et eqaes 447. Carinae Caeearie multis 
frangit aequora non perria Te- axpositae eraat periculis, par- 
lla. — '/refigit, calcat, eonterit tim ab bosttbaa qui facilo re- 
uagula, ut m sqq. ecindit Male mis usi potoraat accedere, par- 
haec ceperunt intt. — Pro nee tim a fame. 

peroia quidam libri meliua, sal- 440. atotaraa, quae moTere 
iem commodius, aou perota. poterant. 



PHAA6ALIAE LIB. V. 169 

Obmeamim venturm fmmem. Novm voU timori 460 

Snnt iavenU nove, flaetoi nimiaeque preeari 

Ventorum virem* dum m Urpentibaa undm 

Excntiat etagnim, et ttt mare. Nubiim nuequmm 

Undmrumque minne: eoeio Unguente freioque, 

NaufrmgU apea omnia mbik Sed oocte fugaU, 456 

Laeaum uube diee iubar extutit, imaque aenaim 

Concuaalt peUgi, movitque Ceraunia nautie. 

Imde rapt coepere rmtea, atqoe aequorm eiaatem 

Curvm aequi, qume imm vento fluctuque aecunde 

Lmpmm Palaestiaaa uncia confixit mrenme. 4M 

Primm duoea vidit ianctia conaiatere caatria 
TeUua, quam volueer Genueue, quam moliior Apaua 
Cireueunt ripim. Apao geatmre carinaa 
Cmumam pmlum, lenl qumm fallena egerit unda* 
At Genuaum nunc aoie nivee, nunc imbre aolutme 406 
Praecipitot: neuter longo ae gurgite laeeat, 
Sed minimum terrme, vicino litore, novit. 
Hoc fortunm ioco tantae duo nominm fmmme 
Compoauit: miaerique fnit apea irritm mundi, 
Pomae dueea parvm cmmpi eUtione diremtoa 410 

466. dit$ C. c. — V. dienu 

450. Obee—U, qumm quaci ob- aequera eurva, h. e. undoc ma- 
secaae oaaemt nmvea mmri lmm- ieres facieatia. — oequiclauem, 
gmenti. h. e. eeeundo Upeu premovere 

451. dmm Mtb, e. ut t e um- et mdiuvmre, 

dm libermret iate torpore, etm- aeo. lap*m, h. e. mlUpam. C£ 

fmumque eaae deeineret, et flc- n , 616. — Palaettmao; PaJaeaU 

ret veram mmre, cuiii» nmturm ^ a orico vidnm, prope Cc- 

eet, ut mevemtur. Cf. ve. 444. raunim. 

456. NomfroglL Nimirum ez- **& Gmutu$, Ifacedoume fl., 

epUveramt aibi vel pericmleeie- uti et Aptus. 

eimam UmpeataUm 9 imo mmu- 463. Apto gemi. Apeue ut po#- 

fragium, prme hee pelmgi Urpo- eit navigari; eo efficitar, quod 

re. Cf. ve. 404. fluviue egent pmludem leni un- 

466. leeffmat taoor nube 9 aoU da faUens, L e. leniter deiluena 
pmrtim nmbibma Ucto. e palude oritur, aeneim aeneim- 

467. movHque Cerounia nautU, que, ut vix aentmtur. Sic falle- 
per iUusionem opticam, qua fit» re de clivo leniter deecendente 
ut litua videmtur moveri navi- Plin. J5p. V, 6, 14. Omnee au- 
gantibu*, et monUa UcUri, ia- Um fluvii ex paludibue orien- 
eUtia ipeie im flmctibua. Sic hio tme leniori «ndm defluunt. 
aweeri vi$a $mnt Ceraunia nautie. 469.- cotnpeeuit, tamquam pmr 

466. rmm\ celeriUr impeUi, — nthietmrum. 



170 M. AKNAEI LUCAIU 

Admotum danware nefaa. Nam cernere vultna 

Et voce* audire datur: multosque per annoa 

Diiectus tibi, Magne, eocer, poat pignera tanta 

Sanguinis, infauati aoboiem mortemqne nepotia, 

Te niai Niliaca propina non vidit arena. 491 

Caesaria adtonitam miacenda ad proelia mentem 
Ferre moraa aceiernm partea inaaere reiictae» 
Dactor erat cnnctia audax Antonins armia, 
Jam tunc civili meditatns Leucada beiio. 
liium aaepe minia Caeaar precibnaqne morsntena 481 

Evocat: O mundi tantorum caussa malorum^ 
Quid superos et fata tenes? Sunt cetera atrsu 
Acta meo: summam rapti per prospera teUi 
Te poscit Fortuna manum. Num rupta vadosis 
Syrtibus incerto Libye nos dividit aestut 4Bfc 

474. V. post pignora tanta y Sangvinis infausti tobolem, 
temque nepotis. d. et a. nepotum. Cum V. faciant Ar. Ae. 

471. admotuniy appropinquane interpretandam. Cortius de 

iam et in proximo eitom. — ne- iectnra: infaustam subsUs 

fas, beliam inter ee. — damna- temque nepoium, quaei aut pla- 

re, abiectia armis. ribus uno nepote natie, aot Ja- 

473. vost pignora tanta san- lia ipaa dicta nepote. Nisi ma- 

gamtt, wtellige Jfuliam Pompe- lie: infaustam susoUt uiortemout 

io a Caesare ia matrimonium aesottf , nt sabeles ait ipea JaBa. 

datam. Haec antem iungenda Quodai retweaa infausU sseetaa, 

t unt cnm diltetus ttfti, atque po$t rureae erit per hypallagea di- 

h. 1. eodem aenau poaitum eat, ctom pro infaustameue substsm 

quo II, 635. et III, 14. et 833. mortemque nepotU. Cf. I, JIS. 
vidimos, ut ait: ex quo tanta 475. Niliaca, nbi extiactaa 

eangoinia pignora intercedebant Pompeiua. 
Keferendum aotem eose ad rfi- 476. adtonitam, quasi farere 

leetus apparet ex adiecto tanta; eoncitatam. 
in hoc enim tanto uignore som- 477. ut pateretur differri bel- 

mum amoria vinculum contine- lum adhnc, eoegit hoe, qaed 

bator. Sed eadem etiam aimul pars exercitua eiua ia Italia re* 

eo pertinent trahiqne possunt, licta erat, cuiaa doz eral Aa- 

quod ez illo tempore non vide- toniua. 

xit Caeaar Pompeium, quippe 479. Leucada, h. e. proclimn 

ad bellum Gallicum atatim post apnd Actium. 
profectua. — Ia aequentibua eat 481. O mundi ete. O Antoai 

ssyndeton, frequena Lncano, re- qui moraado me taotorom esua- 

peteadaque pr. post, ut ait: et aa eziatia maloram maaaX Sed 

poat eobolem mortemque infau- Cortiaa: mundo tmntorum ooaa- 

ati nepotia. Sobolem dictam pu- sm Mserssi, partim e codd. par- 

to pro porra. Nam aimulac na- tim coniecfara aut aenniai ttne 

tna eat iafaaa, mortoua etiam libro. Ceterum et prepbetice 

eat nna eum matre. Atque aic qoaai innoere poteat Caeaar 

retmendam puto lecttonem voi- mala munde per Antoaium Tea- 

gatam, interpuagendamque et tora. 



« ntAMALIAB UB. T. 171 

Numquid inesperto tua eredimus arnui profundo^ 

Jnque novos trakeris easust lgnave^ venire 

Te Caesar^ non «re, iubet. Prior ipse per hostes 

Percussi medias aiieni iuris arenas. 

Tu mea castra times? Fereuntia tempora fati 400 

Conqueror: m ventos impendo vota s fretumque. 

Ne retine duNum cupientes ire per aequor: 

Si bene nota mihi est, ad Caesaris arma iuventus 

Naufragio venisse volet. Jam voee doloris 

Utendum est: non es aequo divisimus erbem. 406 

Epkum Caesarque tenet totusque senatus: 

Ausomam tu solus habes. Hfc terqne qnaterque 

Voeibog excJtum poatquam eeaeare videbat, 

Dmn se deette deis, ac non §ibi nnmina, credit, 

Sponte per incautas aadet ientare tenebrae, 500 

Qued iossi timuere, firetum, temeraria prono 

Expertne cessisse deo: fluctusque verendoe 

Ciaseibas, eiigua aperat anperare carina. 

Solverat armornm feaaaa nox languida enraa: 
Parta qniea miseris, in qnornm pectora aomno 506 

Dat vires fortnna minor. Jam eastra ailebant; 
Tertia iam vigilea commoverat hora secnndes: 
Caeear soilicito per vasta silentia greesn 
Vix famulia andenda parat: cuuctisque relictis, 
Sola plaeet Fortona eomes. Tentoria postqnam 510 

Egressus, vigilum somno cedentis membra 
Traasailuit, qneatoa tadte qnod faliere posset 

409. «C,k,cd.-V,o(, 

48T. easire sc. ad se. 494. naufragio, h. e. »i tc! 

480. nem irs. non selnm pre- naufragiuin «it «ubenndiun. — 

ftcitci eontrn hestee, dolortt, i. c. esprobratienia. 

480. artma$mUeni «twit, appnli 500. incautai, intutus, ut IV, 

md oram ab hesto oceupatem. T 719, ubi ▼. n. 

E^d* i£Ld «aTibw^reSrb J^f? «^^ 

«..«,.: ^^M^faMi n# vs— a^ exiruuatem fortunae suac 001- 

VW^2TlfL^Mfr ciu? domiunt securiecquc quam 

x, anov — per motu* sc. fciici- d . t Cacsar. 

tcr cvaJene. — nteeuu, cum n ■■**■ ■""*»• w ***** T^rT 
deztra laevaqne essent hostes. . «*• JPVrhuia mmer cst infe- 

400. Fnmm abest qnin videa- ****** ordinum. 
lia mea castm timere, 507. Tertia erai horn tecuu- 

491. In eeaies etc Impcnde dac Tigiliac. 
vetu in ventos et mare, qno tn 610. qmed faUere pottet *c. 

fclicitcr traiicia*, qeum looge iese eoc; quod tam dulce IIH 

aaeieva aint mihi vooa peteada. eormireut, nt ipsnm ne senti- 

490. tumitmtu sc. milites. rent quidenw 



I 



1?2 U. AsTHABI LUCAll 

Litora cnro legit, primisque farfenit in uadia 
Rupibut eietit haerentem fune cariotm. 
Rectorem dominumque ratit tecnra tenebat 
Haad procal inde domut, non nllo robore fnltn, 
Sed tterili iunco cannaque intexta paluttri, 
Et latat inrerta nndam manita phateio. 
Haec Caetar bit terqae mtna quattantia tectam 
Limina commovit. Molli contorgit Amyciat, 
Quem dabat alga, toro. Quisnam mea naufragus % ii 
Tecta petit t aui quem nostrae Foriuna coegii 
Ausittum sperare casaef Sic fatot, ab tlto 
Aggere iam tepidae tablato fone favillae, 
ScintiUam tenaem commotot parit in ignet; 
Securat beili: praedam cirilibut armit 
Scit non ette cataa. O ritae tnta facultaa 
Paoperia, engoatique laret! o munera nondnm 
Inteiiecta deum! quibut hoc contingere tempiia 
Aut potuit muria, nnilo trepidare tumulto, 
Caettrea pnitante manu? Tum potte reciato, 
Dax ait: Esspecta votis tnaiora modestis^ 
Spesque tuas laxa, Uwenis. Si iussa secuius 
Me vehis Hespetiam % non uUra euncta earinae 
DebebiS) manibusque inopem dusisse senectam* 
Ne cessa praebere deo tua fata^ volenti 
Angustos opibus subitis implere Penates. 
Sic ffctur: qnamqnam piebeio tectoa amictn, 
Indociht privata loqui. Tam pauper Amydat: 
Multa quidem prohibeni nociurno credere ponio. 

616. fulta 9 exstructa, nt ▼». circa accumuiatnnL Ceteni 

816. fune cd. Yost. habait fut 

524. argere, focoqaasiecespite uliue ftne. Hoc addam, fa 

facto. Ad sequentia Sulpiciu* sic : nggerem, qualem int.Cc 

„Solet ignis intorto fane serra- non recte pos«e dici aUum 

ri, ex cuius agitatione, admotis 625. pavtt, nutrivit 

foliis et fomitibns flamma eli- 633. Wa, ampliores cen 

citur. Est boo loco hypallage: 635. duxiase, L e. dneer 

sublata favilla tepida funis, i. bebia. — mumibus, opere fi 

rcmoto cinere, sub qno ignisla- do. 

tebat." Judaens hanc hypalia- 636. d*eo, deeram contiliii 

gen ! funU favilloe est f unis ser- ram toam praestare. 

-vando igni aggeri impositas; 639. IndocilU etc. Hon ] 

quod fieri nequit, nisi funis non alta loqui. - 

paullatim in farillam abeat. 640. Multa quidem pregi 

Sustulit igitur a foco sno cespi- ca dehortantur, ne rmnaii 

titie fnaem farilla iam circum Ycm meam ponto hao nect 



FHAB8ALIAB LIB. V, 173 

Nam sol non rutUos dedusit in aeqtwra nubes 

Coneordesque tuttt radios: Noton altera Pkoebi, 

AUera pars Borean didueta luce vocabat. 

Orbe quoque eshaustus medio languensque recessit, 

Spectantes oculos inflrmo lumine passus. 645 

Lunaque non gradli surresit lucida cornu y 

Aut orbis medH puros esesa recessus: 

Nee dusit reeto tenuata cacumina cornu, 

Ventorumque nota rubuit: tum lurida paUens 

Ora tulit^ vuttu sub nubem tristis ituro. 650 

Sed mihi nee motus nemorum^ nee tiioris ictus, 

Nee plaeet mcertus^ qui provocat aequora, Delpkin: 

Aut siccum quod mergus amat: quodque ausa volare 

Ardea subUnde pennae eonflsa natanti: 

Quodque caput spargens undis, velut oeeupei imbrem, 556 

Instabili gressu metitur litora cornis. 

8ed si magnarum poseunt discrimina rerum y 

Haud dubitem praebere manus. Vel Utora tangam 

Jussa, vel koe potius pelagus flatusque negabunt*. 

Haec fatns, eoirensque ratem, dat carbaaa ventis: 660 

Ad quomm motin non aolum lapsa per ahum 

Aerm diaperuoe traxere cadentia auicos 

Sidera: aed amnmia etiam quae fixa tenentor 

Aatra polia, aont viaa quati. Niger inficit horror 

Terga maria: longo per multa ▼olomina tractn 566 

500. Ar. et Bertm. fatue. — V. C. fatur. 

549. Coneordeeque 9 L e. nec tenue oatendebat cacumen , aed 

eoaeordea. Sulpicius: „non nni- obtutum. 

eoloree et pares." — Noton al- 549. Rnbor Innae ventos per- 

Ura Pk. Solpicius: in diTersas tendit. 

partes radios aol emisit, ita ut 552. tncerfvs, inquietus. 

ninc Notam, hine Aquilonem 558. «iccum, litus. Cf. Virg. 

pertendetei. Nam sie aparai ra- Georg. I, 861. sqq. 

dii pluriam et ▼eatos, Flinio 554. natanti §c. in aere, to- 

aactore, aigalficant. lanti. 

648. diduete, divise. 555. tpargen*, irroraro se jre» 

644. Ipaa orbia solia langue- etiens. — velut, quasi entecapias 

bat, nee habebat solitos ignes, imbrem futurum. 

nt, nihil impediento oculos lu- 661. Jam exordium capit tem- 

mine, fiaeile posset adspici. pestatia descriptio. — quorum sc. 

646. non groeiH cor*fc, sed Tentorum. — lap*a eidera> me- 

Sasi ebtuse» Cf, Virg. Ge. I, teora decidebantt Sternschnup- 

S. pen. 

54T. mut essta, i. neo exesa* 668. diepenes traxere tulcot, 

Hoa erat exeoa in orbe medio, reliquere sui in aore Testigia, 

aon pura, sed aube mecnlata. 664. aorror est» anm aurguai 

64*\ B a atmu eiue eernu non undae metis. 



•'"ir ■ 



. h- 



114 «U AKNAEI LUCAKI 

Aeituat nnda minax* flataique incerta fatari: 
Tarbida tettantar coneeptoa aeqaora ventoe» 
Tanc rector trepidae fator ratb: Adspice, saevum 
Quanta paret pelagus. Zephgros intendat, am JBuro 
Incertum eat. Pupphn dubiua ferit undique pentus. 
Nubibu8 et eoelo Notus est: ei murmura ponti 
ConsuUmus^ Cori verrunt more. OurgUe tonto, 
Nee ratis Hesperias tanget^ nee naufragus oras. 
Deeperare viam et vetitos convertere cursus^ 
Sota salus. Liceat vexata litora puppe 
Prendere, ne Umge nimium sit presima fsUus. 

Fiiue cancta aibi ceaaora pericula Caeaar, 
Sperne ndnas % inquit, pelagi H ventoque fisrenti 
Trade shmm. Italiam si coelo auctore recusas^ 
Me pete. Sola tibi caussa haee est iusta titnoris, 
Vectorem non nbsse tuum; ouem numina numeuam 
Destituunt) de quo male tune Fortuna meretur^ 
Quum po$t vota venit. Medias perrumpe proceUas^ 
Tutela eecure mea. Coeli iste fretique, 
Non puppis nostrae labor est: hane Caesare pressam 
A fluctu defendet onus. Nec longa fitrori 
Ventorum saevo dubitur tnora: proderit undis 
Ista ratis. Ne flecte manus: fuge prosbna veBs 
Idtora: tum Calabro portu te crede potitup^ 
Quum iam non poterit puppi nostraeeue saluti 
Altera terra dart Quid tanta strage paretur^ 

509. Zephyro$ C. Ae. a. b. c. d. — » V. Ar. Zefhynen e. 

572. verrunt. Sic unua ex Yetuatisaimie Cortti C&rthu t 
eerrent. — Ar. Ae. venient CoH m mare. — V. «t C — a 
d. venient. — • 579. C. smtti, ruriue versae nulla habita n 
— 688. Ne C. et cdd. Bersm. — V. JVec Jl. uunwm. C Beraai. i 

566. incerta flatu* futuri, unda bunt in ista tempeatete 

aestuat, quasi incerta, cui vcu- navis nostra, foae aocai 

to sit pantura. fluctus evadet. Ea, qs 

572. Cerue: Nord-Westwind. insidet ei Caesar, propti 
De re cf. II, 459. sq. onos tata erit. 

573. Nec salva navi, nec nau- 586. Nec longum tempu 
fragi Italam oram tangemoa. vient ventL Imo proderit 

575. litora sc. Epiri. quod nostra navia nonc 

579. Italiam; ei recusas coelo nitur. 
auctore Italtam petere, me au- 590. Crede noe ad Bru 

ctore illam pete. om appulisse, eimul utf 

582. de quo etc, cuiue vota vem ventis commiseris, 

plerumque antecedit Fortuna, reverti non possimua. — 

existimatqne ee male mereri, si tum monetrat appuleum i 

vota primum eius exspectaverit. liam. 

584. Coelum et mare labora- 591. Quid aibl veltt F 



PHABSALIAE LIB. V. 175 

IgnoraM? Quaerit pelagi coelique tumuUu 

(tuid praestet Fortuna miki. Nqn plura iocuto, 

Avuisit laceroa, percuasa puppe, rudentea 

Turbo rapax, fragttemque auper volitantia maium S0ft 

Vda lulit: aouuil victia compagibua ainus. 

lnde ruunl lolo congeata pericula mundo» 

Primua ab Oceano capul exeria Atlanteo, 

Core, movene aeslua: iam le lollenle forebal 

Pontua, el in acopulos lolaa erexeral undas. 000 

Occurril gelidua Boreaa, pelagusque retundil: 

Bl dubium pendet, vento cui pareat, aequor. 

Sed Scythici vicil rabiea Aquilonis, el ondaa 

Torait, el abstru&a* penitua vada fecit arenaa, 

Nec perfert ponlum Boreaa ad saxa, auumque 005 

In fluctua Cori firangit mare: motaque poaaunt 

Aequora aubductia etiam concurrere ventis. 

Non Euri ceasaase minas, non imbribua alrum 

Aeolii iacuiaae Notum sub carcere saxi 

Crediderim: cunctos aolita de parte raentea 610 

Defeiidisae suas vioien'o turbine terraa; 

Sic peiagus mansisse ioco. Non parva procellia 

Aequora rapta ferunl: Aegeas transit in undaa 

Tyrrhenum: sonal Jonio vagus Hadria ponto. 

Ab quoties frojtra pulsatos aeqoore montea 615 

507. tengetta Ar. et cdd. Bersm. — V. concita. 

608. pareat Ar. Ae. optime, etti pestime exiftimet Cortias. 
Cf. Ov. Trist. 1, 2, 25. Metam. 8, 470. — V. eoncidut prorei» in- 
eptum, ortumque ex cohcedat, quod fortasse aKauii explicationia 
catus» adacripaeril. Noctr. et Ald. et Junt — 612. V. Natnp. C. Aec. 

enm tanta tempestate, quaeris? bui 9 quos movebat Corus. Ae- 

Vult ostendere, quantum mihi quora autem lanta vi coramota 

faveal in aummis periculis. erant, ut etiamsi subtraheren- 

595. turbo UUit vela euper mo> tur *enti, per sc soioa inter se 
lum h. e. lurbo involvit malora confligerent. 

velie, poetquam rudentea abtci- 606. Verum el Euroe accessit, 

deral. Malne enim stat adhnc et Notu*. 

verau 641. 611. defendiue terra$ 9 ne a 

596. ainua tonuit, navif incre- fiuctibus mergerentur, mareque 
pnit. — victis compagibus sc. sno loco maneret. 

malL 612. JSon parva. Sed tamea 

507. rtttmt, imrant in navem. venti abripinnt quaei lotas ma- 

601. occurrit, ac. ab iatere, ab ris partes, et in alia maria ia- 

alia parte. gerunt. Sic pars Tyjtrheni ma- 

604. vada fecit, paaae audavit ris translata eit ia Aexeum, sie 
faudum maris. et pars Jonii in Aoriaticum. 

605. tuumqyte etc. fluctua a 615. Montes, totiet aatebae 
Borem moli franguntur fiucti- fruatra fiuctibua pulsati, hac 



176 M. ANNAEI LUCABI 

Obruit illa dies! quam celsa eaeumina pettuni 

Tellus victa dedit! Non iilo iitore aurgunt 

Tam validi fluctus, aiioque ez orbe voiuti 

A magno venere mari, mundumque coerceni 

Monstriferos agit unda sinus. Sic rector Olympi 

Cuspide fraterna laaaatum in aaecula fulmen 

Adiuvit, regnoqne acceasit terra eecundo, 

Quum mare convolvit gentea, quum litora Tethye 

Moiuit ulia pati, coeio contenta teneri. 

Nunc quoque tanta maria molea creriaeet in aatra, 62$ 

Ni superum rector pressieset nubibua undae* 

Non coeii nox iiia fuit: latet ob&itue aer 

Infernae paliore domua, nimbiaque gravatue 

Deprimitur, fluctuaque in nubibua accipit imbrem. 

Lux etiam metuenda perit, nec fulgura currunt 

Ciara, sed obscurum nimboaue diasilit aer» 

Tunc superum eonvexa fremunt, atque arduua axk 

lusonuit, motaque poli compage laborant» 

Extirnuit natura chaos: rupiaee videntur 

Concordes elementa moraa, rurausque redire 

Nox manes mixtura deia. Spea una aaiutie, 

61T. Non illo C. a. — V. JVen ullo. — 62*. Nune G. — ?. 
Tunc. — 632. fremunt Ar. Ae. — V. tremunt. 

nocte obrnti sunt; •nmma cacu- mare, nt cogeretur aaare a cee- 

niina undit tecta. lo recedere. 

617 Non iUo etc. Seniue: 62T. Non erant •implicfc no- 

Tanti fuerunt fluctut, paene ut c fa ceelique tenebrae, aed qua- 

dixeru, non lllic solura eise g £ ex Acheronte allatae. 

orto», «ed ex Oceano advemsse. A9Q *<****&»* M AM . m^ 

eat Oceanue. - monstriferos «- ^^LJSSU™*" 1 * ***"* 

*«•, h. o. fluctut und£um mi- ^* 116 attolUt ™ 

raculoaot, immanes. — Sie re- ^ 30 * **** netuenda, n. e. ful- 

ctor Olympi etc. Neqne minua &*** UI| di» obruuntur. Confe- 

inturauit mare, quam tum quum *«adnm omnino dilurium in ter- 

Jupiter, fatigatua hominum n Iberia, enarratum IV, TT. 

•celeribus fulmine Yindicandu, 631. ootcumm, adverbialiter, 

decreverat universnm terrarum pro: obscure. — di$$ilit ee. fui- 

orbem diluvio perdere. minibu». 

622. regnoque eecundo , h. e. 684. chao$ ac. itemm ventu- 

Oceano. — acce$$it terra, facta rum. 

c*t inatar Oceaoi, undif sub- 695. morat, finet legeeque aibl 

ruta. positaa. 



624. Coelo eontenta teneri, pas- 636. Nox, chaoc. — 

aa nonnui coelum aibi finea im- mistura deU> inferoa •unereeaue 

ponere. mixtnra. — $pe$ una etc Una 

626. Niai Jupiter taatai au- erat •pee Caeeari et Amyelae, 

bes cumulaaaet uaV- m u taata tempeatate a*a> 



PHARSALIAE LIB. V. 117 

Quod tanta miiodi nondum perlere ruina. 

Quantum Lencadio placidns de vertice pontu* 

Despicitut ; tantum nantae videre trementea 

Fluctibus e summis praeceps mare: qnnmqne tumentea 640 

Bursns hiant undae, vix eminet aeqnore malus. 

Nnbilm tanguntur velii, et terra carina. 

Nam pelagus, qua parte sedet, non celat arenas: 

Bxhaustum in tumulos, omnisque in fluctibus unda est. 

Artis opem vicere metus: nescitque magister, 645 

Quam frangat, eui cedat aquae. Discordia ponti 

Succurrit miseris, fluctusque evertere puppim 

Non vaiet in fluctus: victum latus unda repellens 

Erigit, atque omni surgit ratis ardua vento. 

Non humiiem Sasona vadis, non litora curvae 650 

Thessaliae saxosa pavent, oraeque maiignos 

Ambraciae portus: scopulosa Ceraunia nautae 

Summa timent Credit iam digna pericula Caesar 

Fatis esse suis. Tantusne evertere^ dixit, 

Me superis labor est: parva quem puppe sedentem 655 

Tam magno petiere mari? Si ghria leti 

E8t pelago donata mei, bellisque negamur; 

Intrepidus, quamcunque datis mihi numina^ mortem 

Accipiam. Licet ingentes abruperit actus 

FesHnata dies fatis; eat magna peregi. 660 

Arctoas domui gentes: inimica subegi 

Arma metu: vidU Magnum mihi Roma secundum. 

038. Quantu$ C. — - V. Qtumfvm. — 643» arenas Ar. C. Ae. a. 
b. 4. — V. artnam. — 644. Ar. tumulo$. — * Y. tumulos. 

dum perierant sc ipsi, Caesar suuiitur, erigitur, et ima dese- 

et Amyciaa. rit. 

638. Describitur in his, quam 646. quom frangat, cui aquae 

alte uavia fuerit elata, uiuiirum obviam eat. 

ut aequaret altitudme verticem 649. Circumcirca navis susten- 

Leucadium. tatux ventis ab omni parte flan- 

630. navtae, qui cum Amvcla tibus. 

erant Cf. ▼«. 662. 650. Tam alte ibat mare, ut 

640. jcumque etc. In his autem iam non litora pavescerent, sed 
ostenditur, quam alte rursus summa Cerauuiorum cacumina, 
faerint depressi. quasi infra se posita. Apparet, 

641. buavt, aperiunt fundum quanti hyperbole haec poeta 
ntari*. eloquator. 

(948. no» celat, aperit, ostendit, 652. nautae iterum sunt socii 
audat. aut servi Amyclae, uti vs. 639. 

644. t* tumulo$ % iu undas in- 661 inimica arma sc. Ponipe- 
«tar moatinm, — - omni$que ctc ii — metu 9 nam metuens fngit 
et oomis unda in iractibus ccu~ Pempeiue. 

12 



1T8 JM. AJSHAKI LUOAlfl 

Jussa plebe tuU fasces per bella negatos. 

Nulla meis aberit titulis Romana potestas. 

Neseiet hoc quisquam, nisi tu, quae sota meorum 

Conscia votorum es y me, quamvis plemis honorum 

JSt dictatoi eam Stygias et consul ad umbras, 

Privatum^ Fortuna, mori. Mihi funere nuUo 

Est opus, o superi: lacerum retinete cadaver 

Ftuctibus in mediis: desint mihi busta rogusque^ 91% 

Dum metuar semper^ terraque esspecter ab omni. 

Haee fatum decimus, dictu mirabile, fluctus 

Invalida cum puppe levat: nec rursus ab alto 

Aggere deiecit pelagi, sed pertulit nnda, 

Scruposisqne anguata vacant ubi litora saxia, 615 

Imposnit terrae. Pariter tot.regna, 4ot urbea 

Fortunamque suam, taeta teliure, reeepit. 

Sed non tam remeans Caesar iam luce propinqua, 
Quam tacita sua castra fuga comitesque fefellit 
Circumfusa duci flevit, gemitnque suorum tW 

Bt non ingratia incessit turba querelis: 
Quo te, dure, tuUt virtus temeraria, Caesarf 
Aut quae nos viles ammas in fata reUnqnens, 
Invitis spargenda dabas tua membra procellis? 
Quum tot in hac anhna populorum vita satusque 685 

Pendeat^ et tantus caput hoc sibi fecerit orbis, 
Saevitia est voluisse mori. NuUusne totorum 
Emeruit comitum, fatis non posse superstes 

605. Neseiet Ar. a. d. e. — V„ Nesciat, ut Ae. b. — C. Nee 

$cict. 

063. Imperatar effeci, utcrea* iam erat dies, non poternt late- 

rer consul. re snos, quin senserint, oani 

665. nisi tu sc. Fortnaa v*. abfuisse. 

668. Nemo sciet, me privatum 660. Csnstrue: Circnmfasa du- 

hic mori. ci tniba suoram flevit, etgenri- 

672. decimusj i. decumanu*, tn qnerelisqne non iagratia eum 

praegrandis. V. Festus sub v. inceesit, h. e. increpavit 

decimus. Sic Ovid. in Tristibus: 688. aut ad qnem interitnm 

Qui venit hiefimetue, fluetus eu~ nes, tamquam nnllkw pretii eai- 



pereminet emaet; poeterior neno bnw, relinquens etc. 

etf, undecknoque nrior. 684. invitis, recusaverant enim 

673. levat, attofiit. enm perdere, servaveiuntque. 

678. remeaus, reversns, post~ 685. in hac> in tua. 

2uam eYocaverat Aatoiniim* in 686. et orbit terrarnm te do- 

[pirnm. Illa enim, quae jrefte- minnm suam sibi elegerit 
rit Brundusii, supprtjsintttttr, 687. nullume ctc. NTnllusue 



Rediit antem eadem nocte; at nortrum aieruit, tsoaan profici- 
quoniam snb adventn ejms ettn sel * 



f HAMALIAB LIB. V. 1Y9 

Bsse tuist Quum te raperet mare^ eorpora segnis 
Nostra sopor tenuit. Pudet^ heul Tibi caussa petendae 699 
Haee fuit Hesperiae: visum est, committere quemguam 
Tam saevo % crudele, maru Sors ultima rerum 
In dubios casus et prona perieula mortis 
Praecipitare soleL Mundi iam summa tenentem 
Permisisse marit Tantum quid numina lassast 605 

Suffhit ad belli summam favor iste laborque 
Fortunae, guod te nostris hnpegit aremst 
Hine usus placuere deum, non rector ut orbis^ 
Nee dommus rertan, sed felis naufragus essest 
Talia iactantea, discuaaa nocte eerenus !•• 

Oppreeait cum aole dies, feaaumque tumentea 
Compoauit peiague, Tentis patientibua, undaa. 

Nec non Hesperii laeaatum fluctibus aequor 
Ut videre ducea, purumque iosurgere coelo 
Fracturum pelagua Borean* aolvere carinae, 196 

Quas ventaa ductaeqoe pari moderamine dextrae 
Permixtas habuere diu: latumque per aequor, 
Ut terrestre, coit, conaerti* puppibua, agmen. 
Sed nox aaeva modum venti velique tenorem 

Wt. ad btUi summam. S&e C. — V. Ae. Ar. a. B. d. ad fatum 
htUi. At c. ad bellifatum. 

706. ductaeque C. — V. doetmeque* No«tr. Gronovius em. 

092. Sort etc. Ultima rerum tibua. Atque differt in hoc Lu- 

eore per ae iam hominea prae- canus ab Caesare, qui Auetro 

cipitare solet fat dubios caaua fiante traiecisse narrat, III, 26*. 

et prona mortia pericnla. Sere „ M n . . . . ... 

uUika, fon svprema, eolemnia «J. *"""**?* **■"■.*"• > 

est locutio pro Serte in umirer^ «• «ff^ere, ut interdiu w ordi- 

ram. Cf. VII, lmX et Bentleium » e et ™>*g™8*ta* «•»> — la- 

ad HorvEpiek BL 8, 17*. tumque, et agmen navram, ve- 

604, muudi etc Quem tcaae- lnt terrestre agmen per mare 

rarium ergo ftrit, elm mari se congregatum fertur. Nam latum 

committerl, qul mundo fcapera- Pwticipium est, non adiectivum. 

tarua gst! T09. Noete rewisit ventus, eo- 

096. Nonnc maioribas in re- oue turbafna est navium ordo. 

boc experienda est nobia fortu- Qnod queniam advenabatur na- 

aa, quam in hoc, an Telit te vigantibus, nox ideo saeva vo- 

mrVum ad litos hoo referre^ eatur. Nam malaciam incidieee, 

708. Beeperii dueee , Antoniua, patet e t. 717. Ceterum iocut 

Gabinina, Calenua» Fostnmine. a Tenti» difficilu, aecdum eatie 

704. purum, «erenitatem cooii expeditut. Compardtio enim 

effieiontein. jiuae eequitur, potiua Tentorum 

T05. fraciurum^ dominatornm lmpuleu eontrariormn turbatae 

ia peiajpM. — Borean y cf. ti. eiee navea arguere Tideatur. 

418, uhl parltev Aqniio dicitur Se4 priorem expl. omnea habeat 

eaae Epirum naWgan- interpretee. 



{ 



180 M. ANNABI LUCANI 

Eripuit nantia, excuwitque ordine puppe». 110 

Strymona aic gelidum, bruma pellente, relinquunt 
Potnrae te, Nile, gruea, primoque volatu 
Effingunt variaa, caau monatrante, figuras. 
Mox ubi percussit tenaaa Notua altior alaa, 
ConfuB08 temere immixtae glomerantur in orbes, 715 

Bt turbata perit disperais littera pennie. 
Quum primum redeunte die violentior aer 
Puppibua incubuit, Phoebeo coneitua ortu, 
Praetereunt fruitra tentati litora Liaai, 
Nymphaeumque tenent. Nudaa Aquilonibus undaa 929 

Succedena Boreae iam portum fecerat Auster. 
Undique collatia in robur 4/aesaris armia, 
Summa videna duri Magnus diacrimina Martis 
Jam castris instare suis, aeponere tntum 
Coniugii decrevit onua, Lesboque remotam 925 

Te procul a saevi atrepitu, CorneUa^ belii 
Occnlere. Heu quantum mentes dominatur ia aequaa 
Justa Venusi Dnbium trepidumque ad proelia, ltfagne, 
Te quoque fecit amor: quod noUes atare sob ictn 
Fortunae, quo mundus erat Romanaque fata, , 1S0 

Coniui sola fuit. Mentem iam verba paratam 
Destituunt, blandaeque iuvat ventura trahentem 
Indulgere morae, et tetnpus subducere fatia» 
Nocte sub extrema, pulso torpore quietis, 
Dum fovet amplexu gravidum Cornelia curis 1S& 

Pectus, et aversi petit oscula grata mariti: 
Humentes mirata genas, percnssaque caeco 
Vulnere, non audet flentem deprendere Magnum. 

713. varias fieura*, plerumque Lege Caee, 1» 1* sibi tamen con- 
V, *el A y vel £. trarii venttts orduiantar. 

T16. penrm, gruibus. _ *«• *» *■*■». » ***** ■* 

719. Jfttt, Liuus, opp. Mace- 72r . « e «iat, pias. — domma- 
domae prope Nymphaeara ad tur vam ^ ^abet. 

qaod appeUere impediti tunt ab ^. ^^ Vt*n*, legitunua 

fcofttibu*. «bo^ 1,^ Te rua. 

720. Nudas etc. Sensus: Vix 732. vwtura trukentem, iuvat 
quum intrassent portum, qui Powpehun, nroerasthiare ea, 
nudu8> h. e. expositua est Aqui- quae necessano fieri debebant, 
loni, ventti* mutatua eat, desiit et morae indulgere, 

flare Boreas, et ortua est Au- 786. pectut sc. Pompcii. — 

ster, qui non infestat illum por- avmi, paullo remoti. 

tum; qusre factum ut vere ce- 737. percuttaque, et perteirita 

aet pertus, h. e. tutua a ventia. latente dolore mariti 

— unda» intellige ipslus portus. 738. JVon audet eum iddrce 



PHARSALIAB LIB. Y. 181 

iUe gemens: Vita non rmnc mibi duldor^ inquit, 

Quum taedet vitae y laeto sed tempore^ eonius y 740 

Ventt moesta dfoe* et quam nimiumque parumque 

Distulimus: iam totus adest in proetia Caesar. 

Cedendum est belHs: guorum tibi tuta latehra 

Lesbos erit. Desiste preees tentare: negavi 

Jam mihi: non Umgos a me patiere recessus. 745 

Praecipites aderunt casus: preperante ruina, 

Summa eadunt. Satis est audisse perieula Magni: 

Meque tuus deeepit amor, ewiiia betta 

Si speetare potes. Nam ms iam, Marte parato, 

Securos cepisse pudet eum ooniuge somnos^ 750 

Eque tiio, ndserum quatiunt quum classiea mundum, 

Surresisse smu. Vereor cwilibus armis 

Pompeium nuUo tristem eommittere damno. 

Tutior interea popuUs^ et tutior omni 

Rege^ tate y positamque procul fortuna mariti 755 

Non tota te mole premat. Si numma nostras 

Impulerint ades, maneat pars optima noetri; 

Sitque miki, si fata premant vietorque cruentus 

Quo fugisse velinu Viz tantum infirma dolorem 

Cepit, et adtouito eessere e pectore aeneus. 700 

Taadem vix moestae potnit proferre qnereias: 

NU mVd de fatis thalami superisque relietum est % 

Magne, queri: nosttos non rumpit fimus amoreSj 

Nec dirifax summa rogi: sed sorte frequenti 

Ptebeiaque nbnis eareo dimissa marito. 765 

739. V. Non nuno vita. — 751. quatiunt Ar. C. Ae. a. b. o. d. 
— V. qumtient. — 757. nostri Ar. Ae. — V. Bfiagni. 

760. eetfere e p. Ar. Ae. — V. eetfemnt pectore. 

761. Tondem vix. Sic C. b. e. Ar. Ae. — V. Tandem «t vox. 

m 

alloqoi cauasamque dolorie ex 748» Tn non Tere me amas» 

eo quaerere. ei persistie in ea, ut Telia civi- 

739. »o« ntme, iam eaim vi- le Dcllum praesens epeotare. 

ta Pompeio miiume dnlcit esat; __«_ Tr _ -_. - _. 

idea noi maguum ftiiecet, sidi- n * v ««* ?* K «}° m ? *• 

nscet, earSrem ease ea vita ^inmaiii cmmnm malo eolnm 

siel Cerueliam. expertem eese tnsti damno ec 

74X nimiumque parumeue, ni- **•* ******** a mc, quum 

mium, tesMctu reVwnjparum, eemme raliqui enae uxores reU- 

respecta amoria. # quoruit. 

745. negaei iam nttftt, cupienti 769. Non ect quod accusem 

te passe aic retinere. faia superosque, nee mortem, 

747« Summa eadunt 9 aoprope- His cnim non dividor a te; imo 

rat iam ruiaa, qua enmmis sum- a te ipeo dimittor, sorte nimis 

mnm instnt penculum. frequcnte et plebela. 



182 M. ANNASI L17CANI 

Hostis od adoentum rumpamus foedera tedae: 

Placemus socerum. Sic e$t tibi cognita, Magne, 

Nostrafides? creeUsne aliquid mihi tutius esse^ 

Quam tibi? non olim casu pendemus ab uno? 

Fulminibus tne, saeve, iubes tantaeque ruinae T70 

Absentem praestare caput? secura videtur 

Sors tibi, quum facias etiam nune vota % perisse? 

Vt nolhn servire maUs, sed morte parata 

Te sequar ad manes; feriat dum moesta remotas 

Fama proeut terras, vivam tibi nempe superstes. 115 

Adde, quod adsuescis fatis, tantumque dolorem 

CrudeUs me ferre doces. Ignosce fatenti: 

Posse patiy timeo. Quodsi sunt vota, deisque 

Audior, eventus rerum sciet ultima coniux. 

SolUcitam rupes, iam te victore, tenebunt: 18% 

Et puppim, quae fata ferat tam laeta, timebo. 

Nec solvent audita metus mihi prospera beUi^ 

Quum, vacuis prokcta locis, a Caesare possim 

Vel fugiente capi. Notescent iitora clari 

Nominis essilio, positaque ibi coniuge Magni, 786 

Quis Mitglenaeas poterit nescire latebras? 

Hoc precor estremum, si nil tibi victa reUnquent 

Tutius arma fuga, quum te commiseris undis, 

Quolibet infaustam potius deflecte carinam: 

_ U A _ _ — _^ritf^__. 

Litoribus quaerere meis. Sic fata, relictis «w 

769. non olitn C. Ar. Ae. a. b. d. — V. nonne olim. 
781. ferai Ar. Ae. b. c. d. — V. feret. 

771. Seeura etc. RefeUit ab hoc acciderit aliquid, mihi, abeenti, 

imde ▼ersu ea, quae antea dixe- parataeque tecum mori, ▼Wen- 

rat Pompeiue a v. 754. ad 759. dum tamea erit tamdiu, donec 

Tbi prinium volaerat, eam tutam audiero te eccidisse. 
latere Lesbi. Respondet igitur 77$. Accedit, ait, quod assue- 

bics Quid? ■eettrane tibi videtur sc { 8 me quaei aic, te carere, ita 

•ors mea Lesbi, quae nihil ali- u t timeam, me posse pati mor- 

ud est, quam perittse iam, quia tem tuam. Jdsue$eere pro ad- 

et te careo, et a rebus gerendia sutfacere ▼. Hor. Sat. I, 4, 105. 

ahsoun, in exiiio, quasi iam ©t II, «,109. Gronovius malit: 

omnia conciderint, quum tu ta- otuetcl, contra omnea librea. 
men adhuc faciae vota pro se- n8 q^. e|c Q_ odii -jcter 

cundo rerum eventu, et possis ^ x ^ 

facere, quia omnia in integro __^ * . ... *. . 
•unt. Ait se quaei iam periiise, ™fc Nec m ▼ictona •*«• tu- 

nec quaquam •ecuram dici po«- ta ero a Caesare fugieate, «ri 

•e LesbL Interprete» bic frustra m « tamquam obaidem ▼enabitur. 
fuere. 787. Hi« respoudet ad ilm, 

779. maUs, i. e. hostibns, si quae Pompcias ▼«. 758. Sit 

tu occisus fueris. Quodsi tibi fo, quo fugume peUm. 



FHAMAMAfi LIB. V. 183 

Exsiluit stratis amens, tormentaque nulla 

Yult differre mora. Non moesti pectora Magni 

Su8tiaet amplexu dulci, non colla tenere: 

Extremusque perit tam longi fructus amoris: 

Praecipitantque suos iuctus, [neuterque recedeus TO5 

Sustinuit dfatisse, vaie] vitamque per omnem 

Nuiia fuit tam moesta dies. Nam cetera damna 

Dureta iam mente malis firmaque tulerunt. 

Lafoitur infelix, manibnsque excepta suorum . 

Fertur ad aequoreas, ac se prosternit, arenas, 800 

Litoraque ipsa tenet, taudemque iliata carinae est. 

Non sic infelix patriam portusque reliquit 

Hesperios, saevi premerent quum Caesaris arma. 

Fida comes Magni vadit duce sola relicto, 

Pompeiumque fugit. Quae nox sibi proxima venit, 805 

Insomnis. Viduo tum primum frigida lecto 

Atque instteta quies uni, nudumque marito 

Non haerente latus. Somno quam saepe gravata 

Deceptis vaeuum manibus complexa cubiie est, 

Atque ofoiita fugae quaesivit nocte maritum! 810 

Nam, flamma quamvis tacitas urgente raedullas, 

795. Inclusa afo Cortio, habent Ae. Ar. a. b. c. d. Afoerant ta- 
men afo uno cod. vetustissimo Cortii. 

804. vadit — fvgit Ar. C. Ae. a. b. c. d. — V. vadis •— fugis. 

805. tibi omnes. — V. tibi. Atque hic pronominis sibi hsus 
caussa videtur fuisse mutationis; unde postea et praeeedentia 
sunt immutata. Sed et Fida comes Magni $ non ut appositio «ed 
ut allocutio accepta, «ecundae personae reponendae ansam prae- 
fouerint. Quae si hic recte locum teneret, et in sequentifous ofoti- 
nere defoefoat. 

811. fiamma quamvis C. — V. quamvU fUmma. — urgenie Ar. 

791. tormentaque 9 Yiilt statim afo seriore aliquo. Arguunt v. 

secedere, quoniam semel sic 804. vadit> v. 805. «t&i, 807. fri- 

statuerat maritus. gida qtttet* deinde illa inepta 

795. neuterque — vale, foaec v. 811. Nam fUmma etc. Non 

in omnifous edd. et plerisque iuvat etc. Ut non dufoitaverim, 

codd. leguntur; abfuerunt a ed. tatum hunc locum includere, ad- 

Salmasii et Voss. 3. quare un- iectum afo aliquo, cui nimis vi- 

cis inclusit Cortius, eb repeti- deretur aforuptus finis in versu 

tum t. euetmuit. 801. 

800. Transpositio est, solita 809» Non eie; nam ifoi tamen 
poetae. Construe: fertur ad ae- una cum Pompeio est profecta; 
quoreas' arenas, ifoique se pro- at nunc iam sino illo navigan* 
«ternit foumum, et litora lpsa dum ei erat. 

tuU tenere mantfous. 808. nm kaerente, non ei ad- 

801. tandemque illata carUiae haerente. 

est. In his puto finUsse iibrum 811. Ad haec Sehrevelius : 
Lacanum; reliqua appicta esse „Ideet ardeater antat, non tamen 



184 M. AHNAEI LUCAHI 

Non iovat in toto corpua iactare cubili: 

Servatnr para illa tori. Caruiase timebat 

Pompeio: aed non soperi tam laeta parabant. 

Instabat, miserae Magnum qnae redderet bora. 815 

Ae. C. a. b. c. d. — V. tirente. — - V. Ae. tacitat. — Ar. a. b. c. 
d, tectas. Cetemm locos videtur sensu idoneo deetitutus. Snlpicius 
adnotat: Licet amore Yexaretnr, tamen non iactabat corpns per 
totom torom, nt amantes prae' molestia consuerere, sed partem, 
tamqnam si vir adesset, servabat intactam, Similiter Farnabins. 

impatiens Tacno sua corpora le- non enim cnm logica con- 

cto versat: sed pudibonda snam cinit. 

qoasi praesenti riro adserrat 813. Carvisse timebai. Haee a 

lecti partem. u Cnr autem non proxime praecedentibus cogita- 

ntrnmqne potnit fieri, ut et ar- tione sunt seiungenda. Sensns: 

denter amaret,. et in toto cubUi timebat, se carituram wb^ Pom- 

eorpos iactaret? Hornm neu- peio neque nmqnam postea am- 

trnm alterum excludebat, qnalis plexuram. ^ At noc nimis laetom 

exclnsio tamcn debet locnm ha- foisset, quia melins perire qnam 

bere, obicuniqne quamvis posi- fugerc. Non camit eo, sed re- 

tnm iegitor. Ergo foetet locus; ceoit fugiturom, moxeinsnecem 

snis oeolis inspeetora. 



M. ANNAEI LUCANI 

PHARSALIAE 

LIBER SEXTUS. 



SUMMARIUM. 

Ceesar, frustra provocato ad pugnam Pompeio, ad Dyrrhachium 
Undit. — 14. Pompeius iter ei praecludit. — 18. Deseribitur 
oppidi eitus. — 28. Caesar obsidtonem molitur, casteUaque ex- 
struit — 68. Qua re animadvena, Pompeius faeU eruptiones, 
ut distrahat Caesaris eopias. — 79. Fames oritur et lues in 
Pompeii exercitu. — 105. Item fames m Caesaris. — 117. Pom- 
peius casteUum aUquod oppugnat 9 ac vaene expugnassety nisi 
dtfensum esset a Scaeva, forti viro, cutus egregie factum enar- 
ratur. — 262. Repulsus hac parte Pompeius aUa easteUa ag- 
greditur, capitque unum eorum. — 289. Caesar reeipere iUud 
eonatur 9 $ed frustra. — 813. Ergo m ThessaUam it, eoque eum 
sequitur Pompeius. — 882. Describitur ThessaUae situs. — 412. 
Uterque castra locant, copiis trepide rerum exitum spectantibus. 
— 419. htier Pompeianos efat Sextus, Magni JUius. Is, magi- 
corum arcanorum studiosus, futura $dre avens, spretis veriori- 
bus oracuUsy veneflcas Tkessaliae adit. — 434. Quarum artes 
describuntur. — 805. Earum una Eriehtho, reUqaarum more 
opreto 9 urhee fugit, desertaque mcolit, eadavera inquirens laee- 
ransque et ad suas artes adhibens. — 569. Ergo eam Sextus 
eum comitibus noctu investigat, invenitque eedentem et multam 
earmine caedem Thessaliae precantem. — 688. Alloquitur eam f 
rogatque, «t, mdd futurum ttt, ex mortuo aUauo se scientem fa- 
etat. — 608. Respondet iUa 9 se facturam quod rogaverit. — 028. 
Ergo eUgit sibi unum ex cadaveribus. td unco pertrahitur ad 
eaveam veneficae. — 641. Describitur loeus y et omatus Eruh- 
ihus. Pavet Sextus. — 658. Confirmat eum Erichtho. — 666. 
Efficit iUu, arte et carminibus f ut reviviscat eadaver. — 761. 
Jubet iUud Erichiho fata eloqui. •— 774. Brgo eloquituf, et in- 
fausta quidem et omnino Romanis et imprimts Pompens. — 820. 
Quo facto demum Erichtho 9 rogo incenso, cadaver moH patitw 9 
Sextumque f ad castra redeuntem, comitatur. 

Postquam castra duces, pugnae iam mente propinqui, 
Impotuere iugis, admotaque cominut arma, 
Parque suum yideri dei, capere omnia Caesar 

8. Par suum, h. e. dignum iafra de Scaera ▼. 191. Parque 
par, qaod spectarent dii. . Sic novum Fottuna videt etc Et 



186 M* AtfNAEl IiUCANI 

Moenia Graiorum spernit, Martemque secundum 
Jam nisi de genero fatis debere recusat. & 

Funestam mundo votis petit omnibns horam, 
In easum qnae cuncta ferat. Placet alea fati 
Alterntrum mersura caput. Ter coUibus omnes 
Explicuit turmas et signa minant!» pugnam, 
Testatus nnmquam Latiae se deesse ruinae. 10 

Ut videt ad nullos exciri posse tnmnltua 
In pugnam generum, sed clauso fidere vallo, . 
Signa movet, tectusque via dumosa per arva 
Dyrrhachii praeceps rapiendas tendit ad arces. 
Hoc iter aequoreo praecepit limite Magnus, 15 

Quemque vocat collem Taulantins incola Petram, 
Insedit castris, Ephyraeaque moenia servat, 
Defendens tntam vel solis turribns urbem. 
Non opus hanc veternm nec moles structa tuetur 
Humannsque labor, facilis, licet ardua tollat, 20 

Cedere vel bellis, vel cuncta moventibns annis: 
Sed munimen habet, nullo quassabile ferro, 
Naturam sedemque loci. Nam clausa profundo 
Undique praecipiti scopulisque vomentibus aequor, 
Exiguo debet, quod non est insula, colli. 25 

Terribiles ratibus sustentant moenia cautes, 
Joniumque furens rapido quum toliitur Austro, 
Templa domosque quatit, spumatque in culmina pontns. 
Huc avidam belli rapuit spes improba mentem 

29. Huc Ar, Ae. a. b. c. d. — V. Hinc. C. Hic. 

Seneca in libro: Cur bonis vi- 18. Dyrrhachiom vel sine ex- 

ris mala fiant: Ecce spectaculum ercitu tuta erat ttrbs. 

dignum, ad quod respiciat inten- „. «- 

tui operi suodeus. Ecce par deo A *{• Neque tam openbus a ve- 

dignum, vir fortis cum mala /or- tenbua exstructis defendebatur, 

tuna compositus. — Jtfon vult qnae plerumque aut vi aut ve- 

Caeaar oppidis in Epiro expu- tustate collabuntur, quain loci 

gnandis vacare, sed uni Pom- 'Mw*** 

peio proelio superando. Nullam 24. vomentibus, allisos fiuctus 

victoriam, nisi de Porapeio, For- reiieientibus. 

tunae debere vult. ^ Cautes, quae terribiles 

10. quasi testatua, se semper Bmt «Hbna, anii 
promtum esse ad extinguendam 

remp. et libertatem Romanam, ^ 8 - •» culmma sc aedium, te- 

14. rapiendaa 9 expugnandas. c * a * 

1T. Ephyraca moenia, i. e.Dyr- 20. JBttc, Sulpicius: „in hanc 

rhachium, conditum a Phalio sententiain." Falso. Sensus: ad 

Corinthio, testibus Thue. et Dyrrhachium versus Caesarem 

Strabone. rapuit spes, id agentem, ut etc. 



PHARSALIAB LIB. VI. 187 

Caesaris, ut vastis diffusum coilibus hostem 80 

Cingeret ignarum, dueto procul aggere valli. 

Metitur terras oculis: nec cespite tantum 

Contentus fragili subitos adtoliere muros, 

Ingentes cautes, avuisaque saxa metallis, 

Graiorumque domos, direptaque moenia transfert. 85 

Exstruitur, quod non aries impellere saevus, 

Quod non ulia queat violenti machina beiii. 

Franguntur montes, pianumque per ardua Caesar 

Ducit opus: pandit fossas, turritaque sumniig 

Disponit castella iugis, magnoque recursu 40 

Ampleius fines, saltus, nemorosaque tesqua, 

Et silvas, vastaque feras indagine claudit. 

Non desunt campi, non desunt pabuia Magno, 

Castraque Caesareo circumdatus aggere mutat. 

Flutnina tot cursus iliic exorta fatigant, 45 

Iliic mersa suos: operumque ut summa revisst, 

Defessus Caesar mediis intermanet agris. 

Nunc vetus Iliacos idtollat fabola muros, 

Adscribatque deis: fragili circumdata testa 

Moenia mirentur refugi Babylonia Parthi. ° 59 

En, quantum Tigrfc, quantum eeler ambit Orontes, 

Assyriis quantum populis teliuris Eoae 

Sutficit in reguum, subitum bellique tumultu 

Raptum clausit opus. Tanti periere labores. 

Tot potuere manus adiungere Seston Abydo, 55 

Ingestoque solo Phryxeum elidere pontum, 

Aut Pelopis iatis Ephyren abrumpere regnis, 

Et ratibus longae flexus donare Maleae, 

40. recurtu Ar. — V. recesftu. Patet illud longe hoc esse prae~ 
atantius. 

30. Pro diffusum et Sulpitius Assyriorum Ninon. Atque sic et 

legit et alii maloerunt diffusus. fere Sulpicius. 

34. metallisj lapicidinit. 54. raptum, properatum. — 

38. planumque ete. Sulpicius: Tanti labores sc. Caesaris. — pe- 

„aeqnum aggerem per altoa riere, incassum sunt impensi; 

montes extendit." Farnabius: non enim cepit Pompeium. Me- 

99 Sditioribus locis deiectis, at~ lius igitur fuisset, eos utiliori-. 

quc humilibus ezaltatis aequa- bus impendere. 

rit opus." Sicoue c*pio. 56. Phryxeum, Hellespontum. 

. 50. refugiy simulata fuga proe- 5T. Hoc est: Isthmum perfo- 

liari soliti. dere. 

51. In his et seqq. Farnabius 58. Hoc est: abscindere a Pe- 

intelligit solaa urbes, nimirum loponneso Maleum promontori- 

ad Euphratem Babylonem, ad um, utfacerevoluitXerxesmonti 

Oroatem Antiochiam, denique Atho, Farnabius tamen hoc tam- 



188 M. ANNABI MJCiMM 

Aut aliqnem mundi, quamvis natura negasset, 

In melios mutare locum. Coit area belii: 00 

Hic alitur sanguis terras fiuxurus in omnes, 

Hic el Thessalicae clades, Libycaeque tenentur. 

Aestnat angusta rabies civilis arena. 

Prima qnidem surgens operum structura fefeHit 
Pomperam: veluti mediae qui tntns in arvis 65 

Sicanfae rabidura nescit latrare Pelorura: 
Ant vaga qnnm Tethys Rutopinaque litora fervent, 
Unda Caledonios fallit tnrbata Britannos. 
Ut primnm vasto septas videt aggere terras, 
Ipse qnoqne a tota deducens agmina Petra 10 

Diversis spargit tumulis, ut Caesaris arma 
Laxet, et effuso claudentem miiite tendat: 
Ac tantnm septi vailo sibi vindicat agri, 
Parva Mycenaeae qnantnm saerata Dianae 
Distat ab excelsa nemoralis Aricia Roma: 75 

Quoque modo Romae praelapsns moenia Tibris 
In mare descendit, sl nnsquam torqueat amnem, 
Ciassica nulla sonant, iniussaque tela vagantnr: 
St fit saepe nefas, iacnlnm tentante lacerto. 
Maior cnra «fuces miscendis abstrahit armis. 80 

Pompeinm exhanstae praebenda ad pabnla terrae, 
Quae cnrren8 obtrivH eques, gradtbusqne citatis 
Ungnia frondentem discussit cornea campum. 
Belliger adtonsis sonipes defessns in arvis, 
Advectos qnnm plena ferant praesepia culmos, 85 

?najB fructam accipit perfossi ma distat ab estio Tiberit, re- 

•thmi, ne opus haberent nau- cta linea. 

tae circumnavigare Peloponne- 78. iniu8sa 9 nnllo imnerante, 

sam. Maleum autem promonto- qnia pngnam fieri noltnt Fom- 

rinm qninqnaginta uiillibqa pas- peius. lnde etiam didtnr ad- 

sonm excurrit. missum eue ntfa$ ts. seq. ai 

67. Ut, qui in Britannia ver- V** exercitii eanssa iaculnm 

sus Caledoaios, i. e. Scotos de- «jaeret. . 

gunt, non audiunt aestum ma- ^ 6 ' *••?* ^«ditus. Mihi 

ris saetientis adVersus litu» •« MU « \.J} detur : .* m ¥ n nonB » 1 

Rutnpinnm in Cantio. advectitus culmis inipleantur 

~* n *- a - * j* * i. v P»«*epi»t iUique «on snfficiant 

T4. Quantnm Ancia distat ab eqil i 8 eiendia. Sulpicius: „hoc 

Roma. Anciae avtem templum ei t 5 cam dausi intra praesepia 

erat Dfenae, cuius sigmunolim paleig anundarent." Grotius: 

ab Qreste Mycenaeo ex Taun- „,©„«,, videtur ecse, culmornm 

de rn Graeciam fuerat reporta- aridorum satis fuisse in praese- 

tvm * nibus, sed ab equis desideratas 

76. Sensus: et uuantum Ro- herbas virides." 



PFTARSALIAE LIB. TI. 189 

Ore novas poscens moribnndus tabitur berbsi, 

Et tremulo medios abrnmpit poplite gyfos. 

Corpora dom solvit tabes, et digerit artus* 

Traxit iners coelum fluidae contagia pestis 

Obscuram in nubem. Tali spiramine Nesis 00 

Emittit stygium aebulosis aera saxis, 

Antraque letiferi rabiem Typhonis anhelant» 

Inde labant populi, coeioque paratfor unda 

Omne pati virus dnravit viscera coeno. 

Jam riget atra cntis, distentaqne lumina rumpit: 05 

Igneaque in vultus, et sacro fervida morbo 

Pestis abit, fessumque caput se ferre recusat. 

Jam magis atque magis praeceps agit omnia faium: 

Nec medii dirimuot morbi vitamque necemque, 

Sed languor cum morte venit: turbaque cadentum 100 

Aueta lues, dnm mixta iacent incondita vivis 

Corpora* Nam miseros nltra tentoria cives 

Spargere funus erat, Tamen hos minuere labores 

A tergo pelagus, pnlsusque Aquilonibus aer, 

Litoraque, et pienae peregrina messe carinae. 106 

At liber terrae spatiosis collibus hostis 
Aere non pigro, nec inertibug angitur undis: 
Sed patitur saevam, veluti circumdatus arcta 
Obsidione, famem. Nondum surgentibus altam 
In segetem culmis, cernit miserabile vulgus 110 

88. dum C. d. — V. tum. Al. cum. 

8T. Et tremulo etc. b. e. con- strinxit ventrem, ut non posaet 

cidit in curaa, trementibua cru- egerere. 

ribus. ^ 95 % Induratur cutia, ot atrura 

88. disertt l. o. q. pracce- induit colorem, eoque iaflam- 
dena: solvtt. mantur ocuii, distenti> h. e. tu- 

89. mers eoelum, aer quietua. m idi 9 ita nt paene rumpantur. 

ribua prorurapena in aerem t MwrmmmmmmmmmM9L .«««^ J A11 i, A «„^,«.1 
wcendit, ibioue nubem tumnU. ^ e !H* "»tenf?««n« llL 
W. JVerft In.ula iu .inu P«- *" ■&* .T^JSST K* 

rT~ ' * ;i- "^ ' ' ne huc conferendu» Senecatnur. 
teteo. Tapere. emitteu. * .Oedipo, ubi »e.tu de-crttl- 

tna iacet Typhoens. "• praecepa fatum, subita 

88. coetoque etc. h. e. etaqua, mors. 

quae factliua omne renenum ad 103. funus erat ac. aparaorum. 

ae trahit eoqne inficitur, quam 104. pelagus et Aquilo, quibua 

acr, effecit ut laborarent viace- melior et aalubrior reddebatur 

ra, coeno dnrata. — durtrott, aor. 



190 M. ANNAEI LUCANl 

In pecudum cecidisse cibos, et carpere dumos, 

Et foliis spoliare nemus, leturaque minantes 

Veliere ab ignotis dubias radicibus herbas. 

Qoae mollire queunt flamma, quae frangere morsu, 

Quaeque pcr abrasas utero demittere fauqes, 115 

Plurimaque humanis ahte hoc incognita mensis 

Diripiens miles, satnrum tamen obsidet hostem. 

Ut primum iibuit ruptis evadere ciaustris 
Pompeio, cunctasque sibi permittere terras: 
Non obscura petit latebrosae tempora noctis, 120 

Et raptum furto, soceri cessantibus armis, 
Dedignatur iter: latis exire ruinis 
Qnaerit, et impulso turres confringere vallo, 
Perque omnes gladios, et qua via caede paranda est. 
Opportuna tamen valii pars visa propinqui, 125 

Quam Minuci castella vocant, et confraga densis 
Arboribus dumeta tegunt. Huc pulvere nullo 
Proditus agmen agit, subitusque ad moenia venit. 
Tot simul e campis Latiae fuisere volucres: 
Tot cecinere tubae. Ne quid victoria ferro 110 

Deberet, pavor adtonitos confecerat hostes* 
Quod solum vaiuit virtus, iacuere peremti, 
Debuerant qu6 stare loco: qui vulnera ferrent 
Jam deerant, nimbusque ferens tot tela peribat. 
Tnm piceos volvunt immissae iampades ignes: 1S5 

Tum quassae nutant turres, iapsumqne minantur: 

112. Et foliis Ar. b. Ae. — V. Et morsu. 

116. ante hoc Ar. Ae. C. a. c. — V. ant&ac. 

196. Minuci Ar. C. a. d. — V. Minuti. Ae. Numid, ut c. 

185. lampades C. ex emendatione. — V. lampadis. 

113. dubiag sc. an salubres lud casteUum, ut non posset 

sint, an letales. pugna commitfi, qaia praeter 

/ 114. queunt sc. militet; qui cuatodes, nollae aderant copiae 

tamen vs. 117. singulari ponun- Caesarianae. Qui autem aderaat 

tnr. numero pauci, facile conficieban- 

115. abrasae, duritie ciborum tur. Ceterum, etsi subito pavo- 

quasi laceratas. re attoniti erant, tamen eodem 

126. Nimirum hunc Minutium omnes ceciderunt loco, quo con- 

eundem cum Scaeva nostro fois- stiterant , telis Pompetanorum 

se scrlbit Appianus. Unde qui- interemti, quorum quasi nimbus 

dam putarunt, eum vocatum es- eos obruebat. 

se Minutium Scaevam. 134. tot tela, i. e. tela innu- 

129. Latiae t>o/ucres, aquilae mera. — peribat, incassum im-. 
lcgionnm. mittebatur, quia iam nuUi re- 

130. Ne quid etc. Tanta cele- stabant hostes, qui possent in- 
ritate accessit Pompeius ad tt- terfici. 



PHARSALIAE LIB. VI. 191 

• 

Roboria impecti crebrog gemit agger ad ictus. 

Jtm Pompeianae ccUi euper ardua valli 

Exierant aquilae: iam mundi iura patebant. 

Qoem non miile aimnl turmia, nec Caeaare toto 140 

Auferret Fortnna locum, victoribus unus 

Eripuit, vetuitque capi: geque arma tenente, 

Ac nondnm strato, Magnum viciaae negavit. 

Scaeva viro nomen: cagtrorum in plebe merebat 

Ante ferag Rhodani gentea: ibi aanguine muito 146 

Promotna Latiam longo gerit ordine vitem: 

Pronua ad omne nefaa, et qui uegciret, in armia 

Qaam magnum virtna crfanen civiiibua egset. 

Hic nbi quaerentes eocios iam Marte relicto 

Tnta fugae cernit, Quo vos pavor, inquit, abegit 150 

Impiu8 et eunctis ignotus Caesaris armis? 

[0 famnli turpea, aervum pecua, abaque cruore] 

Terga datis morti? Cumulo vos deesse virorum 

Non pudet et bustis interque cadavera quaeri? 

Non ira sattem iuvenes, pietate remota, 156 

Stabitis? E cunctis, per quos erumperet hostis, 

Nos sumus electu Non parvo sanguine Magni 

Ista dies ierit. Peterem felidor umbras 

Caesaris in vultu. Testem hunc Fortuna negavit: 

Pompeio laudante, cadam. Confringite tela 100 

Peetoris incursu, iugulisque retundite ferrum. 

139. patebaut Ar. Ae. C. a. b. c. d. — V. petebant, 
152. Veraus legitur ia Ar. Ae. c. d. , abest ab a. et b. 

189. mundi tura patebunt, iam davera honesto busto eonqui- 

tienit «gredi PompeianU. rantur et comburantur? 

140. Gmmet* tefo» toto exerci- 154. Ad et bustU supplenda 

tu Gaeeaffa. negatio, ex praee. non pudet. 

144» castrorum etc. gregarius 155. tro, n. e. virtute bellica, 

faerat milea Scaeva ante bellum ardore pugnandi , virili animo, 

Gallicmn. Ehrgeruhl. — pietate ac. in Cae- 

146. sangums mutio, multis sarem. 

fortiter factU. 158. Felicior etaem, si liceret 

146. cttea», iaaign e cen tnrio- mihi oppetere, Caesare ape- 

nia. Cf. Juven. Sat. Vm, 847. ctante. 

XIV, 195. — longo ordine sc 160. Confringite etc. Obviam 

miiitnm, centuriae. ite telia pectore veatro, occnr- 

149. Marte, pugna Ofnitse de- rite ferro ingulia vestris. Sirai- 

■peraatea. lem exhortationem Vnltoii vide 

158. eumulo etc Nonne forti- IV, 475. eqq. Ibi va. 561. Per- 

ter cadetia ctom iia, qui iam hlc eussum est peetore ferrum, Et iu- 

occubuere, qna veatra etiam ea« gutis preetere manum. 



192 H. ANNAEI LUCANI 

Jam longinqua petit pulvis, sonitusque ruinae, 

Securasque fragor concussit Caesaris aures. 

Vincimus, o socii; veniet, qui vindicet arces, 

Dum morimun Movit Untum vox ills furorem, 105 

Quantum non primo succendunt classica cantu: 

Mirantesque virum, atque avidi spectare, sequuntur 

Scituri iuvenes, nnmero deprensa iocoque 

An plus quam mortem virtua daret. llle ruenti 

Aggere conaistit, primumque cadavera plenia 170 

Turribus evolvit, subeuntesque obruit hostes 

Corporibua: totaeque viro dant teia ruinae: 

Roboraque et moles hosti seque ipae minatnr. 

Nunc sude, nunc duro contraria pectora conto 

Detrudit muris, et valii summa tenentes 175 

Amputat ense manoa: caput obterit ossaque saxo, 

Ac male defensnm fragili compage cerebrnm 

Dissipat: aiterius fiamma crinesque genasque 

Succendit; strident oculis ardentibus ignes. 

Ut prjmum, cumulo crescente, cadavera murum 189 

Admovere solo: non segnior extulit illum 

Saitus, et in medias iecit super arma catervas, 

Quam per summa rapit ceierero venabula pardum. 

Tunc densos inter cuneos compressus et omni 

Valiatus belio vincit, quem respicit, hostem. 185 

Jamque hebes et crasso non asper sanguine mucro 

[Percus8um Scaevae frangit, non vuhierat, hostem.] 

Perdidit ensis opus, frangit sine vulnere membra. 

Uium tota petit moles, illum omnia tela: 

Nulla fuit non certa manus, non iancea felix, 190 

Parque novum Fortuna videt concurrere, bellum 

187. Habent ▼•. Ar. Ae. b. c. d.— Abfaeratin a,, tubccripfas. 
180. petit Ar Ae. a. — V. premit. 

103. pulvi» longinqua pafft, cum armia auia inailuit in ho- 

{>ulvia ex castelio aurgeua ex atea, ama pardna pef venabula 
onginquo a Caesare animadver- tranaailit. 

^ 1 **"* _ . 184. eunew, hostium globot. 

100. plu$ % tc. victoriam. An iaA -,„-«. j a j; n<1 mmm 

«it^ Bt i t. ^ssSm tSSr " — 

1TB. $eque; minatnr, ae lpaum •v» tf *»*•». 

•eae deiecturum. 18T. Scaevae ac. mucro. — 

177. compage, i. e. galea. pereu$$um •*. hoatem. 

1T8. flamma, teda. 188. Mucro perdidit lumm gla- 

181. Admovere $olo y h. e. a o- dii, non aecuit, aed fregit. 

lum admovere mure, aequavere. 101. Pat novum, ut Par $uum 

— non segnior, ea ceieritate aupra va. 8. — bellum, univer- 



PHARSALIAE LIB. VI. Ij93 

Atqiie virum. Fortis crebris sonat ictibus umbo. 

Et galeae firagmenta cavae compreasa perornnt 

Tempora: nec quidqnam nudis vitaiibus ofestat 

Jam, praeter stantes in summis ossibus hastas. 195 

Quid nunc, vesani, iaculis levibusque sagittis 
Perditis haesuros numquam vitaiibus ictus? 
Hunc aut tortilibus vibrata phalarica nervis 
Obruat, aut vastl muralia pondera saxi: 
Honc aries ferro baUistaque limine portae 200 

Summoveat. Stat non fragilis pro Caesare raurus, 
Pompeiumque tenet. Jam pectora non tegit annis, 
Ac yeritus credi ciypeo, laevaque vacasse, 
Aut culpa vixisse aua, tot vulnera beili 
Solus obit, densamque ferens in pectore silvam, 205 

Jam gradibus fessis, in quem cadat, eligit hostem. 
[Par pelagi monstris. Libycae sic beliua terrae,] 
Sic Libycus densis elephas oppressus ab armis 
Omne repercussum squaienti missile tergo 
Frangit, et haerentes mota cute discutit hastas: 210 

Viscera tuta iatent penitus, citraque cruorem 
Confixae atant tela ferae: tot facta aagittia, 
Tot iacuiis, unam non explent vulnera mortem. 
Dictaea procul ecce manu Gortynis arundo 
Tenditnr in Scaevam, quae vdto certior omni 215 

In caput atque oculi laevum descendit in orbem. 

207. Habent Ar. Ae. a. b. c. d. 

908. Sic C. Ar. d. c. — V. Ae. Qetulue deneis. 

anm adversariorum exercitum mittentes navibus, eas depri 

cum viro uno. inunt; atque sic int. Farnabrns. 

193. compreua ac. tempora. — Sulpicius contra: »par cetis, in 
perurunt, contornnt. quorum tergis frutices et arho- 

194. vitalibu*, h. e. iis parti- rea orinntnr. Emincnt enim sti- 
bos, in quibus est vita sununa, pra mare in formam scopulo- 
praeeordiis, femore, iugulo, ce- rum." Quam certe interpreta- 
rebro. tionem sequentia firmare viden- 

195. ko8ta*{ hastae enim ab tur. 

hostibus ei immissae et ossibus 209. squalenti tergo % duro. 

eius infixae , solae paene corpus Elephas frangit omne missiie 

eius protegebant. tergo squalenti, h. e. facit ut 

202. tenet, retinet ne erumpat. incassum immissa sint. Mota 

203. eredi cl. clypeo se prote- enim cute discutit ea. 

xisse, quum potius laeva quo- 211. citra cruorem, ita ut non 
que pugnare deberet. ad cruorem usque penetrent. 

205. silvam sc. telorum. Cf. IV, 728. 

207. pelagi monstrU par, i. e. 213. unam etc. unum hominem 
similis. Balaenae enim se im- non possunt conficere. 

13 



194 M. ANHAlfil LITCANI 

Ille moni ferri* nervornm et vineola rumpit, 

Adfixam vellens oculo pendente eagittam 

Intrepidus, telumqne sno cum Inmine calcat* 

Panuonis hand aliter poat ictum seevior ursa, 2M 

Quum iaculum parva Libys amentavit bebene, 

Se rotat in vuinut: telumque irata receptum 

Impetit, et secum fbgiefttem eircoit hastam* 

Perdiderat vuitum rabies: stetit imbre cruento 

Infermis facies: laetns fragor aethera puisat 825 

Vietorum: maiora viris e sangnine parvo 

Gaudia non faceret conspectum in Caesare vulnus. 

Hle, tegens aita stippressum mente sfaterem, 

Btiiis et a vultu peuitus virtute remota, 

Parcite, ait, cives: proestt kzne avertite beltum. 2M 

Cottatura meae nil eunt iam vubsora morti: 

Nen eget ingestie^ eed tmleie peetore tetie. 

TotlUe et in Magnt viventem ponite eaetrie : 

Hec peetro praeetate duoi: eit Seaeva relicti 

Caeearie esemptum patiue % quam martie honeotae. 286 

Orodidit infeiix eimuletie vocibue Aulus, 

Wcc vidit recto rladfum mnerone tenentcm: 

Mcmbraque oaptivi pariter laturas, et arma, 

Fulmineum mediis excepit faucibus ensem. 

Incainit virtus: atque una caede refectus 2M 

Sotoati ait, poenae, Seaevam qutcumque eubaetum 

Speravit: pacem gladio ei quaerit ab ieto 

Magnue^ adorato submittat Caeeare eigna* 

An eimUem veetri s eegnemque ad fata putastist 

Pompeii pobis minor est causeaeque eenatue % M6 

2)26. e Ar. C. a. c. d. — V. de. 
230. Mtam €. c — V. /errum. 

217. moros /em, ernit uaa 826. pereo, ouateiras parom 

cnm ocola fcrrnm, ne eo impe- est pierumque qood ermneit ax 

diatur la pagnando, vulncre. 

223. Prsa rmpetit tefeim > cir- 220. vktute remepsf fingit se 
etieuado coaator teium ore ap- mitem, fingit remlsisse virtn- 
prcbendere. At hasta quoniam tem irameae bellieam. 

wna cnjn ursa circnmfertur, ap~ 284. rdicti; flngit simulatepe 

jpreheadi ab iila neonit. se traiuf ugam ; qussi drcat; ut 

224. rmbiss vultum pcrdiderat> alii aueoao meum ezemplnm 
i. e. j. virtut fortitudoque Scae- iniitati aa vos trancfeaTUUtt. 
vae, ia jBruendo cum telo ecnia 236. A*Xms t mras e Pompeia- 
conspicna, vuitum eius omnem ais ducibue. 

cerruperet* 8*2. isto sc meo, Seaevae. 



PHARSALIAB LIB. VI* 195 

Quem mihi tnortti amor. Sbnnl faaec eSatur , et aUo# 

Caesareaa §ml*ia teetatur adeese cofaortee. 

Dedecus hie beili Magno crimenque remiait, 

Ne aolmn totae fugerent te, Sceeva, eatervae: 

gebducto qei Marte ruie: nam aanguine fueo 2S0 

Virea pugna dabat* Labentem turba auornm 

Eicipit, atque humeris defectum imponere gaudet: 

Ac veiati incluanm perfoaao in pectore nttmen % 

St vlvam magnae apeaiem virtuiia adorant: 

Teiaque confixia certant evetfere membrie, 255 

Eiornantque deoa, ac nadum pectore Martem 

Armia, Scaeva, tuia: feiix hoe nomine famae, 

Si tibi dnrua Iber, aut ai tibl terga dediaaet 

Cantaber eiiguis, aut loogia Teutonna armia. 

Non tu beliornm apoiiia ornare Tonantia 200 

Templa potea, non tn iaetis uiulare triumphii. 

lnfeiix, qnanta dominum virtute paraiti! 

Nec magia faac Magnue castrorum parte repulana 
Intra dauetre piger, diiato Marte, quietft, 
$oem mare laaaatnr, quum ae toiientibna Euria 265 

Frangentem fuctus acopuium ferit, aut latua alti 
Monti8 adest, eeramque sibi parat unda ruinam 
Hinc Ticina petena piacido castella profnndo 
Incorsn gemiui Martia rapit: armaque late 
Spargit, et effuao laxat tentoria campo: 210 

346. effatur C. Ac. a. c. d. — V. effatus. 

248. Dedecui otc Caeaar ad- triumphare. ^ Pugnavitti enfra 

ventu sno effecit, ne ab aolo pro dominatione unius Caesaris. 

Scaeva Pempeius repelleretur. 264. dilato Aforte, pugna pro 

250. Subducto etc.ScaeYa, ait, craatinata bellooue. 

eorrait, simui ac Pompeii co- 26T. adert, b. e. adedit, abra- 

piae recedebant, a Caesarc re- dit, contundit, minuit — weram- 

pulsae. Etenim dnm pugnave- que, fa. e. cuoi nnda eibi seram 

rat, ipsa pugna ▼irea ei addide- ruinam parat, h. e. sero demiira 

rat. concidit. Suipicius tamen rui~ 

253. Similem huic locum vi- uara montis iatelligit. Cf. vs. 

de VIII, 804. 346. 

256. deos, quorum erant in ca- 208. Porapeius a Minutii ca- 
ttello imagines positae, ut int. steiio repnisns, se convertit ad 
Suipieius. Idem ad nudum »e- caatelia mari vicina, eaque ex- 
ctore Martem adeotat: Martis pognat gcmini Martis incurtu* 
•imulacram, quod nudaveraat. h. e. terra marique oppuguao» 

257. felis etc. h. e. tu , Scae- do. 

Ta, vere felix fuisses praedicaa- 2T0. tpargit, h. e. in liberum 
dua, ei Iberos aut Tentones de- carapum emittit , ibiojac cestra 
riciaeee. Tibi ?ero noa Kcuit ponit. 



196 n. uiaei lucawi 



Molandacqoe rarat pcr m i asa liceatia terrse. 

8ic pleoo Padu» ore tumeos super aggere toiao 

Exeerrit ripas, et toteo coocutit egres: * 

Socceboit si oua tellas, cemuiemque fereBtem ] 

Uameraei ooo passs reit, tom flomioe toto 2)5 

Trassit, ct igootos aperit sibi gurgite campoe. 

llloo terra fogit domioos: his roro coloois 

Aecedoot, dooaote Pado. Vix prodio Caesor 

Seoserat, ebtos specola qoae prodidit ignis. 

lureoit impelsos presso iam polrere moros: 2M 1 

Frigidaqee ot reteris depreadit signa roioae, ! 

Acceodit pax ipsa ioci, movitqoe fbrorem 

Pompeiana qoies et, victo Caesare, somnog. 

ire ?ei io elsdes properst, dom gaadia turbet. 

Torqoato roit iode minax: qai Caesaris arma tSb 

Segnios hsod ridit, qaam malo naota tremente 

Omnia Circaeae subdocit vela procellae: 

Agmioaque interins moro breriore recepit, 

Densios ut par?a disponeret arma corona. 

Transierat primi Caesar mooimina vaiii, tM 

Quom snper e totis emisit eollibos agmen, 
Effoditqae acies obseptom ftfsgnas in hostem. 
Non sic Aetnaeis habitans in TaUibos horret 
Enceladum, spirante Neto, qoum tota carernas 

STl. iuvatj delectat eom. vidit Caesaris arma, haud te- 

975. ruit, corruit, sc. tellus. gnins Martem suum eubduxit, 

277. Flumine alveam mutan- quam nauca subducit Yela Ck- 

te, trans flaviam habitantibus eaeae proccllae, h. e. tempestaU 

addantor agri, cis habitantiboa ad Circaeum aibi promonterittm 

demuntnr. immiuente. 

280. tmpnJfOf, expugnatos. — 299. ob$eptum 9 ridelicet ab 
pr$$$o f depsesso, sedato iam. ipto Pompeie et a Torquato. 

285. fomnut fc. Pompeii. Qui- 293. Non aliter metuit Coesar 
oscebat enim, victo Caesare. Pompeium, quam eeleat Cati- 

285. Minatur Caetar accurrena nenses metuere, quuau Aetaa 
Torquatn; is entm praepositus flammam emittit. 
erat isti castello a Pompeio. 294. Eneeladum, quem erede- 
Torquatus autem contrahit co- bant efficere incendia Aetnae. 
pias suas, quo melius iis contra — spirantc Noto, nam Yento in- 
Caesarera utatur. — qui Cae$a- tra cavernas furente, iueeadium 
rif etc. Sulpicius: „qui Caesare moveri credebatur. — quum totm 
▼iso intra raurum interiorem etc. Constructio est: eum Aetna 
suos raetu retraxit." Idem ad tota cavernas egerit, iu eampos- 
verlia: >$egniu$ hautl vidit haec qne torreus defluit. Aetna egerit 
adootat : „non minus diligenter tota cavernas i. e. q. Aetna eee- 
prospexit. Litotes." Ego hunc rit totas carernas, jper hypafla- 
teofum pnto esto: Qnt •*— ^ 1 ** gen. — torrent adiectirura eet 



PHAMAhlAE LIB. VI. Hflf 

Egerit, et torrens ia eampos deflait Aetna: 205 

Ctesaris at mile* glomerato puivere victus 

Ante aciem, caeri trepidus tob nnbe timoris 

Hastibus occurrit fhgiens, inque ipsa pavendo 

Fata ruit. Totus mitti dvilibus armis 

Utque vel in pacem potuit cruor: ipse furentes SM 

Dw tenuit giadios. Felix ac libera ieguro, 

Roma, fores iurisque toi, vicisset in iiio 

Si tibi Solia loco. Doiet beu semperque dolebit, 

(Jaod sceleruiu, Caesar, prodest tibi summa tuorum, 

Com genero pugnasse pio. Pro tristia fsta! 5d5 

Non Uticae Libye ekdes, Hispania Mundae 

Flesset, et infando poliutus sanguine Nilus 

Nobilius Phario gestasset rege cadaver: 

Nec Juba Marmaricas nudus pressisset arenas, 

Poenoruraque umbras ptacasset saoguine fuso 810 

Scipio: nec sancto caruisset vita Catone. 

Ultimus esse dies potult tibi, Roma, malorom: 

Exire e mediis potuit Pbarsaiia fatis. 

Deserit adverso possessam nuraine sedem 
Caesar, et Emathias iacero petit agmiae terras. 315 

301. a. regum. Al. rerum. V. legum. 

ad y. Aetna , quia iucendio et exercitns tui f iilssei If enim ea 

eraptione quasi teta Aetna fit Yictoria utus fuisset ad debet- 

torrens igneu*. iandum. 

990. glomerato pulvtre, supple: 304. summa tuorum tcelerasi, 

viso, qui surgebat sub peetbua h. e. summnm tunm scelut. 

adveaientium Pompeianorum. 307. Ad cooalam et inpplenda 

907. vietu» ante eetem, h. e. negatio, ut sit pro: nec Aegy- 
anteqnam pugnatum esset. ptus nobiliua tuliaset cadarer 

908. fugien$ ac. a caateilo, ne rege Aegrptiaco, h. e. Ptota- 
atrinque laclnderetur. — ho$ti- maeo. — \anguine sc. Poinpeii. 
Sut, Pompeianis ingTnentibus. 309. Juba enim et Petreius, 

900. Totus cruor mitti potuit ne ia manus hostium incide- 

etvilibu$ armis vel in paeem u$~ rent, iimeem sese interemerunt. 

que i. e. q. Hoe^ ia loco debel- 311. Scipio, Pompeii socer, 

Isri totueque reliquui cruor re- pene* quem in Afrtca reliquia~ 

mitti potuieset bslto civili, adeo rura Pharsaiiae et imperii aum- 

ut pax facta esset, nisi ipse nia erat. Is ferrc suo traiectus 

Pompeius fnreates suorum gla- et in mare praecipitatns, infc- 

dios continuisset. rias rctulit Hanaibali etc. 

301. Ubera legum. Ita Siiins; 313. jforire, excipi, eximi ese* 

U Uber eampi paeter. Plaut. rie fatorum, quae iam in cursu 

Asoph. prol. 105. liber karum erant 

rerum. 314« De$erit etc. Oiacedit Cae- 

303, s» tibi SuUa vicisset, h. sar a Dyrrhachio, et in Thes- 

e. si pro. Pompeio Sylla dox saliam cum exeroitu abit 



198 «U AlfNAEI bUCAHI 

Arma secuturum soceri, quacnmque fugasset, 

Tentavere suo comites dfrertere Magnum 

Hortatu: patrias eedes atque hoste carentem 

Ausoniam peteret. Numquatn me Caesaris^ inquit, 

Exemplo reddam patriae y numquamque videbit 320 

Me nisi dimisso redeuntem tnUite Roma. 

Hesperiam potui, moiu surgente % tenere, 

Si veUem patriis aciem eommittere tempHs^ 

Ac medio pugnape foro* Dum betia relegem^ 

Extremum Scythici transcendam frigoris orbem^ 

Ardentesque plagas. Vietor tibi^ Moma, quietem 

Eripiam, qui, ne premerent te proeiia, fugi? 

Ah pptius, bello ne quid patiaris in isto, 

Te Caesar putet esse suam. Sic fatua, m ortua 

Phoebeos couvertit iter, terraeque secutus 

Devia, qua vastos aperit Candavia saltus, 

Contigit Emathiam, bello quam fata parabant. 

Thessaliam, qua parte diem brumalibus horis 
Adtollit Titan, rupes Ossaea coercet. 
Quum per summa poli Phoebum trahit altior aestas. 
Peiion opponit radiis nascentibus umbras. 
At medios ignes coeli, rabidique Leonis 
Solstitiale caput nemorosus submovet Othrys. 
Excipit adversos Zepbyros et Japyga Pindus. 
Et maturato praecidit vespere lucem. 840 

Nec metuens imi Borean habitator Olympi 
Lncentem totis ignorat noctibus Arcton. 

318. 8uo hortatu Ar. Ae. C. c. d. — V. sui — hortati. 
328. bello ne quid Ae. C. c. — V. ne quid bello. 

319. Numquam etc. Non ego, opponit nmbrai. Situa ergo est 

uti Caesar fecit, armatus cum Pelion ab Oasa ad Septentrio- 

exercitu ingrediar Romam. nem veraus. 

322. motu, bello cmli oriente. 337, Ad meridiem eitus eat 

324. Dum beUa r. , dum arce- mOM Othrys. 

*™l e] l* f* "^V 839. Ab Occaau situa Piudu* 

328. tn Mto, in hoc. 

331. Candavia mons est Hly- ,*■*• ******* ciUus eamt oc- 

ricum a Macedonia distermi- dtot sol, quumponessontcsaoc- 

san<< eidit; atque ita fit, ut mature- 

333. qua parte etc. h. e. ab tmt resper. 

Orieute bramali Ossa situs 341. Set m . Et ilii, qai ad 

Thessaliae. sadicem montis Olympi in 

335. Cum per etc. h. e. ab Thessalia habitant , non metn- 
Oriente aestfrro Pett- apt Berean, aec adapiciuat Hc- 

336. Pelion "" Oyaosnraai koentea te- 
*a#eeafi*tt* " najs. 



PHAMAUAfi Ufi. VI. 199 

Hos inter montee, media qoi velle prcmaotur, 

Perpetvis qnondam latoere paludibua agri, 

Fiumioa dnm cimpi retinent, oee perr/ia Tempe S4ft 

Dant adites peiagi; atagaumqoe impientibua uoum 

Creaeere cursus erat* Postquam discessH Oljmpo 

Ilerculea gravia Ossa mano, subitaeque ruinam 

Sensit aqnae Nereua: meiius mansura aob undis, 

Emathia aequorei regnom Pharsaios AahiUia 850 

Eminet, et, prima Rhoeteia lilora pinn 

Quae tetigit, Phylaee, Pteleoeqne, et Dorion ka 

Fiebiie Pieridum; Trachin, pretioque nefandae 

Lampadoa Herculeis fortis Melihoea pharetria: 

Atque olim Larissa potens: nbi nobiie quondam S65 

Nunc super Argos arant: veteres ubi fabula Thebas 

Monstrat Echioniaa: ubi quondam Penlheoa exsol 

Colia capulque fereoa supremo tradidit igni, 

Questa, quod hoc aoiom nato rapuisset, Agave. 

Ergo abrupta paloa mnitos discessit in amnes* 800 

Porus in oecasos, parri sed gorgitia, Aeas 
Jonio floit inde marit nee fortior ondis 
Labitur avectae paler laidie, et tuoa, Oenee, 

546. pelagi Ar. Ae. C. a, b. c. — V. pdago. — - umum Ar. Aa. 
C. a. b. c. d. — V. undie. 

343. premuntur f deprasiiores 863. pretioque etc. Meliboea, 

aunt. urbs Htoralis Bfagnesiae propin- 

346. eUgnumyu* eta. etundis, qua Thessaliae, patria Phiiocte- 

qaae stagnum lmplebant, non- tae, quem Herculee donatit sa- 

nisi eatenns cursns erat, ot cre- gittis, ineensae ab eo in Oeta 

seerent, h. e. aqaae, obi in sta* pyrae pretio. 

gnum devenerant, non cnrrebaat 356. tnetm» sc. Phthioticas. 

amplius, aed creseebaat taatam. , 86T. uki qu. obi quondam Aga- 

34T. pQ8iquam etc. Postqnam Te exel, (h. e. profoga ex nrbe 

Hercnles Ossam Olympo sepa- sua, pestquam cognoverat» quae 

ravit — gravie adieetnm Ossae, egerit,) eaila Penthei filii sai 

ad ostendendam difficultatem in rogo combossit, questa, haec 

operis. sehim sibi de filio restare, quia 

948. rubum, h. e. impetnm eetera membra discerpta erant 

irroentis in mare equae. Gf. t. a Baccbia. 

967. 361. Aeae limpidus et modico 

340. meUm», quae (sc. Phar- flamine io mare Jonium influit. 

aalus) ai sub ondis mansissct, 868. neo fortier, Tnachns pa- 

melius fnisset. ter Jus a Jere in voccain muta- 

860. aequere$ $ sjoippe aati ex tae, et ia Aegyptum aioetae, 

dea maris. ibique sibi redlttae. la oaim 

351. jmaie, ex Phylaee eaim eandem cnm Iside cradidernat 

ProteeUaut, qni primoa appolit veteres Romaai. Cf. Or. Met et 

ad iitus Troienum. Juven. XH, ». 

86m Jmriso, oode Thamyria. 868. at taot, Aeheloef , cofi 



200 M. AHSAEI I,VCAlfl 

Paene gener eraaaia oblimat Echinadaa undig: 

Et Meleagream macuiatus sanguine Neasi 

Euenos Calydoni secat. Ferit amne citato 

Maliacas Sperchios aqoas: et flumine pnro 

Irrigat Amphrysos famulantis paacoa Phoebi; 

Quique nec humentes nebuiaa* nec rore madentera 

Aera, nec tenues ventos auspirat, Aaauroi; STO 

Et quisquis pelago per se non cognitus amnis 

Feneo donavit aquas: it gurgite rapto 

Apidanos: nunquamque eeier, nisi mixtug, Enipeus. 

Aecipit Asopos cursug, Phoenixque, Melasque. 

Solus in alterius nomen quum venerit undae, J75 

fiefendit Titareson aquas, lapsusque tuperne 

Gnrgite Penei pro siccis utitur arvis. 

Hunc fama est Stygiis manare paludibu* amnem, 

Et, capitis memorem, fluvii contagia vilis 

Nolle pati, superumque sibi servare timorem. 289 

Ut primum emissis patuerunt amnibua arva, 
Pinguis Boebicio discessit vomere sulcus: 
Mox Lelegum dextra pressum descendit aratrum. 
Aeolidae Dolopesque soium fregere eoieni, 
Et Magnetes equis, Minyae gens cognita remis, 385 

Ilttc semiferos Ixienidas Centauros 
Foeta Pelethroniis nubes effudit in antris: 

desponsata fucrat Deianira, filia coniunctioncm minime celeri 

Oenei, Herculi postea nupta. cursu fluit. 
Achelous autem turbidus, limo 375. Solus, Titaresus in Pe- 

suo auget insulaa Echinadas ia neum infl u it , 11011 tamen cem- 

ora Aetolica sitas. miscet suas cum Peneo uwtas, 

365. Et Evenos fl. (iuxta ae a superne labens, undis Penei 

quem Nessus Centaurus ab Her- q VM i nlveo utitur. Fama autem 

cule eaesus fluif) per Calydoni- 8W rt, Titaresum ex Styge oriri, 

am Meleagro olim regnatam la- e t idcirco nolle se miscere Po- 

bitur. De0) tamquam viliori flumini. 

JSJSu *^ M " ** «»• •** k - •• — •* 

370. non suspirat, Anauroa ^ 80 - tiworem euperum, h. e. 
ouim uuUas neWas eibalare ▼«*!• •«•* .•• tom «.*•*«• » «- 
eredebatur, nec auvas spirare, P«"« *mm, postquan ex Ache- 
«t faciunt fluvii. Atque hinc ei *•»*• pwdierit 

et nomen ex &vsv et aiosr. 389. Boebicio, m Beebe, eppi- 

371. per se non cognitue, quip- do Thessaliae. Cf. VII, 170. 
pe nen ipse sub nomine suo in- Ov. Met. VII, 231. 

fluens, sed per Peneum. 388. Itfteget , Thessaliae po- 

379. it gurgite r. AtW««* |*t"** 

eeleri flumine profluitr ■* *—** ••» cognitt a. elari. 

90 iunetos £nipeue ^tknmkm mmmm Th^ 



PHARSALIAE hJB. VI. 201 

Aapera te Pboloea frangentem, Monyche, saxa, 

Teque sub Oetaeo torquentera vertice ▼ulsaa, 

Rhoete ferox, qnaa vix Boreaa inYerteret, ornos: 300 

Hospes et Alcidae magni, Phote: teque per amnem 

Improhe Lernaeaa vector pasanre sagittas: 

Teque senex Chiron , gelido qni sidere fuigens 

hnpetia Aemonio maiorem Scorpion arcn. 

Hac teiiure feri mienernnt aemina Martis, 305 

Primua ah aeqnorea percnssis cuspide saxia 
Thessaiicus aonipea beiiis feralihua omen 
Exsiiuit; primna chaijbem fraenoaque momordit, 
Spumavitque novia Lapithae domitoria habenis. 
Prima fretum acindena Pagaaaeo litore pinu8 400 

Terrenum ignotae hominem proiecit in undas. 
Primua Theasaiicae rector teiiuris Itonos 
In formam caiidae percusait pondera maasae, 
Fndit et argentum fiammia, aurumqae moneta 
Fregit et immenaia coxit fornacibua aera. 406 

Riic, quod populos scelerata impegit in arma, 
Divitias numerare datum est. Hinc maxima serpens 
Deacendit Python, Cyrrhaeaque fluxit in arva: 
Dnde et Thessaiicae veniunt ad Pythia iaurus, 
Impina hinc prolem anperis immisit Aloens, 410 

Inaeruit celaia prope ae quum Pelion aatris, 

890. Rhoete Ar. Ae. C. b. d. — V. JUaeoe. 
408. arva C. a. c. — V. antra. 

saliae, ubi orti Centauri, Ixio- omniura bellornm elementa* or- 

nia ex nube filii. tum duxerunt, Ibi eaim equus 

889. te ec. effudit nube*. Nam natus. 

Monychu* nomen Centauri. — 398t n>i freaa inventa. Cf. 

frangentem sc. «njrula, h. e. vir*. Georr. III, 116. 

percnrrentem ma f haloee mon- ^ Ibiprima navis exstru- 

sas, qnaa ▼« Boreas ererteret. 402. /toiw#, Thessahae rex, 

Eveltit autem, nt Saculetur. Cf. Deucalioms fikus. 

Juvenu I, 31. quaria* iaculetur 406. lUie orta est pecuaia. 

Monvekus ornos. 409. Nam cum celebrabaniar 

39SL Improbe sc. Nease. — «e- Pythia, templum Delpbicum 

ttor, ac. Deianirae. ^ ^ non Delpbica, sed Thessalica 

894. materem, Seorpius enim lauru ornabatur. 

duoram olim aignorum spatium 410. Aleei filii, Otus et Ephi~ 

occapabat. altes, gigantibus opem ferentes, 

8Mw Kk bac ierra prima Pelio Ossam iiupoeuere. 



: '1 

I 
■■I 



i 



Hf. ANNABI LU€ANI 

Sideribusque viaa incurreria abstulit Oasa. 
Hac ubi damnata fatis tellure iocarunt 
Caatra dncea, cunctoa belii praesaga futuri 
Mens agitat, aummique grarera diseriminis horam 
Adventare paiam eat. Propiua iam fata moveri, 
Degenerea trepidant animi, peioraque versant, 
Ad dubioa pauci, praesurato robore, ciiog 
Spemque metumque ferunt Turbae aed mhctue inei 
Sextuu erat, Magno proiea indigna parente, 
Qui mox, Scyllaeis exsul graaaatoa in undia, 
Poiiuit aequoreoa Siculus pirata trtumphos. 
Qui atimuiante metu fati praenoacere curaue, 
Impatienaque morae, venturisque omnibua aeger, 
Non tripodaa Deli, non Pythia conauiit antra, 
Nec quaesiase libet, primis qord fru^ibus altrfac 
Aere Jovis Dodona aonet, quia noscere fibre 
Fata queat, quis prodat avea, quis fuigura eoeli 
Servet, et Assyria scrutetur sMera cura, 
Aut ai quid tacitum, aed fas, erat, liie aopernia 
Detestanda deia saevorum arcana magorum 
Noverat, et triatea aacria feraiibua araa, 
Umbrarum Ditiaque fldem: miseroque iiquebat, 

412. incurren$ Ar. Ae. a. d. — V. incumbeni. 

42T. aere C. a. b. — V. ore. 

432. Noverat Ar. Ae. C. a. b. c. d. — V. Moverat. 

412. abttuUt via$ 9 altitudine maritimo certavit, victi 

aua impeuivit aidera, quominua Asiam fagit. 

currerent. 424. moroe, non potni 

414. cunctot sc. Pompeianos ctar « futura^ donec ei 

Caeearianosque spesque metus- — oegcr, aoMus, aoliicif 

que agitat. ^ 36 - f»*" &**&** «J 

Ai-r j™-.™. i. • -.«: ««*; dona, silvu euim Dodone 
41T. degencres h e. qm pan- ^ wlu Jb 

dtores sunt. - peioro, peaaima ^ ^. tZ&m 

quaeque exspectant yentas frugee. 

418. prae$umto robore, fortttu- 437. « tt ^ gc< aruspex. 
dinem aaimi potiu* quam me- e fifera. 

tum eibi sumentes. 430. tacitum, si oua 

419. /ertmt, adferuut. — epem- cita divtnatio, sed non< 
oue metumquef degenejses enim geomantia, astroiegia ot 
illi nil nisi metum afferebant. cina, quae per aigna e< 

422. triumphos sc. patris sui. voce significant. 

8extus enim, cum fuga evasts- 432. Afoverot, scienti; 

set ex clade Mundana, diu ia- paraverat. Male Grodtu 

tuit; Augusti dein temporibus rat. 

Siciliam et Sardiniam occupa- 433. Uoucbat, credebi 

vit, et cum Augusto proelio Sextus, Superos parum 



PHARSALIAC MB. VI. 

Scire parum superos. Vanum saevumque furorem 

Adiuvat ipse locus, vicinaque moenia caatris 485 

Haemonidum, ficti quas nulla licentia monstri 

Transierit, quarum, quidquid non credftur, ars est. 

TUessaia quin etiam tellua herbasque nocentea 

Rupibua ingenuit, sensuraqne saxa canentes 

Arcanum ferale Magos. lbi plurima snrgunt 44fr 

Vim factura deis: et terris hospita Colchis 

Legit in Haemoniis, quas non advexerat, herbas. 

Impia tot populis, tot aurdaa gentibus aurea 

Coeiicolum dirae convertunt carmina genti*. 

Una per aethereoa exit vox illa recessus, 445 

Verbaque ad invitum perfert cogentia numen, 

Quod non cura poli coeiique veiubilis umquam 

Avocat Infandum tetigit quum sidera murmur, 

Tunc, Babylon Persea iicet secretaque Memphis 

Omne vetustorum solvat penetrale Af agorom, 450 

Abducit superos alienis Thessalis aris. 

Carmine Thessalidum dura in praecordia fluxit 
Non fatis adductus amor: flammisque severi 
Uiicitis arsere senes. Nec noxia tantum 

43T. Trarmerit C. et pro var. 1. a. — V. Transierat. 

435. vicinaque m. Pharsalicis lique, et adest vocatum Thet- 

campia vicinae urbea Thewali- aaiis. 

carum mulierum veneficii» et 449. Toac, licet Babylonici 

incantamentis famoaarum. magi et Aegyptii «acerdotes 

43T. tranmerit y Suipicius : ,,au*e oronei artei iuat adhiheant, 

aciebant facere, quidquid fingi qnibus ad se vocent superos, 

potest, et omnia incredibilia." Thessalis tamen omnes deos ab 

Farnabius: „Quarum artea ni- omnibus aris ad ae deTocat. 

hil tam licenter fingitnr quod 463. Non fatis adductus, con- 

superct Quarum artea incredi- tra naturam et aetatem 

bitia efficiunt." Bene addit . 464. Nec noxia. Neque solnm 

Sulp. ad verha: quarum ar$ eti: hoc medicamentis efficitnr, ant 

„qaam profitentur." eo, qnod carnncnlam ex fronte 

439. 8en*uraque, Thesaaia tel- eoui reeens nati abreptam ad- 
lua aaxa habet, qnae sentiunt hibuerint, ted aana mens vel 
magoa canentes oreantu» ferale solis excantationibua perit. — 
h. e. aecretum ©t iafernale car- Illam cavuncnlam m»i mater 
men. equi atatim Toraverit, foetnm 

440. $urgunt, proveniunt. non alere credehatnr. Eam ob 

441. hoipHa Colchi*, Medea rem dicit: amaturae, quia eo 
Coichica. efficitttr ut amet foeta pullum 

443. tof i. e. q. multia. auum; ideoque et pignu* veca- 

44T. fuod man etc. nnmen quod tur iiia caruncala, aeu bippo- 

numquam ayocat cnra poli coe- manea iliud. Cf. Virg. Aen. IV, 

Hque, ac. quin adait sagis Thes- 616. — tubducunty aubtrahunt 

salicia. Omittit curam poli coe- foetae, aubripiumt 



;i 



* 



* 



204 M. AtfftAEI LUCAm 

Pocola prolciunt' aut quum turgentia sueco 4M 

Frontis amaturae subducuut pignora fetae. 

Mens hau8ti nulla sanie poliuta veueni 

Excantata perit. Quos non coucortlia mixti 

Adligat ulla tori, blandaeque potentia formae, 

Traxerunt torti magica vertigine fili. 400 

Ceasavere vices rerum: dUataque longa 

Haesit nocte dies. Legi non paroit aether: 

Torpuit et praeceps audito carmine mundus: 

Axibus et rapidis impulsos Juppiter urgena 

Bf iratur non ire polos. Nunc omnia complent 465 

Imbribus, et calido producunt nubUa Phoebo: 

Et tonat ignaro coelum Jove. Vocibus isdem 

Humentea late nebuiaa nimbosque soiutis 

Excuasere comis» Ventia cessantibus, aequor 

Intumuit: rursus vetitum sentire procellas 410 

Conticuit, turbante Noto: pnppimque ferentes 

In veatum tumuere sinus. De rupe pependit 

Abscisa fixus torrens: amnisque cucurrit 

Non qua pronus erat. Nilura non extidit aestas: 

Maeander direxit aquas: Rhodanumque morantem 415 

Praecipitavit Arar: submisso vertice montes 

455. projtciunt Ar. Ae. a. b. c. d. — V. perftciunt. 
466. Nostri omnes: producunt. C. praedueunU 
473, Abtcita C. b. d. c. — V. Abtcitta. 

46T. Men$ sc. amatoris cer- etc. centra ventuiu adverstim 

rumpitar etiam nulii* poculis, plenis velie feruatur naves. 

sod solis carminibus. 4T2L de rupe etc. Sistitur flu- 

460. ftli, rltombus, vertigo ™« de raoute decnrrens. 

magica, girgilio, cui filum in- ***• ubtetta, praerupta. 

volvcbatur. Cf. Prop. If, 28. 35. *{*- »*» 9«? P r ** u * ««*» •*• 

Virg Ecl. Vni, T3. et T8. g» m contrartam parteta, aur- 

a^o !„•,• .* »of MM « • ttB1 fluebat. — IStlum etc. Ni- 

462. fegi sc. naturae. ^ «olttus in aestivo eoistitio 

463. torputty stettt lmmotum Aegyptum inundare, cessavit 
coelum, nou movit coeluin si- i, oc focere, inhibitus carmini- 
dera. Dtts magarura. 

464. tmpuUo8> h. e. miratur 475. dtrexit, erectua floxtt, non 
Jupiter non ire polos, antea per ambages solitas. — RhodV 
axibus rapidia impulsos, h. e. nus citus, Arar lentut alias, 
celeriter motos. Cf. vs. 4T9. -— mutatt sunt carmiaibu* , ut ilie 
urgeutj promovent, impellens. tardaret cursum, hic praecipi- 

468. sotuti» escuttere comit, taret. 

pasao capillo vagautes produ- 4T6. Bfontes snbmittcbant ver- 

cont. ticem suum, ct iugum sunm ex- 

4T1. turbante h. e. oaamquam plicabant, h. e. prosternebant 

impellente Noto. — puppimque tuga sna, ut plauitioa cxistcret 



PHARSALIAE LIB. YI. 205 

Explicuere iugum. Nnbes suspexit Olytnpus: 

Soubus ei nuiiis Scytbicae, quum bruma rigeret, 

Mmaduere nives. Jmpulsam sSdere Tetbyn 

Repuiit Haemonidnm, defenso litore, carmen. 480 

Terra quoque immoti concussit ponderis aiem, 

Bt medium vergens nisu tftubavit in orbem. 

Ttntae molis onus percussum voce recessit, 

Prospectumque dedit circumiabentis Olympi. 

Omne potens animai leti, genitumque nocere, 485 

Et pavet Haemonias, et mortibus instruit artes. 

Has avidae tigres et nobilis ira ieonum 

Ore fovent blando: gelidos hie explicat orbes, 

Inque pruinoso coluber distenditur arvo. 

Viperei coeunt, abrupto corpore, nodi: 400 

Homanoque cadit serpens adflata veoeno. 

Quis iabor hic superis, cantus herbasque sequendi, 
Spernendique tiraorl cuius commercia pacti 
Obstrictos habuere deosl Parere necesse est, 
An iuvatl Ignota tantum pietate merentur, 494 

An tacitis valuere minis? Hoc iuris in omnes 
Ett iliis superos, an habent haec carmina certum 
Imperiosa denm, qni mundum cogere, quidquid 
Cogitur ipse, potestl lllic et sidera primuni 
Praecipiti deducta poio: Phoebeque serena 500 

Non aliter, diris verborum obsessa renenie, 
Palluit, et nigris terreuisque ignibus arsit, 

482. titubavit nitus Ar. C. b. c. d. — V. nisu titvbavit. 
490. lUic C. a. b. c. — V. Illii. 

ExpUcare enim est: proster- 400. Viperae disscisiae carmi- 

nere. Cf. IV, 699. ne earam rurtus conglutinantur. 

47T. euspexit, demissior fuit 491. humano, videlicet saga- 

nubibus. j^n^ m arum , 

4T9. wpulsam eidere, mare, ^ Q ua erit poeta, quaecaus- 

Iuna et sideribua tempestuotis ^ r' v "* i.,™? £„„„ i«iw! 

-««^:.^ « A i:t.. m :„i.n.iV... -.««._ sa sit, quare superi nunc labo- 

saevire solitum, innibetur car- , n . „*'«*..„ t» A% ...«- 

ininibu. et » litore arcetar. rem •» bea » t ' ^E*L*"*E: 

»1. Terrae motm excitetiu ? u • ^T „ ' i™?^ ' A„ »! 
* lncantatione* spernere. An pa- 

489. Terra titubavit nisu 1« me- cto . ^ c *•*} J» ^J^l** ' ** 

dium orbem vergen; l e. in cen- * nia hoc de,6ctet dcos * . L 
tro concussa ett. 495. An magae illae lgnota 

483. Terra aperta est iu me- aiiqua pictate nescio qua tne* 

dio centro, ut aspici per eam rentur, ut dii aibi pareant? 
eoelam inferius posset. 498. quidquid cogitur ipse se. 

486. et timet magaa, etearum incantationibus istis. 
artes adiuvat veneno euo. 499. ilU$ $ carminibus, v§. 497. 



296 M. AVNAEl LLCANl 

Quam ti fraterna probiberet imagine tellug, 

Inaereretque auaa flammig coelegtibug umbraa: 

Et patitor tantoa cantu deprenaa laborea, 5f$ 

Donec suppositas propior degpumet in herbaa. 

Hoa acelernm ritng, haec dirae carmina gentia 
Effera damnarat nimiae pietatig Erichtho, 
Inqne novoa ritua pollntam duxefat artem, 
lili namqne nefaa urbig aubmittere tecto 516 

Aut laribug ferale caput: deaertaque bugta 
Incolit v et tumuloa expidgia obtinet umbrig, 
Grata deia erebi. Coetua audire ailentnm, 
Nosse domog Stygiaa areanaque Ditia opertj, 
Non auperi, non vita vetat. Tenet ora profanae &15 

Foeda titn maciea, ooeloque ignota aereno 
Terribilia Stygio faciea paliore gravatur, 
Impexia onerata comia. Si nimbua et atrae 
Sidera anbducunt nubeg, tunc Theasaia nudia 
Kgreditur bustig, nocturnaque fuigura captat. 529 

Semina foecundae gegetia calcata peruaait, 
Et non letiferaa gpirando perdidit aurag. 
Nec auperoa orat, nec cantu gupplice numen 
Auxiliare vocat, nec fibraa illa litantea 
Novit: funereaa aria imponere flammaa 625 

Gaudet, et accenao rapuit quae tura eepulcro, 
Omne nefag guperi prima iam voce precantia 
Goncednnt, carmenque timent audire eecundum» 
Viventeg inimas, et adhuc sua membra regentee, 

506. deprensa Ar. Ae. C. <— V. depre$$a. 

50S. fraterna, Phoebi iliuatra- relifuarum Tfeeflsalarura rittu 

tione. ldmtfl adhuc pioi e«se cenauit. 

505. deprcnsay adttricta, coa- 509. pollutam artem % . aacro- 
cta. Alii leg. depreeea, atquo mantiam. 

hinc seq. proptor, h. e. propm- 515. nen vita vetat, non impe- 

qutor. dit, qued TiTit adhvc Erichtho, 

506. despumcty apumam immit- quin arcana illa norit. — ~" pr«- 
tat in herbaa, qua corrnmpan- fanae tc. Erichthua. 

tur, et Teneficiifl aptae reddan- 519. nvdit, Tacuk, quibus um- 

tur. Hoc enim Tolunt efficere bras expulerai, ut expl. Farna~ 

▼eneficae iilae. biut. Et Snlp. ^eiat cadaTeri~ 

508. Eriehtho nomen deiom» bu«. 

tum ex OYidio, Heroid. Sap- 524. litantee, quibue aupert 

phus: ut quam furiali» Erich- placantur. 

tho Jmpulit. Significatns nomi- 529. Fiventee animas I. o. q. 

nis terrae notionem involvit, nt homiaefl adhuc viventefl, ut Ca- 

et Ericbthonii. Erichiho igitur nidia facit puero apud Horatium. 






*v> 



P0ARSALIAE LIB. VI. 207 

r 

iafedit busto: fstis debentibus annos 5S0 

lioro invita sobit: perversa funera porapa 

Retulit a tumulie: fugere cadavera ietura. 

Fumantee iuvenum cioeres, srdentiaque ossa 

B mediia rapit iila rogis, ipsamque, parentea 

Quam tenuere, faeem: nJgroque volantia fumo 635 

Feralia fragmenta tori, veatesque fluentes 

Coiiigit in cinerea et olentea membra faviiias* 

iat ubi aervantur saxia, quibua mtimus humor 

Ducitur, et tracta dureacunt tabe meduliae 

Corpora; tunc omnea avide deaaevit in artus, 540 

Immeraitque manus ocuiia, gaudetque gelatos 

BflMUeae orbes, et siccae pallida rodit 

Bxcrementa manus: laqueum nodosque nocentee 

Ore auo rupit: pendentia eorpora carpsit, 

Abrasitque crucea: percussaqne viacera nimbia 645 

Vaisit, et incoctaa admisao sole meduilas. 

fasjrtam manibna chaiybem, nigramque per artna 

Stiiianiis tabi saniem, virusque coactnm 

Sttsiniit, et nervo morsos reiinehte pependit» 

Et quodicomque iacet nuda teiiere cadaver, 650 

Ante fcras vohicreeque aedet: nec carpere membre 

VeJt ferro manibusque eeis, morsusque iuporum 

560. Sic Ar. Ae. C. u..b* d. — V. quacunque — nudum. 

590. faii$ etc. Mpre invita s«- mortno creicnnt, ut et capilli. 

bit, quamquam fata leagiores — laqueum ic. «trangulati aii- 

anno* debeant. euiua. — noeentes. Alu leg. »•- 

681. pmvena ete. carmine il- eenti$, h. e. fuapenai aiicuiu*. 

la mortuum in vitam revoeavit, Sed notei t et accutativns per 

efFeeituiie, ut pompa funebris hypallagen eodem »en«u accipi. 

demum reverteretur. 545. nimbi$ y carnem quae oitt 

590. Feralis tori, i. e. feretri, fuerat exposita ventitet pluviia. 

veattam et membrorum reHqui- 546. iacoctat, durata* sole, cul 

a* semittitec* expoaitae fuerant. 

636. Quod si quande incidat 54T. In$ertum manibus chaly- 

ia corpora non cremata sed bem , clayum ferreum , quo Ixi 

Orientalium more condita. — fuerant, qui in cruce pendebant. 

emvantur ic. corpora. — inti- Piane «tmilia Apuleiua de Thee- 

mu* humor etc i. e. craor edu- saiii libro II. refert. 

citur ex corpore. 549. nervo retinente mortut pe- 

589. ef tracta, et qulbus rae- pendity et cum non pouet au- 

dttllae dureoenat^ tracta toee, h. ferre, quod momorderat, impe- 

e. oxttaeta sanie, pt sopva da- dientibua nervi», lutpendit le 

citur pro edtfcjtur.' dentibus, ut avelleret. 

542. oreet, oculorum. 552. morsuBque, sed oxspectat 

543. escrementa, unguium cor~ jnersui lunorum, quibua cx fau- 
des et praesegmina, quae in cibua eriptat. 



. I . • 



208 M. ATtNAEI IiUCANI 

Exspectat, siccis raptura a faucibus artus. 
[Nec cessant a caede manus, si sanguine vivo 
Est opus, ernmpat iugulo qui primus aperto.] 
Nec refugit caedes, vivum si sacra cruorem, 
Extaque funereae poscunt trepidantia mensae. 
Vulnere sic ventris, non, qua natura vocabat, 
Extrahitnr partus, calidis ponendns in aris. 
Et quoties saevis opus est ac fortibus umbris, 
Ipsa facit manes: hominum mors omnis in usu est. 
Illa genae fiorem primaevo corpore vulsit, 
lila comam laeva morienti abscidit ephebo. 
Saepe etiam caris cognato in fonere dira 
Thesaalis incubuit membris: atque oscula ligeng, 
Truncavitqne caput, compressaque dentibus ora 
Laxavit: siccoqne haerentem gntture linguam 
Praemordens, gelidis infudit murmura labris, 
Arcanumque nefas Stygias mandavit ad umbras. 

Hanc nt fama loci Pompeio prodidit: alta 
"Nocte poii, Titan medium quo tempore ducit 
Sub nostra tellure diem, deserta per arva 
Carpit iter. Fidi scelerum suetique ministri, 
Effractos circum tumulos ac bnsta vagati, 
Conspexere procul praerupta in caute sedentem, 
Qua iuga devexus Pharsaiica porrigit Aemus. 
Illa magis magicisque deis incognita verba 
Tentabat, carmenque novos fingebat in usus. 
Namque, timens, ne Mars alium vagus iret in orbei 
Emathis et tellus tam muita caede careret, 
Pollutos cantu dirisque venefica succis 
Conspersos vetuit transmittere belia Philippos, 

553. a fauc. Ar. — V. e faucibm. — 554. Hoa vas. 
ea«e vetustae adnotatnm habent membranae. 
565. figent Ar. Ae. C. a. — V. fingens. 

555. erumpat, qui tanguis pri- &70. Pompeio ic. fillo, 

mua erumpat. Is eaim efficacis- — alta y i. e. media noct 

simus credebatur. 576. porrigit, qua pa 

561. facit manesy interficit ali- mus inga sua usqne ad 

quem. — mors omnis, ad alia lnm extendit. 

facinora alia utitur niorte; mo- 577. Illa, Erichtho. 

do ephebi, comas posituri, too- 582. vetuit transmitter 

do adolescentis. Philippos, praecepit Pl 

564. cognato, i. e. mortui ali- ut ad se retinerent bel 

cuins, qui sibi, Thessalae ipsi, mirum Philippos in T] 

cognstus esset. sitos arbitratnr poeta, mi 

667. laxavit, aperuit. et ut aiii. 



PHAR6ALIAE LIB. YL 209 

lortes habitura auaa, usnraque mundl 

Ine: caesorum truncare cadavera regum 

t % ei Hesperiae cineres avertere gentfc, 585 

ue nobiiium, tantosqoe adqoirere manes. 

rdor, aolosqae labor, qoid corpore Magnj 

ito rapiat, qnos Caesaris involet artns. 

prior adfatur Pompeii ignara propago: 
ns Haetnomdum^ populis quae pandere fata, 500 
rue suo ventura potes dhertere eursu^ 
ecor^ ut eertum Ueeat mihi noscere finern^ 

belti Fortuna paret. Non uUima turbae 
ego Romanae: Magni clarissima proles^ 
lominus rerum, vei tanti funeris heres. 505 

dubiis pereussa pavet % rursusque parata est 
9 ferre metus, Hoc casibus eripe iuris^ 
ibiti caecique ruant: vel numina torque^ 
u parce deis^ et Manibus esprime verum 
%s resera sedes Y ipsamque vocatam^ 600 

petat e nobis, Mortem tibi coge fateri. 
humiUs tabor est: dignum % quod quaerere eures* 
iii, quo tanti praeponderet aleafati. 

▼ulgatae laetatur nomine famae 
talia, et contra: Si fata mitora moveres^ 605 

im erat, o iuvenis, quos veUes, inquit, in actus 
)S praebere deos. Conceditur arti % 
i quum radiu presserunt sidera mortem, 
nisse moras: et y quamvis fecerit onmis 
\ senem, medios nerbis abrumpimus annos. 610 

mul a prima descendit origine mumU 
arum series % atque omnia fato laborant, 

4. tmlgatat htetmtm Ar. C. — V. lautatur vulgata*. 

reguin, qui Pompeio au 608« vd tibi uc. dignum, h. e. 

i tulissent. vel tua interesse debet, qoaere* 

, Tel, «i vicerit pater, post rc, utram in partera inclinatu- 

dominua rerrnn futurns, »• «mt *es, Caesans an Pom- 

si victus fuerit, eiusdem P ei1 - ■• . . . • 

I haerea. ^ 08 - ^ nam etc. Q bi unius ho- 

^ -«-_- M minia mor» a sideribus est de- 

ist fferre metus. aed lta ut ^ 9 . MtMimt * „«-*... ». * 

sint, et ante eiplorati. J 09, rtjP™™* COBtal *?*«" 

ua», o» ««* *»|»vr»u. efficere nt ante tempus aliquis 

torque, eogo verum mihi m0 riatur, iicet omnibus ei «ide- 
***** ribus longam vitam promitten- 

Quo% petatf qui de aobis tibus. 
iii aint. 611. At, inoiiit, in tantis re- 

14 



210 m. aitoaei tiUCAia 

Si quuiquam mtttare veUs^ unoque snb ictu 

Stat genus humanum: tunc^ Thessata turba fatemur^ 

Pius forluna potesL Sed si praenvscere casus ffl 

Cotitenivs, facilesque aditus multiqm patebunt 

Ad verum: teUus nobis % aetheique^ chaosque, 

Aemtoraque , ei eampi^ Rhodopaeaque saxa bquentur. 

Sed pronumy quum tanta novae sit copia mortis^ 

Kmathiis unum campis adtoUere corpus^ 

Ut modo defuncti tepidique cadaveris ora 

Ptena voce sonent: nec % membris sole perustis, 

Auribus incertum feraJis strideat umbra. 

IHxerot: et noctis geminatis arte tenebria, 

JMoestam teeta capnt squalenti nube, pererrat 68» 

Corpora caesorum, tnmulia proiecta negatis* 

Continao fugere hipi, fagere revnlsis 

(Jnguibus impastae volucres, dum Thessaia vatem 

Eligit, et geiidas ieto scrotata meduiias 

Potmonis rfgfdi stantes sine vulnere ftbras 831 

Invenit, et rocem defimcto in corpore quaerit. 

Vata peremptoruin pendent iam multa virorura, 

Quem saperis revocasse vciit Si tollere totaa 

Tentasset campis aties, et reddere hello, 

Cessissent leges Erebis monstroqoe potenti 689 

ExtTartus Stygio populns puguasset Averao. 

filectum tandem traiecto gutture corpna 

bucit, et inserto laqueis feralibua unco, 

Per scopoius miserum trahitur per saxa cadayer 

616 . facilesque Ae. C. b. d., et Ar. faetU$qw. — V. facUes. 
622. necAr. Ae. C. — V.«a*. 

bns, quautae uunc agiwtur, f*- 624. arte, carmiae eua. 

tnm plu* potest arte nostra. ^^ ^ . 

616. cvnuxtus se. es. ,. *»*•***■» laoitnam, qui va- 

61T. cktto*qu*> *• c- Tartarus. ttaaetur. 

Cf. Vfrg. Aen. VI, 265. umbrae- 634. TentastH etc. Tonta tu- 

quv silenttt) et Chaem, et FaJe* men erat magae vU t ut, ei vel 

gcthoH. Cf, et inf ra v*. 696. onme* caesos vohiitaet in vttaai 

019' $ed jirottuin, sed coramo- revocare, concessum hoe fatt- 

dlgsimnm ertt, uuac, quum tot set ab i&rebo, ita ut iategcrpo- 

jHortui iaceant in his campis, pulus, a petenti utoastro, h. e. 

aliquem eorum sutteitare. a saga, ex Aeheroate extractus, 

0S8I. neu membris etc. Modo i« aciem prodire potuUaet at- 

defanctam vnlt euscitare, ne, sf que pognare. 

eligat aliqaem , qui diutias 637. Tandem oliglt nnnm ea- 

iam putruerit » umbra eius in- daver, eiuaque gnttnr unco tra- 

distinctttm «ouum endttat. Ucit, uncoque laqueos ineerit. 



PHARSAUAK UIB. VI. 211 



Victumm: montisque cavi, quem tristis Eriehtho 
Damnarat sacris, alfta sub rupe iocatur. 

Haud procul a Ditfo eaecis depressa caverni* 
lu praeeeps subsedit humus: qnaro paliida pronis 
Erget silva eomis, et uullo vertice coelom 
8aspideos 9 Phoebo non perria taxus opacat 845 

Msrcentes intus teoebrae, pallensque sub antris 
Longa aocte sltus; numqnam, nisl carmine faetuin, 
Ltnaen habet Non Taenareis sic faucibus a$r 
Sedit iners, moestum mundi confine iateutfs, 
Ae nostri: quo uon metuant emittere manes 050 

Tsrtarei reges. Nam quamvia Thessala vatee 
Ylm faciat fatis, dubiom est, quod traxerit illuc 
Adtpicist Stygias, an quod descenderit, umbrss. 
Discolor et vario furialta cnltos amictti 
kduitur, vultusque aperitur, crine renioto, 6(5 

Et coma vipereis aubstringitur horrida sertis, 
Dt pavidos tnvenia comites , ipsumqne trementem 
Coospicit, eumimi defixnm lajnina vnlto: 
Psmte^ ait, trepida eeneeptos mente timeres: 
Jam nocw, iam veru reddetur mtnfi§ura % 660 

Vt quamvis pmridi possmt audire toquentem. 
Si vero Stggiosque iaeus^ ripamque sonantem 
IgniSus ostendam^ si me praesente vidttri 

686. metHont C. a. b. c d. — V. metuunt. 
066. rtmoto Ar. Ae. C. a. b. e. d. — V. operitur* $rroe tolut*. 
~ Ar. mperitur. Ae. C. operitur 

640. inctarnm, vitae de*tino~ factum, taman incertum eat, 

tna», ut vaticinetur. titra Stygia» teuebras aaapiclat, 

045. **%. ad 664. describitnr an illa umbra, i|uam ilinc tra- 

sitas tliius eaveroae. Hmnd prv- xerit maga, an alia uuaepiam, 

cnJ ab Orco ibi depreete erat «fuae in verom Tartaruot de- 

naarae, h. e. taatum non usuue ecenderit; ila tencbrofiu* erat 

sd Oream. locus ille. (Errut hoc toeo Sul- 

648« preatf, incliaatia ramU jrictna, neqne minus Doeriagius 

et fronde. m JKclogi».) 

649. momtum ete. ubl. ec. ia m . juvenU, Fompelt. 

Taenaro, tensuaas est inter in- . 

feroa et nos. 66 °- ** am e &° »unc resuacita- 

660. ono, (h. e. in Thcnariim) bo in ▼eram vitam. 

Dti Inferemm manes enttttere 662. Seunn* : Me prae*ente vel 

aoa metuunt, quia uiinirum te- Siygein et Kuntenida» et Cer- 

nehroens locue llle pariter at- berum Gignnte8<|oe cernere poe- 

qne Tartnssm ipse. aeria: quidni timidoa inortno- 

661. Ham fnsjamt ete. Nam rum ninnes? — . ripum Honantem 
•ienal ■aibiaai aa exeiiaverit s. , Pyripblegetkonta , qui igui- 
maga, ipsaatvis 14 iacaatationa bus qtia#i «pinnane fluit. 



212 «t. AffHAJBI LUCAm 

gvmenides poeeent^ viUosaque eolla cohibrt* 
Cerberue exmtiem^ et vmcti terga Giganles; 
Quis timor % ignavi^ metuentee cernere maneet 

Pectora tunc primum ferventi aanguine suppiet* 
Vulueribus laxata novia: taboque meduilas 
Abioit: et virus iarge ionare ministrai 
Huc quidquid fetu genuit natora sinistro tflt 

Miscetur. Non spuma eanum, qnibut nnda ftimori eet, 
Viscera non lyucis, non dirae nodua hjaenae 
Defuit, et cervi paati aerpente medulia: 
Non puppim retinens, Buro tendente rudentea, 
ln mediia echeneis aquis, oculique draconum, tU 

Quaeque aonant feta tepefacta sub alite saxa: 
Non Arabum volucer aerpene, innataque rubria 
Aequoribua cuatoa pretioaae vipera conchae: 
Aut viventia adhuc Libyci membrana cerastse, 
Aut cinis Eoa peaiti Phoenick in ara. 681 

Quo postquam viles, nec habentea nomina peatea 
Contulit: infando aaturataa carmine frondes, 
Et, quibua os dirum nascentibus inspuit, herbas 
Addidit, et quidquid mundo dedit ipsa veneni: 
Tunc vox, Lethaeos ennctis poilentior herbis 4BK 

Excantare deos, confudit mnrmura primum 
Dissona, et humanae multum discordia lingoae* 
Latratus habet illa canum, gemitnmque luporom: 
Quod trepidus bubo, quod strix nocturna queruntur, 

661. nee hab. C. — V. ef A. — a et h. numina p. — 686. 8ic 
Ar. — V. eonfundit. — 688. gemitumque C, i - V, gendkueme. 



66T. nspplet, impiet 676. Inft actitee lapia in 

668. laxata, aperta. iae nido repertus, qui eoncoe- 

669. virue f«nov*, salfvam lu ens aonat, postquem tepefaetae 
na destiliantem, cuius magna ett eub aqnila feta insidente ni~ 
in arte magica efficacie, do. V. Plin. IX, 3. XXXVI, 81. 

67«. Leneik autera int. lapi- erg. Vipera credebatur in ma- 

dem, in ancm iyucis urina coa- rf Erjthraeo cuetodire ceoehas, 

▼erti credebatar. Ov. Mct. XV, fo q U ;bu« «ont uniones. 

cui ita crcdebatnr coUum eate u| ftom!ll j blw pWM ,if te# 

iunetnm, ut moverl non poaset. *£*? S? "-^ * ^ S-f * eST 

678. cerw, et mednlla cervi, _ ***- infando, addidit bie firon- 

qui eerpentem voraverat. des cxcantatae, et hcrbae, qoi- 

674. retinene puppim, echeneie bae ipia £richtho iiupuerat oro 

piscie, qni credebatur navem « Q0 diro, quum nascebantur. 

retinere posae. De quo cf. Pli- 687. dheordia* diversa ab h»> 

nium H. N. IX, 15. XXXII, 1 mana lingua. 



PHABSALTAaT LIB TX. 213 

fcuod jitrtdaat oiuiantque ferte, quod tibiitt &nguia, 000 
Sxprimit, et plaoctua illiaae cautibut undae; 
Ktoarnmqoe aonum, firtctteque tonitrut nubie. 
r«4 rerum vox una fuit. Mox cetert etntu 
Bxplicat Htemoaio, penetrttque in Ttrttrt lingut: 
Eumemdes^ Stggiumque nefas^ poenaeque nocentum: 095 
JEt Chaos mnumeros avidum confimdere mundos: 
Kt rector terrae y quem longa in saecuta torquet 
Mmre dUata deum: Stys^ et % quoe nuUa meretm 
The ssa li s IUmsios: eoelum matremque perosa 
Feroepkoney nostraeque Hecates pars uUima^ per quam 190 
Mmmbus et mtki sunt tacitde eommercia Unguaet 
JmuUmr et sedis laxae, qui viscera saevo 
Spargis nosira eani: repetitaque flla sorores 
Traeturae: tuque o fiagrantis portitor undae^ 
Jam lassate senex md me redeuntibus umbris: 90& 

Xsmudits preces y si eos satis ore nefmndo 
PoUutoque voco^ ei mtmquam haec carmmm flbrie 
Hmmams ieiuma eano, si peetora plena 
Smepe dedi^ ei hwi calido proseeta cerebro: 

«90. ttridunt C. — V. strident 
♦ 704. Tracturae Ar. Ae. t. b. c. d. — V. Fracturae. 

• §96. mestmhm ac. animarnm. „qui abaorbes earnem tibi [p*i*" 

696. €mmot % ec. quod in Ttr- Quem aeneum quo iure dixerit 

ttro eet. Cf. va. 618. tsbeMe nescio. Eet petiue; qui 

•97. rtctor ierroe, Fiuto, quem viecera aaortuoram, quae ege 

taedet deoe eace inimortalea neo oomedere cupio, ia eaninum tu- 

td ee deaeendere in Tarftarum; um veatrem ipargis, h. e. de- 

tot, qui aegre patitur ce deum mittis. — - eanit taeout pro vcu- 

etee et mortem auam in lenga tre canino. 

tempora eaae. dilatam. T03. et voa, o eororea Parcae, 

698. meretifr, et voe, o Eiysii, qnae trahetia Jttm repttita, b. e. 

td qoae nulla Theeealie pene- quao iam do novo daturte estie 

trat vitam huie mortuo. 

9. peraaa 9 uoluit enim in 704. portstor, Charoa. 

uat, aoluit td mttrem redi- 708. si pectora pleno tatps eV 

r . Virg« Georg. I, 89. d*t, si vobia aaepe obtuli cerpus 

T9QL nettrmtqus ete. ei qnac gravidae malierk, Alii tamen 

(ae. Proaerpiaa) aoatrte Heca- mt. pectora palpitantia adhuc 

tto tertia qaaai forma ea. Est vitali spiritu. Sic contrarium 

eeuaa ia eeelo luna, in terria peetos tnone Ov. Her. 3, 60. 

Dfcaua, apud Inferoa Proscrpina, 709. et iaet, ai, quae vohi* 

aaeaadum aliquoa. Quamquam obtnli, lavi ealido cerebro in- 

loaaa obaeurua. Cf. infra 736 — fantia aHculua. — prottctm enim 

74*. uhi pariter Heeate et Pro- aunt, quae imponuntur arli. 

serpina componuntur. 710. De hia vide notam criticom. 

10aX qut otscerm nootre tpargit Senaua: ai quem vobia obtuli 

taese smmif ad haec Mpicint' iafaatenu qui in oo erat ut na*- 



re. V 



> 



214 Vf. ANlfAKT MTOAM 

Si qui*i quutn vestria caput extaque lancibux^ infans, 710 
Imposui^ victuras erat: pavete precantu 
Nm in Tartateo latitantem poecimue antro^ 
Admetamqve dht tenebrie, modo tuce Jugata 
Descendentem animam: primo paltentie hiatu 
Haeret adhue Orei. IAcet haa esawUot herba* 715 

Ad manee ventura semeL Ducie omina nato 
Pempeiana eanat nestri modo militU umbroj 
Si bene de vobis civilia betla merentur. 

Haec obi feta caput gpumantiaque orn levavit, 
Adspicit adatautem proiecti corporis umbrara, 720 

Exaaimeo artos ioviaaqae ciaustra timcntem 
Carceris antiquL Pavet ire in pectoa apertum 
Vieceroque, et roptaa letaii volnere fibras. 
Ah miser, extremum cui mortis muooa iaique 
Eripitnr, non poaae mori. Miratur EJriehtho ttt 

Him fatia licuiaae moraa, irataque morti 
Veiberat immotom vivo aerpeote cadaver: 
Perque cavaa terrae, quaa egit carmiue, rimas 
Manibus tllntrat, regniqoe aUentia rupit: 
Tmphone y vocisque meae securu Megaera, 73% 

710. Sic Ar. Ae. — V. Si qui*, qui etc. Cdd. Si quuqutm, aat 
Si quitquit. Pro vestri* al. nortri*. 

711. imponti de ceniectnra dedi. V. hnpotuit. Cooetroctio ett: 
Ki quis iefnua victurua crat, qnum eiua caput extaque veatria laa- 
cIInm kapesui; b. o. ci vestria lancibua eatraeti afvo iofuntia ea- 
put extaqoe impoaoi. Qnodai qoia neguverit, hniatmodi tfoaepo- 
aitiones tn Lucano locum habere poaee , eo ipeo eese verum Lu- 
cannm ignorere prodiderit. Cf. nf, 679. et V, 887. 080. 800. Cor- 
tiua cum Tulpata facst At infanUm ipsum imperauae caput earto- 
que ttto, ninna darn certe cotacbreaia eat. 

717. uostri Ar. Ae. C. a. b. d. — V. uotl 
794. inique C. d. Ae. — V. iniquae. 
729. rupit C. — V. rvmpit. 

eccretur, exaectum ex utero ma- tae umbrae Tartaro demitton- 
trie. Cf. aopra Te. 556. tur. 

715. Aaeret, moratnr. — £*cet, 719. Poatquam heec feta ctt 
ainite ot exeudiat aemel tantom maga, seqoe erigit, ndet ub- 
hoa herbaa, redeatque hnc, de- bram prope od cadaver odataa- 
inde certo ad vos Tentura. tem, nol eqtcmq uo iotroire io 

716. Jfects aoto, Pomeeii Wio. cor fr ,MI «««tunm. 

— Coaetrue: uoa ex Pompeia- 795. non poaae mori; abondet 

ois ombria, quae modo foitani- aegetio, qnae iom ioTolTitur 

nia militig aueoiae noetri, canat verbo ertptter, 

omiua Pompeii filie. 790. ttcar*, h. e. qooo 000 

718. Nam boflo cirili mol- aodia. 



PHABSAMitE LIB. VI. 215 

Non agitis saevis Erebi per kume JtagelUs 
hdeUeem animamf Jam vos ego nemme vero 
Jaiciam, Stygiasque canes in tuee superna 
DestUuam: per busta sequar, per fimera custos: 
Espellam tumulis, abigam vos omnibus urnis. KSft 

Teque deis^ ad quos alio procedere tmltu 
Ficta soles, Hecate, paltenti tabidd forma, 
Ostertdam, fademque Erebi mutare vetabo. 
Bloquar, immenso terrae sub pondere quae te 
Gontineant, JSnnaea, dapes, quafoedere moestum 740 
Regem noctis ames, quae te contagia passam 
Noluerit revoeare parens. 3VK, pessme mund* 
Arbiter, immittam ruptis TUana cavernis, 
Bt subUo feriere die. Paretis? m Ute 
CompeUandus erU, quo numquam terra vocato T45 

Non coneussa tremit, qui Gargona eermt apertam* 
VerbeHbusque suis trepidam eastigat Erhmjf», 
Itidespecta tenet vobts qui Tartara; cuius 
Fos estis, superi; Stygias qui peierat undas? 
Protiune adatrietaa caluit eruor, atraque fovH 180 

Vuiaera, et in renae extremaqoe membra eucurrit. 
Fercume gelido treptdent aab peetore fibrae: 

742. perea* C. — V. Cere§. 

733. Stygku cnaes, tic ▼ocat rae, reram emniuin creatorem, 

et Furias et ipsam fleeateo eeiu* oomen ineffabile et inter 

eiusque comites. Jam ego voa, eetera deerum nomina citari ne- 

ail, Stygia» canes, in loee eu- fas, quo citato fit terrae motns, 

perna aostare faciam. €f. VII, DneraogoTgon aat Demiurguui. 

008. — vero ftomnte, non Eume- Sic Statiue Theb. I, 5131. Kt 

oidas, sed canes appellans. triptieh nwndi 8unmum , eoent 

730. Tea.no, Hecate, exhibebo sctre nefastum et/L IZInm seJ tn 

Diis spectantibos vieendam na- cee. V* Heyae Opusc. III, 999. 
gjo *uitu , quo pnlles apud in- m ^ • e m \ Bon noce i 

^St * ->• t i— Gorgonem vWere apertum, h, 

738. awfavo, oissimulare.-- J^ tecwm ^^^ 

Eloquar, te ob grana maii Fa- _ Mn w , ^ , .., . _ 

olei gnstata apnd bferee detl- ***■ iadejjjeete, qu* altissime 

oerj, qnod foedns te coniqgem Tajrteo habitat, in quae vohis 

roddiderit Piuteui, et cur Ceres despicere non licet, ita ot rc- 

te rerocare notit, nimirnm qnia apectu ad aiom vos qoasi su- 

Ottlkeris vel Plntonem stupro, P«'i «»!»•• — S 01 . « lh » 1 ***** 

vel grana iUa mali Pnnici. «*** Stjrgem peierare , quia 

743. tibi etc Aperiam tcrram, a«i adstnctus eat illi iegi. 

ot Sol lncem immittat Orce. 760, Protinns cadarer inca- 

748. orftfter t Fluto. loit. — fovU. Snlpicins: cruor 

744. tUs, iannit mysticum il- appamit in vulneribas, ot mol- 
loi noaen, deum enmmum ter- tireatur. 



216 M. AK19AE1 LUCAHI 

* 

Et nova desuetig gubrepeng vita medullis 

Miscetur morti. Tunc omnig paipitat artua: 

Tenduntur nervi: nec ge teiiore cadaver 956 

Paulatim per membra levat, terraque repulgum egt, 

lyrectumque gimul. Digtento lumina rictu 

Nudantur. Nondum faciee viventia in illo, 

Jam morientig erat. Kemanent pallorque rigorque; 

Et gtupet iiiatug mundo. Sed murmure nullo 160 

Ora adatricta gonant. Vox iiii linguaque tantum 

Regpongura datur. 2We, inquit Theggala, magna^ 

Quod iubeo^ mereede miki: nam vera locutum 

Immunem toto mundi praestabimus aevo 

Artibus Haemomis: tali tua membra sepulcro, 1fl& 

TaUbus esuram Stggio eum earndne sihis y 

Vt nultos eantata magos esaudiat umbra. 

Sit tanti^ visisse iterum: nee verba % nee herbae 

Audebunt Umgae somnum tibi solvere Lethes, 

A me morte data. Tripodas vatesque deorum TT* 

Sors obseura decet; certus discedat, ab umbris 

Quisquis vera petit duraeque oracula mortis 

Fortie ddit. Ne parce, precor. Da nomina rebus, 

Da loca, da vocem, qua mecum fata loquantur. 

Addidit et earmen, quo, quidquid conaulit, umbram TT5 
Scire dedit. Moegtum, fletu manante, cadaver, 
Tristia non equidem Parcarum stamina^ dixit, 
Respesi) tadtae revocatus ab aggere ripae: 
Quod tamen e cunctis mihi noscere contigit umbris, 
Effera Romanos agitat diseordia manes % 780 

Impiaque infemem ruperunt arma quietem* 

771. deerf C. d. — ?. tmet. -~ dttctdat Ar. C. a, b. c. d. — 
V. disesdit. 

754, mUeetwr, intvoducitur ia 760. Sed m., h. e. tacifag ad- 
mortuura corpng. «tat, donec interrogetur. 

755. neo «e, nec paullatim ee 706. «ilotf, lignis in rogo. 
attollit cadaver, ut «olent vW 767. eantata, eicantaJa. 
iacenteg «e attollere expergefa* 768. Sit tantt, magno benefi- 



cti, ged «imnl erectum e«t et cio et feiicitati tibt f 

qnaei a terra repulenm uno im- qnod per me redierie in vitam. 

peta. 770. tripodas^ i. e. eetera ora- 

758. muhmtur, nperinntnr. — cula obecnra «nnt. 

Nondum; construet facies in il- 776. fletn matumte^ h. c later 

lo erat nondnm viventia, et iam lacrymas, lacrymande. 

morientu, b. o. eimilis erat 780. Umbrae Romanomm mor- 

uondnm plane revocato in vitam, tuorum in Orco digcordea iater 

et siinilis iam morienti. «e «nnt. 



PHARSALIAB LIB. VI. 217 

Etysias atH sedes^ ae Tartara moesta 

Dimersi ttquere duees: quid fata pararent, 

& feeere palam. Tristie feUcibu* umbrie 

Ftdtus erat. Vidi Deeioe % natumque patremque, 785 

Luetrales betlis animas, flentemque Camillum, 

Et Curios; SuUam de te % Fortuna, querentem. 

Deplorat Libyeis perUuram Scipio terrie 

lnfauetam sobolem. itfosor, Carthaginis hostis^ 

Nan eervituri moeret Cato fata nepotis. 790 

Solum te Coneul depulsis prime tyrannis 

Brute piae inter gaudentem vidimus umbras* 

Abruptie CatiHna ndnas fractieque catenie 

Rssuttat, MarUque truces y nudique Ceihegi. 

Vidi ego laetantee % poputaria nondna^ Jhueos; 706 

Legibus immodicos^ ausoeque ingentia Qracchos. 

Aeterrds chah/bum nodie % et carcere JDitie 

Conetrictae plaueere manus % camposque piorum 

Poseit turba nocene* Jtegni possessor inertie 

Pallentee aperU eedes % ubruptaque sasa 800 

Asperat % et durum vinclis adamanta^ paratque 

Poenam victori. Refer haee solatia tecum, 

O usvenisy placido Manee patremque domumque 

Msepeetare einu % regnique in parte eerena 

Pompeio eervare locum. Nec gloria parvae 805 

SeUieUet vitae: veniety quae mieceat omnee 

Hora duces* Properate mori, magnoque superbi 

Quanwis e parvis animo descendite bustie % 

783. eTtoeraf, ex eeparatie re- ssssrH Cethegi, ride net. Cetne- 
ruraibua accedentee. Cf. SalL gue autem ex Catilinariii. 

Cat. 68. dfoereo ftmere mofoe m ^. Dru9os f L. enim Drueue 

•^IS, , 2 r f "■*"*■ s x . tribunue pl. legem agrariam tu- 

788. luttraUs, expiatonae, i era ^ r © -w 

ejune ae deroTeruut. — . 

«T. qmerenfsm ee. qnod par- t»T. Rebeiiee . w Tartaro poe- 

fea patriciae a Caeaare oppri- **• *■■£• ™f t ? b *5P lr .' e * "" 
maatur. ruere Telebant in ElTiioe cam- 

780. Scipi* Africanue deplorat P°«» 

L. Scipionem Pompeii eoeenun 808. saxa asperat , in crucia 

peritornm in Africa, quam ipae tnm animarum. Ex adamante 

debeilaTerat. antem ciaToa et catenae fieri 

789. maior f Cato maior moeret iubebat. 

mortem Uticen.ii > , qui, ue *er- m2t wcto| ^ c*e**rl 

nat, aeipaum interunet. ^. . \ m 

T81. Brutua gaudet, qnod Ti- M **• ***• uc :. "^ 6 " 11 ; - f»- 

det Brutum, progeuiem euam, *• • er ** fl ' El y ,lM «»mpw- 

Caeamrem eaee interfecturum. 806. oentet, omnee eaim mo- 

784. ffateU 9 ef. H, 548. ubi eet: rientnr aeque. 



218 M. /INNAEI LVCAtfl 

Et Romanorum mams calcate deorum. 

Quem tumulum Nili, quem Tybridi* adtuat unda\ ftj# 

Quaeritur, et ducibm tantum de fuhere pugna est. 

Tu fatum ne quaere tuum cognosceta: Parcae, 

Me reticente^ dabunt: tibi certior omnia vates 

fyse canet Siculis genitor Pompeim in arvis: 

Ille quoque incertus, quo te vocet, unde repellat^ 815 

Quas iubeat vitare plagas, quae sidera mundi. 

JSuropam tniseri^ Libyamque Asiamque timete: 

Bistribuit tumulos vestris Fortuna trtumphis* 

O miseranda domus y toto nihit orbe videbis 

Tutius Emathia. Sic postquam fata peregit, 880 

Stat vultu moestus tacito, mortemque reposcit. 

Carmiuibus magicis opus est, herbisque, cadaver 

Vt cadat, et ueqneunt animam sibi reddere fata f 

Consumto iam iure aemei. Tum robore muito 

810. adluat C. b. — V« abluat. 

800, Romanorum deorum, da- 818. Pater eadet in Libya, 

cara victorum, qui post vos rc- Cneius filius in Hispania ad 

gnabunt, at mortui nbi erunt, Mundam, tu Sexrns m Asia, in- 

snb nodibus veetris ernnt col- terceptus ab Antonianis railiti- 

locati, cnm voa in Elysie eritis, bus. 
illi inter nocentet. *,« A «* a_ ■ • . . 

810. Omnis est disceptatio, m 81 *- To *"« * oIm * or £*« a**? 

uter prope Nilum, uter in Cam- J*** 118 ortt » «*9°; Thessniia. 

po Martio sit comburendus; j^fTW^. *£ m ™ W 

quorum illud Pompeio, hoc Cae- ttttlor dici Thessaha(hane enim 

sari evenit. °»?dcm fectt poeta cnm ftoa- 

813. Tibi certior omnia vates «"** aofcnini aunm suo tum 

ctc. Diroio procul haec reapici- miorum errore) Pompeiia, ldea 

unt aliquam in secuturis par- « ood iUl • Jbessahca clade, 

tem Lucanei operis , non abso- qaamquam victt, at tamen ines- 

luti, quam sibi proposuerat poe- lttm08 *P M «■»•■ •«** °!*I»- 

ta faciendam, morte praeventus A ^ tto hoc ^ 1000 « accepens lo- 

uon absolvit; in qua imitatnrus C1,m » • 0O ? o « °*i* s paiora adea 

erat Anchisen in Aeneide filio vobw P oriCttl * tominent , quo- 

fata canentem. cunquc fugietie, w omubua tor- 

81T f Nulla orbis pars vobis "•> pyaeqnani qu*c m Thesaa- 

tuta. Ex iffis autem oninibus lta ••*>• e*f**b- I»de enim vivi 

terria vos olim triumpbos re- *»**« n evaststU; at iniiltsmat- 

portavistis, quippe ex quibus tem oppalatia. 
omnibus Pompeins pater victor 823. et nequeunt. Plurea sunt 

rediit. Sic de Pompeiis Martia- loci, in quibus et videatur po- 

iis I, 7. Fosipftof iuvenea AUa situm pro «tentm ,• atque sie hoc 

aique Europa, sed ipsvm terra loco voasit accipi eopuUt. Re- 

tegit Libye8} $i tamen uUa tegit. ferendus huc lartaase laeua I, 

(jbUd mirum, toto #t spargitur 515. et nikU etc. — sibi reddere, 

orae? Jaeere uno uon noterat h. e. ad ae in Orcum animam 

tanta ruina loco. revoeare. — fata, ■• «• mora. 



PHARSALiAE Mfi. VI. 219 

Exstratt iila rogum: venit defunclug ad fgnes; 82& 

Accens* iuvenem positum strne liquit Erichtho, 

Tajidero passa mori: Sextoque ad castra parentb 

It coraes: et coelo lucis ducente colorem, 

Dum ferrent tatos iotra tentoria gressns, 

Josaa tenere diem denaaa nox praestitit nmhraa. 830 

8*6. Uquti C. b. — V. Unqriit. 

825. «eittf, ivit pedibns aais. no siraplicia ponit pro eompo- 

828. coelo etc. L e. qnum ism sitia, tvm imprimis tenere habet 

Coelmu indoerat colorem lucie pro continere aut rrtmerf . cf. I, 

tenturae, dieiquc venientis. 194. III, 390. 392. 607. IV, 273. 

830. fenere, retincre, uti in- 979. V, 360. etc Vide Indic. *. 

nonterifi locis Noster cnm emni~ Simplicia» 



=aa 



M» ANNAEI LUCANI 

PHARSALIAE 

LIBER SEPTIMUS. 



SUMMARIUM. 

fhete anU pugnam Pompeius inani somnii specie luditur. — 44. 
Orto toir , eupidis pugnae miUtibus, — 61. ipsoque Oceroms 
kortante, — 85. Magnus 9 quamquam invitus, signum pugnme 
dat. — 125. MUitee se parant. — 150. Prodigia narrantur. — 
184. PopuU metuunt. — 191. Vatee quidam m Jfatia superiore 
praedicat pugnam ea ipsa die inter Pempeium et Caesarem pu- 
gnari. — 213. Describitur Pompeii acies. — 234» Laetue eam 
eonspieit Caesar, — 249. miUtesque suos aUoquitur. — 890. Ar- 
ripiunt arma. — • 896. Pompeius aUoquitur $uos. — 382. Cou- 
fueritur poeta de funesto Romae betio, deque amissa per pu- 
gnam PkarsaUeam Ubertate Romana, — • 460. Primu» pugnem 
tnehoat Crastmus Caesarianue. — 478. Describitur furor pu- 
gnantium. — 505. Caesar Pompeianos ab Ustere adorttur. Pel-. 
tuntur Pompeii equites, e barbaris popuUs eeUeeU. — 544. Cen- 
trum tamen remtit y ubi Romani. — 550. Abkorret poeta ak de- 
scriptione pugnae. — 556. Caesar suos kortatar. — 685. Bru- 
tus m esercitu PompeU. — 596. Cadunt patrieU; oadit Domi- 
Uus. -— 616. Horret queriturque pugnam poeta, — 646. Fuspt 
Pompeius equo. — 680. Apostropke ad eum. — • 711. Pompetus 
Lartssam venitt dein pergit in fuga. — - T27. Caesar eastra 
PompeU oeenpat. — 786. Mnkumata iaeent cadavero. — 824. 
Ferae ad dapes veniunt. — 846. Apostropke.' 

Segnior Oeeano, quam lex aeterna vocabat, 
Luetif&cua Titan numquaui magia aethera contra 
Egit equoa, eurrumque, polo rapiente, retorait: 

1. Segnior, tardior. — voca- vocabat. Ad ▼. aetkera eontra 
e«t, iubebat. possii conferre Ovidii Met. II. 

2. huctificus, moeatas, luctus- Rapido contrarius evekor orbi. 
que nuncius. Hulc autem iun- 3. currumque. Nou supplenda 
gendum numquam magis con- ad haec negatio, potiua eapula 
structione. — aetkera eontra t ia vertendo omittenda. — polo 
versus coelum. Totius igitur rapiente 9 h. e. quum coelum 
constructio liaec est: Numquam quasi proriperet curruni, et ut 
Sol magia luctificus versus coe- prorsum ageretur reouireret, «a 
lum egit equos, segnior ex consueta lege. 

Oceaao oriens, quam aeterna lex 



PHAA8ALIAE LIB. ?fl. 2X1 

Defectutque ptti voloft, raptaeque Iiboret 

hutbi.z et adtrarit oobeo, 0011 pabola flammit, ft 

Bed ne Theeaaiioo poroe loceret in orbe. 

At nox, feiicis Magno para ultima vitae, 
Bollicitoe vane deeepit imagine eomnoe» 
Nam Pompeieni vieoo aibi aede theatri 
Ionameram efflgiem Romaoae cernere plebie, U 

Adtoliique euum laetia ad aidera nomen 
Vocibua, et plauto ceoeoe certare eooantee.. 
Qnalie erat popoli faciea damorque faventia, 
Olim qunm invenie primique aetate triuraphi 
Poat domttae gentee, qoaa torrena ambit Iberut, 15 

Bt qnaecumqoe fugax Sertoriot impolit arma, 
Vetpere pacato, pora venerabilis aeqoe 
%iam currua ornente toga, plaudente aenatu, 
3edit adhuc Romaoot eqoet. Seo fine bonorom 
Aniia ventaris ad tempera laeta refiigit, JO 

Sive per ambaget toiitat contraria ▼ieie 
Vaticinata -qniee, megni tulit omina pianctot. 
Seo vetito patriat ultra tibi cernere tedes, 
Sic Romam Fortooa dedit Ne rompite aomnoe, 
Castrorum TigUet; nollas toba verberet aores. 2ft 

4» Defeotoa Yoloit pati et la* dotua eaeet, quara si indutue 

beret lacia raptae h. e. immi- fnieaet toga ornate picteque, 

nnteo in eclipai. Coepit defice-* qua solebant indol triemphaa- 

re, obacurari, laborart 9 tam- tes. 

qoam eclipsia patturut. 19t S eu fine h. etc. Inquirit 

?• *•* * w v!^ , M**f*j uadis pocta in aomnii hoina cauttara. 

?*¥* Uf V*V£* ********** * h Subicctnm ad m**i* ett quU*. 

ftol. Sic I, 416. ut oieate* kau- Q u { e% p mpeii erataaxia ren- 

riat tmdot. tnria. qnnra flnit felicitatit eius 

9. Pompeiant theain, ejood a det«et. Itaqoe ment rediit a* 
item cemmemoretem I, 188, eogitatfoncni praeteritorum tem- 
quodqne Pempeias Romae cx- parum laetlortrai. 

&!!? rnTtmiiL »* •«■»» repraetentent coatra- 

tt(&aoiiiiAnll * ium * Ha hle Pompeio oblatna 

10. wm cmm ao. ae*is ire. 1». t pIaoilIg |„ omcll f^^ p i Bn . 

— * teeents, annot aatua qoatuor ctut *«•«" r • 

et TigiatL — trtttmpft, quem ex "* *.. . . 

Hitpania reportarerat. » «▼© demque, aooniam 

10. Gooatr. et poot domita a*- |«» emplius adspectorns erat 

ma, qaaeenmqne Sertoriua im- Komam, Fortnna ei urbem per 

•niit. aonuua cernendam dedit 

17. Fetpere, Oeeidente. — pn- 95. nullae, per hypallagen 

ro ota. tam Tenerabilit, qunm pro: nnlia tuba ^orberet auret y 

toga pora k o. ooa oraata in- «eo rotonol 



222 vl annaot hvcAm 

Crastina dira quies, et iraagine moesta dinrna 

Undique funestas acies feret, undique beiium. 

Onde pares tomuoa populi, noctemi[ae beatarn? 

O felix, ai te vel sic tua Roma videret. 

Donassent utinam superi patriaeque tibique 39 

tlnum, Magne, diem, quo fati certus uterque 

K&tremom tanti fructum caperetis amoris, 

Tii veiut Ausonia vadis moriturus in urbe: 

Illa, rati «emper de te sibi conscta voti, 

Hoo fieelus haud umquam fatis haerere putavit, 86 

Sic ae dilecti tumnlum quoque perdere Magui. 

Tc mixto flesset iuctu iuvenisque senexque, 

Iiriussusqne pner: lacerasset, crine soiuto, 

Feetora feminenra, ceu Bruti fiutere, vulgus. 

Nnnc quoque, tela licet paveant victoris iniqui, 40 

Nantiet ipse iieei Caesar tua funera, flebunt: 

8ed dum tura ferunt, dam laorea serta TonautL 

O miseri, quorum gemitus edere delorent, 

Qui te non pleno pariter planxere theatro! 

Vieerat astra iubar, quum mixto murnrore turba 44 

Ca8trorum frernuit, fatisque trahentibus orbem, 
Signa petit pugnae. Miseri para tnaxima vulgi, 
Non totom visura diem, teutoria circum 
Ipsa ducis queritur, magnoque accensa turauUu 
Mortis vicinae properantes admovet horas* 50 

Dira anbit rabies: sua quisque ae publtca fata 
Praecipitare cupit; segnis pavidusque vocatur, 

49» ftrunt Ar. Ao. C. a« b. c d. — V, ferent. 

96. Crastina quies, craatina mx perpetuo voti sui de te, rmti, k. 

pOHt pugnam futura. — imagi- e. firmi. 

ne diuma, iraagine proelii ad 35. Uoc nvmquam eredidit fa» 

Pharaaluin per dieni iacti. ftis de»tinatum esse, ut tu pre» 

27. /erct, Porupeio osiendet cul ab «e morererifi. 

In somnis. 39. /imii, quem per integmui 

36. Quoinodo tu, Pompei, ti- aniuim luiere. 

bi tum parabig •omitum, quali 42. Sed ita flebunt, ut aimul 

fruuntur populi, et nocfem bea- coacti sint tura ferre Jovl pro- 

taint Fiuctuant iii hoc vertu pter Caesaris vietoriam. 

omnes interpretet. 43. gemitus «rfere dnlorcm, noa 

81. uierque futi certu» y guari nUi t^emere iis licuit. et lacry- 

futurorum malorum. mas doloremqne sopprimere. 

33. Tu nunc per somniom in 44. pariter sc. atque olini tibi 
urbe Roma vcrsaris, qua«i in plansere. 

ea sis meriturus. 48. non trtum, quippe occistt- 

34. Illa, Urbs, cotwcut sibi ra ea die. 



FHARSALIAE LIB. VI¥. 223 

Ac nimium patiens soceri Pempeius, et orliig 
Indulgeua regno, qui tot simul undique gentea 
Jurie habere etri vellet, pacemqne timeret. 55 

Nee nou et regee populique queruntur Eoi 
Bella trahi, patriaqne procul tellure teneri. 
Hoc placet, o superi, qanm vobia vertere cuncta 
Propositum^ nostrie erroribne addere crimen? 
Gladiboa frrnimue, noeituraque poacimua arma: 00 

h Pompeiania votum est Pbarealia castrm. 
Cunejornm vocee Romani maxbnua anctor 
; TuUins eloquii, euioa anb inre togaqoe 
Pacifieas saevua tremnlt Catilina eecures, 
Pcrtofit, iratoa bellia, qnnm roatra forumque 65 

Optaret, paeena tam ionga ailentia raiies. 
Addidit inraiidae robur fecondia caussae: 

Hoe pro tot meritis solum te s Magne^ preeatur^ 
Vti se Pertuna veiis: proeeresque tuorum 
Cmstrorum^ regesque tui eum supplice mundo W 

Jdfus&i pmei soeerum patiare, rogamus. 
Humano generi tam longo tempore beUum 
Caesar eritf Merito % Pompeium vincere lente, 
Gentibm indignum est a transcurrente subactis* 
Quo tibi fervor abitf aut quo fidueia fati? 75 

De superi*, tngrate* times? eaussamque senatus 
Credere dis dubitasf Ipsae tua signa revellent, 

72. Sic Ar. — V. Ihtmani generis. 

77. tua Ar. C. b. c. — V. wa. Ae. ip$i sua. 

68. e* arbi$ hdulgem regno, ctus esset, miles tam lenga si- 

cupiens qnam diotissime tum- lentia pati 
mo kec lii reges et exercitutn 67. Is orationo sua adiuvit 

imperio frni. Nam Againemnoiii Tota militum, quae per se par- 

eemparabatur. mm ponderis habere debebant. 

66. paeem tmeret, quippe qua ^ Hoc Boimn a te Fort0fia 

fcct», abscedendam ei esset p?ecl|tIir> ot „ aii ve !is, item- 

impeno. ."•«.• . que nos procrre» tuoruw caatro- 

!&.no*tn$ trronbus addere cn- r re «r e gque, et totns miinilti« 

atca, h. e. ut nos etiam peryer- precami ? r ^ t va tiari«» tinci ato 

■isaima cupiamus, et eo ipso * „,„, ' 
erimen admittemas; ita ut non „ A - % fl 

.oium erroribus nostris, ied et «. An perpetoo Gaesar belio- 

crimine, ia uala iacidamiis. rum cauS8H eritt 

01. f>ofef«ft C8t Pk. y pngna 73. Merito rfoient . hanc timm 

Pkarsaiica deposcitnr. tarditatem gcntes, qnas ipse Ui 

SSL Cttnctomtu vocea pertullt olim tamquam in transcurtti. 

ad Pompeiam Cicero. subegisti. — De euperh, de For- 

06. iratas» quod, qmun rostrm tnua, — ingrote^ quae tanta iam 

forumqtte orator optaret, coa- tibi est iargita 



224 M. AKN AEI LUCAITI 

*» 

Prosilientque aeies. Puieat vidsse coaetum. 

Si duee te iusso, si nebis bella geruntur, 

Sit iurisy quocumque velint concurrere campo. 

Quid mundi gladios a sanguine Caesaris arces? 

Vibrant tela manus: vix signa morantia quisquam 

Exspectat: propera^ ne te tua classica UnquanU 

Sdre senatus avet, miles te % Magne y sequatur % 

An comes. Ingemait rector, sensitque deorum 85 

Esse dolos, et fata suae contraria mertf. 

Si placet hoC) inqnit, cunctis^ si miUte Magno, 

Non duce, tempus eget, nil ultra fata morabor. 

Involvat populos una Fortuna ruma^ 

Sitque hominum magnae lux ista novissima parti. 99 

Testor^ Roma, tamen: Magnum^ quo cuncta perirent % 

Accepisse dtem. Potuit tibi vulnere nullo 

Stare labor belli: potuit sine caede subactum^ 

Captwumque ducem violatae tradere paci. 

Quis furor^ o caeci % scelerum? Civilia bella 95 

Gesturi metuunt, ne non cum sanguine vincantf 

Abstulimus terras % exchtsimus aequore toto % 

Ad praematuras segetum ieiuna rapinas 

Agmina compulimus^ votumque effecimus hosti^ 

Vt mallet sterni gladiis, mortesque suorum 199 

Permiscere meis. BeUi pars magna peraeta est 

His, quibus effeetum est % ne pugnatn tiro paveret: 

Si modo virtutis stimulis iraeque eahre 

Signa petunt. Multos in summa pericula misit 

Venturi timor ipse malu Fortissknue itle est t 196 

79. Siquidem tu exercitns dux 97. Abstulimus ec. Caesari. 

creatut ee factusque iu»su rei- terra* te. Orientale», iiie qvi- 

publicae, liceat railitibue, pu- bus imperium Romanunt eeae 

gnam facere, quocumque veiint noa poterat — esduskuus «e- 

campo. gusre 9 nam claseee aestrae lafe 

84. au milet an eomes te w- tenont maria. 

quatur sc. ipte Senatut, h. e. an 99. compulimu*, in Epiro. 

tu tibi tamquam miiiti impe*- 101. Betii f. Sane, ait Pompe- 

ret, (cf. v«. 66.) an te eiuttan- ins, gratulari nobi» poetumut, 

ftum ducem exittimea, cuiut Se- quod tirones adeo pugnam ex- 

natut »it comea. petunt. 

85. rector, Pompeius. 108. iras f pugnandi cupidinie. 

92. accept8$e, h. e. non adro- Cf. I, 907. 292. II, 93. 529. III, 
eaate me eum diem, ted iue~ 614. IV, 267. 553. Sensne: At 
snm accepiste. — tibi, Roma. vere potett hoc fieri non irae 

93. $tare , conatare. — petuit calore, ted timore ipto Tentari 
sc labor belli. mali, et detperatione. 



PHAR6ALIAE LIB. VII. 225 

Qt<», promptus metuenda pati^ si commus instent, 

Et differre potesL Plaeet haec tam prospera rerum 

Tradere Fortunae? gladio permUtere mundi 

Discrimen? Pugnare ducem,quam vincere, malunt. 

Res mihi Romanas dederas % Fortuna^ regendas: 110 

Accipe matoreS) et caeco in Marte tuere. 

Pompeii nec crimen erit nec gloria bellunu 

Vincis apud superos votis me, Caesar^ iniquis: 

Pugnatur. Quantum scelerum, quantumque malorum 

In populos lus ista ferett quot regna iacelmntJ 115 

Sanguine Romano quam turbidus tbit Enipeus! 

Prima velim caput hoc funesti lancea belti^ 

Si sine momento rerum partisque ruina 

Casurum est^ feriat: neque enim victoria Magno 

Laetior. Aut populis invisum, hac clade peracta^ 180 

Aut hodie Pompeius erit miserabile nomen. 

Omne matum victi % quod sors feret ultifna rerum, 

Omne nefas victoris erit. Sic fatur, et arma 

Permitth populis, frenogqae furentibas ira 

Laxat: et ut victus violento navita Coro 125 

Dat regiinen Tentis, ignavomque arte relicta 

Puppis onua trabitur. Trepido confusa tumultu 

Caatra fremunt, animiqne truces sua pectora pulsant 

Ictibus fncertis» M ultorum pallor in ore 

Mortis venturae est, faciesque simillima fato. 1S9 

Advenisse diem , qui fatum rebus in aevum 

Cooderet humanis, et quaeri, Roma quid eeset, 

Iilo Marte, palam est Sua quisque pericula nescit, 

106. Qui ad ntrumque para- «ors uUma rerum dictio solemnis 

ta« eet , Tel ad patiendum me- de Forte. Ct ad V, 098. 

tuenda, »i adsint, vel ad diffe- 124. furenUbuM trd, qui pu- 

rendam, et aibi temperandum. gnandi cupidine furebant. 

10a trodere, committere. **&- ignavumque, et ut pup- 

110. Oooniam Fortuna mibi P", ab arte gnbematona relj- 

mandavft res Bomanas t e*o eaa «£ *W m omM men > ^ 1 ' 

ta£ H eJe me ***"' etabeU ° 1». ictibu* incerHs. Sulpiciu*: 

, * . " „animi eaevi vexant ae affecti- 

120. Laetutr sc. ent, quam Dll8 variis." Farnabius: „Tario 

mors. -- Avt popuU$ etc. Aut affectuum et consiliorum impul- 

eum, ei vicere, meum aemen nn « 

invUom erit, aut, ii victu* fuo- iao. mortM, ex mortis metu. 

ro, miserabile. — faU^ b. e. morti. 

199. Omae malum indo pro- 132. Roma quid e$$et 9 icilicet, 

disas, Tictus patietur; culpa ta- an civitae libera sit fntura, an 

aten et crimen Ttetorb ont. — eub uniua imperio. 

15 



226 *. AJHUBl MJCAffl 

Adtonitn* jnaiore metu. Quis litora ponto 

Obrota, quis summis cernens in montibus aequor, ltt 

Aetheraque in terrae, ddecto sole, cadentem, 

Tot rerom fiuem, timeat aflbil Non vacat nlios 

Pro ae ferre metos: uibi Magnoque timetar. 

Nec gladiis habnere lldem, nhi cantiboa aspcr 

Exarsit mucro. Tunc omnis lancea saxo 146 

Brigituri tendnnt nervis melioribus arcnt: 

Cura fhit lectia pharetras implere ssgittis. 

Auget eqoes stimulos, frenorumqne apUt habenas. 

Si lieeat snperia hominum conferre labores, 

Non aliter, Phlegra rabidoa tollente Gigantag, 145 

Hartios incalnit Sieulis incndibns ensis: 

Bt rubuit flsmmia iterum Neptunia cuspfa, 

Spicolaqne extenso Paean Pythone recoxit, 

Pailss Gorgoueos diffudit in aegida crines, 

Pallenaea Jovl mutivit fulmina Cyclops. 150 

Non tamen abatinnit venturos prodere casns 

Per ▼arias Fortnns notas. Nam Thessala rnra 

Quom peterent, totna venientibus obstitit sether: 

[Inqne oculis hominnm fregeront fnlmina nubes:] 

Adversasque ftces, immensoqne igne colnmnas, 1S6 

Bt trabibus miitis avidos Pythonas aquarum 

Detulit, atqne ocnlos, ingesto fitigure, clausit. 

Bxcmsit cristas galeiss capuiosque aolutis 

Perfndit gladiis, ereptaque pila liquavit, 

Aethereoque rocens fomavit suIAire ferrtun. 160 

139. cautibus Ar. Ae, C. a. b, c d. — V. cotibus. 

154. non legebatnr in vet mpto Cortii. 

156. fyttwnas A*. — typhoMu Ae. a. b. e. d. — C. t^a&onot. 

134. <pd$ litora etc. Qnis est lenen opp. Macedoniae eootra 

oui sibi ipsi timeat, cnm videat Glgantes. — mttavit, restaiira- 

Utora mari obruta, et montea vit 

undis tectos, et ceelum corrue- X63t gkm, terruit, ne prece- 

re, et Solem de coelo eadere, dereat. 

totque rerum flnem adeste? ... '«-«l^ jl.i_« „ -_ 

1*0. mm sc. gladii. - *a*o J*±*Z£2J£^ a " a 00 *i wi 

erigitur, aseitor et ditigitur, nbi SLSTIw^l i n*** 

ciuWfaerit cuspis. & I,W £*f ttt, I l r P**** i*" ***** •*" 

1*8. SicuUt enim foroace re- ^\JmL^**wS* ***** **~ 

coxit tyelofa Martis feuueam, *** **£***?*$ *? ¥ ' Awigere 

Neptnni ttidcntem, ApoIHnui a*- T ' *» ia3 et v > ^ 06 ' 

gittas, ete. !**• detulit fe. aether ve. 153. 

150. PaMenaea, sctlicet qui- ioo. femm noc€n$ 9 femun per 

bus mox nenrus esset apnd Pal« se iam nocena. 



PBilBSAIjMLB liIB. Vn. 227 

Neo non innumero cooperta examine signa, 

Vixque revulsa solo, maiori pondere preesum 

Signiferi mersere eaput, rorantia fiete, 

Usque ad Thessaiiam Romena eft pubiiea, signa- 

Admotus tuperis discnsea fiigit ab ara 105 

Taurns, et Bmathios praecepa ae iecit io agros; 

Nullaqne fonestis tnventa eat victima saeris. 

At to, quoa acelerum superos, qaa« rite vecaati 

Euraenidas, Caesar? StygH quae numina regni, 

hifernumque nefaa, et meraoa nocte furores? 118 

Impia tam saeve gesteros bdia lHusti. 

Jam (dubium, moustriane deum, nimione pavori 

Crediderint) multb concurrere visus Oiympo 

Pindos, et abruptis mergi cenvaliibns Aernus, 

Bdere nocturnaa beiii Pharsalia voces, 115 

Ire per Oseaeam rapldua Boebeida sanguis: 

luque vicem vuitaa tenebria mfarantur opertoe, 

Et pallere diem, galeisque incumbere noetem, 

Defunctosque patres et eunctaa sanguinis umbras 

Ante ocutos votitare anos. Sed mentibus onum 180 

Hoc solamen erat, qood roti turba nefandl 

Censcia, quae petram iegulos, quae pectora fratrura 

fiperabat, gaudet monstria mentisque temultu, 

Atque omen soelerum subitos putat ease furores. 

Quid mirnm, populos, quos lux extrema manebat, 185 

177. operto* Ar. Ae. & a. b. c. d. — V. apcrtos. 

161. ejamlae, avium insiden* tare potnbti? Quos tu supexot, 
tium. sceleris mnaatea, mvocastt? 

162. *fe revulsa, sigaa quasl im f™*** monstra infernft- 
Inflxa videbantnr, ita ut vix "*• 

possent evelli «olo. . Dein, ubi .. M*- Credidermt sc nmlti H- 

nagao nisu eveka faere, ita *»> •* tautum paverent 

gravia videbantor, ut iagrava- 176.Boebew, lacus ad ratU- 

ventur signiferorum eapita, in c J^J >iaae » ^ 1 * 0- 0it •*■§«"■• 

terramque demitterentur. lluere. 

ijLt &{«« ft :* «*- .„»1,. 177. Cerannt ae iavicem te- 

J^ mS^J^^JaSSl nebrfc involutos, dic plcna. 
ranr, setu roraana, quoa non- 1<ya mdm ^^ t ^£ m ,-*,..«« «-.«-^- 

uisi usque ad Phanaftcam pu- ^.-SSpT^ v******»***- 

gnam easent aigna Bomana et 18 , ^' ^ ^^ 

gubhca, poatbae uiu aem- m , ^ ^ 

*"•" qoaii per furorem eernebant, 

167. NnUaquo, sc. qnae lita- uagurium ad scelera perfieiende 

ret, aut victorfam aigniflcaret. eaae credebant. 

160. Senpua aeqaentinm: At 186. populo», h. e. Romanos 

quum Pempetua utare non po- in remotissimia terria degentea 

tueatt^ quomodo tn, Caesar, li- ea die moestos tuiaae, cauwam 



228 M. AITHABI IiVCANt 

Lymphato trepidasse metu, praeaaga malomm 

Si data mens homini cetl Tyriis qui Gadibus hospes 

Adiacet, Armeniumque bibit Bomanus Araxen: 

Snb quocumque die, qnocumqne est sidere mundi, 

Moeret, et ignorat caussas, animumque doientem 190 

Corripit; Bmathiis quid perdat nescit in arvis. 

Euganeo, si vera fides memorantibus, augur 

CoUe sedens, Aponus terris ubi fumifer exit, 

Atque Antenorei dispergitur unda Timavi, 

Venit summa d&es, geritur ree masima^ durit: 195 

Impia concurrunt Pompeii et Caesaris arma; 

Seu tonitrus ac teia Jovis praesaga notavit, 

Aethera seu totum discordi obsistere coelo 

Prospexitque polos: seu iumen in aethere moestum 

Soiis in obscuro pugnam paiiore notavit. 2M 

Dissimilem certe cunctis, quos expiicat, egit 

The8salicum natnra diem: si cuncta perito 

Augure mens hominum coeli nova signa netasset, 

Spectari e toto potuit Pharsalia mundo. 

O summos hominum, quorum Fortuna per orbem 20& 

Signa dedit, quorum fatis coelum omne vacavit! 

Haec et apud seras gentes pepuiosque nepotum, 

Sive sua tantum venient in saecuia fama, 

196. Aeihera Ar. Ae. C. a. b. c. d. — V. Aera. 

quamquam moeatitiae ignoran- ius fonteui Anftenor Patavtan 

tea. — lux erfrejna, qm omnia eondidiwe credebatur, fluit. — 

erant perditari ea die, qua in- dUpergttur alii de fontibua, alii 

teriit libertas Bomana. de ostiis aceipiunt. 

18T. Si dictnm puto pro $i- igg. gcu prospexit h. e. ani- 

qutdem, et cnm antecedentibus madvertit totum aethera et polos 

comma innjrendum. — TWtt* ebsistere discordi coelo. — oe- 

au* ctc. Qmcunque Romani ad u^ onin i a rfaera. — oostoere, 

Gades habitabant, ant ad Ara- non obtemperare et solitoa cur- 

xem, moerebant omnos. BXU pe rficere. 

hendU i£e**' ^™*'* ***"" 199 - ™ tumm > iett ^ 1 * al " 

198. iuganeo, prop» Patavi- leng ei «■■« indicavit. 
um. Ibi Cornelius quidam, di- *>*• e*plicet, unguam agit 
vinandi aeientia nobilis, vel au- 202. Si ubique tesrarum at- 

gurio vel animo censit, ea die tendissent hominea ad stgna 

pugnari et vinci a Caesare, ut coeiestta aliaque, clare totua 

Piut. in Caesare refert. mundos Intellexisset, pugnariea 

198. Apomn^ iiuvius ad Pafa- die ad Pharsaliam. 

vintn, cnius fontis aqua calida. 205. summos, int. Caesarem et 

Cf. Sil. It. XII, 217. Mart. I, Pompcium. — quorum etc. quo- 

02. — esit ierris, oritur. rum fortnna effecit, ut per 

194. Et ubi Timavua, ad ou- omnem orbem signa darentnr. 



PHAMALIAJ2 LIB. VU. 229 



8i?e aliquid magnia noetri quoqoe cura 

Nominibus prodeaae poteat, quum bella legentur, 210 

Speaque raetusque tiimul, peritnraque Tota movebunt: 

Adtonitique omnec veluti venientia fata, 

Non tranamiaea, legent, et adboc tibi, Magne, favebnnt. ^ 

Milea nt adverso Phoebi radiatus ab ictu 
Deacendene totpa perfudit lumine collea, 215 

Non temere immiasus campis: atetit ordine certo 
lufelix acies. Cornua tibi cura einiatri, 
Lentule, cnm prima, qnae tom fnit optima beilo, 
Et quarta legione datur: tihi, numine pugnax 
Adverao Domiti, dextri frona tradita Martia. 220 

At medii robur beiii fortiasima denaant 
Agmina, qnae Cilieum terria deducta tenebat 
Scfpio, miles in hoc, Libyco dnx primna in orbe. 
At ioxta fluYio* et atagna nndantia Enipei 
Cappadocum montana cohora, et largoa habenae 225 

Ponticua ibat equea. Sicci aed plurtma campi 
Tetrarchae regeaque tenent magiuqoe tyranni, 
Atque omnip Latio qnae serrit purpura ferro. 
Illuc et Libye Numidaa, et Creta Cydonas 
Misit: Ituraeia curaua fuit inde aagittte: 2S0 

Inde, truce8 Galli, aoiitum prodiatis in hoatem: 
Iilic pngnacea commovit Iberia eetraa. 
Eripe rictori gentes, et sangnine mundi 
Fuao, Magne, aemei, totoa conaume triumphos. 

lilo forte die Caeear, atatione relicta, 285 

909. nortri laboris, ee ipeum ea idem imperator poet victum 
intelligit poeta, et Pharsaliam interfeetumque Pompeiura. 
snam. 325 t ar gu8 habenae, laxis u»u» 

910. Nominibus, ae. ducum il- i orig , kh kabcnh 
lorum. «*«*«* • 

«8. ~. fr^MUM., .o» per- «■ *"» t? r * ura > «" "■""• 
acta iam. *&<>. lhtraei8> popolo Coele- 

914. oaWtey epposito eibi. Syriac. 

915. Ittfnfee, splenriore. 981. Galli 9 Aiiobrogee, qai ad 
910. Non teatere, pradenter et Pompeii partea acceseerant, qui- 

optimo Pompeii coneilio in*tru* que in Gailia plerumque contra 

ctui. Caesarcm ateteraat. 

919. nvmine pugnax advers^ 938. Bripe etc, Collatas huc 

tibi, infeliciter puirnature. omnea undique gentes obiice 

998. milee, sub imperio Pom- Caesari, o Poinpei, internecioae 

peii. — » la hoe se. orbe. Nam delendas; ita non eruat, quibu* 

orbia aaepiaa pro parte terrae imperet, de quibus triumphet 

ant pro eerta aliqna terra poni- 984. semei, eodem loeo ee~ 

tur Nostre. — Jjiftyeo, at ia Afri- demqfte die. 



Sgf) M. AJflfABI MJCANI 

Ad segetum raptes motania aigne, repente 

Genspicit in pjanos hoatem deseendere campoa, 

Obiatumque videt ?otie sibi miile petitnm 

Tempus, in extremos qoo mitteret omnfe eaaua, 

Aeger quippe morae, flagransque eupidine regni, Sfft 

Ooeperat extguo tractn civilia beila 

Ot lentum damnare nefts. / Diacrimina poatqnam 

Adrentare dneum* rapremaque proelia vidit, 

Oaaoram et fatl aenait mttare ruinam, 

Bla quoque Jn ferrnra rabiea promptUdma penlfami Mft 

Lengoit, et caeee andax apondere secundos 

Bfene atetit in dubio* quam nee ana fata timere, 

Nee Magni aperare sinuat Formidine merma, 

Prosiiit hortando melior fiducia ralgo: 

O domitor mundi^ rerum forttma memrum, 2S0 

MUee % adest toties optatae copia pugnae. 
ASB opue est votis: iam fatum acobrsite ferro. 
£s mambus vestris^ quantus eU Caesar, habetie. 
Haec est itta diee^ mihi quam Rubiconis ad undas 
Protmssam mewM % cuius epe movmus arma, 166 

1* quam distulimus vetitos remeare triumphos. 
[JEbeo eadem est, hodie quae pigtma^ quaeque penates 
Seddat^ et emerito faciat vos Marte celonos.'} 
Hoec, fato quae teste probet, quis iustiue arma 
Sttmserit: haec ades nictum factura naeentem eet. 96Q 
St pro me patriam ferro flammhque petietis r 
Nm* pngnate truces, gladiosque eseoMte culpa. 

96T. HI Tereu* ia vetustU hand pancia desiderantur. 

ML exigue froet*, propter formidine, rectabat ei fidude, 

parvum spatram, quo pugna ad- meliue apfta hortandls «ui«. 

hne differebatur. 256. promtMom, per LaeUnm 

t*Jt dam n ar c y vituperare, tam~ tribunum. Cf. I, 950. sqq. 

ouam nefaii nimU ieatum. 256. trnunphos remeore eettfot, 

945. rabies «c. toiita Caeaaris, h. e. triumphe* aoatree, quibtM 

4aC eoeae otMtar eOondere ee- deboUeemus Romam lemeare 

eenrfoe, h. e. cum efibi temper es Gallia, quique retiti «untegi 

assnetua eecet aeeuados easua ob iuimioarum invidiam. 

exepectare. 150. fato Ust* 9 L e. eyente, 

Oaf. fttom noc, oMeatom uat- Probetur enjm viototU eaussa, 

tim proptsr eolitam «uam feU* damuatnr ^fioti. 

«i s a tam non de^pembat, neeve- 9SI. Si roa parati fuUtic, pro 

ro etfaun «oerare Tictoriam po- mea cauada vel patriam et pa- 

terat ob feudtatem In pmeteri- rentea heetiliier InTadere. 

tis Pompeii. M. oxnloite ealpa y ▼ieterse 

246. FemUkie msme, ahieeta enia nemo culpabit. 



PVAMALIAB Iil». VII. 231 

Ntttta manue % bettt mtUato iudice^ petra eet 
Non miki ree agitur> eed voe ut ttbera eitie 
Turba % preeor^ gentee ut hte habeatie in omnee. 205 

Ipee ego % privatae eupidue me reddere vitae, 
Hebeiaque toga medicum eomponere civem, 
Omnia dum vobie liceant, nihh esee rectteo* 
Invidia reguate mea. Nec eanguine multo 
Spem mtmdipetitie: Oroiie deleeta htventue 270 

Gymnaeue aderit^ etudioque tgnava palaeetrae, 
& vix arma ferene^ et mtetae dieeoua turbae 
Barbariee; non itta tubae y nan agndne tuoto 
CUtmorem latura ouum. Civilia paueae 
Betta manue facient? pugnae pare magna levabit 2TO 
Hie orbem populis, Bomanumque obteret koetem. 
Ite per ignavae gentee, famoeaque regna^ 
St primo ferri motu prosterniie muttdum: 
Sitque palam % quae tot dustt Pbmpeius in urbem 
Curribus, uniue gentee non eeee trivmpki. 
Armenioene movet, Romana potentia cuiue 
Sit dueie? aut emptum mhdmo vult eangubte qtdeqttam 
Barbaruei Heeperiie Magnttm praeponere rebuef 
Bomanoe odere omnee^ domhioeque gravantur % 
Quoe noverey magis. Sed me Fortuna meorum 285 

Commieit mtutibu* % quorum me GalHa teetem 
Tot fedt beUto. OtdUe non mUitis eneem 
Agnoecamt eoetttmque tremene quum lancea traneiU, 
non fallar^ qtw sit vibrata lacerto. 



966». A& A<fc ▼. a. b* c; & wbrata. — C. Ubrata. 

263. mutato fadfoe, h. e. ti ?i- gnando bellum civite facteut ift 

cerit advereuriu*. Tum enim exercitu PoiupeiL Jle*hmii pu- 

iottio6* neetri, enmt adversarii gvae iabor Tereabitar Jae depu*- 

aaseelae. gnandis gentfbus eateris. 

267* eeaipenere, modicum eom- 877. Re per, oppugnesc. 

positumque oivem agere. 279. oritfs tst ete. Fiat fcalain, 

268. idem tamen nelo nihil omnee nlos ponulos, de quibus 

esee, b. e. eousque volo impe- toties Pompeius tfhnnphavit, 

rare, donee vobia ias paravero non dignos esse, de quibut se- 

la totum mundnm. mel tnuraphetur. 

969. Invidtu etc. Paretur vo- 261. An credidis, Armeniomm 

bie imperium, ita ut omnis eul- magnopere iateresee, quis impc- 

pa in me conEciatur. — JVec * . rator sit sumnrae Romanorum? 

Arffnmenttttnr a facilisate. 285. magis eo* ederunt, a qui- 

274. #tt«m, a ee Ipeii excita- bus prhnum sunt derictf, et quos 

tdm. — pemcae mamt$, pasei noeerunt. 

viri Romani sunt, qni vere p«h 266. eoehtm^ adrem. 



232 *• ajtkabi LvcAm 



i signa ducem numquam faUeniia vestrum 
Conspido^ faciesque truees y oculosque minaees: 
Vidstis. Videor fluvhs speetare cruorti, 
Calcatoegue simul reges^ sparsumque senatus 
CorpuSi et immensa populos in caede natantes. 
Sed mea fata moror^ qui vas in tela ruentes 
Vodbus his teneo. Vetdam date beUa trahenti: 
Spe trepido; haud umquam vidi tam magna daturee\ 
Tam prope me superos: camporum Untite parvo 
Ahsumus a votis. Ego sum, cui Marte peracto, 
Quae popuU regesque tenent, donare Ucebit. MO 

Quone poli motu, quo coeU sidere verso^ 
Thessalicae tantum^ superi^ permittitis orae? 
Aut tnerees hodte heUorum y aut poena paratur. 
Caesareas spectate cruces % spectate catenas^ 
Et caput hoc posUum rostris y effusaque membra, SQ6 

Septorumque nefas, et clausi proeUa Campi. 
Cum duee Sullano gerimus ckrilia beUa. 
Vestri eura movet. Nam me secura manebit 
Sors quaesita manu: fodientem viscera eemet 
Me mea, qui nondum victo respeserit hoste. SM 

Di % quorum curas abdusU ab aethere teUus 
Romanusque labor, vincat^ quicumque necesse 
Non putat in vietos saevum destringere ferrum^ 
Quique suos cwes s quod signa adversa tulerunt, 
Non eredit fedsse nefas. Pompeius in areto Slft 

290. $igna ac audaciae in yo- ovilia Campi Martii , qoibus ia 

bis ipsis conspicua. — Sttcem, ovilibus claudebantar civea ad 

me. suffragia ia comitiis fereada, 

906. trahmti, h. e. pugnam Einsmodi snectacula, ait, redi- 

moranti mihi. bunt, cnm victi f uerimus. Nam— 

9p7. tremo**, exolto. 307, eom Pompeio gerimus 

800. danare §c. vobis, agros, bcllum, qui Syllae quasi disci- 
praedam, pecnniam. pulus. 

801. Quasi admirabundus qnae- ^ m,- _„ mtr k^ -—> 
rit: Qua coeli facie et influxu .fSL^JStamau 
permiTsum «st Thcssaliao, nt me ! P tum tof^am. 

•it tanti certamiuis areaf Con- SU. W» V* *» oc , ytoeU* cu- 

trarinm vide infra vs. 847. «?«»» ▼*»<»* is, qui post Ticto- 

804. Ponite vobb ante ocnlos riam "■&» ^rarns est 

me, si victns fnero, crnei fixum, 315. Pompeins qnom a4 Dyr- 

catenisqne vinctum, et caput rhachium vos clausos teneret, 

meum rostris impositnm. (cf. VI, 292.) qnnm virtus ve- 

806. teptornm nefat. Confer stra non movere se vosset, nen- 

locnm lib. n, vs. 196, nbi nar- tiqnam vobis peoercit. Quam- 

ratar sob SyUa magna pars po- qaam Lucanus 1. c. plane coa- 

puli caesa esse intra septa s. trarium refert. 



PHAMALIAB LIB. VII* 288 

dgmmm vestra loco, vetita viHute moveri % 
Qiiti*! temrit* quanto eatiavit sanguine ferruml 
Voe tamen hoc oro % iuvenes, ne caedere quisquam 
Hostis terga velit: civis^ qui fugerit y esto. 
Sed dum tela micant, non vos pietatis imago 320 

VOa , nee adversa conspecti fronte parentes 
Commoveant: vultus gladio turbate verendos. 
Swe quis infesto eognata in pectora ferro 
Jlft, eeu nutlum violabit vulnere pignus, 
Ignati htguhsm tamquam scelus impetat hostis. 825 

Sternite iam vallum, fossasque implete ruina, 
Exeat ut plenis acies non sparsa numiplis. 
Parcite ne castris: vatto tendetis in tffo, 
Unde ades peritura venit. Vix euncta locuto 
Caesare, quemque sunm munus trahit, armaque raptim 8S0 
Sumpta viris. Celeres capiunt praesagia belli, 
Caicatisqae ruunt castris: stant ordine nullo, 
Arte dttcis nulia; permittnnt omnia fatis, 
Si totidem Magni soceros, totidemqne petentes 
Urbis regna snae funesto in Marte locasses, 385 

Non tam praecipiti rnerent in proelia cursu. 
Vidit ut hostiles in rectnm exire catervas 
Pompeius, nullasque moras permittere bello, 
Sed snperis placnisse diem: stat corde gelato 
Adtonitus: tantoque duci sic arma timere 840 

Omen erat Premit inde metus, totumque per agmen 
Soblimi prorectus equo: Quem flagitat , inquit, 
Vestra diem vhtus, ftnis dvilibus armis, 
Quem quaesistis^ adest. Totas effundite vires; 

885. tmpetot Ar. Ae. — V. imputet. Sensus: nullo diacrimioe 
habeat qmem impetat, sive consanguineos sit sive igaotue. 
381. V. Ar. c. — C. Ae. a. b. d. Sumta Ceresque viri$. 



Ignoti eto. pari fortifadi- 331. Celerei etc. Feetini de- 

ne impetat iugulum iirnoti ho- moliuntur vallum castrorum, 

stie, alqne parentis. Isa atroci- tamquam victonae omen capi- 

tate invadat ignotum, qua inra* entes suprenta Caesaris verba; 

deret cognatum. Vallo tendemua in illo etc. 

326. Imo, ne nobis castra m c£Mff| ^ _ ^^ 
supersut, qno fugere poesunus, uunt in Bciem# 
prosternite lpsi Tallum. 

327. wm spana. nemine in 834 - Si totidcm omne* Caesa- 
castris relicto. — tendetis sc. »• «njaaent, non tam cupidi pu- 
tentoria in hostinm castris , ex &" ae * wssent 

eaibns aceedit acies Pompeii 837. tn recfum, adversom se 

lam interitnra. tendentes. 



234 M. AftNAB! LtfCltltt 

JSxtremum ferri superest opus, unaque gentes ||fr 

Hura trahit. QuisquSs patriam carosque penates, 
Qui 8obolem ac tkalamos desertaque pignora quaerit^ 
Ense petat: medio posuit deus omnia campo. 
Caussa iubet meHor superos sperare secundos: 
Ipsi tela regent per viscera Caesaris, ipsi ttfr 

Romanas sandto volent koe sanguine leges. 
Si socero dare regna meo mundumque pararettt, 
Praecipitare meam fittis potuere senectatn. 
tfon iratorum pepulie urbique deorum est, 
Pompeium serwtre ducem. Quae vincere possent % tK 
Omnia contulimus. Subiere pericula dari 
\onte trirj, sacraoue antiquus imugine mUes. 
T i Curios his fata darent reducesqtte CatnUlos 
Temporibu*, Dechsque caput fatale voventes\ 
Hinc starent. Primo gentes Orimte coactae^ ttt 

hmumeraeque uries^ quantas in proeha natnguoth 
Esewere manus. Toto simul uthmtr orbe. 
Quidquid signiferi comprensum Umtte coeli 
Sub JNoton et Botem hommum eumus^ arma movmnv*. 
Nonne superfusis coUectUm eornibus hostem WDb 

In medium dabimusf j Paucas victoria dextrae 
Esigit: at plures tantttm ciamore caierva» 
Betta gerent. Caesar nostris non suffldt armis. 
Credite pendentes e swnmts moenibus ufbfo 
Grinibu* effnsh hortari ui proeUu mtitfes. tW 

Credite, grandaevum y vetitumque aetate senatum 
Arma sequi^ sacros pedibus prostemere canos: 
Atque ipsam d&mini metuentem occurrere Bomam. 



349. caussa mdior sc. nottra. praedam fn mediopositam, 

360. Jpst, dii. Bciemvs? 

351. ftoc, Caesaris. 368. non sufficit, sc. ad tnu&* 

356. stroiere, suflt nebiscum daiidiiim. Hftbuit Caeear efrea 

claiiesinri tiri; et fortbiriniearani 22000 enm mille eqaitipm» Faaf 

virorum nepotes. pekts ptas 40000 cum TOOOejmi- 

86T. antoqtius, cuius gloria tibtfs, ptaetar extoroa popalaa. 

gentis iam anttyua. 369. Credite, ponite YObie eb 

309. primo, ht e. ultimOj ubi ottttos. — pendente$, stafttes. 

sol primus oritnr. tariMraara In obaesaa ttrbev 

363. Qnidquid bominum su- 372. pedtbus proHernere csnNa» 

mus (h. e. e*i) sub coelo, miii- sc. cfines, i. e. eapita pToeter- 

tamns omaes nro republica. nere eoram vobis, n. e. snppfl^ 

365. Nonne kosteio, cornibus ce* vos rogare» ot fortitat fe> 

aoiei nostrae cinetani, tamquam gnetis. 



FHARfiAHAE LIB, VH. 235 

Oredite^ qm nuno e*t pepuk$*+ poputufnque futurwn 

Hnmstoe odferrc prece*. Haec libera nasct^ 875 

Haec vull twrha mori. Si euie po*t pignora tanta 

Fompeio locue eet y cum prole et coniuge eupplex* 

bnperU safoa ti maiestate lioeret, 

Voluerer ante ppdes. Magnus^ nisi vincitis^ essul^ 

h&Kbriwn soceri, vester pudor^ ultima fata 880 

Deprecor^ ae turpes estremi cardinie annos^ 

Ne discam servire senes. Tam moesta locuti 

Voce ducis flagrent unimi, Romanaqoe virtus 

Brigitur; plaeuitque mori, ti rera timeret 

Ergo utrimque parf concurrunt agmina mota 885 

frsrum: metua hoa regni, apea exdtat ilfaa. 
Hae facient dextrae, quidquid non expleat aetas 

Uila, nee fcumanum reparet genue omnibus annia, 

Ct vncet a ferro. Gentee Mara iate futuras 

Obruet, et popuio* aeft teuientis in orbent 390 

Irepto natale feret. Tunc omne Latinum 

Fabula nomen crit: Gabioa Vetoaque tioramque 

Pulrere vix tectae poterunt monstrare ruinae, 

Aibanoaque laree Laoreatinosque penatea 

Rut vacuum, quod non habitet, nirf nocte coaota, 805 

Inritue, queetusque Numam fussisse, uenator. 

Non aetaa haec carpait edax, monimeiitaque rerum 

Putria deatituit: crimen dviie videmus, 

974. popvlus An, Ae. C. a. b* d. — V. poptt&tm- 

375. haee se. fatnra, 390. et populoa feret h. e. au- 

376. Hase se. quae nune Tivit feret ventarae aetatis prolem, 
— meri sc Hbera. aublatis iu, qul sobolem propa- 

079. Msgniiit, i. e. ego, qttf, gasaent. 

tdsl ▼iccritfs , cxul ero , depre- 3591. q^ etc. Nemo tum cre~ 

csr mortem. & e t 9 Romanos tantum potuisse 

381. eardmu, *ita* spatiL perficere bello. 

amd pro rcpublica^ «i vere ea ~": « • * vi* 

tlmeada esseat, ouae tiroenda .«»• *«" sc. vjx monstrablt. r 

easo oratfone ottendit Pompeins. «•» ^enatar sc. iu fems Iuttinis. 

806. irarum, h. e. cnpidine — ***** coaeta, qmppe auo fe- 

pUfaftadk Gf. 1» fi9SL H, 03.324. «to lex cogebat Alaae lonffae 

fgf m qi^ «acrificium offerre ooasules. lta 

a«r. Hae dextrae tantum oc- «>■ iusserat Numa. 

ddont hominum, quautum uulia 39». destituit putria, h. e. pu- 

aetas poterh repurare. tria adstare recit. Cf. VI, 734. 

380. tft, iiuamquam, quantam* Stygiatqut cant* wr Ivc* mtper- 

~~ na Destituam. 



236 JNL. ASNAKl MJCANI 

Tot vacuas urbes Geaeris quo tarba redacta aat 

Humanil Toto populi qui nasoimur orbe, 

Nec muroi implere viris, nec possumus agros. 

Urbs nos una capit: vincto fossore coluntur 

Hesperiae segetes: stat tectis putria avitis 

In nuiios ruitura domus: nulloque frequentem 

Cive suo Roraam, sed mundi faece repletam, 4#fr 

Cladis eo dedimus, ne tanto in tempore beUum 

Jam posset civUe geri. Pharsalia tanti 

Caussa mali. Cedant feralia nomina Cannae, 

Et damnata diu Bomanis AUia fastis, 

Teropora signavit leviorum Roma malorum: 41t 

Hunc voluit nescire diem. Pro tristia fata! 

Aera pestiferum traotu, morbosque fluentes, 

Insanamque famem, permis&asque ignibus urbes, 

M oeniaque in praeceps laturos plena tremorea 

Hi possent explere viri, quos undiqne traxit 415 

In miseram Fortuna necem, dum munera longi 

Explicat eripiens aevi, popuiosque ducesqne 

Constituit campis: per quos tibi, Roma, ruenti 

Ostendat, quam magna cadas. <jno latius orbem 

Paaiedit, citius per prospera fata cucurrit* 4SI 

Omne tibi belium gentes dedit omnibus annis: 

Te geminum Titan procedere vidit in axem. 

Haud multum terrae spatium restabat Eoae, 

Ut tibi nox, tibi tota dies, tibi curreret aether, 

Omniaque errantes stellae Romana viderent 425 

Sed retro tua fata tulit, par omnibus annis, 

399. tot uaewn urbes. Cf. de 415. quot etc. quos popalss 

hac re I y 14. sqq. undique ia Pharsalicos campoi 

402. vincto fettore , h. e. coa- Fortuna contraxit. 

cto, a servif, quum domini «int Mm dum etc . dum ^ ohtm i- 

extmcti bello cmii. ^ ^ ostendit popalam ab lengo 

404. in nullos sc, habitatores. aeT0 genitum, quom eripiat urbi. 

"^JSSTu quamvictiolim , «f- 9& K^t^ZE* 

Romani a Gallia. foita ** Ronla,l,l » ***** brcvior. 

•410. Faati loquuntur leviora 421. Tu, Roma, omnibus oz 

tantum mala; de Pharsalica pu- bellis iucremeata cepUti. 

gna tacent, ^ 422. tn gemmum axem, in Se- 

414. Suffecissent hi qui ia ptentrionem et meridiem. 

proelio Phartalico ceciderunt, 424. eurreret aether, omne coo- 

reparondU damnU humani ge- Inm circa tua volveretur. — to- 

nerU e peste et morbis conta- ta dies, Oriens et Occidens. 

gioois, e fame, incendiia, terrae 480. par omnibue annit , h. e. 

motibuf. dies Emathiae una, quao valoit 



PHAMALIAE UB, TU. 287 

Binathiae funesta dies. Hac luce cruenta 

Effectum, ut Latioa nou horreat India fasces, 

Nec vetitos errare Dahaa in moenia ducat, 

Sarmaticumqne premat auccinctua consui aratrum. 4Sft 

Quod semper saevas debet tibi Parthia poenas, 

Quod, fugiens civiie nefas redituraque numquam, 

Libertas ultra Tigrim Rhenumque recessit, 

Ac, toties nobis iuguio quaesita, vagatur, 

Germanum Scythicumque benum, nec respicit ultra 455 

Ausoniam: vellem, popuiis incognita nostris, 

Vulturis nt primnm iaevo fnndata volatu 

Romoius infami complevit moenia luco, 

Ugque ad Thesaalicas servisses, Roma, ruinas. 

De Brutis, Fortuna, queror. Quid teinpora iegum 449 
Egimus, ant annos a consuie nomen habentes? 
Fdices Arabes, Mediqoe, Boaqne tellus, 
Qaam sub perpetuis tenuerunt fata tjrannis. 
Kx popuiis, qui regna ferunt, sors ultima nostra est, 
Qaos servire pudet. Sunt nobis nulia profecto 445 

Namina: qnum caeco rapiantur secula casu, 
Henthnur regnare Jovem. Spectabit ab alto 
Aetbere Thessalicas, teneat quum fulmina, caedes? 
Scilicet ipse petet Pholoen, petet ignibus Oeten, 
Immeritaeque nemus Rhodopes, pinusque Mimantis: 459 
Cassius hoc potius feriet caput? Astra Thyestae 

434. vagatnr Ar. G. a. b. c. — V. Ae. negatvr. 
460. Sic C. — V. minante*. 

erertere simnl onudom annorum Thessalicae eladit tempora «ub 
ucrementa. reribus vixissent. 

m. et ne Roma armis subi- »*• «*» f V 10 - . _. 

gat Dahas noraedes, eosque vc- ^ 38 - soamlew. ac. incolis. «-- 

ttt emticam vitam arere et lue °> h - •• ad Incuin, m quo ll- 

eppida habitare cogat. 1« aeylum conetituerat •ems, 

430. Ncque Sarmati. urbi. ,lo- ^^g^e e*probraro 
esdosifliet consul succmctus; B * d eie J erit# _ 
fuod fiebat aratro, aubiunctis i--™ jreinublicae 

Tacca et tauro, sulcum ducente, ^/ No / omniuin po p„iorum 

abi moema ponerentur. po# tremi in id iugum e* liber- 

431. deoef, h. e. non sofrrit, tate incimmus, qnod non niei 
438. Qnod libertas in extre- gravate et cum pudore perpeti- 

nuu terras recessit. mur. 

434. iugulo 9 vitae discrimine. 449. Scilicet; non enim credi- 

436. eeUem ete. hanc liber- biie est, Jovem montee ferire 

tatem utinam Bomani non no- fulminibus potiue, quam Pbar- 

visseat unquam, sed potius ab saliam, aut Caesarem. 

urbe condita ad haec ueque 461. koc sc. Caesaris. 



288 M. JUrVAHI LUCANI 

ImpuHt, el snbitis damnavit noctjbua Argos: 

Tot eimiles fratrum gladios patrumque gerenti 

Thessaliae dabit ille diera? Mortalia noUi 

Sunt eurata deo. Cladis tamen huius habemug 4B 

Ytndictam, quantam terris dare numina fas est. 

Bella pares superi» facient civiiia divos; 

Fulminibug manes, radiieqne ornabit, et astris, 

Inqne deum templis iurabit Roma per umbras. 

Ut jrapido cursu fati snprema morantem 4M 

Consnmsere iocum: parva telinre diremti, 
Inde manns spectant, vuitnsqne agnoseere quaerunt, 
Quo sna pila cadant, ant quae aibi fata minentur, 
Faetnri qnae monstra forent, Videre parentes 
Vrontibus adrersis, fraternaqne cominos arma, 
Nee libnit mntare locum. Tamen omnia torpor 
Pectora eonstrinxit: geiidusque in viscera sangab 
Percuisa pietate eoit: totaeque cohortea 
Pila parata diu tensis tennere lacertis. 
Di tibi non mortem, qnae cnnctia poena paratur^ fW 

Sed sensum post fata tuae dent, Crastine, morti, 
Cnius torta manu commisit lancea bellum, 
Primaqne Thessaliam Romano sanguine tinxit. 

469. lmpulit Ar. a. d. — V. Jbstulit. — AL et C. intutH. 
462. 409. Sic Ar. Ae. et manus a. b. c. d^. quf tamett ia M. 



quam pro quae. — • V. manum -~ aui qua. — €. inversut 

sua fda cadant* aut quam mbi fata jn., Jfcdo manum sp.i feeuuB, 

qua ncacere postent, Facturi qu. m. f. 

453. Tol ttmtle», h, e. cogna- Suet. Cae*. 6&V Vifg. ScL IX, 

toe sibi. Jupiter patietur ia 47. Hor. Epist. H, l t M. 

Thessalia diem dari pugnae in- 461. foctfm, fntar u^remfiie 

ter tot fratrum patrumoue gla- aciem. 

dios eognatos? 462. Postqnam brevi teatuai 

*** i »• * o * • • apatio diromti sunt, utriusaae 

4». dadt9 etc. Sedipsisupe- ^M millteg adtpicimit adrer- 

n hoiui i cludis poenas dabuiit «^ ittei et Jfa ugnoncunt 

Flot onlm, ut imperatorea dhi em|ra i ogf m anorum ant vultus 

yoceotur, Hiisque ipsis aeguen- ffi f m pUa ^ittunt, aut uue- 

*•*• rum mnnus sibi mortem miaen- 

458. Roma omabit manes tur, dum fiacturi iuntacolera. 

Caeearie fulmiaibuo et radiis et 466. mutart lootim, recedere, 

astris, et iu deorum templis per ant alium in loeum so transfer- 

nmbras iurabit, b. e. Roma ro, ne cnm coasapguineis pugaa- 

Caesarom inter dWos numera- ront 

bit y ideo quod fulmina ot sido- 4?1. Craatinna eiroontuo inex- 

ra et astru eius in coolum in- ercitn Caesaris jtrimus pllaai 

troitum signiflcaTeria^ etc. Cf. emlatt in pugna Pnarsalica. 



PHAR8ALIAB MB. VII. 239 

praecepe rtbiea, quum Ceettr tela tenertt, 

laventa eat prior uila menut! Tune etridahtt ter 475 

Ktiaus lltuit, conceptaque cltttica cornu: 

Tuae auete dtre tigna tnbte: tnnc aetker* teudit, 

Exiremique fragor convexa irrnpit Olympi, 

Unde procnl nubee, qno nulla tonitrua durant 

Kxcepit retonit cltmorem vellibne Aemue, 480 

Feliadeque dedit rnrtnt gemintre cavernia: 

Fladot agit fremitua, Ptngtetque atxa reaultant, 

Oetteteqne gemunt rnpet: vocesque furoria 

Bxpavere tui tota tdlure relatae. 

8pargitnr innnmerum divertit mistile votis. 485 

Vulaera part optat, para terrte figere tela, 

Ac purtt aervare mtnut. Bapit omnit caaot, 

Atque incerta ftcit, quot vult, Fortnna nocentes. 

8ed quota para cladit itculit ferroque voltnti 

Bxtcta ettY Odiit tolnt civilibua enait 490 

SttfBdt, et dextraa Romtnt in viteert ducit. 

Fompeii dentit arfee atipttt cttervie, 

Juaxerat in aeriem nexit umbonibot trmt: 

Vixque htbityra locum dextraa ae tela mevendi, 

Conetiterat, gladiotque tnoa comprettt tenebtt. 405 

Prtecipiti cnrtu vettnum Ctettrit tgmen 

h dentot tgitnr cuneot: perque arma, per hoatem 

Ooaerit itcr. Qua torta gravet lorica catenaa 

Opponit, tutoque latet aub tegmine pectuc, 

Hae quoque perventum eat ad viacera: totque per arma 500 

Bxtrenomm ett , quod quisque ferit Civiiia belia 

Dna aciea patltur, gerit altera: frigidua inde 

478. «mqn* Ar. C. Ae. c. d. — V. irrumpit. 
. 488. /tanttet C. Ae. a. b. c. d. — V. gemitn*. 

474. tm^re^ contineret adhac. e. caaua tela in civet tnot di- 

4T5. prior, promtior ipsiua rigit. 

Caeaaria maau ad proelinm. — 489. Sed ndnimam tamen cte- 

fhme, ttatim. dia a sagittia perpetretum, pla- 

478. Hyperbole. Glangor tu- rimum a gladiia. 

barmn ai coeinm uaque peue- 495. feneaat* contincbat. 

trevit, qnonnUaennbet nnlitque 498» cotoioa, b. e. circa col- 

tanitrat. penetrtnt ium et pectua, ubi lorica bamit 

488. tweeffiie etc. et militea et lieiia ect eonserta, pectueqne 

pugnantea expavere reeonoe re- tegit. 

percnaaoaqae a montibua anoa 501. cxtremum, b. e. intima 

cltmoroa. para, viacera. 

488. Fulaer* ac laferre. 408. una, Pompeii, gerit Cae- 

488. sncrrto, et incerta Fortn- atria. — lade, a parte Pompeii 

nt, qnot vnlt, nocentea fiadt, h. frigidiorea fnere gladii. 



240 M. AN9ABI LUCAWl 

Stat gladius; calet omne ttocena a Caesare ferrnm. 
Nec Fortuna diu, rerum tot pondera vertens, 
Abstulit ingeutes, fato torrente, ruinas. 

Ut primum toto didnxit cornna campo 
Pompeianue eques, belliqne per ultim* fudit: 
Sparsa per extremos levis armatura manipioa 
Insequijtur, saevasque manus immittit in hostem. 
lllic, qnaeqne suo miscet geus proelia telo, 51t 

Romanus cunctis petitnr crnor. Inde sagittae, 
Inde faces et saxa voiant, spatioque soiutae 
Aeris et caiido liquefactae pondere glandea. 
Tunc et Itnraei, Medique Arabesque, soiuto 
Arcu turba minax, nusquam rexere sagittas, 516 

Sed petitur solus, qui campia imminet, aer: 
Inde cadunt mortea. Sceleria sed crimine nnllo 
Externum maculant chalybem; stetit omne coaetum 
Circa pila nefas. Ferro subtexitur aether, 
Noxque super campos telis conserta pependit. SM 

Tum Caesar, metuens, ne frons sibi prima labaret 
Incursu, tenet obliquas post signa cohortes: 
Inque latus belli, qna se vagus hostis agebat, 

504.. vertena Ar. Ae. a. b. d. — V. eergent. 

504. Et Fortuna, tot rerom 517. Sed .celere Tacabanthae 

Eondera vergena, non diu abstn- «agittae ab externia gentibns in 

it ingentea ruinas, fato torren- Romanos misaae; nnlloa eaini 

te. — abatulit, morata eat — civea anoa Tulnemvere. 

torrente, ruente. — vergene, li- MO . i i ^^ 

brans. — non diu abituUt ruinas, 618 - ^***™"!* , "; L e * lM " 

bre?i ostendit, quo ae inclina- mum > ex «"»■ terna. 

rcn L r6 f„. . ,.. 519. •ttfttejwtnr, obducltnr tam- 

507. belh, i. e. proeln, aciei. quam nilbe# _ ****, aer. 

— per ulttma, n. e. per extre- _„_ ... „* , '- ^ 

mam aciei partem. — fudiu h. 69 *r ooUqiuu. Narraturl naec 

e. effudit «c. cornua. ™ ** «•■* ^ «"•&■ ^jjf- 

508. eparea t emissa. £• *» «»»«» «J ****** •**• 

509. insequitur ac. poat equi- ** c ** m *** ^*» •£"•. *•?■£ 
t©g ciat, qnomodo acta fuent. Apud 

510. miaepie, L e. quaeounque. Caesarem quarta aciee proces.it 

511. hde 9 i. e. aHi emitte- contra ^Sff^T equitem, 
bant sagittas, alii tedat fla- ««""l 11 * /■*?• "\ *■"•!/ I - * 
«antes, alii saxa, alil glandes, «■**■• *■* «ut retinet. - 
fi. e. globnloa plumbeos, tanta obUquae, an ita positas, ut qua- 
vi, ut plmnbnm propter grayi- •* traasTersi colloeati eseaat 
tatem et spatitim solveretar et ^&ti manipuli, quo paratio- 
iiquefieret. *«• ■we»t ad precurrendum ia 

515. nutquam, in aerem miae- Uttt * aciei * 
re, ut caderent letiferae. 628. oeitt, aciei. 



PHAR6AL.IAE LIB. VII. 241 

lmmittit aubitum non motig cornibus agmen. 

unmemorea pugnae, nniloque pudore timendi 626 

Praecipites fecere palam, civilia bella 

Non bene barbaricis umquam commissa catervis. 

Ut primum sonipea trausfixus pectora ferro 

Ia capnt effusi caicavit membra regentis: 

Omnia equea cesait campis, giomerataque pubes 580 

Id sua conversis praecepa ruit agmina frenis. 

Perdidit inde modum caedes, ac nulla aecuta est 

Pogna, sed hinc iugnlia, hinc ferro belia geruntur: 

Nec valet haec aciea tantum prosternere, quantnm 

Iade perire poteat. Utinam, Pharsalia, campia 6S5 

Sufficiat cruor iste tuia, quem barbara fundunt 

Pectora; non alio mutentur sanguine fontes; 

Hic numerus totos tibi vestiat ossibus agros: 

Aut ai Romano compleri sanguine mavis, 

Istis parce precor: vivaut Gaiataeque Syrique, 640 

Csppadoces, Galliqne, extremique orbis Iberi, 

Armeuii, Cilices: nam post civilia beiia 

Hic populus Romanna erit. Semei ortus in omnes 

H timor, et fatia datus est pro Caesare cursus. 

Ventnm erat ad robur Magni, mediasque catcrvas. 646 
Quod totos errore vago perfuderat agros, 

524. eubitum agmen, ips8J.il* 537. mutentur, nec aquarum 

lss oohortes. fontes in Thessalia alio qaam 

595. lmm tm o rtM «c Pompeiani externo sanguine iniiciantur, h. 

equitee. — muUefae pudore ti- e. nullo Romanorum civiiL 

mendi, h. e. noa fonaidabiles 588. Hic, exterornm qni in 

allo pndere. Qui enim pudorem ea acie eeeiderant. — vettiat, 

habet, ia tintendns fit fortitu- contegat oseibus agros. 

ehie. 540. I$U$, exteris, ne et hi 

528. Vt primmm ete. Ubi equi et Romani aimul intercidant. 

Pompeiaaoram, quartae ilifue 541. estremi erbU, qui in ex- 

aeiei telis saneii, excusserunt tremo orbe habitant. 

sronoe eessoree, fngam capes- 543. Hfc, hi sc. exteri effi- 

sunt eqnitea. cient populum Romanum. — 

580. nube», equites. Semel, postqaam semel ortns est 

588. *me iuguU$, h. e. Pom- timor, ad emnes ilie propaga- 

peiaai nonnisfeo pugaabaat, mt tur. 

ingalnm suum praebereat. — 545. mediae, h. e. adcentrum, 

Une ferro, a purte Caesariano- ubi Romani constiterant. 

mm. 546. In fine versus praeceden- 

584. haee acie» t CSaesaris. tls ponendum punctum. Hic au- 

588. Mtde, a partihna Pompe- tem versns cum sequenti iun- 

iaaornm. gendas, ut sit constructio: Rel- 

586. tste se. esternorum popu- lum, h. e. proelium, quod ia 

lerusu Utinam aonniei externi alii* parttbus fotum campum 

eeeidiasent. vagantibus maniplis perfnderat, 



242 M. AffftTAEI liVCAJCI 

ConstHit hic belhu», fortunaque Gaesaris haesii 

UUc non regum auxiLus collecta iuventus 

BeUa gerit, ferrumque manus movere rogatae: 

llle locos firatres habuit, locus Ule parentes, 550 

Hic furor, hic rabies, hic sunt tua crimina, Caesar. 

Hanc fuge, mens, belU partem* tenebrisque reUnqne, 

Nuliaque tantorum discai me vate maiorum, 

Quam multura bellis liceat civiiibu*, setas. 

Hae potius pereant lacrymae, pereantqne qoerelae» 856 

Quidquid in hac acie gessistj^ Roma* tacebo. 

Hic Caesar, rabies populis, stimuhisque furoruia, 

Ne qoa parte sui pereat sceliis, agmina circum 

It vagus, atqne animia ignes fiagrantibus acjdit: 

Inspicit et gladios, qoi toti sauguine manent, 559 

Qui niteant primo tantnm mncrone cruenti» 

Quae presso tremat ense manua, quis languida tela, 

Quis contenta ferat, quis praestet bella iubenti, 

Qnem pugnare iuvet, quis vuitum cive peremto 

Mutet: obit latis proiecta cadavera campis: 565 

Vulnera multorum, totum fuaura cruorem, 

Opposita premit ipse manu. Qnacnmqne vagatur, 

548. lllic non Ar. — V. Non iUic. 

549. rogatae Ar. C. Ae. a. b. d. — V. togatae. 
552. belli partem C — V. partcm beUi. 

555. Hae Ar. Ae. — b. hah. — d. oc. — a. Hac. — V. Ak. 
557. Sic C — V. populi ~— furerit. Ar. Ae. furerum. 
559. animis sgne* C. — V. ignes animis. 

htc stetit, !ta ut fortunam Cae- ciam, et discernit, qui totnai 

•aris atiquantisper moraretur. gladium irabuerint oanguine, 

Editiones omnes perperam dis- qui tantum rancronem ein«, 

tingnunt. ' 508. qui tremant, nbi gladio 

548. Non illic externi stabant. alionem consanguineorum ceei- 

549. ferrumque, h. e. nec fer- dennt. 

rnm movere manns — rogatae, 503. quis praettet etc Qnit 

h. e. «ociorum ; sed ibi fratres iussu potuu quam voluntate pu- 

stabant. gnet. 

553. Nullaque aetas, me vate 566. vubiera, videlicet suonun. 

tantornm malorum, discat, quam 567. premit, comprimit. — 

crudelia fiant facinora in beilo Quacumque ete. Quocumque 

civili. Caesar venit, ibi (571) nox ace- 

557. rabies, h. e. qni «timular lerum et caedes oriuntnr, tem- 
bat ad rabiem. quam si Bellona vagetur, fla- 

558. iV« qua p* h. e. ne bel- srellnm quatien», ant aicnti Mart, 
lnm civile aliqua parte mitius Thrscum dux, «aevo Terbere 

rratur. — agmina circum It, currns stimulet, aegide Palla- 

e. chrcumit agmina. dis tnrbatos. — currus I. q. 

560. Cxplorat suorum auda- equos. — twrbantur equi Mmrti*, 



PHA&SALIAE LIB. VII. 243 

Sengoineura veluti qaatiens BeHona flagelinm, 

Bistonas aut Blavors agitaua, ai verbere saero 

PsJladi» atiimdei turbatos aegide curras, 570 

Nox ingens sceienmi, et caedes orinntur, et inatar 

Immensae vocis gemitns, et pandere iapsi 

Peetoria arma sonant, coafraetique ensibus ensea. 

Ipse mann anbieit gladioe, ae tela ministrat, 

Adversosque iubet ferro conffendere voitas. 575 

Promovei ipse acies: impeltit tergfc snerum: 

Verbere eenversae cessanies eickat haatae. 

In plebem vetai Ire manus, manstraiqae senatum. 

Seit, crnor imperii qni sit, qoae viscera rernm: 

Uade peiai Remam, iiberiaa nliima mnadi 580 

Qao aieierii ferienda ioeo. Permixta secundo 

Ordine nobiiitas, venerandaqne corpora ferro 

Urgentnr: caedunt Lepidos, caednntque Metelios, 

Corvinosqne simui, Torquataque nomiaa, regum 

Saepe doces, snmmosque hominnm, te, Magne, remoio. 585 

JlHc, plebeia centectua casside vultus, 
Ignotasque hosti, qnod ferrum, Bruie, tenebaa! 
decna imperii, apea o auprema senaius, 
Extremum tanii generie per aaecnia nosnee, 
Ne rue per medtes niminm temerarius hosies, 500 

Nec iibi fatalea admoveria ante Phiiippos, 
The8salia peritore ina. Nii proficis istic 
Coesaris intentus ioguio: nondnm attigii areem 
Jaris, et, hnmanum enimen, qno cnncta premuntur, 

679. rerum C. a. b. — V. legum. Ar. Ae. regum. 
564. rt g m m Ar. Ae. C. a. b. c. d. — V. lesuni. 
594. preanmtar Ar. Ae. C. a. b. c. d. — V. reguntur. 

etyfti* PaUath, eat: retorquent 597. quod ferrum , i. e. quem 

se territi adspectu aegidis Mi- in usnml nimirum ut Caesarem 

aetvae, quae esi in adversario- oceiderea. 

ram exeroit», uti ad Troiam 569. Extremus e stirpe Brn- 

fafei. tornm, quae per tot saeaulaflo- 

5ffl. et hutar, ei gemitaa ruit. 

o rioatnr iostar immeaaae rocis. 590. JSoii temerarie ia hoatea 

574. aaaiacft, ministrat. irruere. 



577. Qui ceaaant pugaare, eos 591. nec mortem tuam acce- 

eseitai, percotiens eee hasfta lera. Nam ad eosdera Phiiippoa 

eonreraa. morieria, et in eadem Theiffi- 

560; «ItJsia, intima, quasi ilia lio, verum non hoc proelio. Cf. 

libertatU. ad I. 680. 

561. tecaado ordMe, L e. ordi- 592. istie, in pugna, quippe 

ae equitura. iaterfecturus eum in senatu. 

565. reuwis, axeepte. *°*. Juri$ f potestatiff summae. 



244 M. ANSABI liUOAHI 

Egressus, merait fatis lam nobile ietnm. 
Vivat, et, ut Brati procumbat victima, regnet* 

Hie patriae perit omne decus: iaeet aggere magno 
Patriciam campis non mixta plebe cadaver. 
Mors tameo eminuit clarornm ia etrage virornm 
Pugnacis Domiti, quem cladea fata per omnes 
Ducebant. Nnsqnam Magni Fortnna sine ilio 
8uccubuit; victus toties a Caesare, salva 
Libertate perit. Tnnc mille in vulnera laetus 
Labitur, ac venia gaudet caruisse secunda. 
Viderat in crasso volventem aangnine membra Mb 

Caesar, et increpitans; Jam Magni deseris arma^ 
Successor Domiti; sine te iam beUa geruntur. 
Dixerat: ast iili suffecit pectora pniaans 
Spiritus in vocem, morientiaqne ora rcsoivit: 
Non te funeeta scelerum mercede potitum^ Clt 

Sed dubium fati^ Caesar^ generoque ndnerem 
Adspiciens, Stygias Magna duce liber ad umbras 
Et securus eo: te saevo Marte subactum^ 
Pompeioque graves poenas nobisque daturum^ 
Quum morior, sperare UceU Non plnra locatum ttf 

Vita fugit, densaeque ocoloa pressere tenebrae. 

Impendisse pndet lacrymas in funere mundi 
Mortibns innumeris, ac singula fata sequentem 
Quaerere, letiferum per cuius viscera vulnus 
Bxierit; quis fnsa solo vitalia calcet; 
Ore qois adverso demisso faucibus ense 

588. n&n misia Ar. Ac. C. d. b. a. — V. wmmixta. 
606. Sic Bersm. atque Ar* ufoentem. — V. ver srnnt sm. 
615. merier Ar. Ae. C. a. b. — V. Cum nortor. 

— et humanum, et nondum signatus, nt mihi im Gallia sue- 

egres6U6 humanum eulmen, h. eederes. 

e. •ummum honorem pop. Rom., 610. Sensus: Felix merior, et 

qoo cuncta reguntur. quod morior, anteouam viitet 

600. Domitii, de quoT.11,479. «s Pompeiumque dignftate s*- 

nbi item vocatur pugnax. — poraven», et quod liber aoriar. 

querm clade$ etc Cf. supra ▼•. »ic enim mihf adhuc licot spe- 

220. Sensus: qui ubique «uccu- rarc, te ▼ictum iri a Pompcie. 

huit. 617. Sensus: Taedet me, sia- 

608. $alva Wertate, ante occi- f* 1 * tocM0 » W» 6 V*™* 
dit, qnam Hhertas Romana. *£ utferum ete. qni pe* vi- 

604. tecunda, semel enim con- Bcer9L gttm fetifero telo vulncra- 

donarat ei Caesar ad Corfinium. tua fuerft. — vulmms pro fefc. 
Cf. H, 512. 522. e20. quis ipee viscer* su* ss- 

607. Suoessswr, qui faeras de- lo fusa pedibus celceverit. 



PHAR6ALUUR LUB. Yll 



246 



fannierit meriena animam; quii corrnat ictu, 

Qalfl ateterit, dnjn membru cadnnt: qula pectore tela 

ftenemittat, vei quofl campie adfixerit hasta: 

tyrie eruor emiaeia perruperit aera venia, 

bqne hoetis cadat arma eui: qaia pectora fratria 

Ceedat, et, ut notom poaait epoliare cadaver, 

Abaciflom lenge mittat eapnt: ora parentia 

Qaia laceret, nimiaque probet apeetantibna ira, 

Qaem iugnlat, non eaae patrem. Mora nnila qnereJa 6tt 

Mgnu ana eat, nniloaqne hominnm lugere vacamna. 

Nen iatna habnit pngnae Pharaalia partee, 

Quaa aliae eladea: iUic per fata vfrorum, 

Per popnloa hic Romn perit: qoae militia fllic, 

Mora hic geutia erat: aanguia ibi fluxit Achaeue, 

Ponticna, Aaeyriua: cnnctoa haerere crnorea 

laannna campiaque vetat conafetere torrena. 

Mama ab hac ade, qnam qnod aua aaecnla ferrent, 

Valnua habent popuii: plna eat qnam vita salueque, 

Qeod perit: in totnm mnndi proaternimur aevum: 

Vincitur hk gladiie omnia, qnae aerviet, aetaa. 

Prexima quid anboiee, ant qnid mernere nepotea 

b regnum naecit Pavidi nnm geasimue armal 

Taximna ant ieguloeY AMeni poena timoria 



<m* 



698. mm peeterc tele Trmumittat f vel qu. Ar. a. e. 
teetera latM ttwmim&tUmt, aut qu. 

095. eantfit C, a. c — V. enroettt. 

684. quat C. — V. euod. 

048. pavidi Ar. Ae. C. a. b. c. — V. pavide. 



- v\ qui 



dum mtmbra eadunt, 
trnBcntna membre, ▼. e. braebio 
ebecieee. — quU pect. per quo- 
ram peetna tolnm tranoierit. 

498. flMttef, abiiciat, ne fra- 
trfa tmnena agneaeatnr. 

€90. froect, cetendat, ae non 
patrcm, euine ora iam laeera- 
vetnt, aed qnempiam alinm in- 
gulnre. 

080. more nmUa; ita deteetabi- 
lea fuere mertee eninium, ut 
noQa dinan eeeet, de qoa la- 
mentarerie. 

889. Hea eemparanda fqit 
eladea PharaaMen enm aliie cla- 
dibue. In alile enim nnmera* 



bantar fata eiBgnlornm Tirc- 
ruin, bic popnlornm. 

635. Sanguto etc IUic uniua 
populi eanguie fluxit, nic Ro- 
manoe cruor vetuit baerore aet 
consietere campie cuactorura 

Sopulorum externorum croore*-. 
izteraorum enim cruor pen ee 
in campie conctitisset naesie- 
cetque; at Romanorum tantue 
fuit, ut eecum et externorum 
nuferret. Rureue hic ad ctmetoe 
euppi. externorum, u& eaepiue 
apud Lucanum. C L ad I, 81. 

643. regnum, h . «. domiaatio- 
nem uniue. 

644. teximuBy noluimue meri. 
-- Jlieni^ p. aos peenae luimue 
timiditatis pompeianemm. 



246 



M. AK9AEI LUCANI 



In uostra cerviee sedet. Paat proelia uatig 616 

Si domioutiit, Fortuua, dabaa, et bella dedmes. 
Jam Maguue traiigigge deog Romanaque fata 
Senserat infeiix; tota vix clade eoeotu* 
Fortunam damaare euam. Stetit aggere oampi 
Emiuus, unde omneg sparsaa per Theeeala rura 6S0 

Adgpiceret cladeg, quae bello obataute Utebant. 
Tot telia gua fata peti, tot corpora fusa, 
Ac ae tam multo pereuntem aangnine vidtt. 
Nec, gicut moa est mieeria, trahere omnia geeum 
Meraa iuvat, gentesque auae miaoere ruinae: 055 

Ut Latiae pogt ge vivat parg maxima turbae, 
Suatinuit digno8 etiam nunc credere votig 
Coelicoiaa, voivitqoe gui solatia oaaua: 
Parcite\ ait, superi % cunctas prostemere gentes: 
Stante potest mundo % Romaque superstite, Magnus 
Esse miser* Si phtra iuwnt mea tmknera^ comus 
Est tnihii sunt nati; dedhnue tot pigmra fath. 
Civiline parum est betlo si meque meoeque 
Obruist esiguae clades sumus % orbe remoto? 
Omnia quid laceras % quid perdere eunota laboras? 
Jam nihil est, Fortuna % meum. Sie fatur: et arma 
Signaque et adflictaa omni iam parte catervaa 

664. Obruh? Ar. Ae. egregie; nam aUoquitur Fortunam. — 
V. Obruat. C. Obruet. 

645. Post proelia ; HixelietTor- quoa precacetur, h. e. etiamnmn 

tuna poateris Ubertatem adime- prec&tua eat deee. 

*», par erat, ut et bellum iia 658 . voMt nUMe, 9n \ mo <»*_ 

daret, quo ipai pro ae deeerta- eepit rota, quaai i* aolatiumce- 

W 2hr *- • j « «»• «d. Pro ©oloit et Argent. 

^ 7 *^***/*- **ȣ****' etSulpiciue emn% Sulpicioaqac: 

rem. Sie Virg. Aen. II, 336. Fe- opU £ t .alutem reltquoruu, 

nuj owmia Jupiter Argos Trans- * erat ei I0 iatio maximo U 

ttiUt. — Romanaque fata ec. ^^ ra in a « Idem habet et 

transisse. Cf. 686. T19. Oudendorpiue. Sed nem credibi- 

648.totaew; ad haee Sulpi- i 6 . cr ipg& ie Lucanu», propter- 

ciu*:,,etiam accepta tanta eala- ^ qttod breT i «ntecedk eotst, 

mitate vix auae fottunae male- v w /& L wU ^ hicpte. 

dicere p otuit. u Farnabius cuni ^^ ... . . - _ .... 

Sehrevflio: „mmdum coactua .f» tieduaat tot p. /. IntoUi- 

tota clade acJepta iucuaare for- K* *^ l ffi?SSJL 1 *? , ! i 

tuoam suam." * tt08 V** fetl f fr 1 *?*». *• •■ 

651. 6e0o obstante, dum pugua voverat, quum beUum iuciperet 

ferrebat. 664. oroe reawto, L e. ai orbia 

657. credere aua tinuit daoa di- exeipiatur, h. e. aiai omuia «t- 

gnoa auia votia, h. e. dignoa mul orbia pereatt Cf. 585. 



PHAR5ALIAK LIB. VII. 24T 

Cfreuit, et revoeat metera tn fate ruientes, 
Seque negat tanti. Nec deeiiftt robur fn eoses 
Ire duci, iuguioqoe pati vel p-ectore letum: 6T0 

Sed timuit, strato mUea ne corpore Magni 
Non fugeret, supi*que dueem procumberet erbfc: 
Guesaris aut oculia veiuft enbdncere ftiortem. 
Nequ;dquam. Infelix, aocero apectare voienti 
Praeatanduin est ubicumque caput. 8ed tu qeoque, con- 

tox, 015 

Cauasm fugae, viltuaqoe tui: fntisque probatum eat 
Te praesente mori. Turoc Magnum eoncitua aufert 
A belio 8ooipes, non tergo tela paventern, 
iogentesque aniraos extrema in fata ferentere. 
Non geiftftaa, non fletua erat, aalvaque verendna €80 

Maieatate dolor, qaalem te, Magne, decebat 
Komanfs praeatare maiia. Non impare vuitu 
Adspicis Emathium: nec te videre superbom 
Prospera bellorum, nec fractttm adveraa videbnnt: 
Quamque fuit toeto per trea infida triumphos, 685 

Tam misero Fortuna mfnor. Jam pondere fati 
Seposito aecurea abis: nunc tempora laeta 
Eespexisae vacat: apea numqnam implenda reeeaait: 
Quid fueria, nunc aeire lioet. Fuge proelia dire, 
Ac teatare deos, milliim, qni perstet in armis, 600 

Jam tibi, Magne, mori: eea flebiiis Africa damnis, 
Bt ceu Muuda nocens, Pbarioqne a gurgite ciades, 
Sic et Tbeaaalieae poat te para maxima pugnae. 
Noa iam Pompeii nomen popnlare per orbem, 

676. Sie Arg. «— V. omittit e$t. — C. fati$que negofttm te «o- 
•enf* mcrL 

068. mefara, siganm receptel hil in eum valuit) fuit misero. 

dat proclivibHa ad aubitam mor- 606. pcndere, levatus onere 

tem. rerum et imperiL 

669. UuUi 9 propter quem oe- 687. Nunc ete. Nuoc tibi otium 

cidant. est froi memoria aateaetae fe> 

079. ne no* /tigeref , ne cum lieitatis. 

desperatione ad internecloBem 691. tibi, tuumin uaum. — 

pngnarent. eeu fl. Tu non caussa fuisti eius 

676. iwltaffue fus, b. e. et dadis, quae post abitum tuum 

imago eina, quae Pompeii ob- ad Fbarsaliam adbue secuta 

versabatur animo. Of. 774. est, quemadmodum nec earum 

688. Aen tTnpore, h. e. eodem, eladem, quae post mortem tuam 

quo ante cladem. seeutae ount in Africa, aut ad 

685. Et quam Fortuna fuit mi- Mundam, aut in Aegypto. 

nor laeto (sc. Pompeio) per tres 694. Non iam Pompeii caussa 

triumpbos, tam minor (b. e. ni- aut studio beiii pngnabitur, sed 



248 M. AK5AEI LVCAHI 

Nec stadium belli: sed par, quod semper habemns, 806 

LiberUs et Caesar erunt: teque inde fogato 

Ostendit moriens, sibi se pugnasse, senatas* 

Nonne iuvat pulsum beliis cessisse, nec istud 

Prospectasse nefas, spumantes caede catervasl 

Respice trrbatos incursu sanguinis amnes, 700 

Bt soceri miserere tui. Quo pectore Romam 

Intrabit factus campis felicior istisl 

Quidquid in ignotis solus regionibus exsul, 

Quidquid sub Fhario positus patiere tyranno; 

Crede deis, longo fatorum crede favori, 706 

Vincere peius erat. Prohibe lamenta sonsre, 

Flere veta popuios: lacrymas luctusque retnitte. 

Tam mala Pompeii, quam prospera, mundus adoret. 

Adspice securus vulta non suppiice reges: 

Adspice possessas urbes, donataque regns, 710 

Aegyptam Libyamque: et terras elige morti. 

Vidit prima tuae testis Larissa ruinae 
Nobiie, nec victum fatis caput. Omnibus iila 
Civibus effudit totas per moenia vires: 
Obvis, ceo laeto, praemittuut munera flentes: 716 

Pandunt templa, domos: socios se cladibus optant. 
Sciiicet immenso superest ex nomine multum: 
Teque minor solo, cunctas impeliere gentes 
Rursus in arma potes, rursusque in fata redire. 
Sed, quid opue victo populis aut urbibusf inquit: - 7X0 
Victori praestate fldem. Tu, Caesar, in alto 
Caedis adhuc cumulo patriae per viscera vadis: 
At tibl iam populos donat gener. Avehit inde 
Pompeium sonipes: gemitus lacrimaeqoe sequuntur; 
Piurimaque in saevos populi convida divos. 786 

Nuno tibi vera fides quaesiti, Magne, fiivoris 

697. Ottcndit Ar. C. Ae. a. b. c. — V. Ottendet. — 699. Pro- 
tpeetaese C. c. d. — V. Proepectare. Ar. Ae. Perepeetass*. 

Libertas et Caessr, tamquam imperatore. — donatafue tc. a 
par gladiatoriom, inter se con- te olim. 

**£??*• r^ * ^v tl* Teque minor tofo, h. e. 

705. Crede, persuatnm tibi si<me mlnor te foiites, potwV 

habe proptcr longum deorum ge J he n nm renoTare. Cf. 660. 

Fortunaeqne ntvorem, qnem er- Mm •• » • . 

pertas ee, metins fuisse vinci, ^ 95 - P°H»> ImmmL 

quaoi vincere, in hoc bello. 726. Nunc, «c. cnm infelix 

709. reges sc. eanun terraram, erat, expertns et faTorem mer* 
per qnas fugies. talium. Nam qni felix ett, ae- 

710. possessae »c. olim a te soit «e amari. 



PHAMALIAE LIB. VII. 249 

Ceutigit, ac fructna. Feiix se neacit amari. 
Caesar nt Hesperlo vidit aatia arva natare 
Sangutne, parcendum ferro manibuaqne anorum 
Jam ratus, nt Tile* animaa perituraque fruatra 780 

Agmina permisit vttae. Sed caetra fugatos 
Ne revocent, peliatqae qniea noctnrna pavorero, 
Protinua hoatili statuit anccedere valio, 
Dom Fortnna calet, dnm conficit omnia terror, 
Non veritus, grave ne feaais ac Marte subactis 785 

Hoc foret imperium. Non magno hortamine miles 
h praedam dncendua erat: Victoria nobis 
Flena^ rtrt , dixit: supereet pro sanguine merces, 
Quam numstrare meum e$t: neque emm donare vocabo, 
Ouod eibi quisque dabit. Ouncti$ en plena metaUie 740 
Caetra patent; raptum Heeperiie e gentibue aurum 
Hic taeet) Eoasque premunt tentoria gazas. 
Tot regum fortuna simul Magnique coaeta 
Sxepectat dommos: propera praecedere n miles, 
Quos sequeiis: quascumque tuas Pharsalia fecit, 745 

A victis rapiantur opes, Nec plura locutus, 
Impniit amentea auriqne cnpidine caecos, 
fare snper gladios aupraque cadavera patrum, 
Bt caeaos calcare duces. Quae fossa, quis agger 
Sustineat pretium beiii acelerumque petentes? 750 

Scire volant, qnanta fberint mercede nocentes. 
Invenere quidem apoiiato plurima mundo 
Beliorum iu anmtns congeatae pondera massae: 
Sed non implevit cnpientes omnia mentee. 

746- Nee plura loeutue Ar. Ae. V. c. d. — C. a. b. Sie milite 
tvuo. — 751. Soire oolant Sie Aug. Hlvcians. — C. Seirs rroat. 
— V. Ar. Ae. a. b. c d. Seire eoUmt. 

754. impleoit C. a. b. e. d. — V. Ar. Ae. implerunt. 

7SS. Hesperio, Italico, Roma- adbue ad plenam victdriam, ut 

sa. mercedem capiamut pro caedi- 

780. «I vUee, plebeios et grc- bus factis. 
gerios mitites, nec tibi futuros 744. uomino*, h. e. vos. 
finpedioiento. 745. Quoe scqucns, h. e. prae- 

751. Sed castra, scd tamen occupare castra, ct aotevertere 

Psmpeii castra adhne expngnan- hostes ad castra fngiontes. — 

da eenset. Ad pettat suppL ne. Sequeris pro pertequcris. — Quat- 

735. subaetis sc. snis militi- cunque, rapite vobit iam a victis 

bes. — Marte, i. e. proelio opes, quas victoria vobis dedit 

fesais, proprias. 

785. !?on magno hortamine 751. volant, properant, Vide 

ad id ©jjus erat var. lect. 

788. Sensuss Snperest nobis 755. nuneae, auri et argenti. 



250 M. AtfHAEI LUCABU 

Qoidquid fodlt Iber, quidquid Tegna extalit aari, 1S& 

Quod iegit dives sufnmis Arimaspus arenia 

Ut rapiant, parvo scelus hoe venisse pntabunt. 

Qaum sibi Tarpefas victor desponderit arces, 

Quum ape Romanae promiserit oninia praedae: 

Dectpitur, quod caatra rapit. Capit impia piebea 74H 

Ceapite patricio somnos: vacuumqne cuhite 

Regibus infandas miies premit: inqae parentnm, 

Inque toris fratmm posuerant ntembra nocentes: 

Quos agitat Vesana qoiea , somniqoe f ureutes : 

Thessalicftm miseri versint in pectore pugnam. 76S 

Invigilat ctmctis saevom scelus, armaqoe tota 

Mente agitant, capoloque manus absente moventor. 

Ingemuisse putes catapos, terramque noeentem 

Inspirasse animas, infectumqae aera totum 

Manibus, et superam Stygia formidhre noetem, TW 

Exigit a miseris tristes victoria poenas, 

Sibiiaque et flammas infart sopor: ambra peremti 

Cfrris adest: saa uuemque premit terroris imago. 

Uie senum vuitus, iuvenum videt iiie figuras: 

Honc agitant totis fraterna cadavera somnis: * Tt& 

Pectore in hoc pater est: omnes in Oaesare manes* 

Haud aiioa, nondum Scythka pnrgataa fn aro, 

Bomenidum vidit vultus Pelopeius Orestes: 

Nec magis adtotiitos animi sensere tnmuitas, 

Quum fareret, Pentheas, aut qnum desissec, Agaffe* 189 

Hunc omnes gladii* quos arut Pharsalia vhfit, 

Aut uitrix visura dies, stringente senatu, 

Ilia nocte premnnt: honc infera moustra flagellant. 

755. eatoUt Ar. — V. expulit C. expuit. 

756. Quud legit Ar. a. b. — V. Quodque l 
771. mmrii C. — V. meritie. 

755. Constrae: Qnainvis ra- 786. Ante 7%e$$aUcam snpple: 

{lant Caesariani, qoidqnid fodit Nat*. 

ber, etc. Arimaspue, cf. III, 281. Te o. Impirane, Inspirao** 

757. parvo et« ; existimabant emieisse. — htfeetum sc ftiisse. 

ftsmen «e non satis inagno pre- -^ ^--^^— i. «> ^* «^ 

non eront iHis contenti. Nam moMtrfs infernalibna, 

existimabant seraper, se quasl ■"•■■•"• ■■»«««■■ w» 

deceptos eeee eo qood castra 1Q&* ^^ an deeietet sc fo- 

tantura diripnerint, qnnm ipsi Mre » 

sibi promieerint Bonuun spo- 702. uftrix diet sc.fatalisCae- 

liandam victores. sari , cum inteifeetua est in se- 

764. Qoot, i. e. Sed eos ctc. natu. 



PBAKSALIA£ LIB. VII. 251 

Heu quantum poeuee mieero mens conrcia donat, 

Qood Styga, quod inonea* ingestaque Tsrtara somnis 785 

Pompeio vivente videt! Tamen omnia passo 

Postquam clena dies Pharsalica damna retexit, 

Nntia loci facies revocat fcraiibos arvis 

Haerentee oeulos. Ceniit propulsa cruore 

Flumina, et excelsos cumulis aequantia colles T90 

Corpora, depressos in tabem spectat acervos, 

Et Magni numerat populos: epulisque paratur 

111« locus, vultus ex quo faciesque iscentum 

Agnoscajt. Juvat Bmathiam non cernere terram, 

Et lustaere oeolis campos sub clade lateufces: T9& 

Fortunam auperosque euos in saiig ume cernit. 

Ac ne laeta fiirens scelerum speetacula perdat, 

htvtdet igne rogt miseris, coeioque nocenti 

Ingerit Emathiam. Non illnm Poenus bumator 

Consulis, et Libyca sucoensae iampade Oanuae 800 

Compellunt, homtnum ritus ut servet in hostes: 

Sed meminit, nondum satisia caedibus hra, 

Cives esse suos. Petimus non singufta busta, 

Discretosque rogos: onum da gentibus ignem: 

Non interpositis urantur corpora flammis. 605 

Aut, generi si poeoa iuvat^ nemus exstrue Pindi: 

Erige congestas Oetaeo robojne aiivas, 

Thessalicam videat Pompeius ab aequore ftammam. 

Nil agis hac ira: tabesne eadavera soivat, 

Au rogus, htud refert: piacido natura receptat 810 

784. J7e* Ar. Ae. — V. JSt. 

785. ingestaque C. a. b. c. d. — V. infestaqut. 
T90. depre$$o$ Ar. Ae. — V. $idente$. 

784. donaty remittit, eo quod 798. Non «init eos cremari. — 

Jtae imagiae» Orcinae ei obver- ceeloque etc. h. e. cadavera in 

tuntur, vivente adhue Pompek». campo iacere sinit, at eerum 

Nam eo mostuo graviares enam tabe et odoribus coelun inficia- 

poeuat dabit. tor, nocena eo quod tantam bel- 

788. NuUa etc aon potest sa~ lum oriri passum fuerit. 
tiari adspectu. 

789. propul$a t aucta et pro* ^ I? 9 - Non ? Uum m V e } HaBI11 - 
mo f balit exemplum, qui Aemilrom 

191. dejwefte*, mersos qaasi ** Cannas caesum sepeliit. 

et aaamutes saaie. 805. IVon mterpo$iti$, suppl. 

79*. papulo* sc. eaesos. Caeti „ d contmuit . * 
aatem erant ex Pompeianis qmn- 

deeim miitia. 806. Aut etc. A«t si vis Pom- 

794. non ceraere, quippe quae peium punire et dolore maguo 

tecta fuerit cadaveribas. afflcere. 



252 M. AlfHABI LTCAKI 

Cuncta sinu, finemque sui tibi eorpora debent. 

Hos, Caesar, populos si nnnc non usserit ignis, 

Uret cnm terris, nret cum gurgite ponti. 

Communis mnndo superest rogus, ossibus astra 

Mixturus. Quocnmque tnam Fortnna vocabit, 816 

Hae quoque eunt animae. Non altias ibis in auras, 

Non meliore loco Styg ia sub nocte iacebis. 

Libera Fortunae mors est: capit omnia telins 

Quae genuit: coelo tegitur, qui non habet urnam. 

Tu, cui dant poenas inhumato fnnere gentes, 820 

Quid ftagis hanc ciademl qnid oientes deseris agros? 

Has trahe, Caesar, aquas: hoc, si potes, utere coelo. 

Sed tibi tsbentes popuii Pharsaiica rura 

Eripiunt, campo8que tenent victore fogato. 

Non soinm Haemonii, fitnesta ad pabnla belH 885 

•Bistonii Tenere iupi, tabemque cruentae 
Caedis odorati Pholoen liquere leones. 
Tunc ursi latebras, obscoeni tecta domosque 
Deseruere canes, et quidquid nare sagaci 
Aera non sanum motomqne cadavere sensit. 8S0 

Jamque diu rolucres civilia castra secutae 
Conveniunt. Vos, quae Nilo mutare soletis 
Threicia8 hiemes, ad moilem serius anstrum 
letis, aves. Numquam tanto se vulture coelum 
Induit, aut plures presserunt aera pennae. 8S5 

Omne nemns misit volucres, omnisque crnenta 
Alite sanguineis stillavit roribus arbor. 
8aepe super vultus victoris et impia sJgna 

880. tenrit Ar. Ae. — V. tentit. 
884. Sic C. Ae. a. d. — V. $e tauto. 

818. Uret ac. ignis, in incen- 824. eriphmt y te abignnt cada* 

dio mundi, olim fntnro. rera. 

816. ftiom, L e. Caeiaria, tc. 827. Pholoen> msnftem Arca- 

animom. diae. Plin. H. N. IV, 6. etNoetr. 

818. Libera etc. In mortnos aapra III, 198. 

Fortuua anliam habet vim. 881. diu tc. tecutae, extpt- 

821. Quidfugis, Caesar, kune ctantes dapem. 

Ucum? Nam abiit Caeiar, Pom- 882. eot, se. graes. Cf. V,711. 

peium penecnturut. Id poeta 888. eerius tsttt, remansistis 

fingit faetnm, qnod Manes eum enim in Thessalia. 

quaai abegerint. 884. ISumquam ete. h. e. ple- 

882. trake aqua$ h. e. bibe, nnt fnit vulturibua aer. 

eraore infectas. — eoele, has 880. erueuta ec. ex esn cer- 

anras spira. niura. 



PHABSALIAK LIB. VII. 253 

Aut cruor aut alto defluxit ab aethere tabee, 

Membraque deiecit iam lassis unguibus ales. 846 

Sic quoque non omnia populus pervenit ad ossa, 

iaque feraa diacerptua abit: non intima curant. 

Viscera, nec totaa ayidae aorbere meduliaa: 

Deguetant artus. LaUae para maxima turbae 

Faatidita iacet; quam sol nimbique diesque 845 

Longior Emathiia reaolutam miacuit arvis. 

Thessalia, infelix, quo tanto crimine, telius, 
Laesi8ti superos, ut te tot mortibus unam, 
Tot scderum fatis premerentl Quod sufficit aevura, 
Immemor ut donet beiii tibi damna vetustas * 850 

Quae eegea infecta surget non decolor herba? 
Quo non Romanos violabis vomere manes? 
Ante novae venient ades, scelerique secundo 
Praestabis nondum aiccoa hoc aanguine campos. 
Omnia maiorum vertamus busta licebit, 
Et atantea tumuios, et qui radice vetusta 
Effudere suas, victis compagibus, urnas: 
Piua cinerum Haemoniae sulcis teiiuris aratur, 
Pluraqne ruricolis feriuntur dentibua ossa. 
Nullus ab Emathio reiig asset iitore funem 
Navita, nec terram quisquam moviaaet arator, 
Romani bnatum popuU: fugerentque coloni 
Umbrarum campoa: gregibus dumeta carerent: 

84S. avidae Ar. cum Vencta a. 1477. — V. avid*. 
847. ThutaUa Ar. Ae. C. a. b.' — V. Thettalica. 

889. defluxit, volantibus qnip- gnabttur inter Augustum etBru- 

pe avibus. tum Cassiumque. Errore vMe- 

841. Sie quoque cadavera non licet quum Lucani, tum aliorum 

isnt ad osea usque nudata, nec poetarum Bomanorum. Cf. I, 1. 

omnia a feris derorata. et 694. ubi v. n. 

844. Degostant tantum artus, ^ Licet onmee prae t er iti 

"SmStjF** c ° m *5 ,mt ; temporit cladci nnmeremus, 

845. dtef<melofigior h. e. tem- q ttarum monumenta aut ttant 

'^•^L i ^it • *. ^ j adhuc, aut vetuttate iam eol- 

849. Qaod nfflatetc. Quanao j^™ tunt p i at e i Be rum, quam 

iet, ut Bon amplius cladum illae omnfm tulerunt, habet 

istaium meminerit aetaa? Thessalia, 

851. Quaudo let, ut non am- 

pliua surgat cx teilure tua te- ^ 69 - <to,Ww ' aratro. 

ges infecta sanguiais eolore? 860. Si tu, o Thessalia, tola 

aut ut non amplras manes in te belii nefas tulisses, merito te 

sepulti vielentur vomeribus, fugerent omnes nautae et pasto- 

cum arabitur teilusf ros, tuque nuda et ignota iaco- 

868. Antequam id iat, etiam res, tamauam si sita esses sub 

altera in eampie tuis pugnapu- soaa torrida aut glaeiali. 



254 M. ANNAEI IAJCANl 

Niillusque auderet peeori permktere pastor 

VeUere gurgentem de noatrt* oaaibus berbam; 865 

Ac, velui impatiens hominnm ve4 aolis iniqui 

Limite vel glaeie, nuda atque ignota iaceres, 

Si non prima neiaa beili, sed sola, tuHssea. 

O superl, iiceat terraa oditse ooeentes. 

Quid totum premiti», quid totom soivitis orbeml 870 

Hesperiae clades, et flebilia unda Faehyni, 

Et Mutina, et Leucaa puros fecere Philippos. 

870. aolvitis Ar. Ae. — V. abaolvitis. 

888. Si niminnn non tam pri- 87 1. Hcspcriat, ad Mnndam 

ma, qaam tola tulittet. Ritp. urbera. Cf. I, 40. — - Ptt- 

869. Liccat odisse, votnm ett. cjtyai, promontorii iii Sicilit, 
Nam non licet, quia omnit or- nbi Sextut Pompeiut ab Agrip- 
bit nocent est. p* victat. 

870. premiti», h. e. nocentem 872. Mutino, ubi Hirttns Pin- 
foeitig. — solvitisy h. e. abtol- taque caeti. — Leueat, ubi pu- 
▼itit, culpa liberatia. Nam al- gna Actiaca facta. 

ter loent alterum liberat culpa. 



M. ANNAEI LUCANI 

PHARSALIAE 

UBBR OCTAVUS. 



SUMMARIUM. 

Psmpeius in fuga ad Utus maris devenit. — 34. Conscendit cymbam, 
eamque Lesbum dirigi htbct, ubi CorneUa uxor; cuius animi 
status describitur. — 49. AppeUit ad Lesbum Pompeius. — 71. 
Solatur uxorem. — 85. Respondet CorneUa. — 105. Mitulenaei 
Pompeium ad se invitant — 127. Ille eos laudat. — 146. Abit 
tamen Lesbo cum ComeUa 9 lugentibus incolis. — 158. Pompcius 
nocte m navi sedens loquitur cum gubernatore 9 quem iubet w- 
tare ThessaUam Italiamque 9 ceterum navis cursum Fbrtuuae 
committere. — 201. Sole orto eum assequuntur et Sextus fiUus 9 
et alu proceres amicique. — 209. Ex his legat Deiatarum ad 
Orientis populos 9 auxiUa eonquisitum. — 238. Me igitur 9 serviU 
habitu indutus eseendit e navi in litus Asiae. — 243. Pompeius 
praeternavigat Epheeum 9 Samunr, Rhodum, PamphuUam 9 Tau- 
rum. — 255. Jb CUicia aUoquitur comites suos t solatur, suadet^ 
que 9 ut seeum ad Parthos Eoasque gentes proficiscantur. Nam 
Aegyptierum fidem aut Maurorum esse suspectam. — 327. IUi 
renuuntf respondetque Lentulus 9 hortans ut Aegyptum eat. — 
455. Ergo Cyprum tendit* Inde traiecta mari 9 Pharon praena- 
vigat, et ad Pelusium appeUit. — 466* Ibi audit y regem in 
propinquo adesse; ergo fiectit iter. Rex autem de Pompeii ad- 
ventu comperit; ergo concilium convecat. — 475. In eo eonciUo 
Pothinus suadet regi 9 ut interimat Pompeium> — 536» Ergo 
Ptolemaeus AchiUam ablegat. — 538. Apostrophe poetae. — 560. 
Achilhu parva rate ad Pompeu navem accodens y inaitat eum 
nomine tegis 9 suadetque 9 ut ratem suam oonscendaL Solus ergo 
conscendit. — 585» Ibi eum confodiunt Septimius et AchiUas. — 
620« Pestrema Pompeius facit vexba. ~~ 636. Conqueritur, faei" 
nore viso, Corneli*, fugiente navi tua. — 662. Septimius Pom- 
peii eaput abscidit 9 AchiUaeque tradit — 675. Apostropho* — 
711. ReUquum cadaver m mare preiectum servat Cordus, qui 
ex tnsula Cepra Pempeium secutue erat, in Utusque affert 9 ibique 
combnrit, deinde stpeUt ossa 9 Uspidemqne tmponit cnm inscri- 
ptione. — 703. Apostropke de Pempeu fato 9 deque Aegupto, il- 
Uusque twnufa. 

Jam auper Hercnleas fauces nenoroaaque Tempe, 
Haemoniae deserta petena dispendia ailvae, 

1. Herculeas fauees, quaesnnt apaa exit Peneut, et abi ipea 
inter Osaain ct Olympum, per Temfe. Cf. VI, 345. 348. 

2. petena dispendin deterta 



266 M. AlflTABI LtfCAlU 

Cornipedem exhaustnm cursu stimulisque negantem 

Maguua agens, incerta fugae vestigia turbat, 

Implicitasque errore vias. Pavet ille firagorem & 

Motornm ventis nemorum; comitumqne suorom* 

Qui post terga ferit, trepidum lateriqne timentem 

Exanimat Qnamvis summo de cnlmine iapsus, 

Nondum vile ani pretinm scit sanguinis esse, 

Seque memor fati tantae mercedis habere 19 

Credit adhuc iugulum, quantum pro Caeaaria ipae 

Avulsa cervice daret Deserta sequentem 

Non patitnr tutis fatnm celare latebris 

Clara viri facies. Mnlti, Pharaalica castra 

Qnnm peterent, nondom fama prodente rninas, 15 

Occnrsu stupuere ducis, vertigine rerum 

Adtoniti: cladisque anae vix jpse fideiia 

Auctor erat. Gravia est Magno, quicnmqne malorom 

Testis adest Cunctis ignotna gentibua esse 

Mailet, et obscuro tutua transire per orbem St 

Nomine; sed longi poenas Fortnna favoris 

Exigit a misero, quae tanto pondere famae 

Res premit adversas, fatisque prioribus nrget. 

Nnnc festinatoa niminm sibi sentit honores, 

7. ferit, Sic egregie Ar. et Ae. Constrae : et fragor comitam 
suoram, qui post terga ferit, (h. e. resonat,) paventem exanimat 

— V. venit. — C. b. e. redit. Ceteram C. semicelon poet redU he> 
bet, Vulgata antem pnnctnm post suorum. 

sylvae Haemoniae. — dispendia am vitam nondnm vilem esse. 

ieeerta sunt: cirenitus viae de- sed habere adhne pretinm. Ad 

eeriae. Quamvie igitnr snppL entm, et 

3. negontem, relnctantem, no- ad seq. Ivondnm snppL tamm^ 
lentem per ea deserta ire. 10. et, memor fatt, credit, se 

4. turbat f confnndere stadet, ingnlnm habere tantae merce- 
ne possint deprehendi vestigia. dis, quantam ipse pre Caesarls 

5. et turbat via$ errore ttnelt- iurulo daret — msmer fmti, 
eftos, h. e. efficit nt ne uer cnlminis quod aecenderit, mlgni- 
snum deprehendatnr, erroribns tatU quae adhno ia se eeset. 
et ambagibus iilnd implieans. C£ 158. X, 91. 45. 384. 

— pavet etc. Pompeins pavet 15. pefereaf, anxilinm Pompe- 
fragorem nemorum, et frager io latnri. 

comitnm snorum, qui a tergo 18. Auctor, nunein*. 

ferit se. auras, h. e. resonat, 83. premit, graviores etiam 

enm ezanimat Alii pnnetum po- reddit 

nont post eomitumque euorum; 14. Nunc ete. Admoduas cafm 

faiso. Cf. n. crit ad I, 8. favenia ad snmmos honeree et 

8. Quamvie. Adiieitnr caussa, Imperia evectue erat. Cf. 1,814. 

quare timuerit. Seivit enim, su- sqq. 



PHAR6ALIAE LIB. VIII. 25? 

Actaque lauriferae damuat Sullana raveutae. 25 

Nunc et Corycias dasses, et Fontica signa 

Deiectum meminisse piget. Sic longius aevum 

Destruit ingentes animos, et vita superates 

kaperio. Nisi eumma dies cum fine bonorum 

Adfuit, et ceieri praevertit trietia leto, 30 

Dedecori est fortuna prior. Quisquamne secundia 

Tradere ae fatis audet, nisi morte parata? 

Liiora eontigerat, per quae Peneius amnis 
Emathia iam clade rubens exibat in aequor. 
lode ratis trepidum, veatis et fluctibus impar, 35 

Fiomineis vix tuta vadis, evexit in altom. 
Coius adhuc remis quatitur Corcjra sinusque 
Leucadii, Cilicum dominus terraeque Liburnae, 
Eiiguam vector pavidus correpsit in ainum. 
Conscia curarum, secreta in iitora Lesbi 40 

Flectere vela iubes, qua tuac teiiure latebas, 
Moestior, in medHs quam si, Cornelia, campis 
Emathiae stares. Tristes praesagia curas 
Eiigitant: trepida quatitur formidine somnus: 
Thesgaliam nox omnfa hafeet: tenebrisque remotis 15 

25. Actaque etc. ea quae iu- priore foxtnna, deterioribus fa- 

venis egit Syllae temporibus, tia «e conunittere audeat, nisi 

fuam ab eo in Siciliam etAfri- eo consilio, nt, si omnia colla- 

cam missus, de Perpenaa, Do- bantur, mortem aubire paratua 

mitio et Hiarba triusaphavit. ait? Sic Juba va. 288. idit lo- 

98. Corycias. Carycua maaa Ci- co Romana secundo, h. e. edver- 

liciae, ubi piratae, quoa vicit ao. 

Pompeins. — Pontica s. int. tri- 35. impar, nimia parva, et 

amphum de Mithridate reporta- quae vix flumini satia firma ea- 

mm. aet. 

27. deiectum ac. Pompeium a 87. Cuius, supples Pompeium, 

calmine tanto piget meminiaae. cuiua classis adhuc stabat pro- 

— longius aevum 9 h. e. tempua. pe Coreyram, cuiuaque aub im- 

Cf. H, 344. III, 139. VII, 846. perio adhuc erant CUices et Li- 

31. Quisquamne etc. Sulpiciua : burni, quatenus eorum navea 

,,audetne aliqob felicitatem am- ad claaaem acceaaerant. 

pleeti, ulai cum eerto ia ea mo- 40. Conscia, tn, o Cornelia. 

riendi proposito?" Quem eea- quam novera aollicitam animi 

iom neftao facile verbia aubesse de belli eventu pendere, monea 

atseruerit. Quia enim non se Pompeium, ut cursum iubeat di- 

andeat felici fato mandare? aut rigi ad Lesbum, ubi tn semota 

quie, cum ei se tradat, de mor- latea a strepitu belli. Cf. V, T25. 

te paratida eoritetf Potras #e- 43. tristes pr. cur. ex. praedi- 

cuudm fata hte oppoaitu prioris vtnationea mali fntnri commo- 

fortunae aunt adversa, ut slt vent eius animum, triatibuaque 

seasua: Qnisquamne, everaa curis exagitant. 

n 



258 M. ABTlf AEI MJCANI 

Rupis in abruptae acopulos extremaque curris 
Litora, prospiciens flactos: nutantia longe 
Semper prima vides venientis vela carinae, 
Quaerere nec quidquam de fato coniugis aodes. 

En ratis, ad vestros qoae tendit carbasa portos, 5# 

Quid ferat ignoras: et nunc tibi somma pavoris, 
Nuntius armorom tristis, romorqoe sinister. 
Victos adest coniux. Quid perdis tempora luctus? 
Qoom possis iam flere, times. Tonc puppe propinqoa 
Prosiluit, crimenque deftm crudele notavit, 55 

Deformem pallore ducem, vuitusque prementem 
Canitie, atqoe atro sqoalentes pulvere vestes. 
Obvia nox miserae coelum locemqoe tenebris 
Abstulit, atqoe animam claosit dolor: omnia nervis 
Membra relicta labant: riguerunt corda, dioqoe 45 

Spe mortis decepta iacet Jam fune ligato 
Litoribus, Iostrat vscuas Pompeios arenas. 
Quem postqoam propios famidae videre fideles, 
Non oltra gemitus tacitos incessere fata 
Permisere sibi, frustraque adtollere terra 65 

Semianimem conantur heram: quam pectore Magnus 
Ambit, et adstrictos refovet complexibus artus. 
Coeperat in summum revocato sanguine corpus 
Pompeii sentire manns, moestamque mariti 
Posse pati faciem: prohibet succumbere fatis 70 

Dfagnus, et immodicos castigat voee dolores: 

Notile eur robur Fortunae vulnere jprtfno, 
Femina^ tantorum titulis ineigms avorum^ 

46. currit C. b. c, — V. currens. 
51. et nunc C. a. — V. eed nunc. 

40. Ante Quaerere supple: M- siluit Cornelia, et animadVertit 

iamen. deoram cnlpam, Pompeimn pal- 

60. Ignoras quid adferat iUa lidum ete. 

ratis, quae ad litua tendit, et 58. Caligo oeulis eius oborta 

nunc quoque tibi summa eaussa est, eique omnia tenebria abs- 

pevoris rumor tristie qui ad tulit. 

vos allatua ett. At iam non eat 61. Spe mortU d. Nam fm- 

tempns timendi, sed flendi lu- strata spe desideratae mortis, 

geadique. Nam eoaiux adest Ti- ad se rediit 

etus. 64. Non uUra etc. h. e, aea 

58. tfuid jperdtf tempora luctu$, sibi permisernnt alta Yoee fata 

quid timon das tempora, quae increpare, sed nou aisi tadtos 

luetui sunt daadaf gemitus edideruat. 

54. Tune p. At quum propin- 73. avorum; a Scipioaibat 

qua iam esset navis, tunc pro- enim genus ducebat. 



PHAB6ALIAE LIB. VUL 250 

FrangUt Habes aditum mansurae in eaeeuta famae. 

LaudU in koe sesu, non legum «nra, nee armo, 15 

Untea maieria eet conius miser. Erige mentem, 

Et tua eum fatU pietae decertet, et fastmf, 

Quod emn victus, anuu Numc eum tibi gloria maior, 

A me quod fasces, et quod pia turba eenatus, 

Tantaque dieceeeU regum manus. Indpe Magnum 80 

Sola eequL DefermU, adkuc vivente marito^ 

Summue et augeri vetUus dolor. Uffima debet 

Beee fides, lugere virum. Tu nutta tuttsti 

Betto damna meo. Vurit poet proelia Magnus, 

Sed Fortuna perit: quod defies, ittud amasti. 85 

Vodbus his correpto viri, vix aegra levavft 
Memlura eolo, tales gemttu rompenfte querelas: 
utinam in thalamos invisi CaesarU iseem 
InfeUs comus, et nulli laeta maritot 
BU noeui mundo: me pronuba dueit Ermngs 00 

Orassorumque umbrae; devotaque manibus UIU 
Assyrios ti castra tuH cimlia casuSy 
Praecipitesque dedi populos, cunctosque fitgavi 
A caussa meUore deos. O masime cordus, 
thatamU indigne meU, koe htrU kabebat 0& 

In tantmn Fortuna caputl Cur hnpta nupsi, 
Si mUerum factura fidt Nune accipe poenas, 
8ed quas eponte luam. Quo sit tibi mottkte aequor, 
Csttafidee regum, totusque paratior orbU, 
Sparge mari cormtem. Mattem felieibue armU 100 

90. dmeit Ar. Ae. C. a. b. — V. duxk. 

74. MUbes mditmm, coatigift ti- auba fuit, eft mnbrae Grasso- 

U seges eft mefteria summae eft ram, patris et filii. 

seftemae laadis, conlaz miier. 91. Eft euum «uasi filornm 

n. DtfermU; aon deceft, ri- manibus dicate esscm , ego es- 

veal» adfcae marito, summum «■£ Assyrios fo castra. cirilia 

mteem prodofe, qni aonniri in *£*•*• ••' ffM^fafwifi?? 
ftnere cfes exereadui. FfcrtMeae aftftnli in bettnm ci- 

fartuaam meam, aon me, ama- ^juj, 

. - . 97. aecipe poenm cc. a me; 

88. O «ftiaam Gaesari egoau- patere nft ego me pro ftoa ealn- 

psiasem, eaae eo fefto nafta csse u devoream. 

Tideor, ut semper marito sim 99. reenm, Ariae, qnee in au- 

infelix, nulli laeta. xilium Yocabis. 

90. tst, pria* Grasso aapfta, 100. ecmmna, me. — Sparge, 

naae Pompeio. — ms premma. abiice ia snare. Sporgere enun 

Pro Junene Erianys mibi pro- saepias i e» qnod mifttere, 



260 M. AKSAEI LVOAKI 

Dependisse eaput: nune clades denique lustra, 

Magne, tuas. Vbicumque iaces, civilibus armis 

Nostros ulta toros, ades hue atque exige poenas, 

Julia crudelis, ptacataque peltice caesa r 

Magno parce tuo. Sic fata , iterumque refoea 106 

Coniugis in gremiom, cunctorum luraina soifit 

ln lacrimas. Duri flectuntar pectoia Magui, 

Siccaque Theaaalia confundtt lumina Lcaboa. 

Tunc Mitylenaeum pleno iam iitore vulgoa 
Adfatur Magnum: Si masuna gloria nobis 110 

Semper erit, tanti pignus servasse mariti, 
Tu quoque devotos saero tUd foedere muros, 
Oramus, sociosque lares dignate vel una 
Nocte tua: fae, Magne^ iocum, quem euncta revisant 
Saecula, quem veniens hospes Romanus adoret. 115 

NuUa tibi subeunda magis sunt moenia victo. 
Omnia victoris possunt sperare faoorem: 
Haec iam crimen habent. Quid, quod iaeet insuia ponto, 
Caesar eget ratibusf Proeerum pars magna coibit, 
Certa loci. Noto reparandum est Ktore bellunu lSi 

Aceipe templorum cultus, aurumque deorum: 
Accipe, si terrie^ si puppibus ista iuvemfus 
Aptior est: toia^ quantum valet, utere Lesbo. 
[Accipe: ne Caeear rapiat, tu victus habeto.] 

106. TkessaUa Ar. Ae. et duo cdd. Gortii, nee non Jnnt. — V. 
Thestaliae. — 120. beUum Ar. Ae. c. — V. fatum. 

124. Versum habent Ar. Ae. V. ; non legitur in a. b. e. d. 

amandare , ut classem spargere nt noetra insula locue fiat quem 

m mmre aUquod. V. Indkem ▼. eto. 

Spargere. — MaMem. Atqueuti- 11& magi* ea. quasn noetra. 

nam me prina devoriesam pro 11T. Omnia se, moenia reK- 

tna Tictona. qnarnm nrbium, ecu omaee aliae 

101. lurtr*, purifica mea mo*- chrttatee Teniam a Caeeare apc- 
te, ot deos plaea. »** poesunt 

102. Vbieunque facet, O Julia, *** S , JTS^S J 

nbiennqne Tersarie. Cf. 11, 16% ^'^^^n^i * «£.« 

et 90. Sic et infra 11«. i>e ii V T* noit ^ ***** f**' Cae,ar 
Zl m ii ™ antem naTibus caret. 

~. W - 1» Proeerum sc. Romano- 

108. Siccaquc, et Leebos la- rum. — coibtt ec. hne. 

erimare facit oculoa Pompeii, 120. ceria loct, certo «ibi per- 

qnt sicei maneerant in clade gaaium habentee 9 te hie loci 

Thefialica. commoraturum. — nofe, iam ti- 

111. pjgnut, uxorem, bi familiari; tnppL nottro. 

11& mnrot ee. nostroe. 121. culftu, va«a aurea. 

111 fae, effiee praesentia tua, 124. V. Tar. lect. 



PBAMALIAE LIB. VIII. 261 

Hoc solum erimen meritae bene detrahe terrae y 125 

Ne noetram videare fidem felisque eecutus, 

Et damnasse ndser. Tali pietste virorom 

Laetus In advewis, et ranndi nomine gandens 

Bsse fidem., Nulktm toto mihi, durit, in orbe 

Gratius eeee solum^ non parvo pignore vobis 130 

OstendL Tenuit nostroe hae obside Lesboe 

Adfectue: Ue eacra domus earique penates, 

Hie mihi Mama fuit. Nen uila in litora puppim 

Ante dedi fugkns^ saevi quum Caesatis iram 

Jam eeirem meritam^ servata comuge^ hesbon, 185 

Non veritue tantam veniae committere vobis 

Materienu Sed iam satis eet fecisse noeentes: 

Fata mihi totum mea eunt agitanda per orbem. 

Heu nbnium felix aeterno nondne Lesbos, 

Sfae dooee populos regesque admittere Magnum, 140 

Seu praestas nuhi sota ftdem. Nam quaerere oertum esU 

Fas quibus in terrie, ubi eit scehis. Aodpe, numen, 

A* quod adhue meeum es, votorum estrema meorum: 

Da eimUes Lesbo papuloe, qui Marte subactutn 

Non intrare suos, infesto Caesare, portus^ 145 

Non esire vetent. Dfadt, moestamque carinae 

Impoauit comitem. Gunctoa mutare putares 

Tellnrem patriamqne solum: sic litore toto 

Plangitur: infestae tenduntur in aethera deitrae: 

Pompeiumque minus, cuius Fortuna dolorem 150 

Morerat, ast iilam, quam toto tempore belii 

148. patriumque C. — V. pairiaeque. 

195. meritus seae, L bene iam 137. feeisse noeentee , Ji. e. me 

de te meritae. tos aocente* fecisse, respectu 

197. dmmtuuie^ noluisse seqai. Caesaris. 

- In sqq. ionge pieiaU la ad- j^ gi v€ dotee, seu te iraita- 

wr *j*- tari sint ceteri reges populique. 

iSZ ^AJ^ n JL£?la£Z «Periri, quVe gentes eenatui 
i^tSe^ P robet,up a<ttl,lc pojuloque k fideW sint, quae 

^WL JBc, ridelieet quia i* *»»*••• 

Cornelia mihi nuuc est domns 14*- O utinom plures sint po- 

et penates et Roma. pullf L«*o simiiee, qui,ubi pro- 

185. eervata c, h. e. eo quod *ug»« «d eorum portuc acces- 
tos mihi eoniugera serraatis. «•"» kbere me et intrare et 

186. Nom oenfM, noa parceas «*»• sinaut, quamquam Gaesa- 
Tobis, quin tantam Tobis face- *• mfesto. 

resa msieriem ▼oniae ab Caeea- 140. mfertae , tamquam deos 
re petondae. inclementlae iaensantos. 






M. AH19ABI LUCASI 

Ut civem videre cuam, discedere cernens 

Ingemtiit popnlns: quam vix, si castra 

Victoris peteret, siccis dimittere matres 

Jam poterant ocuUs: tanto deviniit amore 156 

Hoa pudor, hoa probitas, caatiqne modeatia vultus, 

Qnod, anbmiasa nimis, nnUi gravis hospita tnrbae, 

Stantb adhnc fati visit, quasi coniuge victo. 

Jam pelago medios Titan demissns ad ignes, 
Nec qnibns abscondit, nec si quibus exerit orbem, 100 
Totus erat: vigiles Pompeii in pectore curae 
Nnnc sociaa adeunt Romani fbederis urbes, 
Et varias regom mentes, nnne invia mnndi 
Arva anper nimios soles Auatrumque iacentes. 
Saepe iabor moestna curarnm odiumque fiitnri 106 

Proiecit fessos incerti pectorb aestus, 
Rectoremque ratis de cunctis consnlit astris: 
Unde notet terras; qoae sit mensura secandi 
Aeqnorb in coelo; Syriarn qno sidere servet: 
Aut qnotns in plaustro Libyam bene dirigat igaia. 110 

Doctns ad haec fttnr taciti servator Olympi: 
Signifero quaecumque fluunt labentia eoofo, 
Numquam stante polo, ndseros faUentia nautas 
Sidera nan sequimur: sed qui non mergitur undk 
Axis inocciduu8, gendna clarissimus Arcto, 116 

IUe regit puppes. Hk quum mshi semper in aUwn 
Sterget et instabit summis ndner Ursa cerneha; 



157. nulU tmhae, h. e. nemi- nem dnbiam et quasi aestuan- 

nL tem de adeundis regibus etc. 

158« CsmeUa sUmtis foti ai- 109. Syriain fui petebsuit , si- 

miHter dictnm, atqae ufra vs. ve potius Syri ipsi, Cynesaram 

«23. aeterm Martis JUmi. Alii seqnebaatur, Graeei Helioea. 

geaitivoe ceneequeutiee esse pn- Cf. OI , 919. 

taet, pro sUmU adhuofaU. iro . onatat iguis, qnae stelis 

159. ad mssUss ignss, ad me- ursae maioris aavigantibus ia 
diom orbem. Africam observetur. 

160. *ec ti mdbus ete. se. aa- 172. Noa nantae non observa- 
tipodibus, qoi essentne neene, mns stellas in sodiaco, sedeam 
controvemnm foit aatiquis. regionem, qnae numqnam oeet- 

161. eigHss ete. Pompeium dit, nbi utraque ursa. 
iasemaem solHcitumque tene- 176. Quedsi Septentrionalem 
bnt oeenpatio, quas gentes so- nliqnam regionem pctsmm, nt 
cias, quasqee mundi partes adi- v. e. Fontnm, tnm eportet pe- 
ret, an Libyam. lnm altins extelli* qnnm merir 

165. Saepe fessos enris, tae- dfonalem, v. e. Syriam, demftttL 

dieque rernm* abiecit meditatio- 177. tumn» cerncfctt, snmmo 



PHAH8ALIAB UB. JBL 268 

Bosporon et Scythiae curvaniem litora pontum 
Spectamus. Quidquid deecendU ab arbore summm 
Jrctophgflasi propiorque tnari Cgnosura feretur^ 180 

Jbi Syriae portus tendit ratis. Inde Canopos 
Excipit, Australi coeto contenta vagari 
Stellciy timens Borean: iUa quoque perge sinistray 
Trans Pharon, in medio tanget ratis aequore Sgrtes. 
Sed quo vela dari y quo nunc pede carhasa tendi 185 

Nostra iubes? Dubio contra cui pectore Magnus, 
Hbc solum toto, reapondit, in aequore serva^ 
Ut sit ab EmathUs semper tua hmgius oris 
PuppiS) et Hesperiam pelago coeloque reUnquas: 
Cetera da ventis* Comitem pignusque recepi 100 

Depositum: tunc certus eram, quae litora vellexn; 
Nunc portum Fortuna^ dabit. Sic fatur: at ille 
Jasto rela modo pendentia cornibus aequia 
Torsit, et in laevum puppfm dedif, utque aecaret, 
Quas Semiae cautea et qoao Chioa asperat, undas, 106 

Hos dedit in proram, tenet hos in poppe rudentea. 
Aequora aenserunt motus, aliterque secante 
Jun pelagus roatro, nec idem spectante carina, 
Mntavere sonum. Non aic moderator equorum, 
Dexteriore rota laevum quum cirenit axem, 200 

Cogit inoffensae enrrua accedere metae. 
Ostendit terrae Titan, et sidera texit. 

181. tendit Ar. C. Ae. a. b. — T. tendet. 
184. Syrte$ Ar. a. d. b. — V. SyrHm. 

105. Samiae C. Cf. 946. — V. Atiae. — Ar. Ae. a. b. e. d. 
Jiinae. Asine oppidum in siaa Meiienico. 

K oxsm Ar. Ae. C. a. b. c. d. — V. oroesi. 



nalo , sununae aatenaae, enina medium mare ad Syrtim dere- 

coraua ceruebi Tocabaatur. nies. Cf. 948. 

179. qmdquid etc, b. e. ubi \S5. quo pede. Pcdes Telorum 

nagis magisque se ursae ab tunt ftmes, quibus illa tendun- 

aatenna removent propiusque tar Cf V, 498. 

^lSTI^Caaopu. stella J&ttSSZr 90 * 

est australis, nobis non oonspi- nebam, Lesbo petebam. 

eua. Cf. Plin. VL et VitruT. K, *•«■ Ahos funes ad proram, 

7. Sensus : ad Syriam obi dere- ***** «d puppim alligavit. 

nerimos, tum obserramus Cano- 199. Non tic etc. non maiori 

pum, atellam anstralem, quae arte auriga ia Circo eurrumsu- 

quaai fugit borealem regionem. um circa metam conTsrtit, si- 

188. itta etc. Quodsi, illam nistra stante rota, dextera au- 

stellam sinistra observans, ul- tem se maiori circulo eircnmfer- 

tra Aegyptum perrexeris, ubi rente, ita tamen, ut simul me- 

Pnarum praeternaTigareria, per ta intacta maaeat. 



264 M. AHNAEI LUCAIO 

Spareus ab Emaihia fugit quicumque procella, 

Adgequitur Magnum: primusque a litore Leabi 

Occurrit natua, procerum mox turba fidelis. 206 

Nam neque deiecto fatis, acieque fugato 

Abatulerat Magno reges Fortuna ministros: 

Terrarom dominos et sceptra Eoa tenentes 

Exgul habet comites. Jubet ire in devia mundi 

Deiotarum, qui sparsa ducis vestigia legit. 210 

Quando, ait, Emathiis amissus cladibus orbis 

Qua Romanus erat , superest, fidissime regum^ 

JEoam tentare fidem, populosque bibentes 

Euphraten, et adkuc securum a Caesare Tigrim. 

JNe pigeat Magno quaerentem fata retnotas 215 

Medorum penetrare domos, Scythicosque reeessus, 

Et totum mutare diem, vocesque superbo 

Arsacidae perferre meas: Si foedera nobis 

Prisea manent, mihi per Latium iurata Tonantem, 

Per vestros obstrieta magoe, implete pharetras^ 220 

Armeniosque arcus Geticis mtemHte nervis: 

Si voS) o Parthi, peterem quum Caspia claustra, 

Et sequerer duros aeterni Martis Alanos, 

Passus Achaemeniis late discurrere campis^ 

In tutam trepidos numquam Babylona coegi. 22& 

Arva super Cyri % Chaldaeique ultima regni> 

Qua rapidus Ganges et qua Nysaeus Hgdaspes 

Accedunt pelago % Phoebi surgentis ab igne 

215. Ne Ar. Ae. C. a. b. c d. — V. Nee. 

220. obstricta Ar. Ae. — V. adstricta. 

224. dhcurrere Ar. C. Ae. a. b. — V. decurrere. 

203. Quicunque ex pugira diea emanat." Qui vidctur lc 

Pharsalica profugerant, ad Pom- gieee motare. 

peium tendunt. # 218. Jrsacidae, regi Partho- 

205. natu$, natu minor, Sex- rum, quorum prbnua fuit Aru- 

tue Pomp. Cf. IX, 46. cee 

211. Quoniam amijimut imp. ^ . Uc g^^ g^ 

Romanum, Yocemue m auxilium «• MA ° 

rcgea Eooa. **£"' „ . ^ _ 

215. Ne pigeat te, quo for- ***- <*W« cloutlr« aunt fau- 

tunam meam repares, Medos je» montium Cajpiorum inter 

a ai rc Medoe Parthoaque. Ea aaut 

2lf. mutare duwi, Farnabius: Pompeiue bello Mithridatico. 

„subire aliud coeli clima, ubi 225. Senraa: »i numquam 

Sropter loci distantiam et mun - contra vos bellum fecL 

i inclinationem yariatur diei 228. Jam propior eram ^ ab 

ratio." Contra Sulpicius; „ex- igne, h. e. propior eram igai 

citare totum Orientem, unde orientis Phoebi, quara Peraif, 



PHARSALIAB LIB. VIII. 205 

Jem propior, quam Persis^ eram: tamen omnia vincens 

Sastinui nostris voe tantum deeeee triumpMs: 230 

Sshts et e numero regum telluris Boae 

Ex aeauo me Partkus adit. Nee munere Magni 

Stant eemel jirsaeidae. Quis enim post vulnera eladis 

Jssyriae iustas LatU compeseuit iras? 

Tot meritis obstrieta meis^ nune Parthia ruptis 286 

Bxeedat elaustris vetitam per saecula ripatn, 

Zeugmaque Pellasum. Pompeio vincite, Parthi; 

Vmci Boma volet. Regem parere tabenli 

Ardnm non piguit, poaitfoque ineignibua aulie 

Sgreditur, femuli raptoe indutue amictue. 240 

In dubiia tutum eat inopem aimulare tyranno. 

Qnanto igitur mundi dominia eeeuriua aevum 

Verue pauper egit! Dimieeo in litora rege, 

Ipte per lcariae acopulda, Bphesumque reHnquena, 

Et piacidi Colophona merie, apumantia parvae 245 

Badit aaia Sami: apirat de litore Coo 

Aura fluena: Gnidon inde fiigit, claramque relinquit 

Sole Rhodon, mafnoaque ainoa Telmeaaidoa undae 

Compenaat medio pelago. Pamphylia puppi 

Occurrit tellna: nee ae eommittere muria 2&0 

Aaaus adhuc ullia, te primum, parra Pheeeii, 

Magnua adit. Nam te metui vetat incola rarus, 

231. Solut et Ar. Ae. — V. Solusque. 
243. dimUso m Utora C. — V. Utore. 
849. Sic Ar. C. — V. pelagi. 
251. PhaeeU C. — c. phaeeU. V. pkatelis. 



b. e. ultra Persidem pregreese* oriumto, ad Euphratem coudi- 

•ram. tum. Cf. Plin. H. N. 34, 15. — 

232. ndft, L e. adiit. — ex Pompeio v. Jam vincite Romam 

oegtto, par, liber, non triumoha- pro Pompeio; volet enim vinci 

tas. — Nec temel tautum. Nam potius, auam Caesaris esee. 

post mortem Crassorum quum 238. Non piguit regem Deio- 

senatus bellum vellet contra tarum parere Pompeio inbenti 

Perthos decernere, dissuaserat difficilia. 

Pompeius, durante bello Galiico. 240. roptot, arreptos. 

289. Qute enim etc. nemo enim 248. tinus Telm. sinu ad Tel- 

alsne est cladem Craaaoram. bwnub, Cariae opptdum, reli- 

286. eianttrU, h. e. tenninis cto, recta per mare navigat. 

...^._ | ntrft Eupbratem, Alii verba medio pelago cum 



euum Phraates generum suum seqq. iungunt, coll. ^e. 184., 

Tigranem a Pompeio exposce- alii cum praecedenttbua. Sen- 

ret. Cf. Clc. leg. Maa.Yal.M.Y, 1. aus certe: per medram mare 

287. Zemgma P. oppidum erat recta vertus Pamphyliam navi- 

ab Alexandro magao, Pelia gat. 



266 M. AHKAEI LUCAlfl 

Eihauataeque domaa populia; maiorque oarinae, 
Qoam tua, larba fait Tendene hinc carbaaa rnraoa 
Jam Tanrum, Tanroqne videt Dipaunta cadentem. 

Crederet hoc Bfagnua, pacem qnnm praeatitit nndia 
Bt aibi consultum? Cilicum per litora tntua 
Parva puppe fugit: aequitur pars magna aenatna 
Ad profogum collecta ducem: parvigque Celendria, 
Qna portu mittitqoe rates redpftque Selinua, 
In Procerum coetu tandem moesta ora reaolvit 
Vocibua hia Magnna: Comites bellique fugaeque^ 
Atque instar patriae, quamvis in litore nudo % 
In Cilicum terra y nuttis circumdatus armis 
ConsuUem^ rebusque novis esordia quaeram\ 264 

Ingentes praestate ammos: non omnis in arvis 
BmathHs cecidi, nec sic mea fata premuntur^ 
Ut nequeam relevare caput, cladesque receptas 
Excutere. An Libyae Marium potuere ruinae 
JSrigere in fasces % plenis et reddere fastis: 2W 

Me pressum leviore manu Fortuna tenebit? 
Mille meae Graio volvuntur in aeqitore puppes^ 
MiUe duces: sparsit potiu$ Pharsalia nostras, 
Quam subvertit, opes. Sed me vel sola tueri 
Fama potest rerum, toto quas gesshnus orbe, 215 

Et nomen, quod mundus amat. Vos pendite regna 
Viribus atquefide, Libyen, Parthosque, Pharonque, 
Quaenam Uomanis deceat suecurrere rebus. 
Ast ego curarum, proceres, arcana mearum 
Sspromam % mentisque meae quo pondera vergant. 280 
Aetas Niliaci nobis suspecta tyranni est: 
Ardua quippe fldes robustos esigit annos. 
Hinc anceps dubii terret sollertia Mauri: 
Namque memor generis Carthaginis impia proles 

956. Dip$unta C. — V. Dimania. 
969. CeUmdris Ar. Ae. — V. Synedri$. 
900. Qtf* C. — V. Quo. Ar. Qao partu. 
2T1. presraai Ar. — V. puhum. Ae. pusum. 

968. populis ic. qui ad Pom- pooito : deliberate atque eiigUe, 

Eeii cuusem confloxerant in ad qnem regem aoamet eonwr- 

pirum. — earinae tc Pompeii. tamat, qait ait fortiatimva fldit» 

966. Dipstmta, fiurium Cili- timutqne. 

*h. teneoit, aon aioet erigi, D m - Jfl"» ■* ««•» *"** 
quom me longe leriore manu * om8ml remit succnrrcre. 

prematV 984. generisy qvad deicendeaa 

976. pendiie, timplex pro com- a Poenui Juba. 



PHAR8ALIAE LIB. Vin. 26? 



bmmnei Hesneriae^ muUusque in pectore vano est 
Hanmbal; obUquo maculat qui sanguine regnum, 
JEt Numidas eontingU avos, iam supplice raro 
hstumuit, vuHtque loeo Jtomana secundo. 
Quare agite, Eoum, comites, properemus in orbem. 
JHcidit Eupkrates ingentem gurgite mundum, 890 

Caspiaque immensos seducunt daustra recessus, 
tt pokis Assyrias alter noctesque diesque 
Vertit % ei abruptum est nostro mare discolor unda\ 
Oeeanusque suus. Regnandi sola voluntas. 
Celsior in campis sonipes, et fortior arcus; 895 

Nec puer aut senior tetales tendere nervos 
Segms, et a nulla mors est incerta sagitta. 
Primi Pettaeas areu fregere sarissas, 
Bactraque Medorum sedem, murisque superbam 
Assgriae Babylona domos. Nec pila thnentur 300 

Nostra nhnis Parthis, audentque in beUa venire, 
Esperti Scythicas, Crasso pereunte, sagittas. 
Spicula nec soio spargunt ftdentia ferro; 
Stridula sed muUo saturantur tela veneno. 
Vulnera parva nocent r fatumque in sanguine summo 

est. 805 

utinam non tanta mihi flducia saevis 

990. mforfm Ar. C. Ae. a. b. c. d. — V. ingenti. 
994. volunta$ Ar. Ae. c. et fere a. — V. voluptas. 
902. sagUtas Ar. Ae. — V. pkarctraa. 

906. Hannibmly quem eibi imi- diecolor e«t undis nostro. Vide~ 

tiadum propoeuit. — obliquo tur autem int. mare rubrom. — 

mngnmS. Quaai aetaum videtar unda eaeu accipe ablativo. 

iaBaere Jubam. 294, Regnandi, supple: non 

98T. centingU, h. e. sese Na- pes corradendL — voluntas sc. 

Mudanms regibue eoaaanguine- Parthis est 

\Z*^n*3tf* *«£"' Itf «* *» «■ * fortltudineprae- 
ajmJbum petierat ab Juba. Cf. ^eantur Parthi _ cfcWor, ma- 

tteeeseeunao, l e. in ad- j°™ *** ""* *«' **"*" 

veftf», ut leguutur aupra ▼•. 9T. luOBW - # 

feta seeunda. Intelligitur autem **• PeUasas, Macedoaiaa. 

iateritus Curionk, qui narratur 900. Assurias domos, appotitio. 

IV, 661. eqo. Sentut: aedem regni Aasyrio- 

191. Btd u imt, eeiungunt ano- rum. 

etrie terris. 906. m umguine wnno, ieve 

999. pesus aUsr 9 i e. aliua utique Tuinas letale est propter 

quam uoater peiut ibi diee no~ ▼enenom, quo tinguntur eagit- 

cMiom regit. tae. 

999. asru fi uM , eeparatum a 906. O utinam non opua ha- 

noetro mari eet ittie mare, quod berem Parthorum auxiiio. Nam 



208 M. ANWAEl LUCAffl 

Bsset in AraacidU! Fatis mmis aemula nostris 
Fata movent Medos, muliumque in gente deorum est. 
Effundam populos aUa teUure revulsos^ 
Eseitosque suis immittam eedibue ortus. Mt 

Quodsi nos Eoa fides et barbara faUunt 
Foedera^ vulgati supra commercia mundi 
Naufragium Fortuna ferat. Non regna preeabor^ 
Quae feci; sed magna feram solatia mortis 
Orbe iacens aUo^ nihil haee in membra eruente, Slt 

Nit socerum fecisse pie. Sed cuncta revohsns 
Vttae fata meae^ semper venerabiUs iUa 
Orbis parte fui: quantus Maeotida supra/ 
Quantus apud Tanahn toto conspectus in ortu! 
Quas magis in terras nostrum felicibus actis 
Nomen abtt % aut unde redit maiore triumpho? 
Moma^ fave coeptis: quid enim tibi laetius umquam 
Praestiterint supefi, quam^ si oivilia Partho 
Milite bella geras, tantam consumere gentem, 
Et nostris miscere malis? Quum Caesaris arma 
Concurrent Medis, aut me Fortuna necesse est 
Vindicet, aui Crassos, Sic fatns, marnrare sentit 
Cohsiliam damnasse viros: quos Lentalas omnes 
Vlrtatis gtimalis et nobilitate dolendi 
Praecessit, dignasqne tulit modo console voces: 
Siccine Thessaliae mentem fregere ruinae? 
Una dies mundi damnavit fata? secundum 
Emathiam Us tanta datur? iacet omne cruenti 
Vulneris ausUium? solos tibi, Magne, reUquit 
Parthorum Fortuna pedes? Quid transfuga mundi 

927. Orassos G. a. b. — V. Crassum. 

illi aemuli ■unt Romanorum, 839. Uaa diea erevtit peaites 

deique iis favent. imperiam Romanum? — Metm- 

809. Effundam sc. praeter dum etc, an taata lit naa pe- 
Parthot alios quoque populot gna Pbarsalica dirimeturf 

810. immittam sc. in Caesarem. *•?• *«** etc - *M*** P««* •?• 
319. vulgati etc. tam Fortana ce P*™ **** c » deBI •nperett 

nos naufragos auferat ad popu- auxil$i* 

los, qui sunt oltra orbem vulgo 885. Partkorum vsdet, ae. ai 

cognituni. quos supplex accidat opem im- 

814. sed roagno mihi erit so~ ploraturua. — trantfu/ra mwaiL 

latio, nihil Caecarem in me ne- qnippe ad Parthos abiture, qef 

que craente neque pie fecisse. sunt ultra aequatorem, et quasl 

880. modo Consule, h. e. di- in alio mundi orbe; (ex optait» 

gnas viro, qui pauilo ante Con- n* peetae.) 
sul fnerit. 



PKAMALIAB LIB. VIII, 



»19 



Terrarum totos ttactus eoetumque perosus, 
Adversosque poios alienaque skkra quaeris, 
Ckaldaeoe culture deos, et barbara sacra, 
Farthorum famulua? Quid eoussa obtenditur armis 



Libertatis amorf Miserum quid decipis orbem, 
& eervire potee? 2V, quem Romana regentem 
Berruit auditu, quem eapto» ducere reges 
Vidit ab Hyrcanis^ Indoque a litore, silvis, 
JMectum fatis, humtiem fractumque videbit, 
Eitolletque animos Latium veeanus in wbem, 
Se simul, et Romam, Pompeio supplke, mensus? 
NU animis fatisque tuis effabere dignum : 
Esiget ignorans Latiae eommereia linguae, 
Vt lacrymis se, Magne, reges. Patimurne pudoris 



340 



345 



350 



355 



Hoc vulnusy dades ut Parthia vindieet ante 

Hesperias, quam Roma suas? Ctvilibus armis 

Htegit te nsmpe ducenu Quid vulnera nestra 

Jn Scythicos spargis populos, ehtdesque latentes? 

Quid Parthos transire doces? Solatia tanti 

Perdit Roma maU, nullos admUtere regee, 

Sed civi servire sue. Juvat ire per orbem 

Jheentem saevas Romana in moenia gentes, 

Signoque ob Euphrote cum Crossie capta sequentem? 

Qitt' solus regum, fato eelante favorem, 

Defuit Emathiae^ nunc tantas ille laeesset 300 

AudUi victoris opes, amt iungere fata 

Ttcum, Magne, volet? Non haee fiducia genti esL 

Onmis in Arctois populus quieumque pruinis 

338. deo$ Ar. Ae. 4. — V. foeos. 

849. auHtu & A* A*. a. b. c. d. — V. auditum. 



338. terrarum, anppl. nostra- 
rass, quod hic pariter est omis- 
nm, atqne alibi omittitur een- 
trarinm: externus etc, Of. I, 31. 
ibi nuUi ferro pesituin legitur 
pra: nulli ferro externo aut cx- 
teraae alicuius geatis. 

339. quid cautta etc quid li- 
bertatem praeteximus, tamquam 
emaie belli eauesam, ouum ipsi 
Ptrthis timu* aerrituriV 

349. Horruit te. Partho*. 

343. UmroanU tuUrte. Stmiiee 
vocabulorum traiectionee ride 
III, 9T9. V, 38T. 680. 800. 



347. qfjFabere, effari poterie 
apnd Parthos, ignaros Latini 
sermoais. 

353. IsSenteSj quae eelandae 
eant 

854. fronatre ec. Snphraten, 
terminnm sibi a te ipso consti- 
tutnm. Cf. v». 336. 

350. tolu$ ee. Parthorum rex, 
Phraates. — fato cel. fav. quum 
adhne dubium erat, an Viotor 
esset futurua Caesar. 

363. Argnmentatnr in his con- 
tra Pompeinm y«a. 895. sqq. 



290 M. AHHAEI LUCAKI 

Nascitur, indomitus beUis^ et mortie amator. 

Quidquid ad Booe tractus mundique teparem 

Labitur^ emoliit gentes clementia eoeli. 

Hlic et lasae vestes y et fiusa virorum 

Velamenta vides. Parthue per Medka rura^ 

Sarmaticos inter campos, effusaque plano 

Tigridis arva solo % nultt superabiUs kosti est tH 

Libertate fugae: eed non, ubi terra tumebit^ 

Aspera conscendet montie iuga; nee per opaeas 

Betta geret tenebras incerto debitts arcu, 

Nee franget nando violenti vorticis amnem\ 

Nec tota in pugna perfusue sanguine membra tH 

Bxiget aestivum cattdo eub pulvere sotem. 

Non ariee iUis, non utta est machina betti: 

Haud fossas implere valent: Partkoque sequente 

Murus erit, quodcumque potest obetare sagittae. 

Pugna levis, beUumque fugas , turmaeque vagawteo, 

Bt melior cessiese loco^ quam pettere, mites* 

IUita tela dolis, nec Martem eondnue umquam 

Ausa pati virtus, sed longe tendere nervos^ 

Bt y quo ferre vettnt^ permittere vuinera ventis. 

Bnsis habet vires, et gens quaecumque vhrorum est % 

BeUa gerit gladfie; nam Medoe proetta prima 

Bsarmant, vacuaeque iubent remeare pharetrae. 

Nutta manus iUis fiducia, tota veneni eet. 

Credis, Magne, viros, quoe in discrimina beUi 

Cum ferro venisse parum est? Tentare pudendum 

Ausittum tanti est, toto divisus ut orbe 

A terra moriare tua? tibi barbara tettue 

Ineumbat? te parva tegant ae vitta bueta\ 

Invidiosa tamen, Crasso quaerente eepulckrum? 

Sed tua sore levior y quoniam mors ultima poena est, 

Nee metuenda viris. At non Cornetta tetum 

Infando sub rege timet. Num barbara nobie 

Bst ignota Venus, quae ritu eaeea ferarum 

PoUuit innumeris leges et foedera tedae 

Coniugibus? thalamique patent eecreta nefandL 

864. morti$ Ar. Ae. C. a. b. c. d. — V. Morttt. 

866. Quidquid labitur; infteffi- Utimant, aiei eft Yeaeao adlnaft- 

ge eoelnm eft aatra. ftof 

876. Exiget, non perseYerabit 396. nen letas» tnaeft, eapflas 

per toftnm diem in pogna. sed dedecna omni lefto magb 

880, Aa ftn eoa Yiros esse crc- pndendnm. 

dis, qnl aoa ftaftos ae ferro ex- 400. potenft seeteta, bu e. aea 



PHAR8ALIAB LIB. VIII. 271 

bUer mille nurus epuUs vesana meroque 

Megia non ullos esceptos legibus horret 

Cemcubitus: toi femineis complesibus unum 

Nen lassat nos una marem. Jacuere sorores 

Infratrum tkalamis, sacrataque pignora matrum. 405 

Damnat apud gentes sceleris non sponte peracti 

OeaHpodwmas mfelis fabula Thebas: 

Partkorum dominus quoties sic sanguine misto 

Nascitur Arsaddes! Cui fas implere parentem, 

Quid rear esse nefasf Proles tam clara Meteltt 410 

Stabit barbarico conms miUesima lecto: 

Quamquam non uUi plus regia, Magne, vacabU 

Saevitia stimulante Venus, tituUsque virorum. 

Nam quo plura iuvent Partkum portenta, fuisse 

Hanc sciet et Crassi: ceu pridem debita fatis 415 

Assgriis^ traUtur cladis captiva vetustae. 

Haereat Eoae vuhms miserabile sortis; 

404. una Ar. Ae. — V. foto. 

405. fratrum Ar. Ae. — V. regum. — V. matres. Noatr. Ar. Ae. 
413. Sic Ar. — Ae. Saevitia $Hmulata> ut V. 

ignotum eet, quae ibi thalami 406. anud gente» oc. exterai, 

aecreta ezerceantnr. Ia propa- quod plerumque omittitor ab 

talo eaim qaari finnt, neqae Lucano. Danmat fabula Theba», 

•baeonduntur. De conatrnctione i. e. q. male andiunt Thebae 

•atem tenendnm, hic quoque propter acelua Oedipi non apon- 

ebvium eeee ezemplnm uaua te peractum. 

aae copnlae ex poetae conaue- 410. AfeteUi. Cornelia enimL. 

taeue, de qua vid. not. crit. ad Scipionie Metelli filia erat. 

I, 8. Quum enim praecedat in- 412. Quamquam fortaaae nul- 

terrogatio, cuiua compagea ua- la crebriua ait uaurua, quo aae- 

que ad t. Qmingibu* pertinet, vitiam auperbiamque exerceat 

iam aoquitar non ampliua inter- in Craaaum Pompeiumque Ro- 

rogatio, sed aaaertio. manornm principea. 

401. ftumt, i. q. nuptaa. 414. Nam quo pluribna faci- 

409. regia, i. e. regea. — re- noribua auia delectetur Parthoe, 

gia tum «Uot etc. h. e. regea maminerit, Corneliam etiam 

aon horrent concubitua ulfos, Crasti fuiaae uxorem ; atque aic 

qai leffibua aint excepti aut in- illa quaai captiva trahetur ex 

terdicti. Non annt ibi interdicti vetuata clade ad Carrhaa acce- 

talea concubitua, neque regea pta, tamquam pridem Aaayriia 

coa horrent debita. — FatU i. victoriae. 

404. #io« vna; aic conatanter 417. Supplenda coniunctio Si y 

Argentinenaia ed. cnm Aeoilco, nt ait aenaue: Quodai, Pompei, 

pro quo ▼ulr. et Cort. ioto, quae tibi in animo haereat memoria 

aiaaia eat hyperbole. Senaua: Tulneria illiua ad Carrhaa ac- 

Qunm tot fenunie utantur, aon cepti, pudebit te, non aolnm au- 

eontentoa eat mraa maa una no- xifinm a rege petiiaae, aed etiam 

ete cnm nna concubuiase, aed beilum civile priua ajeaaiaae, 

alia alia utitur. quam Craaanm vindicavieaea. 



272 M. ABfJIABI LUOAHI 

JVow solum auxilitm fimesto a rege petisse^ 

Sed gessisse prius belium cfotie pudebit. 

Nam quod apud populos crimen soeerique tuumque 48§ 

Maius erit % quam quod, vobis miscentibus arma^ 

Crassorum vindkta perit? Incurrere euncti 

Debuerant in Baotra ducee, et ne qua vaearent 

Arma, vel Arctoum Dacis Rhenique catervis 

lmperii nudare latus, dum perfida Susa 425 

In tumuloe probapsa vMm^ Babylonque iticerent. 

Assyriae paci finem , F&rtuna^ precamur: 

Et, si Thessaliae beUum civile peractum est^ 

Ad Partkos^ qui vicit, eat. Oens unica nrnndi est, 

De qua Caesareis possim gaudere triumpkis. 4M 

Non tibi^ quum primum gelidum transibis Arasen, 

Umbra senis moesti Scythids conftsa sagittis 

Ingeret has vocesf Tu y quem post funera nostra 

Ultorem cinerum nudae speravimus umbrae, 

Ad foedus pacemque venis? Tunc plurima cladis 4tt 

Occurrent monimenta tibi: quae nwenia trund 

Lustrarunt cervice duees^ ubi nomina tanta 

Obruit Euphrates^ et nestra cadavera Tigris 

Detulit in terras, ac reddidti. Ire per ista 

St potes, in media socerum quoque, Magne, sedentem 44# 

Thessalia plaoare potes. Quin respicts orbem 

Momanumf Si regna times proiecta sub Austro, 

Infldumque Jubam, petimus Pkaron arvaque LagL 

Syrtibus hinc Lfbycis tuta est Aegyptus: at inde 

Qurgite septeno rapidus mare submovet amnis: 446 

426. pirum C, — V. dueum. 
428. Thettaliae Ar. C, — - V. Theualia. 
431. Sic Ar. a. b, c. d. Ae. — V. quamprimum. — C. cmmge- 
lidum primum. 

422. perH, i. e.periit. 492. seatt , int. Crassi ipsius 

433. duct» se. Homatti. umbram. 

424. Goustrae: et, iie ulla ^ nudae ^ insepultae. 

pars pop. Bomam expers eeset . mm -, . 

ituiue %effi t Arctovm adeo im* «5. Tune i. e. o,. f*rro, at 

perii latus nudare eaterws Da- ia6 P« a P ud «ostrum. 

cnm et ftiteni. 441. placare. Si haee peteris 



426. virttm. Valg. oVteam, %. c. pati, poteris etiam supplicace 

Grassorum, qui ibl perienmt Ceesari ipsi. — Qwn etc. Per- 

42T. Precamnr, o Fortuaa, ut laatra uotius orbem Remanejsu 

breTi liceat contra Assyrios bd- et meliorem lociim fugae till 

lmn gerere. elige. £i nen placet ire mi, Ja- 

431. cam primum y i. aimnl at- bam, in Aegyptun eamue. 
que. 



PHARSAIiIAB LIB. VUI. 213 

Terra suis cantenta boms y nan indiga mercis 

Aut Jovis: in solo tanta est fiduda Nilo. 

Sceptra puer Ptolemaeus habet, tibi debita, Magne^ 

Tutelae convnissa tuae. Quis nomwis umbram 

Horreatf lnnocua est aetas: nee iurafidemque 450 

Respectumque dethn veteris speraveris aulae. 

NU pudet adsuetos sceptris: mUissbna sors est 

Megnorum sub rege novo. Non plnra iocutus 

fcnpuiit huc animos. Quantum spes oltima rerom 

Libertatis habet! Victa est sententia Magni. 456 

Tunc Cilicnm liquere solum, Cyproque citatas 
Immisere rate», nullas cui praetolit aras 
Undae diva memor Paphiae, si nomina nasci 
Credimus, aut quemquam fas est coepisse deonyn. 
Haec ubi deseruit Pompeius litora, totos 480 

Emensus Cypri scopulos, quibus exit in Aostrum, 
Iade maris vasti transverso vertitur aestu: 
Nec tenuit gratum nocturno lomine montem, 
Intmaque Aegypti pugnaci litora Telo 
Vii tetigit, qua dividui pars maxima Niii 405 

Ia vada decurrit Pelusia septimus amnis. 
Tcmpus erat, quo Libra pares examinat horas, 
Non uno plus aequa die, nocUque rependit 

460. neo Ar. Ae. a. b. c. d. — V. ne. 

462. Sic Ar., et Ae, traneversus vertitur aestu. At transveno b. 
c. L — V. Tranefueo. 

468. Sic b. c. d. et a. pro varia lectione. — V. Casium noct, 
l montem. Ar. casum — montem. Cum V. et Ae. — At Cortiut; 
tfec tenuit gratam noeturno lumine Pharon, producta prima. 

44T. Joott, i. e. pluviae. versus^ Cyprum navigaverunt, 

440. nondni» utnbram. Quis quam insulam unice amat Ve- 

Ptoleraaeum'timeat, qui nonni- nus, memor sese ex unda Pa- 

•i nomine rez est. Aetas eius phia ortam, si nimirum creden- 

aunor eat, quam quae nocere dum sit, deos natci posse. 

postit. ^ ^ 462. Inde convertit se Pom- 

460. nee iura etc. Accedit, ait, peius recta per mare trausver- 

qood novifaimui quiique rex sum , Aegyptum versua , neoue 

mitfssimiit; contra, assuetos tamen appulit ad montem Ca- 

sceptris nihil pudet sium, qui gratus est naviganti- 

454. Quantum w>., h. e. Quam bus nocturno suo lumine, vix- 

libere loquuntur nomines in re- qne in infima Aegypti parte ad 

bus desperatis! Alii scripti ha- littus accessit. 

bent: sors ultima rerum, quae 464. pugnaei velo f contra ven* 

solemnia de Sorte in universum tum intento. 

locutio aane alibi apud nostrum ^ 468. Nvn uno plu$ aeaua dte, 

legitur. Vide Indicem. i. e. ita tamen ut nonmsi uno 

466. Tunc, relicta Cilicia, die vere aequa sit. — esaminat^ 

18 



274 M. AHKASI LTJOAHl 

Lux minor hibernae verai solatia damni. 

Comperil ut regem Casio se mente tenere, 470 

Fleetit iter: nec Phoebus adhue, nei? carbasa languent 

Jam rapido speculater eques per litora etursu 
Hospitis adventu pavidam compleverat aulam. 
Consilii vix tempus erat: tamen omnia monstra 
Peliaeae coiere domus: quos inter Achoreus, 415 

Jam pitcidus senio, fractisque modestior annis, 
(Hunc genuit, castos Niii crescentis in arva, 
Memphis vana sacris; Hlo cultore deorum 
Luatra suae Phoehes non unus vixerat Apis) 
Consilii vox prima feit; meritumque, fidemque, 480 

Sacraque defuncti iactavit pignora patris. 
Sed, melior suadere malis, et nosse tyrannos, 
Ausus Pompeium leto damnasse Pothinus: 

Jus et fas multos faciunt^ Ptolemaee, nocentes. 
Dat poenas landata fides , quum sustinet, iuquit, 485 

Quom Fortuna premit. Fatis aecede deisque, 
Et cole fetices; miseros fuge. Sidera terra 
Ut distant, ut flamma mari^ eic utile recto. 
Sceptrorum vis tota perit, si pendere iusta 
Incipit: evertitque arces respectus honesti. 4M 

Libertas scelerum est, quae regna invisa tuetur, 
Sublatusque modus gladUs. Facere omnia saeoe 

483. damnasee Ar. — V. danmare. 

qnasi tratinat. — noetique re- tifice plures iam Apies perie- 

pemdH etc. Describitur aequino- rant. 

ctium aactomnale. Inde autem 479. ^^ Pkoebes sc. cuiu* iaa- 

ab eo tenipore diea hibernae gi nem fo fro^e gCM bat. Apha 

nunores quasi rependunt veria Bon era | f M ce rtot vitae annos 

dojimii, ut solatio hoc esse pos- excedere; quibus praeterlaptis, 

8it nocti. mergebatur in sacerdotumien- 

470. Pompeiut ubi audmt, $ e ' 

«JZZJ^^ZOS CiMa ^" '««• CoBmen.or.Tit oflrit 

um montem versari. wm a ~*~~u :.. ««.^.^». d^i m .j 

474. monstra, ministri reris, ^m^ lu v^emFMemMm. 
Pethinus, Tfceodorus, Achillaa. 482. maUe sc. regibua. 

— Achoreus; quem vidc X, 175. 484. noeentes sc. ita uf pocaaa 

475. Pellaeae, Alexandriaee, postea dent iis, quorum adver- 
fundatae ab Alexandro Pellaeo. sarioa sublevaverant. 

477. Is natus erat in urbe 491. Regna, popults inrka, 
Memphi, ubi putens erat, in nonnisi scelerum llcentia snsti- 

2ao notabantnr incremeata Nili nentur et crudelitate, giadiit 

1 arva increscentis. siae modo adhibendis. 

478. tHNia tacrii, quoniam ve- 492. Facere etc. h. e. licetisa- 
nerabatu? bovem, eanem, felem. pune omnia facere, quum faee- 

— iUo euff., fcu e. enb quo pon- re audes. Pro quum fads Gro- 



PHAR8ALIA3 MB. VIU. 216 

\mpune Ucet , nm quum facis. Bxeat aula, 
ult esse pius. Virtus et ewnma potestas 
weunt: semper metuet, quem eaeva pudebunt. 496 
\mpune tuoe Magnu8 contenuerit armoa; 
? nee victos arcere a litore nostro 
putat. Neu te sceptris prwaverit hospes, 
ra sunt propiora tibi: Nilonque Pharonque, 
rnare piget , damnatae redde sorori. 500 

rtum eerte Lutiis tueamur ab armis. 
uid non fiierit Magni , dum beUa geruntur, 
ictoris erit. Toto iam pulsus ab orbe, 
uam nulla manet rerum fiducia, quaerit^ 
qua gente cadat: rapitur chrilibua umbris. 505 

oceri tantum arma fugit: fugit ora senatus^ 
ThessaUcas saturat pars magna vducres: 
ztuit gentesy quas uno in sanguine mixtae 
uit: regesque timet, quorum omnia mersit: 
aUaeque reus, nuUa teUure receptus, 510 

itat nostrum, quem nondum prodidit^ orbenu 
r in Magnum nobis, Ptolemaee, querelae 
a data e$L Quid sepositam semperque quietam 
ne beUorum maculas Pharon, arvaque nostra 
t suspecta facis? cur sola cadenti 515 

placuit teUue, in quam PharsaUca fata 
rres^ poenasque tuas? Jam crimen habemus, 

3. cum Ar. C. Ae. a. b. c. d. — V. dum. 

4. vult Ar. Ae. b. c. d. — V. eoJet* 
1. prodidU C. — V. perdidit 

dum facis, intelligitque 510. The$udiaeque reus, h. e. 

ttinuaodis sceiexibus. merito accusandus propter rem 

Pignora, ini sororem iii Thessalia male gestam. 

guineam Sensus:, Si te 813 ^ tepoeitam etc. Apo- 

regnum tuum tuen, soro- 8tr0 p h ^ ad £ orQp ei um , l&et 

ms trade, quam Pompeio. f lo te -pwJ^i allo _ 

Aegyptus, quontam nul- J^, git> Cf 625 ^ otttofIl L 

l Pompeium mmt copias, e remotam a beUi Jede et ab 

bellum adhuc gerebaiur, urbc g^ Ae gyptum. 

,tu libero mauendi lustam * r 

spem. Non erit sub Cae- 5JW - w 4f uflm **«• Wm P«- 

nedum sub Pompeio , qui ticipem faceres rerum adirersa- 

ictus ad nos accessit. rttm tuarum, et poenarum quas 

rapitur # etc exagitafrr daturus es Caesari. 

uasi Manibus eorura, qui 517. Jam crisaen &, etc. Jam 

sunt bello civili. .invisi sumus Caesari, quod Pom- 

uno in languine, una In pcdo suadente Senatus R. nobis 

regnum firmavit, et quod ideo 



216 *• AHHAEI LUCAOT 

Pwrgandum gladio^ quod nobis seeptra senatus 

Te suadente dediU Votis tua fovimus amuu 

IJbc ferrum, quod fata iubent proferre, paravi 520 

Non tibi) sed victo. Feriam tua viscera^ Magne: 

Malueram soceri: rapimur, quo cuncta ferurUur. 

Tene mihi dutitas an sit violare necesse, 

Quum liceat? Quae te nostri fiducia regni 

Hue agit, infelis? Populum non cemis inermem, 625 

Arvaque vis refluo fodHentem mollia Nilo? 

Metiri sua regna decet viresque fateri. 

Tu % Ptolemaee, potes Magni fulcire ruinam^ 

Sub qua Roma iacet? bustum cineresque movere 

Thessalicos audes, beUumque in regna vocare? 510 

Ante aciem Emathiam nuUis aecesshnus armis: 

Pompeii nunc castra placent, quae deserit orbis? 

Nunn victoris opes et cognita fata lacessis? 

Adversis non deesse decet, sed laeta secutos. 

Nulla fides umquam miseros elegit atmcos. 535 

Adsensere omnes sceleci» Laetatur honore 
Bex pner insueto, quod iim sibi tanta licere 
Permtttant famuii. Sceleri delectns Achitlas. 
Perfida qua tellns Casiia excurrit arente, 
Et vida testantnr innctaa Aegyptia Syrtes, 540 

Exiguam sociis monstri gladifeque carinam 

686. refluo Ar. — T. refugo. 

587. Ucere Ar. et fere a. fi. c. — V. vubere 

Pompeio favere videri possu- 534. Deceret nos non deeste 

mni. Pompeio iii adversis, si eum 

520. Hoc ferrum etc. Postquam secuti esseinus ia laetis. Quia 

nos pro tuis armis vota feci- aatem plane non ab eius psr- 

mro, nUnc, qnoniam victu* es, tibus stetimus antehac, stultnm 

hoc te ferro caedemus, non odio foret, si nunc maximopere emm 

tui, sed quia, tamquam victus, nobis elegerimus amicum, si 

aobis quoque e* persequendus, vel maxima fides In nobis esset 

iiijnimeqne tuendus. W9 q^ ^^ ^ Uton 

522. raptmwr sc. in partes ad m0 ntcm Casium, qni moas 

^if ™- m K „. - „ sitns erat trans Pelnsiacnm Nili 

525. mermem, a belhs abhor- 0§Avm et habcbat Jovis Caiii 

rentem, et oui vi* arva sua co- templnm, do quo ▼. infra vs. 

lit, quae molua sunt, nbi de- g*g r ' * 

crevent Nilus. Ceternm adi. " A ,, . 

moWa perhypallagenetadipsos ^, 640 - •* « bi iam vnda et hre- 

Aegyptios trahi potest, qui nbi- ▼** testantur, vicinas esse Syr- 

que molles declarantnr. In his *••• 

autem non iam amplina Pom- 541. Ibi AchiUas instrnit par- 

peium, sed ipsnm regem allo- vam navem armis et sociis n- 

quitur. Cf. 518. cinoris. 



PHAB8ALIAS idB.,VUt. 211 

Iogtruit. O auperi, Nilusne et barbera Mempuia, 

Et Pelueiaci tain moiiia turba Caoopi 

B08 animoa 1 Sio fcta premunt dvilia munduinf 

Romana iacentl Ulluane in cladibus istia 545 

loeua Aegypto, Phariuaque admittitur ensial 
Hanc eerte aervate fidem, ci?ilia bella: 
Cognataa praeatate manua, externaque monatra 
PeUite, ai meruit tam claro nomine Magnus 
Caesaria ease nefas. Tanti, Ptolemaee, ruinam 550 

Nominia haud metubl coeioque tonante, profattaa 
Inseruiase manua, impure ac semivir, audeal 
Non domitor mundi, nec ter Capitolia curra 
InTectns, regumque potens, vlndexqne senatus, 
Victorisque gener; Phario satis ease tyranno 555 

Quod poterat, Romanua erat, Quid viscera nostra 
Scrataris gladiol Nescis, puer improbe, nescis, 
Qqo tua ait fortuna loco : iam iure aine ullo 
Nili aceptra tenea: cecidit dvUibua armia, 
Qui tibi regna dedit 

Jam vento vela negarat 600 

Ikgnus, et auiUio remorum infanda petebat 
Litora: quem contra non longa vecta biremi 
Adpulerat scelerata manus: Magnoque patere 
Ftogens regna Phari, celsae de puppe carinae 
Id parvam iubet ire ratem, iituaque malignum 505 

kcuaat, bimaremque vadis frangentibaa aestum, 
Qui vetet ejcternas terris advertere classes. 
Qoodniri fatorum leges intentaque iussu 

544. Hoi animos sc. sibi su- esset, quem occideres: nonopus 

«tft? Ceterum paullo incongru- erat, este principem totiui po- 

«• est epithetou PeUmaet ad puli. 

Gmtjrf, quum Pelurium sit ad 500. vela negarat, appropin- 

ttientem versue, Canopus ?ero qn ans litori vela demiserat. 

omuioua quam maxime deoitum. ^ iX.. a^^^^i «~«i a «2 navA (t 

550. GMfom me nefa$ y h. e. ^lhtei Aegyptu, «celeri paiatL 

ia gratiam Caesaris oceidi. *•*• Jnbet Pompeium iu par- 

551. coeloque etc. et dum sum- ▼•« ire ratem, quia . per aestum 
uns Olympue eoncutitur, h. e. mari «» dupliccm in illopromon- 
dum proceres Bomani iater ae * or »°» maioroa navee non pos- 
pagmuit, tu te Jtuie puguae im- •"** adpellere. 

anscere audeet 568. Quodnlsi fatum et vici- 

568. Tibi, Ptolemaee, aatia nia mortis, inaau ordinis aeter- 

esse peterat, quod Remaaua ni (h. e. fati) intenta (h. e. de* 



2T8 M. ANHABi LUCAKl 

Ordhrfe aeterni miserae viclnia niortis 

Damnatum leto traherenl ad litora Magnum, 570 

Non olli comitam aceleris praesagia deerant: 

Qutppe, fides si pura foret, ai regia Magno 

Sceptrornm anctori vera pietate pateret, 

Venturnm tota Pbarinm cum claase tyrannum. 

Sed cedit fatia* classemque reiinquere iussus 575 

Obsequitur, letumque iuvat praeferre tintori. 

Ibat in hoatilem praecepa Cornelia puppim, 

Hoc magis itnpatiens egresso deesae marito, 

Quod metuit ciades. Remane^ temeraria coniunx, 

Et tu^ nate, precor, longeque e litore casus 5W 

Exspectate meoe: et in hac cervice tyranni 

Evplorate fidem^ dixit Sed dnra vetanti 

Tendebat geminaa amen8 Cornelia paimaa: 

Quo eine me^ crudelis, abis? Iterumue reUnquor^ 

Tkessalicis submota malis? Numquam omine laeto 585 

Distrahimur miseri. Poteras nan ftectere puppim, 

Quumfugeres, atio % latebrisque relinquere Lesbi, 

Omnibus a terris si nos arcere parabas. 

An tantum in fiuctusplaceo comes? Haec ubi firustra 

Effudit, prima pendet tamen anxia puppe: 590 

Attonitoque metti nec quoquam avertere visus, 

Nec Magnum spectare potest Stetit anxia classis 

Ad ducis eventum , metuens non arma nefasque, 

Sed ne suhmiasis precibu* Pompefus adoret 

Sceptra sua donata manu. Transire parantem 595 

588. dura G. b. c. d. — V. surda. 

stfnata), Pompelum ad litus 585. Thet*., h. e. a te divisa, 

quasi traherent. quutu simile malum immineat, 

5T1. Facile cuivis Pompeia- quam quod in Thessalia cxper- 

noram potuisset suspicio nasei tos es. 

perfidiae. 586. Peterot etc. Melius fuis- 

574. venturum tyrannum sc. es- set, te, quum fugeres, non alio, 

•e praesumi poterat a comitibus h. e. non ad Lesbum, navem 

Pontpeii. fiectere, meque ibi relinquere. 

576. maluit niortis potins pe- Sic ts. 640. avia Lesbos. 
licnlum subire, qnam timori lo- 590. prhna puppe y h. e. in ex- 
cnm dare. trema navis suae parte. — pe*- 

577. Ibat, i. e. voluit ire. det, h. e. alta in puppi atat 

581. exspectate e litore casus Pendere enim dicuntur, quae ifl 
meos* h. e. exspectate donec vo- alto vertice haerent aut conn- 
Ms e litore casus mei nuncia- stnnt. Cf. IV, 47. 127. VII, 8». 
buntur. 595. Transire parantem *c 

582. dtira, i. e. dure, crude- Pompeium ex navi^ qua rehe- 
liter. batur, in cynibam Aegyptiam. 



PHARSALIAE LIB VIII. 219 

Roffianus Pharia miles de puppe aalutat 

Septimiu8: qui (pro guperom pudor!) arma eatelles 

Regia geatabat posito deformia pilo: 

Imraanis, violentus., atrox, nullaque ferarum 

Mitior in caedes. Quis non, Fortuna, putasaet 600 

Pircere te populis, quod bello haec dextra vacaaset, 

Thessaiiaque procui tam noxia tela fugassea? 

Disponis gladios, ne quo non fiat in orbe, 

Heu, faciuu8 civile tibi. Victoribua ipsis 

Dedecus, et numquam superum caritura pudore 005 

Fibula; Romanus regi 8ic parnit euais, 

Pellaeu8que puer gladio tibi colla recidit, 

Magne, tuo. Qua posteritaa in saeeula mittet 

Septimium fama? scelns hoc quo nomine dicent, 

Qtti Bruti dixere nefasl Jam venerat horae 010 

Terminus extremae, Fhariamque ablatus in alnum 

Perdiderat iam iura sui. Tunc stringere ferrum 

Regia monstra parant. Ut vidit cominus enses, 

hwoivit vuitus, atqne, indignatus apertum 

Fortunae praestare caput, tunc lumina pressit, 615 

Continnitque animam, ne quas effundere vocea 

Poaset, et aeternam fletu corrumpere famam. 

At postquam mucrone iatus funestus Achiilas 

Perfodit, nullo gemitu consensit ad ictum, 

Despexitque nefaa, servatque immobile corpus, 620 

615. praertare C. b. c. d. — V. praebere. 

690. Despexitque V. Ar. C. — • At Ae. a. b. c. d. Respexitque. 

600. Quis non etc. Videri po- 612. Tune stringere etc. Se- 

teras, Fortuna, bene egisse, cundom Plutarchu&i Septimiua 

qasd Septimium a Pharsaha re- Pompeium ex. cymba surgentem 

uovissea, quia i«, si interfuis- ac iam in litus egressurum, a 

let isti ciadi, crudelissima sane tergo adortus gladio traiecit; 

ibi facinora patravisset. Tu ve- post quem et Saivius et Achil- 

io eum in Aejrjrpto esse volui- las gladios suos striaxere, du- 

•ti, quo et lbi easent gladii, cemque confoderunt. 

qui In civea civili bello fure- 618. mucrone, videlicet gladii. 

rent De Septimio v. ad 668. Cuiusvia enim teli cuspis mu- 

004. Victoribu$y h. e. Caesa- cro dicitur. 

riania. 619. nullo g. consensit ad 

606. fabula, sc. Romanum mi- ictum potest esses nuilum edi- 

litem interemisse Magnum. dit gemitum, atque ita quasi 

610. Qui Bruti d. n. h. e. qui consenait ad ictum, h. e. patien- 

Bratl lactum nefas vocarunt ter ictum recepit, ut quidam ex 

611 Pkariam in alnum, h. e. Plutarcho interpretantur; potest 

Aegyptiam in navem; per me- et: non consensit ad ictum ullo 

tonymiam materiae pro ro ex edito gemitu, h. e. nullo gemi- 

materia confecta. tu oatendit se ictum sentire. 



280 M. AITOAEl LCCAIII 

Seque probat moriena, atque haec iii pectore voivit: 
Saecula Romanos numquam tacitura labores 
Attendunt^ aevumque sequens speculatur ab omni 
Orbe ratem, Fhariamque fidenu Nune consule famae. 
Fata tibi Umgae fluserunt prospera vitae: 62 

Ignorant populi, si non in morte probaris^ 
An scieris adversa pati. Ne cede pudori, 
Auctoremque dole fati. Quacumque feriris, 
Crede manum soceri. Spargant lacerentque licebit, 
Sum tamen % o superi y felis , nulUque potestas 6& 

Hoc auferre deo. Mutantur prospera vitae: 
Nonfit morte miser. Videt hanc Cornelia caedem, 
Pompeiusque meus. Tanto patientius^ oro^ 
Claude^ dolor, gemitus: natus coniusque y peremptum 
Si mirantur^ amant. Talia custodia Magno 6Si 

Mentifl erat: iua hoc animi morientia habebat. 

At non tam patiena Cornelia cernere aaevuin 
Quam perferre nefaa, miaerandia aethera complet 
Vocibus: o coniuns, ego te scelerata peremi: 
Letiferae tibi caussa morae fuit avia Lesbos, > 61 

JSt prior in Nili pervenit litora Caesar. 
Nam cui ius aUi scelerfs? Sed % quisquis in istud 

esi. Sic Ar. — V. vita. — 682. Nan JU C. a. d. — V. Nonm 

621. Se probat sc. Pompeimn nisi valde dolituros . # Modeatit 

esse. signum orationis exitus. 

624. raiem sc. hanc, in qua 635. custodia, robur, fortitud 

ego morior. in te coutinendo conspicua. 

628. Auctoremque dole fati; 636. ius hoe etc. hanc anii 
et hic suppL negatio, ut sit: sui fortitudinem etiam moriei 
nec dole * Thos esse mortis tuae exserebat. 

auctores; crede potins Gaesaris 63T. Cornelia non tam patica 

esse manum, quacumqne inter- erat nefas illud cernere, qua 

ficiaria. perferre, h. e. ferre fortiter p 

629. Spargant etc. Proiiciant toit, cernere quiete non potui 
mea membra; ego tamen felix 641. Credit ergo Comeli 
aum; mutari enim potest for- Caesarem ipsum iam devenis 
tuna in vita, sed mora ipsa mi- in Aegyptum, ibique Pompeia 
seros nos non reddit. Ergo no- aut propria manu interemisi 
lo laerymari. Adspiciunt me aut interfici curasse. Ceterum 
uxor et filius. Eo minus gemen- hic quoque positum videtur p 
dum, fortiusque dolori resiaten- etensm, quemadmodum fortas 
dum est. supra positum legitur VI, 44 

688. patienUu* i. fortius, cou- et 828. et ut persaepe aimplic 

«tantius. ponuntur pro compositis. 

s 684. natue etc. Credo me ama- 642. Sed tu, quisauis es, q 

ri^ n meis, eosque ideo certe ad Pompeium interficiendum 

miraturoa esse, me peremtum, superis immissus es, vel Caes 



PHAB8ALLAE LIB. VHI. 281 

A superis immisse eaput % vel Caesaris irae 

Vel tibi prospiciensy nesds y erudeUs % ubi ipsa 

Fiscera sint Magni: properas % atque ingerie ietus, 645 

Qua votum eet victo. Poenae non morte mmores 

Pendat, et amte meum videat capuU Haud ego eulpa 

Libera beUorum, quae matrum sola per undas 

Et per caetra comes, nullie absterrita fatis y 

Victum, quod reges etiam timuere^ recepi. 050 

Hoc merui) cofsskr, in tuta puppe reUnquit 

Perfide % parceibast te fata estrema petente, 

Vxta digna fidt Moriar s nec munere regis. 

Aut mihi praecipitem, nautae, permittite sattum^ 

Aut laqueum collo tortosque aptare rudentes: 055 

Aut aUquis Magno dignus comes exigat ensem. 

Pempeio praestare potest, quod Caesaris amds 

Imputet. O saem\ properantem in fata tenetist 

Vwis adhuci comu&^ et iam CorneUa non est 

Juris % Magncy sui. Prohibent accersere mortem: 000 

Servor victori. Sic fata, interque snorum 

Lspta manua, rapitur, trepida fugiente carlna. 

At Magnl qnum terga sonent et pectora ferro, 
Pennanaisae decns aacrae venerabile formae, 
IraUmqne deia faciem, nil nltima mortis 605 

Sx habitn vultuqne viri mutaase, fatentur 
Qui lacerum videre caput, Nam saevus in ipso 
Septimius aceleria maiua acelua invenit actu: 

1(56. optore C. Ae. a. b, d. — V. aptate. 

n vel tSbi consulens; me po- fuerit. — esigat, h. e. fortiter 

thu pete atque interfice. Nam agat et immittat. 

ia me vera sunt viscera Pom- 65T. Potest conferre benefici- 

peii. Ipai Pompeio perire in nm Pompeio, (nam ego psrs 

Totia fnit, quippe victo. At «i cius iom atqoe viscera) quod 

ae videat anto se interemtam, crudelitati Caesaris adscribetur. 

toenaa pendat morte adeo ma- 662. rapftur, abripitur ab ad- 

wres. spectu htoris. 

64T. pendat ae. Pompeius eo 663. sonent sc. ictibua ensium. 

at tu me potius interficias. 668. Septimiua, qui, tribunus 

651. Haec iam ad Pompeium olini mihtaris sub Gabinio, a 

ipsum loquitur; unde v. coniux quo Pompeii inssu rcstitutus 

puto ease vocathriim, non, ut erat in regnum suum Ptolemae- 

alii, appositionem. Cf, 659« ns, in Aeirvpto remanserat'* nt 

666. Aut aUfui* etc. aut ali- tflii multi Romanorum fecerant. 

quis horum, qui noa comitati De quibus cf. X, 402, Do hoc 

sant, mo occidendo dignum Septimio v. Flor. IV, 2, 52. Au- 

se praestet qui Pompeii comea rcl. Vict. de vir. ill. 7T. 



280 



Seqae probat moriena, atque ) 
Saecula Somamrn mtmquam l 
Attendunt, aevumque tequenH 
Orbe ratem , Pkariamque JtaV* «, 
Fata ttbi longae Jtuxerunt /■•«. 
Ignorant populi, si non in i*- . 
Jn scieris adversa puti. JV 
Auctoremque dolc fati. Qf 
Crede manum soceri. Spa 
Sum tamen , o superi , feU 
Hoc auferro deo. Mutaut 
Nonfit morte tniser. Vp 
Pompeiusque meus. Tan\ 
Claude, dolor, gemitun: 
Si mirantur, amant. T* 
Mentis erat: iua lioc anl- 
At non tam patiena % 
Quam perferre nefaa, m 
Vocibna: o coniunx, og% 
Letiferae tibi cautsa tt • 

St prior in Nili pervf 
Nam cui ius alii sceliS 




631 . Sic Ar. — V. » 
611. Se probat *>:. P< 

621. rateta ■«, hane 
egfl morior. 

6SB. Auitnremqae i 
et faic auppL negatli 
nec rtole, ho» enc irt 
auctorei ; crede potlr " ■■* 
ti«p mmium, quacw. 



J. .Vporg-ont etcwj» ^* 
raenibra; em*!^ ■^*"' 



SS^™ 




jddV 
laerymari. Aft. «•■/».,. 
:l flli, 1B . Eo lSH?'' 
tortfu.qu. d-^V, '* 

638. padsnltm V*'"*""* 
■ taaliun. »]?*'. 

634. nati»etc.*T=r* n , 

• ■oy**.. 



•iUO cst. 
i proles, 
ororia, 
r in antro, 

quieacant, 09ft 

ique pudeudam 
•lauaolea : 
sque vtdoaia 
ae moletta 

cadaverl fM 

rospera fata 
cutmiue rerum 
exegit in uno 
flt praesiitit annoa: 
tiam rniuH videret T05 

ante deorum, 
emel impulit illum 
itur arenia, 
per vulner* fluctn 
oaiiente flgura, 11* 

lactnra revulsi. 
tr quflm tangat arenaa, 
rtuna paravit, 
iore gepulchro. 

d aequora Coidog. 71& 

Htore Cjpri 
s. ille per umbraa 
pletate timorem 
im corpug in nndia 
jue ad litora Magniun. 780 
isas Cjnthia nubes 
r aequore truncus 

i, •imnt fait, nullo nato admiito, 
* vel muemmiu, nuilo parcente. 
709. earpitvr, diacerpitur. 
711. nota qna agnoicatur. 
,j 715. Cardnt, qnueitor F*ape- 
ii, ut vnlt poeta. Al. 1. CWrw. 
716. Ualtu ann Cypri; CSajr 
.- raa untfqun* Cvpri rei, col» 
et Myrrhae fillue Adonia. Cf. 
Ov. Met. lib. S. Pindar. Pytk. 
2. Nem. B. 
i- 719. compulit, depuHt. 



284 M. AKHAEI LVCA9I 

Congpicitar. Tenet ille ducem compleiibQg arctit, 
Eripiente mari: nnric victns pondere tanto 
Bxspectat fluctus, pelagoqne iuvante cadaver 
Impdiit Poatquam iicco iam litore aedit, 
Incubnit Magno, lacrimasqne efliidit ia omne 
Vnlnus, et ad auperoa obacuraque aidera fatur: 
Non pretiosa petit cumulato ture sepulchra 
Fompeius % Fortuna, tuust non pinguis ad astra 
Ut ferat e membris Eoos fumus odores, 
Ut Ronuma suum gestent pia colla parentem, 
Fraeferai ut veteres feralis pompa trwmphos^ 
Ut resonent cantu iristi fora % totus ut ignem 
Proiectis moerens exercitus ambiat armis. 
Da vilem Magno plebeii funeris arcam, 
Quae lacerum corpus siceos effundat in ignes. 
Robora non desint misero % nec sordidus ustor. 
Sit satisy o superi^ quod non Cornetta fuso 
Crine iacet^ subicique facem complexa maritum ?• 

Imperaty estremo sed abest a munere busti 
lnfettx contas, nec adhuc a tttore longe est 
Sic fatua, parvoa iuvenis procul adspicit ignea, 
Corpus, vile suis, nulio custode cremantea. 
Inde rapit flammaa, semiuataque robora membria W 

Snbdncena, Quaecumque es, ait, neglecta^ nec ultt 
Cara tuo^ sed Pompeio fettdor umbra, 
Quod iam compositum violat manus hospita bustum^ 
Da veniam; si quid sensus post fata rettctum est y 
Cedis et ipsa rogo, paterisque haec danma seputchri, tti 

724. tnort» sc. refluo. vum, aut opobalsamum, aattii 

728. obseuraque sidera, quippe lacrymae, at fieri eolebat. 

nubibus obscurata, uti supra 742. nse, quamquaaa neo lsa» 

dixerat Tt. 721. per densas Cyn- ge blnc moretur. 

tkia nubet. 744. qui cremabant toiis 

730. non sc. petit Pompeiu*. mortui alicuius, qnod sul aeglft» 

731. e membris ec. rogo com- xerant et incustoditum leUfss* 
bustis, b. e. ex rogo. rant. 

732. Non petit, ut tamquam 747. felicior, quia tamea eaav 

Sater patriae efferatur a nobi- bureris. 

ssimis ciribus, feretrum sub- 748. Quod iam ctc ljnoset 

euntibus. mibi rogum tuum Tiofamn. 

733. non, ut in porapa fune- 750. Cedi$ etc Qao mod o et- 
bri rerum gestarum tituli tri- dit umbra, aut signraeat se et- 
umpborumque imagines praefe- dere velle? Scbreveliast „et 
rsntar. ipsa videris tardia* ari, ejat 

737. siecos, in quos nulla con- Pompeio cedas pyrae ftua* aar- 

iiciantur aromata , nulium oli- tem." Supplendum si ex ~*~ 



PHARSAIiIAE L». tm. 285 

pudet, sparsis PompeU mambus, uri. 
tnr, plennsque siuus ardente favilla 
iat ad truncum; qni fluctu paene relatua 

pendebat. Summas dimovit arenas, 
lecta procul lacerae fragmenta carinae 756 

i trepidns posuit scrobe, Nobile corpns 
a nuiia premunt, nnlla atrne membra recnmbnnt: 
tus Magnuin, non subditus, accipit ignis. 
sdens iuxta flammas: O masime^ dixit, 
r, et HesperU maiestas nominis una % 700 

i iactatu pslagi^ si funere nuUo 
or iste rogus; numes animamque potentem 
8 nverte meis: iniuria fati 
as esse iubet; ne ponti belua quidquam, 
ra* ne volueres % ne saevi Caesaris ira 706 

it: exiguam, quantum potes^ aecipe flammam, 
na succense manu. Fortuna recursus 
t in Hesperiam^ non hac in sede quiescent 
saeri cineres, sed te Cornelia^ Magne, 
iet) nostraque manu transfundet in umam. 770 

»« parvo signemus litora saxo^ 
)ta sit busti; si quis plaeare peremptum 

volet, plenos et reddere mortis honores; 
iat trunci eineres, et norit arenas % 
ios^ Magne^ tuum referat caput. Haec nbi fatus, 975 
it invalidas admoto fomite flammas. 
tur, et lentnm Magnus destiliat in ignem, 

fovens bustum. Sed iam percnsserat astra 
■ae praemissa dies: ille, ordine rnpto 
ris, adtonitus latebras in iitore quaerit. 780 

i metuis, demens, isto pro crimine poenam, 
te fama loquax omnes accepit ia annos? 
ita landabit Megni socer impins ossa: 

[T. DestilUtt Magnus C. — V. Magnu* dittittat i. t. — Ae. 

us lentum d.i. i. — Ar. ut V. 

T9. Sic Ar. Ae, a. b. d. — V. promiisa. C. Aurora praemista. 

tibus, ita ut, quod •perari etiam ea, quae supposita sunt 

it, pro certo iam ponatur: oneri. 

miam, ti quid aensus re- 701. Si mavit lactari pelago, 

i est, sique tu, pro eo qui si mavis nullum funus, quam 

seasu, ipsa dubio procul hunc rogum, averte te ab offi- 

rogo, et haec damna pa- ciis meis. 

ut possit Fompeius com- T07. tuccefue, qui combureris. 

778. Tabe fovem, adipe alsas 

, premunt. Premuat enim flammam. 



JL 



286 Bf. ANKAKl LUCANI 

1 roodo securus veniae, faaeusque aepulehrum 

Posce caput. Cogift pietaa imponere fiuem ?8& 

Officio. Semiusta rapit resolutaque noodum 

Ossa satia, nervis et inuatis plena mednliia 

Aequorea restinguit aqua, cnngestaque in unum 

Parva clausit humo. Tunc, ne ievia aura reteetos 

Auferret eineres, saxo compressit arenam: 19% 

Nautaque ne bnatum religato fune moveret, 

Inscripsit sacrum aemiuato stipite nomen: 

Hic siTug est magnus. Placet hoc, Fortuua, aepulchrum 

Dicere Pompeii, quo condi roaluit iilum, 

Quam terra caruisse aeeer? Temeraria degtra, 79& 

Cur obicis Magno tumulum, ipanesque vagantes 

Includis? Situ8 est, qua terra extrema reftiao 

Pendet in Oceano» Romanum nomen et omne 

Imperium Magno eat tumuli modua. Obrae saxa, 

Crimine plena deum. Si tota est Herculia Oete, 8M 

Et iuga tota vacant Bromio Nyseia, quare 

Unua in Aegypto Magno iapis? Omnia Lagi 

Arva tenere poteat, ei nullo eeapite nomen 

Haeserit. Erremua populi, cinerumque tuorum, 

Magne, metu nullas NUi calcemua arenag. 806 

Quodsi tam sacro dignaria nomine saxum, 

Adde actus tantoa, monimentaque maxima rerom: 

Adde trucea Lepidi motus, Alpinaque bella, 

Armaque Sertori, revocato consnle, victa, 

Et currus, quoa egit equea: eommerda tuta 819 

Gentibus, et pavidoa Ciiicaa maria. Adde aubaetam 

Barbariem, gentesque vagas, et quidquid in Euro 

Regnorum Boreaque iacet. Dic aemper ab armia 

Civiiem repetisse togam: ter curribua actia 

Contentum patriae muttoa donasse triumphos. 816 

Quis capit haec tumulual Surgit miserabile buatum 

Non ullis plenum titulis, non ordine tanto 

Fastorum: solitumque legi auper aita deorum 

803. Arva Ar. Ae. b. — V. Rura. 

704. quo condi etc. quo Cae- 802. Omnia L. Si nallo in eo- 

sar eum maluit condi, quam spite nomen P. legetur iiucri- 

prorsus insepultum abiicL ptum, ojpinari poterimus cam 

795. dextra «c. Cordi. ubique m Aegypto «epulfem 

797. Omnis orbis terrarum e««e. 
Pompeii eat monumentum. 804. Erremut, ignoremus, ufei 

799. Obrue, deatrue hoc sa- si« «epultus. Sic ne errei ia 

xum. Plauto L e. q* ne aia neacims. 



PHAMALIAE I_IB. VIII. 281 

om, et exstruetos spoliis hostilibus arcus, 

procul est ima Pompeii aoraen arena, 820 

saum tumulo, qnod non legu* advena rectns, 

niai monstratum, Romanns transeat hospe*. 
txia civili tellna Aegyptia fato, 
eqnidem immerito Cumanae carmiae vatis 
m, ne Nili Pdusia tangeret ora 886 

rius miles, ripaaqne aestate tamentes. 
tibi saeva precer pro tanto crimine tellus? 
; aquas Niius, qno nasdtnr orbe, retentae, 
sriles egeant Ubernis imbribus agri, 
ue in Aetbiopum putres solvaris arenas. 880 

a templa tuam Romana accepimns Isin, 
anesque deos, et dstra iubentia luctns, 
em tu plangeas fcominem testaris Odrin: 
>stros, Aegypte, tenes in pulvere Manes. 
loque, qnum saevo dederis iam templa tyranno, 8S5 
im Fompdi cineres, o Roma, petisti: 

adhnc iacet urobra ducis. 8i saecuia prima 
is timuere minas: nunc exdpe sdtem 
tui Magni, si nondum subruta flactu 

tellure sedent. Quis busta timebit? 810 

ncris dignam movisse verebitur umbraml 
et hoc aobis utiuam scelus, et velit uti 
> Roma sinu: satis o aimiumque beatus, 
li contingat manea transferre revulsos 
iam, si tale ducis violare sepulchrum. 845 

an, aut snlco sterili quum poscere fiuem 
eris, aut Roma volet feralibus Austris, 
s aut nimiis, aut terrae tecta moventi, 

9L 8emicane$que deoe Ar. Ae., bene. — V. Scmideoeque canes. 
1. umkram Ar. Ae. et a. pro var. L — V. umam. 

Cuhnma, templorum, quae 849. utinam, inquit poeta, 

mibi hoc Roma imperet, ut me- 

rechu, niii inclinet ee ad um in sinum coUigam Pompdi 

uui. manes. 

Cumanae vatie. Vetuerat _ ._ . , __ ... * A „n- 

Sibylla exereitum in Ac- ^ 45 ' molare iC ' mim "*** 

b deduci. Cf. Cic. epitfc. & at 

I, 7. 846. Erit, credo, temous, nbi 

aeeiate. Intamescit enim ad devertendam sterilitatem, 

aestate, non hieme, nt pestem, incendia ant terrae mo- 

vii. tnm, oracula docebuat Pompeii 

tgrmmo, Caesari. ossa ex Aegypto in Urbem trana- 

ravtso, infesta Romanis. ferenda. 



288 M. AMM&m LUCAOI 



Conaifio ioaaoqoe deom traneflrfa in 

Magne, tnatn, •ommnaqne fcret toa 

None qok td eioatam Ctncro torreate fl/tma 

Ibft, et imbrifera tiecta tab Meiade Thefcaa, 

Speetttor Nili: qait robri tttgna profnmii, 

Aat Arabam portnt mercb mntttor Eeee, 

Mtgoe, petet, qaem non tomali venenbile 

Et cinit in tommit forttn torbttot trenJt 

Advertet, mtnetqoe toot plactre iavabit, 

Bt Cttio prteferre Jovi? Nil iata noeebont 

Ftmte boftt taae. Templit toroqoe tepaltna 

Vilior ombra fbret: nonc ett pro nomine tainma, 8ti 

Hoc tamolo Fortant faceas. Aoguatiaa aria 

Victorit Libyco polaator in aeqoore aaxom. 

Tarpeiia qoi aaepe deia soa tura negaront, 

Incloaom foaco venerentor ceapite nomen* 

Froderit hoc oEm, qnod non manaora aepnlcri 886 

851. Nune C. — V. Nam. 

867. iuvabit C. Ae. et c. in marg. — V. iubebit. Ar. Ucebit. 

802. in aequore Ar. C. a. b. c. — V. ab aeq. 

864. Ar. C. a. b. c. d. Tueeo. — V. Ae. fuico, qood expl. de 
terra Aegyptiorum qui niirri eint, uti Farnah., aut de pinguedine, 
nt Snlpicius. venerentur Ar. Ae. venerantur V. Pro numen ¥. fvi- 1 
men y c. nomen; at Ae. numen, qnod toti loco nnice aptnm accommt- 
datumqne est. Nam de Pompeio tamqnam nnmine colendo atft 
omnis apostrophe. Cf. v. 860. Nomen autem reductum eaee creiai 
e verss. 808. et 806. et 820. Porro pro fuseo fortaage leg. fuHo, 
uti additur cetpiti libro V, vs. 316. stetit aggere fulti cespitit. 
Ex fulto dein factnm fusco, e qno tusco; juou quum aliqnU me- 
moria componeret cum Tuscornm de fulminibus doctrina, a Pli- 
nio H. N. II, 58. exposita, et cum Arunte Tnsco lib. I, 584. et 
606. sqq. , Tusco iste cespiti addiderat fulmen; idque, nt multa, 
iam primis temporibus illatum, deinde in plerosqne codices sn- 
perstltiose sane propagatum. Nam utfulmen imperii Romani in- 
telligeretur, quo nomino Scipiones Cicero appellat, opus erat ad- 
dito vel Romanum vel alio quopiam epitheto, quo res paulo ac- 
curatius declararetur. Fultus antem foret ereetus^ exstructus. Cf.V, 
251. — Tarpeii dii snnt Caesares, miiiies ab Ovidio, Horatio, Vi*- 
tfilio et aliis numina vocati^ nt et ipse Lucanus Neronem I, 69. 
Fmo Pompeinm Jovi Cretensinm comparat in fine hnius 1. ; cf. et 
IX, 158. sqq. 

858. Casio Jovi, qui in monte 868. Aegyptii, qui saepe no- 

Casio colitur. — proe/erre, po- luerunt venerari Romanos ii 

tius visere. Capitoliodeos, venerentnr nu- 

860. Nune est etc. Fortuna men Pompeii fnsco cespite «- 

quodaminodo ipsa hic cnm Pom- eiusum. 6t VI, 258. Ac vehti 

peio, cui semper faverat, se- inelusum perfouo in pectore nw 

pulta. men. 



PHARSALIAE LIB. VUI. 289 

Ardua marmoreo surrexit pondere moles. 

Pul? eris exigui sparget oon looga vetustas 

Congeriem, bostumque cadet, mortisque peribant 

Argomenta toae. Veniet felicior aetas, 

Qua sit noiia fldes saxum monstrantibus istud: 870 

Atque erit Aegyptus popolis fortasse nepotom 

Tun mendax Magni toinuio, quam Creta Tonantis. 

866. Bene tibi cedet, Pompei, longum temporis spatium. Sic 

lii, quod illic in Aegypto non enim saepius vetustas usorpatur 

magnificum nactus es eepul- de tempore oraeterlapso, qno 

eram. Sic enim non habebunt, rerum status lmmutatur; ut *u- 

fso glorientur Aegyptii aepul- pra III, 471. rapes, quam vertice 

cro tuo; quoniam lliud quod montis Abscidit impulsu vento- 

uctus es buttum breve post rum adiuta vetustas. Cf. et VII, 

tempua nusquam comparebit, 660. 

atque ita poeteritas mendacii ^ 872. Sic Callimachus: Korjrss 

■amnabit Aegyptioa, gloriantes a$l ipsvozai. Kal yao xacpov t £ 

te ia sua ora oecidiste. &va 9 aslo Koijteg ttextijvarto. 

667. 9os Unga vetustas, h. e. JBv 6* ov •fowac* iaal yao alsL 
aea loagum adeo aerum, non 



19 



M* ANNAEI LUCANI 

PHAUSALIAE 

LIBER NONUS. 



SUMMARIUM. 

4t mama PompeU 9 bueto reUcto, evolat ad pfarmm eodee 9 immmpe 
terram de$pieU 9 et implet pectora euorum 9 BruU et Catomie. — 
93. Cato 9 iam totue Fompeianu$ 9 eum copiarum reUqmUe Cor- 
eyram petU. — 35. Inde Oretam, ae denique jjfricam, ubi clat- 
eem PompeU deprehendunt 9 m qua CorneUa. — 50. Itta emm 
vieo PompeU eepulero lamentata erat 9 nohteratque Aegupto «k- 
ire, hertata Sextum, ut ipee in beUum proficUceretur ; damde m 
imam navie partem ee$e abdidorat. — 116. Ea ad Cyprum ap* 
pulerat; detn ad Afrieam demmo 9 ad CatonU aUerineque Pom- 
peU flUi eaetra. Ibi Sestue edocet fratrem de neee pmtrU. — ■ 
145. IUe Aegyptum petere vuU. At Cato retinet. — 106. Cbr» 
neUa m Utue egreesa Hbi eomburU Magni veetee et armm et <•- 
eignia quae geeeerat 9 loco ut eeeent dneri$ eihi; funueque im$U- 
tuu. — 185. Laudat Pompeium egregim oratione Cato. — 214. 



MUtee imterea CatonU fremmnt 9 beuoque abeeeder* peotuUmt 

At reemom- 



Et prjmue CiUx Tarchondimotue; quem earpit Cato 
det ei aUue ex iUU f ee Pompehim eeeutoe eeee 9 non eiviWbet- 
lum; veUe abire domum. — 954. Indignatur Cato 9 ot ormUone 
eoe retinet. — 898. Exereentur armie miUtee; expugnmutur Co- 
renaeorum oppida. — 299. Regnum demde Jubae potitmr umvi- 
bu$. Syrte$ deecribuntur. — 318. Tempeetme oritur. Ibi aUae 
mmvee alio deferuntur. Pare ad Tritonte valudem. — 947. De- 
pimgjtur oa regio fabuloea. Sylva ibi ohm aurea Hetperidum, 
JUmmeque Letho. — - 36T. Hme eUte$U 9 eyrUbue Uberata* m Li- 
byae ora ttationem eapit. — 3T0. At Cato 9 morme im pmti on $ 9 
emmdet egredi m continentem, terraque per arenae iter fmeere. — 
410. Describitur Idbym 9 et nuda iter ibi facientibue perpetienda. 
Arenm conjtictantur miUtee 9 — 497. eitim pmtimmmr. — 511. Ad 
Jovie HammonU eedem perveniunt. Deeermmmr oime eUue. — 543. 
Labienue hortatur 9 ut eoneuUmt oraculum. — 563. At Cato ms 
apue eeeo aU et\ qui eciat fortiter moriendum oeee forU vbro. Um 
abeunt templo. — 586. Pergunt, praeeunte Catome; deveniuut md 
fomtem eerpemUbue plenum 9 e quo bibunt 9 hortante dmee 9 iUaeeL 
— - 618. Quaerit poeta % unde tanta m Africa $erpentum oepim? 
Ergo fmeU digre$$ionem de Phoreyadibue Medu$aque 9 quae do- 
oenbitmr. — 658. Narratur Pereeue Oorgomi cmput ab$adieee 9 — 
684. demde per aera emper Idbyam vola$$e 9 ubi ex oruoro Gor- 
genU deetUkmte eerpemtee enati eimt; qui deecribuntur. — 733. 



FflABfiALIAB UB. IX. 291 

Per em leen dmm Gefe iter fmeit, m$$M o Mt^enlAiM mterunim- 
tnr, aiiorno» seorfet enerrenfor. — 838. Quenmtmr mititee. — 
880, Ortontt fortitude eonttant. — 889. Lettitur mmlmm a Ptj I- 
at, MMmMi eseiigeatieot. — 841. Denique Leptin perventunt 
— 849. Caeear tnferisf, PompHmm quaerene, HeUeepontum mdU> 
Troiam$que, — 946. wmm regio detcri&iter; — 999. demde u*V 
ryptiMi. lhi $ateUe$ regtnt ei eoeieni venit, Pompeii empmt o/- 
/erent. — 1088. L mtir w m miu r Caeear, qmatmvie laetn t, tuerepatque 
eateUtiUm regemqme. Pempeti mmmee placare eot tnoet. 

Al non in PharU manee iacnere favilla, 

Nee dnb ejrignne tantam compeacnil nmbram: 

Proeiloil buato, aemnalaqne membra relinqnena 

Degeneremqne rognm, aeqnilnr convexa Tonantie, 

Qoa nifer ejtriferU eonnectitur axiboa aer, 5 

Qoaqne petet terraa inler lnnaeque meatna, 

(Semidei manea habitant, qnoa ignea virtne 

bnocnoa vila patientea aetherie imi 

Feett) et aeternoa animam coUegit in orbea. 

Non Ulnc nnro poaiti, nec tnre eepeiti 18 

Perveninnt lilic poatqnam ae hunine vcro 

bnpievit, atdlaaqne vagaa miratnr, et aatra 

Ftxa pelia, vidit qnaintn anb node iaceret 

Neetrn diee, riaitqoe ani lndibria IrnncL 

EBnc anper Bmathiae campoe, et eigna crnenti 15 

Caeearia, ac eparaaa voUtavit in aeqnore claaeee; 

Bt eceiernm vindex in aando pectore Brnti 

Sedit, et tntietf poanit ae mente Calonie. 

8. tisjtinttopiio Ar.Ae.Cin quo eUdenda i. — V. temuetm re- 
etins, nt et alfti legitar. 

8. Qeeeoe Ar. Ao. b. — V. Quodque. 
8. vita Ae, Ar. a. b. c. d. — V. vHae. 



oe. Fompeii. Ineet iaferiornm contage. — patiemtee 

et in hle et in ooetremU /ecit, effecit virtos, nt possent 

pmeeedentU Ubri qnaai apothee- perpeti aetherU infimi ealorom. 

eie qnnedam Fompeii 9. coUegit sc. Pompeine, ani- 

6. miger 9 videlicet retpecto mam enam coneiUavit cnm ae- 

fulgorU aotherei et attrornm. ternie stellis. 

8. £stet ae. aer. 10. Nen iUue se. semper. — 

T. Beetas heronmanUtaa qui- auro potiti, anreit locnus een- 

eum in regipne proxime lnnam diti; snt. imperatoree. 

ceUocabant. v — tfnee eirfnt, nt 18. eteUaeque vagme mtiratur. 

eel npnd Tire;. Aen. VI, 780. Sie Virgfflus Ecl. V, 66. ConaY- 

lgneme ett Um vigor et coelettie dm$ imemetum miratur timen Olpm- 

erigo. p*\ Sub pedieu»que videt nubee 

£ ino oeoo t eenv, h. e. quoni- et $iderm VapknU. V. el Ciccro- 

eormmpi eo paeei ennt nem in Somnio ScipionU. 



292 M. A9NAEI LUCAHI 

llle, ubi pendebant casus, dubiumque manebat, 

Quem mundi dominum facerent ciyilia bella, 20 

Oderat et Magnum, quamvis cpmes isset in arma, 

Auspiciis raptus patriae ductuque senatus: 

At post Thessalicas clades iam pectore toto 

Pompeianus erat Fatriam tutore carentem 

Excepit, populi trepidantia membra refovit, 85 

Ignavis manibus proiectog reddtdit enses, 

Nec regnum cupiena gessit civilia bella, 

Nec servire timens. Nil caussa fecit in armis 

Ipse sua: totae post Magni funera partes 

Libertatis erant: quas ne per litora fusas M 

Coliigeret rapido victoria Caesaris acta, 

Corcyrae secreta petit, ac milie carinis 

Abstulit Emathiae secum fragmenta ruinae. 

Quis ratibus tantis fugientia crederet ire 

Agmina? quis pelagus vietas arctasse Carinas? tt 

Dorida tunc Malean, et apertam Taenaron umbris, 
Inde Cythera petit: Boreaque urgente carinas 
Creta fogit: Dictaea iegit, cedentibus undis, 
Litora» Tunc ausum classi praedudere portus 
Impulit ac saevas meritum Phycuttta rapinas 41 

Sparsit: et hinc piaeidia alto deiabitur aurts 
In iitus, Paiinure, tuum: (neque enim aequore tantnm 
Ausonio monumenta tenea, portosque quietos 
Testatur Libye Phrygio placuhse magistro;) 
Quum procui ex alto tendentes veia carinae 45 

Ancipites tenuere animos, sociosne malorum, 
Ab veherent hostes. Praeeeps facit omne timendum 
Victor, et in nulla non creditur esse carina. 

19. Rle, videlicet Cato. poftu eum excludere conaba- 
31. et Magnum, non solum tur, expognavit, et militibot 

Caetarem. tais diripiendara praebuit. 

SS. escepit, in tutelam tuam. 42. PaUnure> promontorium 

20. totae etc. totae partet Cyrenaicae regioma in Africa, a 
Pompeii pott ducit morfcem li- Palinuro, Aeneae navis magittro, 
bertatem lequebantur. denominatam. 

92. petit sc. Cato. — mille. 48. tenes tc. o Palinure. 

Trecentae fuerunt navet, tecnn- 45. quum navet Corneliae 

dum tcriptoret. Ergo et hic hy- Sextique procul contpectae du- 

perbole, qua •ignincetur nume- bitare fecernnt Catonianos, ho- 

nif omnino non mediocrit. stiumne ettent illae, an Pom- 

38. fugit, praeternavigatur. — peii. 

legit, item est: praeternavigat. 47. praeceps victor, i. e. pro- 

80. Tunc Phyeunta, Cyrenai- pere victonam perteqnent Gat- 

cae regionit oppidum, quod tar. 



PHAMALIAB LIB. IX. 

Uae puppee inctue pianctueque ferebant, 

ala vel duri iacrymaa molort Catonie. 50 

am poatquam fruatra precibua Coroelia uautas 

piique fugam tenuit, ne forte repulau? 

ibua Phariie remearet in aequora truncue, 

tditque rogum nou iuati ilamma aepuichri: 

indigna fui % dixit, Fortuna^ marito 55 

tdisse rogum^ geUdosque effusa per artus 
wisse viro? laceres esurere crines? 
Waque dispersi pelago componere Magni? 
mbus eunctis iargos infundere fletus? 
us et tepida vestes impiere favilla, 00 

ruid ab extincto licuisset tollere busto, 
mplis sparsura detim? Sine funeris ullo 
t honore rogus: manus hoc Aegyptia forsan 
it ofjftdum grave manibus. O bene muU 
orum cmeresl Pompeio contigit ignis 95 

ia maiore deum. SimHisne malorum 
nUhi semper erit? numquam dare busta Ucebit 
gibus? numquam plenas plangemus ad urnas? 
porro tumuUs opus est r aut uUa requiris 
tmenta, dolor? Non toto pectore portas 10 

i Pompeium? non imis baeret imago 
ribus? Quaerat cineres victura superstes. 

tamen hinc longe qui fulgst Utee maUgna 
, adhuc aUauid, Phario de Uiore surgens^ 
dit mihii Magne^ tuu Jam flamma resedit^ 15 

eiumque ferens vanescit soiis ad ortus 
iSj et invisi tendunt mihi carbasa venti. 

i. geUdoeqne Ar. Ae. C. a. c. d. — V. geUdoe. 
I. kinc C. c. — V. kie. 

duri y oxadotfc, utpote 60. Sfulieree enim o«M siuv 

Yestit suae coUigebant. 

£ tentL4^t auo 9 . <ta£? . <a.«r**« mambue, tapeto 

i fbrte trnncua PompeU a V* «««■*■■» W •»*• ■*• 

ns reiectus contpici pes- mis * 

excipi. Ad ne forie possis 69. Bpanorthosis Jam enim 

re: abeesent longbu, si re- se consoiatur. 

truncus remearet — Pri- ^ ., .. 

i erat Sextns Pompeius, Ta vtetura «?• aha VMpieai 

nilia natus. uxor, quae dm se superstitem 

OsUnditoue etc. et post- e,g6 cu V lt »•*&•■ 

ex flamma, quam accen- 77. farfrf, qa i a avehentes ab 

Cordus, rogum Pomjieii Aegypto. 

rerat. 



2M H. AJHIABI litJOAHI 

Non mUd nunc tettue Pompeio si qua triumphos 

Victa dedU^ non atta terene Capitotia eurrue 

Oratior: etapsus feUs de pectore Magnus; 81 

Hunc t>olumu8, quem NUus habet y terraeque nocenti 

Non haerere queror: crimen commendat arenae. 

[Lmquere, ei qua fides, Petueia titora noto.] 

Tu pete beUorum casus y et eigna per orbem\ 

Seste, paterna move: namque haec mandata retiqutt 9b 

Fompeiue vobie in noetra eondUa cura: 

„Mo quum fatatis leto damnaverit hora, 

^Exdpite^ o nati^ betlum cfoile, nec umquam, 

„Dum terrie aliquie noetra de etirpe manebU % 

^Caesaribus regnare vaeet. Vel sceptra, vel urbee N 

^ldbertate eua vatidae impeUite fama 

^Nomims: hae vobie partee^ haec arma retinquo. 

»hweniet ctaeeee^ quisquis Pompeius in undae 

„VenerU: et noeter nuUie non gentibus heree 

„Bella dabit: tantum indemUoe memoreeque paterni 95 ] 

»Juris habete animoe. Vni parere decebit^ 

»Si faciet partes pro tibertate, Catoni. 

Bxsolvi tim\ Magne^ fidem; mandata peregi. 

Insidiae valuere tuae^ deceptaque visi^ 

Ne mihi commissas auferrem perfida voces. 1M 

Jam nune te per inane chaoe % per Tartara % conms^ 

Si eunt utta^ eequar: quam longo tradita leto y 

Ineertum eet: poenas anhnae vivaeis ab ipsa 

Ante feram. PotuU cernens tua vtdnera^ Magne^ 

78. NnUa, inquit, mihi nune Pucem castroram eligite vokb 

teUos gratior Aegypto. Catonem. 

80. Felicitatem Pompeii nolo *>. vacet, immnne oit a lafe- 

ulterius recordari; infclicem di- *• •* penculo. — tctjrtr», L t. 

ligo. rogna sub unius petestate. 

aq ~~. \~~—. <.«««** «.- •*• #o»roro,sc. mei, Pompeil 

88. Ego, inquit, nok» secede- duxerit ad mortem, ouo mandt- 

ro ab Aegypto ; tn poto beUum. to suie poooot eloeui. 

Deest vs. m band paucis U. iei. caooi, cf. I, 74. V, tti 

8T. Haec ipsius Pompeii sunt VI, 696. 

Torba, Corneliao panllo ante 102. quam lonro ete. Qeam 

mandata. Qnornm onmma haee longe absim adhue a morte, 

est: Ego ubi mortnno I oero, voo, ignoro; sed vitam, qiamcuqie 

fiiii, bellum contra Caesarem mihi fata extenderint, lnctn ot 

porseqniminL Sumite vobie in crnoiatn roddam amarem. 

unxUium reges et urbes Uberas. 104. potmt sc anima. 



PHAB8ALIAE LIB. IX. 295 

Nen Jugere in mortem: planctu coneussa peribit, 195 

JSfftuet in lacrymas; numquam veniemu* ad enses, 

Jut laqueoe^ aut praedpites per inama iaetus. 

Turpe^ mori ptist te eoto non posee dohre. 

8k nbi fata, caput ferali obdnxit amictu, 

Decrevitqne pati tenebraa, puppiaque cavernia 110 

Beiituit: eaenimque arete complexa doiorem 

Perfruitur lacrymia, et amat pro coniuge luctum. 

IBam non floctoa atridenaqoe rudentibus Eoroa 

Morit, et exaurgena ad aomma pericola clamor: 

Yotaque aoilidtia faciens contraria nautig, 115 

Compoaita in mortem iacuit, favitque proceliia. 

Prima ratem Cyproa apomantibaa accipit ondia: 
Inde tenena pelague, aed iam moderatior, Boroa 
Ia Libyeaa egit eedea, et caatra Catonia. 
Tristia, nt in mnlto mena eat praeaaga timore, 120 

Adspcxit patrloa eomitea e litore Magnus, 
Et fratrem: mediag praecept tonc fertur ad ondaa: 
JHe ubi aft, germane, parene: etat eumma caputque 
Orbis^ an ocddhnusf Romanaque Magnue ad umbras 
Abstulit? Haee fatnr: qnem contra talia firater: 185 

/e&r, quem Sore aUas diepereit in oras, 
Quique nefas audis: oculos^ germane^ nocentee 
Spectaio genitore fero. Non Caesaris armis 
OccubuU^ dignoque perit auetore ruinae: 
Rege sub impuro JNuoUea rura tenente^ 1M 

HospitH fretus superis et munere tanto 
In proavos, eeddtt donati vtetima regnL 
Vidi ego magnanbni laeerantes pectora patris : 

100* Sic Ar. — V. emtuta. 

100. obdusit Ar. C Ae. a. b. c. d. — V. obducit. 

191. e Utore C.-f.cl 



106. nu m quum . Non orit opue bi qnaai Yindicane eolne impe- 

tL Sofficiet doler interaue. rinm in mare. 

W JFJK**2J** !£?" * ^ 1 - aw£m«> i. o. Cn. Pem- 

114. cfaanr , sc. nantarum, or- ^t 

^llST^com^, Tidelicet pre- J^^SSS 9 Scxtwii » ** "** 

eata, ut uteriret nayie. cum CorncUa, 

llf. Srg» Coraelia ex Aegy- M4. Homono, h. e. rea Ro- 

pto primam ad Cypmm appnHt, ■umaa, faln Romana. 

iede aufem releta eet Pftlinn- 129. dignoque, h. e. nee digne, 

rum, nbi Cato coneedit. Cf. more Iracanf. 

Tf . 45t lOn. m proavo$ sc. Ptolemaei, 

lld. teaeae pdagns Am», ti- quibne reitituit regvum. 



206 Bl. AHNABI LUCANI 

Nee credens Fharium tantum potuisse tyrannum, 

Litore Niliaco soeerwn iam stare putavi. 1S5 

Sed me nec sanguis, nee tantum vulnera nostri 

Adfecere sems % quantum gestata per urbem 

Ora ducis, quae transftso sublimia pilo 

Vidimus: haec, fama est, oculis victoris iniqui 

Servari; scelerisque fidem quaesisse tyrannum. 14# 

Nam eorpus Phariaene eanes avidaeque votucres 

Distulerint, an furtivus, quem vidimus, ignis 

Solverit, ignoro. Quaecumque iniuriafati 

Abstulit hos artusy superis haec crimina dono: 

Servata de parte queror. Quam talia Magnos 14» 

Andigget, non tn gemitoa lacrymaaqae doloran 

Effudit; iuataqae farens pietate profatur: 

Praecipitate rates e siceo litore, nautaej 

Classis in adversos erumpat remige ventos: 

Ite, duces, mecum: numquam civilibus armis 1M 

Tanta fuit merces, inhumatos condere manes y 

Sanguine semiviri Magnum satiare tyranm. 

Non ego Pellaeas arces, adytisque retqctum 

Corpus Alesandri pigra Mareotide mergamf 

Non mihi pyramidum tumulis evulsus Amasis 155 

Atque alii reges Nilo torrente natabunt? 

Omnia dent poenas nudo tibi, Magne^ sepulehra: 

JSvolvam busto iam numen gentibus Ism y 

Et sacer in Magni cineres maetabitur Apis^ 

Bt tectum lino spargam per vulgus Osirin^ 1W 

Suppositisque deis uram caput. Has mihi poenas 

Terra dabit: linquam vacuos cultoribus agros, 

Nee, Nilus cui crescat, erit: solusque tenebis 

Aegyptum^ popuUs^ genitor, superisque fugatis. 

Di*erat,-et classem saevaa rapiebat in undaa. 165 

Sed Cato laudatam iuvenis compescnit iram. 

137. urbem Av. Ae. a. d. b. — V. urbe$. 
159. 160. Hdc ordine hoe tii. habest Ar. Ae. — In V. traai- 
positi leguntur. 

164. Sic Ar. C. — V. Jegyptum, genitor, populis. 

135. socerum, Caeoarcm. melior occasio data eat ia bel- 

140. fidem quae$itte y voluuwe lo hoc civili, optime merendi, 

monumentnm e«*e occisi Pom- dum manes inhumatos condimm 

peii. Gf. VIII, 688. et Ptolemaei eanguine Pompeio 

145. Servato, h. e. de capite inferias caedimut. 
eiu«. 161. eaput sc. PompeiL 

150. Numauam etc. numouam 165. rapiebat, abripere voluit. 



PHAR8ALIAB LIB. IX. 29T 

Interea tollf , tudito fnnere Magni, 
Lttorlbua soDuit percuaana pUnctibni aether: 
Exemploque carena et nolli cognttua aevo 
Loctua erat, mortem popoioa deflere potentia. 170 

8ed jnagia, ot viaa eat, lacrymia exhauata, aointta 

In Toltoa effoat eomta, Corneiit puppi 

Egrediena, roraoa geminato rerbere planfont. * 

Ut primom in aociae pervenit litora terrte, 

Collegit veatea, miaeriqoe inaignk Magni, 175 

Armaque, et impreaaaa auro, qoaa geaeerat olim, 

Exuviaa, pietaaqoe togaa, velamina aommo 

Ter conapectt Jovl, fnneatoqne intoiit igni. 

Ille foit miaerte Magni ciuia. Acdpit omnia 

Exemplom pietaa, et toto iitore boata 180 

Sorgnnt, Theaatiicia reddentia maniboa ignem. 

Sic, ubi, depaatia aobmittere gramina campia 

Et renovare parana bibernaa Apnlna herbaa, 

Igne fovet terrae, aimul et Oarganoa et arva 

Valtoria et ealidi lncent boceta MatinL 185 

Non tamen ad Magni pervenit gratina umbraa 

Omne qnod in auperoa audet convicia vulgue, 

Pompeiomqoe deia obieit, quam pauct Gttonk 

Verba, aed a pleno venientia pectore veri. 

Cwi* o&tf , inqnit, muUo maieribus imptur 190 

186. mmbra$ C. a. b. c. — V. umhram. 

171. Sed magti sc. etiam Romaai Cerncliae exeinplum te- 

plaagnnt et in quettut effan- qountur. 

dutur, qunm vident Coraeliam 182. Sic lucent montes Apn- 

nari egredientem. liae, Gargamit et Vultur, et 

1T4. tocuw, h. «. tercae, in Matinut, «bi patterei Apuli ter- 

qu tocii, Cato et Pompeina fi- raa lgne foTeat, quo renoTent 

lmt, degebaat. herbaa hibernaa, et efficiant, ut, 

if* r*~n*—* ***** «t* vtA»H- cembuatia Teteribua herbit, no- . 

cet qnaa •ecmn duxerat Pom- ^^ non 01fihw Md . 

peiat in naTi. _ momtttcrc, efficere ut germi- 

1T6. tmpre*$a$ miro, b. e. qm- nen t. — lUbernas, quippe ino- 

bnt imprestum erat aurum, tfies e j marcidaa, impedicntca- 

raae auro oraatae fuerunt. Sic q„ e qnominus noTae progermi* 

ft, 336. Corneiia cinert» tngerto, nen t. Qaibiw comhustis, et no- 

h. e. qnae aibi ingesserat cine- T fc liberior fit locus, et terra 

m « igne calefit atque fovetur. 

1TT. «tctet, palmit pictas, qnaa 186. Non tamen gratius audit 

triumpnantes gerebant. Pompeint Tulgi querelas de tuo 

1TB. Ur % in tribna triumphit. ohitu, et obtettationet advertut 

Cf. \TI, 685»' deot, quam orationem Catonis. 

179. Jccipit etc. Reliqni omnet 190. multo maioribm tmpar n. 



298 M. AKflTAEI LTJCAWI 

Nosse modum iuris, sed «n koc tamsn utilia aevo % 

Oui non utta fuit iusti reverentia, saha 

Libertate potens, et eotus plebe parata 

Privatus servire sibi, rectorque senatus, 

Sed regnantis, erat. Nil belli iure poposcit; 195 

Quaeque dari voluit, voluit sibi posse negari. 

Immodicas possedit opes, eed phira retentie 

lntulit: invaeit ferrum^ sed ponere norat. 

PraetuUt arma togae: sed paeem armatus amavit. 

Juvit sumta dueem^ iuvit dbnissa potestas. 

Casta domus, luxuque carens^ corruptaque numquam 

Fortuna domini. Vlarum et venerabile nomen 

Gentibu*i et muUum nostrae quod proderat urbi. 

OUm verafides, Sutta Marioque receptis, 

Libertatis obit: Pompeio rebus ademto 

Nunc et fieta perit. Non iam regnare pudebit: 

Nee color imperU^ nec from erit utta senatus, 

O felis^ ctfj summa dies fidt obvia victo, 

Et eui quaerendos Pharium seoius obtuttt ensest 

Forsitan in soeeri potuisset vivere regno. 811 

Scire mori, sors prima mris % sed proxima cogi. 

JSt miki, sifatis attena in iura venimus, 

Da talem, Fortuna, Jubam: non deprecor hosti 

Servori, dum me servet cerviee redsa. 

192. no» ulla Ar. Ae. V. a. b. — C. c d. ne» mUa. 

m. i.y h. e. qui quidem si eum 190. intuttt sc. inaerarinn.— 
maioribus compores, at Scioio- mvasH femm, sascepit belhm, 
nibas, Catoni, Fabio, Fabnaio, orma indnit, orma cepit 

modam lan. h. e. peteadoe ^^ §um ^ lh depeeait 
summae tenaiMe dieendae est, . *.. 

h. e. paallo plae iasto iarie aaft . **• OUm etc. Ve» Ubeitai 

iwtenfeto sibi arrorarit, aaom *«?, pndem obiit eab Mtrio 

deeet hemmem ia tibera ciVita- SyUaqoe; nnnc et epeelee eiw 

te. Jum enim est snmma pote- •* mabra eranait. 
etae. Cf. 1, 9. et Ind. SOT. color dignitatis, fims tu- 

198. CW refero od omtm, ot titadinie et audaciae Tirilftatit- 

fuit aoristas sit pro praesenti. qne. 

va Ubertmte, ita at tamea rem- di ***" "^ 1 D0 ' 10 ^™ - 
publicam pateretar esse Ube- «0. fbrtim» etc. Ironice te- 

nm. cipienda. Namquam enim netuit- 

198. et *olu$ etc. solas ex pre- ••*• — IVfcrfemt Ar. p*mme$ ?. 
ceribas privatam se gessit, h. 2t&V Non deprecer me- eerre- 

e. non regem fecit, licet plebe ri Caesari, dum Jub* ose sat f et 

parata esset ei serrire. ei oecisum. 



PHAR0ALIAB LIB. IX. 299 

Vedtat hk maior, qntm ti Romtnt tonarent 815 

Eotlrt dacit ltndet, generoitm venit td nmbrtm 
Mortit honot. 

Fremit interet ditcordit vulgi 
Ctttroram, beliiqne piget pott funert Bftgni, 
Quom Ttrehondimotat linqaendi tignt Cttonit 
Saetniit. Hanc rtptt fugientem dttte tecatat 220 

Litat in extremom, ttii Ctto voce nottvit: 
numquam paoate Gilit, iierumne rapinae 
Vadis in aequoreaet Magnum Fortuna removit: 
Jam pelago pirata redie. Tanc retptcit omnet 
b coeta motnqne virot: qaoram anut, tpertt 
Mente fagte, ttii compelitt voce regentem: 
Noe % CatO) da veniam, PompeU dusit in arma 
Non beUi ehUte amor, parteeque favore 
Fedmue. IUe iacet^ quem paei praetuHt orbie^ 
Cauesaque noetra perit: patrioe permitte penatee^ 
Deeertamque do mum % dmeeeque revieere natos. 
Nam qme erit Jlnis, ei nec Pharsalia, pugnae^ 
Nee Pompeiue eritf Perierunt tempora vitae, 
More eat in tutum: iuetas eibi noetra eenectue 
Prospiciat flammae. BeUum chUe eepukkra 
Vts dueibm praeetare poteet. Non barbara vietoe 
Regna manent: non Armenhtm mihi eaeva minatur, 



219. Tardmiimelmi C. — V. Tarchon motus tut Tarefte tn 
motu. 

915. Hit Cototit vocibue ma- ei fayore Pompeii eiue partee 

ierem bonorent ntett ett Pom- euinue eecuti, non etudio belli 

peii nmbra, q«em d ltudata ee- cmlie. 

■et magnifica orttione in foro 982. pugnae refer ad jpnis; 

Bomano. cuiue generu tranepoeitionee 

219. lurcftoftdunotu*. Sic emen- htnd raro obviae in Imcano. 
davit Grotfae tulgattm: Ter- Vide m, 682. eseat. et V, 88T. 
cJbon flnetei, quamquam ipee in Caesar, et V,800. arenas, et Vlll, 
textn habeat Turcfto fo motu. 844. syUns. 

Cf. 225. Pro Tulg. flnefut quidam 283. Perierunt, perdidimue 

cd. nabuit Omotus^ et . Tarchcm- qnaei ritam noetram in bello 

utmofus tperte legttar Cic» Epp. gerendo; iam optandnm eet, nt 

Famil. XV, 1. et •imile quid co- eerte mori in tuto domi nostrne 

dicee Ffori 4, 2. 6. et IKo. Ie possimue. 

Ttrenoadimotwf erat nepoe Be- 235. iustas flammas> rogoe in 

itturi, regit Ciliciae. patria, a nostrie eongeetoe. 

220. fugiemUm 9 fugere ptrtn- 236. Non barbara etc. Non iam 
tem~ metne eet, ne enb barbaro ali- 

228. ap e rtm moute fmga*\ tper- quo rege futuri simue, vel Ar- 

tejprefeeene to velle ragere. menio aut Scjtbico: certe inb 

p a rUsqmt, ted nee neumi- Bomtnit erimue. 






300 M. AmCAEI LUCAJU 

Aut Scgthicum Fortuna iugum: sub iura togati 

Civis *0. Quisquis Magno vivente secundus % 

Hic mihi primus erit: sacris praestabitur umbris 241 

Summus honor; dombtum, quem clades cogit^ habebo; 

Nuttum, Magne^ ducenu Te solum in bella secutus^ 

Post te fata sequar: neque enim sperare secunda 

Fas mihiy nec liceat. Fortuna cuncta tenentur 

Caesaris: Emathium sparsit victoria ferrum. 2tt 

Clausa fldes miseris, et toto solus in orbe est, 

Qui velit ac possit victis praestare salutem. 

Pompeio scehte est beUum cwile peremto, 

Quo fuerat vivente fides. Si publica iura, 

Si semper patriam sequeris^ Cato, signa petamus, 2M 

Romanus quae consul habet. Sic ille profatus 

Insiiuit puppi, iuvenum comitante tumultu. 

Actnm Romuiis fherat de rebus, et omnis 

Indiga serritii ferrebat litore plebes. 

Erupere dueis sacro de pectore roces: tfft 

JSrgo pari voto gessisti bella y iuventus, 
Tu quoque pro dominis, et Pompeiana fuisti, 
Non Romana manus? Quod non in regna laboras, 
Quod tibi, non ducibus, vivis morertsque, quod orbem 
Adquiris nulli, quod iam tibi vincere tutum est, 
Bella fugis n quaerisque iugum cervice vacante, 
Et nescis sine rege pati? Nunc caussa pericli 
Digna viris. Vestro potuit Pompeius abuti 
Sanguine: nune patriae iugutos ensesque negatis, 

259. moreritque Ar. Ae. C. a. b. c. d. — V. morieneque. 

241. quem clade$ cogit, qui in 255. ducU, Catonis. 
Pharsalica pugna victor evusit, 256. Ergo tos non pro liber- 
Caeearem. tate pognastis, sed pro Pompe- 

242. nullum ducem sc. habebo, io, pariter atque Caesariani prs 
intellige militarem, i. e. beHnra Caeearef 

•equi amplius nolo. 258. Quod non etc. Nunc, ait, 

243. fata seyuar, i. e. fortn- quum non pro rege pngnaa, 
nam atque entum belli Ituius. quumque tibi yivis et moro- 

245. Emathium etc. Victoria ris, nec cuiqnam pugnando 
Caesaris disaipayit exercitum regnum paras, quumque, aiyin- 
Pompeiannm. cea, tibi certo , non alii Tincea, 

246. Clausa fldet miseris, nul- nnnc fugia bellum, ipsaque tibi 
lue victie t ugatiaque fidem prae- iugum quaeria, nec potes esse 
•tat aut praeatare volet, ob aine rege et domino. 
Caeaaria metum ; Caeaarque ipae 262. iine regepati^ sine rege 
unua eat, qui aalutem nobia eaae, ut V, 314. et dtsee sme «r- 
praeatare poaait. mis posse pati. — perieU sc snb- 

251. consul, Caeaar. Cf. V, 392. enndi. 



PHAR8ALIAB LIB. IX. 301 

i prope liberta8? Unum Fortuna reliquil 265 

ribus e dominis. Pudeat: plus regia Nili 
lit in leges s et Parthi militis arcus. 
> degeneres, Ptolemaei munus et arma 
ite. Quis vestras uUa putet esse nocentes 

manus? Credet faciles sibi terga dedisse, 270 

t ab Emathiis primos fugisse Philippis. 
e securi: meruistis iudice vitam 
re, non armis, non obsidione subacti. 
mli turpes, domini post fata prioris 
d heredem. Our non maiora mereri^ 275 

vitam veniamque^ libet? Rapiatur in undas 
v Magni coniux, prolesque Metelli: 
f Pompeios: Ptolemaei vincite munus. 
% quoque inviso quisquis feret ora tyranno, 
mrva mercede dabit. Sciet ista iuventus 280 

is prstio bene se mea signa secutam. 
Jgtte, et magna meritum cum caede parate: 
wn scelus est tantum fuga. Dixit: et omneg 
aliter medio revocavit ab aequore puppes, 
, simul effetas Hnquunt examina ceras, 285 

obiita favi non miscent nexibus alas, 
bi quaeque volat, nec iam degustat amarum 
isa tbymum: Phrygii sonus increpat aeris, 

K $ciet Ar. Ae a. c. d. — V. eciat. — 388. Sic Ar. a. b. d. 
7. tum, si a. increpat aeris. — C. increpet. 

plus regia N. Ad liberta- lemaeas, ia Caesarem conferte 

itram tuendam plus pro- munus. Meum quoque capat ei 

>lemaens, qui Pompeium, tradite. 

thi, qui Crassum iuter- 280. Sciet etc. Agite, interfi 

_ _ _._ cite me, ut hi muites aciant, 

Ptolemaei munue, liberta- ae utilitcr me secutos eaae, 

uam sarca«tice eius mu- quippe cervicis meae pretio. 

SSt^fa., h. e. Nemoho- *?' ttT **•',. * l 8ol ? m " 
JKdet, Vo. fortiter P u- modo *»#**, non etiam caedem 

in bello civili, crenet P w P atoatw - 

ros primos fagisse. 285. eimul, simulac, nbi, post- 

nen*wt»«, qaia non pu- 9«»«» — &***, fetu destitutoe 

eontra ipsum. favos. 

sd haeredem, ad Caesa- 286. non miicent clas, non 

lasi dominatus successo- conglobatae volant. 

maiora, i. e. libertatem. 288. Phrygii. Supple antea : 

Rapiatur etc. Trahatnr ubi, si. Cf. Virg. Georg. IV, 64. 

Caesarem Cornelia, tra- Tinnitueque cie, et Matris quatt 

filii: maius, quam Pto- cymbala eireum. 



II. AXHABI LUCAIII 



Adtonitae poauerc fugam, studiumque Uboris 

Fioriferi repetunt, et sparsi mellU amorem: 2M . 

Gandet ia HybUeo aecarus gramiae ptstor 

DivitUs serrasse casae: sic voce Gstonis 

lacokata viris iasti pstieatis MartU 

Jamque acta belli non doctts ferre qaietem 
Constitait meatei serieqae sgitare Uborem. 
Primom litoreb miies lassatur arenU: 
Prodmus in maros et moenU Cyrenaruai 
Bst Ubor: exclasas nalU se vindicat ira: 
Poenaqne de vicftU soU est, vicisse, CatoaL 
Iade peti pUcait Libyci coatermiaa MaorU 
Regna Jubae; sed iter mediU natura vetabat 
8yrtibus: haa audax sperat sibi cedere virtus. 
8yrtea vel, primam mundo natura fignram 
Qnum daret, in dubio peisgi terraeque reliquit; 
(Nam neque subsedit peoitos, quo atagoa profondi III 
Acciperet, nec se defendit ab aequore teiius; 
Ambigua aed lege loci iacet intfa sedet: 
Aequora fracU vadia, abruptaqae terra profundo, 
Et poat motta tonsnt proiecti iitora fluctut* 



990. Fkrtferi Ar. Ae. a. b. c. d. — V. 

901. vctabat Ar. Ae. C. a. b. d. — V. negabat. 

092. divHias, n. e. epes. 902. ha* etc ted virtat tt- 

294. Jamque etc ConttruetU: men CatoaU tyrtet goooueipe- 

Jamque Cato conttituit (h. e. rat te tuperare potte. ln tetj, 

decrerit), mentes militam, qnae usque ad ▼•. 918. de origue et 

non doetae erant quietem ferre aatura SyJlfum disseritar. 

(qoae ad seditionem UclUa- 909. Duae opUioaet pretaua- 

bant), agitare (L e. exercere) tur, auarmn altcra statait* sjf- 

actu (i. e. tpecie) belli, et te- tet ab UitU a natura Ita sssi 

rie Uborum, L e. perpetuU con- eonttttutat uti nunc tiat; altt* 

tUuitoue laboribut. — aetu$ L ra: ftritse/AUi ▼etnm msjt 

q. oetto, ea autem i. q. reprae- profuunm,*'stjt procedeate test- 

seatatU, image quati netlL pore a tola magU l aa gU tt t 

296. orentt, exercitatUnibus exticcatum, ruturusaquo oma 

tamquam U srena, aut itineri- terram. 

butper loca arenota. 905. Nam tellus neque pssi» 

299. etetunit, quamqnam Cy- tut desedit, quo loeum daret 

renaiei enm excluterant, b. e. undU, neque te alto tttit eita- 

Tetueraat Ugredi intra moeaia lit, quo arceret aequora. 

sua. Quamquam Piutarchut eum 906. /roets, mUta, diyist. 

receptum ab illit refert. 909. po$t multa itfcors, psst 

901. regna Jubae. Audierat multos arenarum spUsosque ee- 

entm Cato, iliio etse Scipionem mulot. Sentut: nuetus dMsl 

cum Attio Varo. tunt multis quast literibus, 



rtttifiitALIAB UB. IX. 

Bfe male desernjt, nuilosqne exegit tauu SIO 

Banc partem natnra mL) vcl plenior slto 

OBm Sjrtis erat pebge, peritttsqne natabat: 

Sed rapldtts Tltan, podto eoa Inmina pascens, 

Aeqeora enbdnxit soiiae vicina perostae: 

"fll nnne pontns adhnc Phoebo stceante ropngnat. S15 

Mtx nbi damnosnm radios sdmoverit aevnm, 

TeHns Syrtis erij: nam iam brevis nnda superne 

hsatnt, et lste peritnrnm deficit aequor. 

Ut prfannm remis aetnm mare propniit omne 
Otssis outts, demds fremuit nJger imbribns Anster S20 
h snn regne flirens: tenlstnm elassibns aeqnor 
Tsrbine defendit; longeqne a SyrtibBs undas 
Kgit, et illsto coufregit litore pontnm. 
Tam qnarnm reeto deprendit earbssa mslo 
Sripuit nantis; frnstraqne rndentibns ansis 825 

Veb negare Noto, spntium vicere earinae, 
Atqne ultra proram tnmnit sinns. Omnia si qnis 
Providas antennae snflixit lintea snmmne, 
Yindtnr, et nndis avertitnr armamentis. 
8srs melior classi, qnae flnctibtts inddit eltis, SSS 

Bt certo laetata mari Qnaeenmqne levaiae 
Arberibns enesis flstunt eflndere frementem, 
Abstnlit bas ventis liber eontrsria volvens 
Aettos, et obnixnm victor detrndit in Aiistrnm. 

Hic Mcnti mv Hlycinnm. — V. effudere prementem; 
m i ntem nab. Ar. Ae. a. b. d. 
dstmdil Ar. At. — V. detnmt. 

SIA. Sis natnm qsssi miun* qne ita eupersveroiit csrinae 

st 9 BttUs nsn distincto, apatium. 

fsUqttisse bsnc par- 387. Omnia m etc. Tanta ciat 

% via ventl, ut, .etiam si quis ve- 

811« esl pl e ni e r att*. Vids sd la centrsxerat ct sd antennam 

va, Son, religsverai, tsmen k vinceretur, 

tSL J* ssn regna, in locn et ab cnrcu auo averteretnr. 

•ili expoeita» — * te n t a tu m etc 899. nudie armamentU, ablsto 

Asstsv dspmlit mare a territ, velo, its ut nonsiai armaments 

hns littts ntsnasqne ponto intu- reetarent. 

mX 381. Quaecnnane nsvea mslos 

SBA. fsttrms sc navinm sen abiecerant, 

earinarnm. — Quaram carbaaa 338. eaa abatnlemnt undse, 

rssts ssals sttrgebant, eamm detraieruntque victricea. verans 

oaiiasn nantb oripuit, et dnm Anatrnm obnitentem. Nam ae- 

iadsntsi frttstsa tsntsrant veln atna msria contrarina ibat ven- 

■ro venio, vela nltra pro- to. Praeeena detrudH, mntationo 

vt TSttM snnt Inslinata, at- temporit f acta, babent boni librL 





304 M. AHHABI LUCAIfl 

Has vada destituunt, atque interrupta profundo 

Terra ferit puppes: dubioque obnoxia fato 

Pars sedet una ratis, pars altera pendet in nndis. 

Tnnc magis impactnm brevibus mare, terraqne saevit 

Obvia consurgens: quamvis elisos ab Austro, 

Saepe tamen cnmnlos flnctus non vincit arenae. 8M 

Eminet in tergo peiagi procnl omnibns arvis, 

Inviolatus aqua, sicci iam pulveris agger; 

Stant miseri nautae, terraeqne haerente carina 

Litora nuiia vident. Sic partem interdpit aequor: 

Pars ratium maior regimen ciavumque secuta est, 345 j 

Tuta fuga, nantasqne loci sortita peritos, ] 

Torpentem Tritonos adit illaesa paindem. 

Hanc, ut fama, deus, quem toto litore pontus 

Andit ventosa perflantem murmura concha, 

Hanc et Pailas amat, patrio quae vertice nata 

Terrarum primam Libyen (nam proiima coelo est, 

Ut probat ipse calor) tetigit, stagnique quieta 

Vultua vidit aqua, posnitqne in margtae plantas, 

Bt se dilecta Tritonida dixlt ab nnda. 

Qoam inzta Lethon tacitos praeiabitnr amnls, 

Infernis, nt fama, trahens oblivia venis: 

Atqne insopiti qnondam tutela draconis, 

338. Ae. a. b. c. d. Tune magi$ impactum breviu$ mart. — Ai. 
Tune magii impacii$ brevius mare. — Noatr. C. et V. 
355. Lethon C. a. b. — V. Letkes. 

338. Brevia aont loca vadosa. loqnator, dicatqoe, partem eiea 
— impactum sc. est. intercepiam ease syrtia aequore, 

339. quamvi$ etc. qoamvia flo- partem aotem maiorem, peritie- 
etoa ab Aoatro repelleretor, et ram regimeo •ecotam, ad Tri- 
•ic maiore etiam com vi in are- tonie palodem deveoleae. Cete» 
naa eaevire poaeet, tamen non rom narratio de hac Triteidf 
eridt arenae comoloa. palode videtor eaee imperfecta. 

341. Dixerat in antecedeatibnt, 347. De Tritonia palode cf. 

saepe comoloa arenae non po- Mel. I, 7. — torpentei*, L staa- 

toisae vinci a floctibos. Ergo tem. 

pergit in eadem nictora, aitooe: 348. deae, Triton, Neptoni a> 

aic saepe io medlo mari exiate- biceo. 

re terram qoasi firmam riccam- 350. Minerva eahn, e Jovii 

qoe; ibi ergo haerere miaeroa capite nata, primom in Idbyaat 

naotaa, et, qoamvia carinae in venit, qoae ceelo prozima eaae 

terra haereant, non tamen vera credebator. 

videre litora. 853. po$uit plantae, coaatitit 

344. Sic partem etc. Jam de- ibi. 

ainit de ayrtibos, incipit de Tri- 855. Quam iuxtm, h. e. inxta 

tonos pafode; ita tameo, ot qoam patadem. 

prius de iategra claaae Romana 357. Constroe: St lozta 



PHAMAUAB LIB. IX. 305 

Heeperidom paoper spoiiatos firondibos hortus. 
lavidos, annoso qdl fiunam derogat aevo, 
Qui vatet ad vera vocat. Foit aurea ailva, Zqq 

Divitiisqne graves et fulvo germine rami: 
Yirgineusqoe ehoros nitidl coatodia lnci, 
Bt numqnam somno damnatoa lomina serpens, 
Robora complexos rotilo corvata metalio. 
Abstolit arboribo* prethim, nemoriqoe laborem 865 

aleidea: passosqne Inopes sine pondere ramos, 
Eetolit Argolico fulgentia poma tyranno, 
Bbs igitor depulta locis, eiectaque classis 
Syrtibus, haod ultra Garamantidas attigit nndas: 
Sed dnce Pompelo Libyes melioris in oris 370 

I Mansit At impatiens virtos haerere Catonis 
Andet in ignotaa agmen committere gentes, 
Armorum fidens, et terra cingere Syrtim. 
Hsec eadem soadebat hiems, qnae claoserat aequor; 
Et spes imber erat, nimioa metoentibos ignea: 315 

Ut neque soie tiam, nec doro frigore saevam, 
hde polo Libyea, hinc broma temperet annoa. 

86*. tpottofcif C. — V. ipoliotit. 

869. qui famam Ar. Ae. a. b. d. — V. fauum qui. 



est hortoe, qei qnondam fdit ramos inopes qoasi reddere, 

tstela dracoaia, h. e. oucm pomis privatos. 

jBondam tntabatur draco inso- 807. fvraiuio, Eurystheo. 

fitss; qoique nnnc paoper est, 86B. Sensa*: Foetquam igitor 

fiippe epoliatos Hesperidum claaeie eyrtee reliqoerat, baud 

frondibnt, i; e. aoreis pomis, oltra navigabat, eed io terra 

eaee abatolit Herculet. Afr. maneit. — > depulia s libe- 

869. Maligai eat heminie, II- rata. 

iem vetueteti negare, eiosqoe 869. Qaramanie$ oltra Gaetn- 

kndem minnere. liam eitL 

800. Qai vatee, h. e. qoi va- 873. Armorum pro armie. — 

tam s. poetarom narrationee ad terra eingere, h. e. terrestri iti- 

▼eri ractenee examinare ae po- nere circnere eyrthn. 

stoJai. 874. Haee etc. Hoo et hlems 

809L Firgimeu$ eh. Hesperides, eoadebat, qoo tempore rianeum 

Heeperi fiflee, Aeglo, Arethuea, qnaai erat niare, h. e. pericnle- 

et Heeperothuea, de quibus v. eum aavigantibna. 

Plin. H, N. V, 6. Solinom c. 87. # 375. Et spem ponebant etiam 

Vhnr. Aen. HL CSaodian. iaod. in imbre, niemfe tempere cre- 

8tffic. L briore, qoo faturum «see epera- 

8S4. qol complectebatnr ar- bant, ot annos inde polo, hinc 

beres, qoae earvatae eraat pro- bmma viam temperaret, nec 

pter aari onne qnod gerebant. aole nec frigore taevam. 

805. feeorem se, tam- gravee 877. anmu* Eftyet , L e. anai 

fraetns I ereadi. ratio, qoaHs eet in Idbya. — 

886. pasmt, et dom aosos est psle, i. o. coele eeleqne. 



306 M» AKHABI LUCAHI 

Atqoe ingressnnia steriies sie fetur arenas: 

© yu&w* tfiia «a6f« placuit mea castra seeutis 
Jhubmtta cerviee mori^ componite mentee S6t 

Ad magnum virtutis opus summosque labores. 
Vadimus in campos steriles, esustaque mundi, 
Qup nhnhis Titan, et rarae in fontUms undae^ 
Siccaque letiferis squalent serpentibus arva\ 
Durum iter. Ad leges patriaeque ruentie amorem S8fr 
Per mediam Libyen veniant^ atque invia tentent^ 
Si quibus in nullo positum eet evadere voto^ 
Si quibus ire sat est. Neque enim mihi faUere quemquam 
Est aninms, teetoque metu perducere vulgus. 
Hi tnihi sint comites, quos ipsa pericula ducent y 
Qui, me teste, pati vel quae tristissima^ pulchrum 
JRomanumque putant. At qui sponsoro ealuUs 
Miles eget^ capiturque animae dulcedme, vadat 
AA dominum meliore via. Dum primus arenae 
Ingrediar, primusque gradus hs pulvere ponam, 
Me calor aethereus feriat, mihi plena veneno 
Occurrat serpens; fatoque perkula vestra 
Ptaetentate meo: sitiat, quicumque bibentem 
Viderit: aut umbras nemorum quicumque petentem^ 
Aeetuet: aut equitem peditum praecedere turmas^ 4M 
Deficiat; si quo fuerit diserimine notum, 
Dus an mUes eanu Serpens, sitis, ardor, arenae, 
Dulcia virtuti: Gaudet patientia duris. 
Laetius est, quotiee magno eibi constat, honestum. 
Sola potest Libge turbam praestare mahrum, 4tt 

Ut deceat fugisse viros. Sie iile paTentes 
focendit virtate snimos f et amore laborom, 

406. paveutee Ar. Ae. c. — V. ealatie$. 

885. Jd leges 9 ad libertatem 400. Atituet, aestvm aeatiat 

Tsremque rempublicam tuendam. — aut equit^ ant qui ne vide* 

887. cvadere, h. e. »i qui nul- rit equitantem, ie defeotam tIp 

la Tota faciunt eradendi, «ed rinm sentiat 
«otammode eundL — evadendi, 

feliciter ad esitum pcrvcniendi, **• ««• «■* difficJto» la 

qaem certom spondere nequeo. §■*■» •• P»obat rirtna, tante 

804. deminum, Caesarem. ^ 10 * •*• 

806. ProetentaU, explorate 405. In hie postremis angetar 

mea morte, qnae perlcula yobio periculum, quod subeuut, qsl 

possiat imminere, Patimini me IdbTam ingredluntur; quodtaa- 

primam omnia pericula subire, tum est, ut etiam fortes Tires 

— Ubeutem sc. me. — Mat^ si- fugisse haud dedeeeat 
tftt sentiat, non possit pati. 



PHAB8ALIAE LIB. 30t 

Irredocemqne vitm deterto limite carpit: 

Bt, gtcram ptrvo nomen clausurt tepnlchro, 

Inrttit Libye teenri fttm Cttonit. 410 

Tertit ptrt rernm Libye, si credere ftmte 
Cnncta velis: tt ti ventot coeiomqne sequtrig, 
Pera erit Earopte. Neqne enim pins iitort Nili, 
Qutm Scythicot Ttntit primit t Gtdibnt tbtant, 
Unde Enropt fagit Libyen, et litort flexn 415 

Ocetno fecere locnm: ted mtior in nntm 
Orbit tbit Atitm. Ntm qonm commnniter istte 
Effandtnt Zepbyrnm, Borete Ittat illt tinfetrnm 
Contingene, deitmmqae Noti, detcendit in ortat, 
Eornm toit tenent, Libycte qnod fertiie terrte ett, 420 
Vergit in oecttnt: ted et htec non fontibus ullit 
Solvitar: Arttoot rtrit Aquilonibut imbret 
Accipft* et nottrit reflcit tnt rnrt oercnie. 
Io nnllto vitittnr opet; non tere neqne tnro 
Excoqaitar, nalio glebtrum crimine, part, 425 

419. deeeendit Ar. Ae. C. t. d. c. — V. diacedit. 

406. irreducem; certe enim Ct- qaaotam illte coniaoctte ha- 

to ton rcdiit Gf. eeqq. beant 

49.0. Idbye taeotft, Jjibye qua- 490. Pergit io deecriptioae 

ii potita eat fittie Catonie. — Africac, et oetendit prfmum, 

Fata totem mortem eignificant. qualie eit eiue fertiiitaa, Nimi- 

412. at t# o. tt d regionea et ram fertilee eiue esee ptrtee 

coeli eitom contemplerie, iodi- occidentalee. Sed et hte eeae 

candom erit, Africam td Euro- aridae, aoilieqoe floyiie irrigtri. 

pam pertinere, huhuque ecee Nam soliri terram fontibue noetro 

partem. Ntm Niloa teque dittat i. e. q. flominibaa tcindi. Cf. 

• Gadiboa, atqoe Taoaie. Apod II» 406. 

Qadec antem Affrict dirift est 433. Aretoos etc. Ntm qoom 

ab Eoropa freto Hercoleo. — Si- illic Aqoilo flat, tum imbriboa 

nu» Tioe tpod Saloatiam Jag, irrigttar terra; piaoe cootrt at- 

17. qoe y ait, apud noa fit. Ntm 

415. Unde etc. a qoiboe inde apod not Auater pariter atque 

Gadiboe ftoropt eeparata tb Borens eerenum faciant, in Afiri- 

Africt. ca imbres. 

410. Sed maior etc. Oeteodit, 433. nostris terentff, h. e. quum 

rftT*— °— ioter tree terrae pat- apnd noe diea eunt eereni. 

tea eaae Aeiam. Hee *ic demon- 434. In eeqq. octendit, terram 

ttrat, ut dicat, Europam cum io Africa e«ae puram, nuliii me- 

Africa poeeidere Zepfayrum, de- taliie mhctam, eimplicemque, ot 

iode dimidiam partem Boreae, et ipsam Afrorum yitam. jfo 

dimidiamqoe Noo, Aaiamtotem uuUas tritiatur opes, h. e. terra 

eeltm heeere et dimiditm Noti ooo yitiata eet metaliii, oullae- 

Bereaeqoe et integrom Eorom. qoe opea civiboe ptroicieete ex 

Seltm igitor ttntom habere, ult egerontur. 



806 M. AJWAEI LVCAHI 

Bl penitua tem eet. Tantum Mauruela genti 

Bobora divitiae, quarmn noa noverat nion, 

Sed citri contenta comis vivebat, et umbris. 

In nemue ignotum noatrae venere leonrea, 

Extremoque epulaa menaaaque petivimua orbe. 

At quaecumque vagam Syrtim cpmplectitur orm 

gub nimio porrecta die, vicina peruatT 

Aetheris, exurit meaaea, et pulvere Baeehom 

Eneeat, et nuila pntria radice tenetqr. 

Temperiea vitalis abeet, et nulla sub illa 

Cnra Jovia terra eat: Natura deaide torpet 

Orbie, et immotia annnm non aentit arenia. 

Hoc tam eegne aolnm raraa tamen exaerit fcerbao, 

Quae Naeamon gena dura iegit, qni proxima ponto 

Nodoe rnra tenet; quem mnndi barbara damnia 4A 

Syrtir alit. Nam iitoreia populator arenia 

Imminet, et, nuiia portna tangente carine, 

Novit cpee. Sic cnm toto commercia mondo 

Naufragiie Naaamonea habent. Hae Ire Catonem 

Dnra tabet virtue. Hlic aecura iuventua 4tt 

Ventorom, nnllaaqne timena teliure procellaa, 

Aequoreoe eat paaaa metua. Nam litorc eiceo, 

408. Sic Ar. — V. umhra. 

482. porreefa Ar. a. d. — V. preieeta. 

486. Maurueia genti rehera <k eat pro: et tellna illa eub eej- 

«tetum patato pro: llauraeiee la est Jovia cura. Shafleaa v. ' 

gentie diviftiae aant robora ftan- nuUue ueom vide II, 307. 

tum, h. e. arboree cilri. Hypal- mm anvm, aaai vicee. 

lajre eaft, de qua v. infra ve. 656. ... _ .. 

T».M«in5ia gen. nonuUi *|LfTLK* t^VX 

frondibiu dtri ■* eapitb *nt- F*™»» "g*^ "J 1 "!^ 

s^j- „«—; — «£? ^ *-=** 

481. Opponitur Afriea ad Syr- pewnntwm 

ftea, Afrieae occidentali. 44*. el nuUm ete. et qaaaavie 

488. pulvere, i. e. arena ftorri- aolloa ibi portoa eeft 9 im aueai 

da, Baeehum eneeat, vitea non imvea ciim mercibiie peeaiat ae- 

«Jift. pellere, ftaaaen Naeaaaeji oce* 

484. nuUa radiee tenetur, nul- epee, h. e. novift lnxuriaan 9 aa- 
laa arborea nntrit, putrie, arc- rumquc atqae argenftum. 
uoea, pulvernlenfta. Cf. 526. 447. aequereee 9 h. e. fualee 

485. nuUa eub iUa eftc. Senena naviganftea in meri emperiuatur, 
debeft eeee: Jnpiter non cniaft — nam Utere eieee efta.aaai 
illam fterram, non plnitiHic. Cf. qnamvie ibi eiccnm eaft liftne» 
8, 447. nbi Aegypftne dicitu* ftamen Syrftia in liftoco eieee fie- 
non indigere Jovie. Ergo for- lentine eftiam Anatmai cjmipfll» 
ftaaae per hypcJlagen dictum qnam ia mari 



PHAB8ALIAE LIB. IX. 809 



Qnant pelago, Syrtie violentiua aeeipit 

Bt terrae mcgia ille nocena. Non montibue llinm 

Adveraia frangit Libyc, ecopulisque repolanm 4M 

DUaipat, et Uoaidae e turbine solvit in anraa: 

Nee rnit in euvaa, annoaaqne robora torqnena 

Laaaatnr: patet omne eolum, iiberqne meatn 

Aeoiiam rabiem fofia ezereet habema: 

St non imbriferam contorto pnlvere nubem 460 

fa flexnm violentue afit : para plurima terrae 

Tellitur, et munqnam reiolnto vertice pendet. 

Regna videt panper ffaaamon erraetia veuto, 

Mecnaeaeque domoa: voUtantaue a enimine raptae 

Detecto Garamanfe eaaae. Ifon altina igaia 400 

ftapta Tehit: qnantnmqne Hcct eonanrgere fumo, 

It Tloiarc diem, tantnm tenet aem pclvis. 

Tam qnoqne Romannm aoUto vtofenthw agmen 

Adgreditur, nnllnaqne poteat conefatere mflee, 

lattabiiie, raptii emm, quaa cafcat, arenii. 400 

Coaeuteret terraa, orbemque a aede moveret, 

II solida Libye eompage et pondere doro 

Qanderet exeaia Anatrnm eeopuloea eavernia: 

8ed quia moUlibne fedlie tnrbatur arenie, 

Noaqnam luetando atabBia manet: tmaque tellua 410 

Stat, qnia aumma fiujft. Galeaa et aenta virornm 

FQaque contoreJt vioiento apiritna actu, 

448. acctpH Ar. C. e. b. c. — V. escipit. — 449. tltcai Ar. Ae. 
a, b. d. — • V. ortum. — nocen$ Ar. d. C. — V. nocet. 
464. habenit C. e. b. — V. arenU. 
405. timtorf» Ar. Ae. C. a. b. c. d. — V. ciim tort*. 
408. tantu9 C. — V. tantum. Cf. V, 688. 
488. eJotentiat Ar. — V. etofeatfor. 

410. mm mont&us ttc Non 468. regna «c. tna, enae 4o- 

eacet illa pare Afrlece montea mce. 

cefacepules et eytvea, qufeu* 461. rapta, h. e. quaecunque 

fraagatnr t» TeatL sapit snramn, ut favfllam, fu- 



485. «e* imhtiferam, ted are- nrom. 

atteraaa. Sabiectam eutem eet 466. Nam inttabilit eet milee, 

voatua Anater. b. e. atare nequit, etiam iie ere- 

dftT. et numquam, et numquam nie, qnac calcat. Hae enim 

reooMtnr aut decidit, aed tam- Ipeae qnoque rapinntnr. 

jnam nubee in aethere pendet. 466. Si Africa dnrati eeset 

P e aeri bttnr typho, eine Wesser- eoli, qno ventis rciiateret, ant 

keee, qni vocatur certar Flinio cavernoea, quae vcntot claude- 

H- 48, qaiqne teeta, domos, ret, vcatorum rabic dimeverctur 

trtvua ct arenam aecnm anfcrt e loce. 



310 WL AJW ABI IiVCAin 

Intentusque tulit magni per inanJa coeli. 

Ulad in externa forsan longeque remota. 

Frodigium telinre foit: delapsaque coelo 4T& 

Arma timent gentes, hominnmqne erepta iacertis 

A tnperia demissa pntant Sic illa profecto 

Sacrifico cecidere Numae, quae lecta iuventue 

Patricia cervice movet: spotiaverat Auster 

Ant Boreaa popnioa andiia noatra ferentes. 480 

Sic orbem torqnente Noto Romana iuventus 

Procubuit, metnensqne rapi, constrinxit emictus, 

Inaernitqne manus tenrae: nec pondere aolo, 

Sed nisn iacuit, vix sic immobilis Anstro: 

Qoi snper ingentea cumnlos involvit arenae, 48S 

Atqne operit teliure viros. Yix tollere miles 

Hembra valet, multo congestu puiveris haerena» 

Adligat et stantes adfusae magnus arenae 

Agger, et immoti terra surgente tenentur. 

Saxa tulit penitus discussis proruta murie, 490 

Bffuditque procul, miranda sorte malorum: 

Qui nuilas videre domo*, videre ruinas. 

Jamque iter omne latet: nec sunt discrimina terrae 

Ulia, nisi aetheriae medio velnt aequore flammae. 

Sideribus novere vias: nec sidera nota 400 

Ostendit Libycae finitor circnlua orae, 

484. nuu C. a. b. c. d. — V. nixv. 
495. A. nota — C. tota. 

4TS. tntmtu$que, coatinuns et 484» nuu, itn uft snnuna vi 

vehemens, non intonnissus. tellnrem apprehenderet. 

474. IUud etc. Fctsitan hlnc **& **ter aties res etla» isa- 

illud factum, quod externae ter- **» rninae aedinm, effinaMan- 

rae pro prodigio habnere, nt *■* a vento, postquaas is in le- 

arma cocio delaberentur; — e*- <*• remotissimis demos murss- 

Urna, Tidelicet respectu Libyae. Vf destruacrat. Sie Catoniani 

4T6. hominum ercpta latertis, ~ "****«* ***** nuUu 

h. e. qnum tamen hominnm la- ^2Sl "n— * ku ,„mi ft «wU 

certi. sint erepta a turbine. ..f^y j" f+ 

*~~ «r \s. * pusoam. oeteerioe jammm*, l e. 

477. Non mnita, sed nnem sidera, ot stathn eddft 

tentum anciie tfnma regnante 49$. ^ Mera neto. 8m 

deciderat coclo, coins Uie simi- meo tomai | fr Libva cernl 

lia dein ondeeim fieri ceravit, tunt omM eae stellae, __ 

fluo meUns absconderetur Terum apn d uoe, Nam Jmfccr etrcuku, 

»Un4. £. e. hoiixon, multas eanun ce- 

498, lecta iuventu* s Salii, sa- lat Pro »0*0 aL habeet tote, nt 

eerdotes Martis, ex patriciis le- et Cortius. Verum ntnt leges, 

ctL Cf. I, 603. — iuventuM viri sensui semper inconunodi 4« 

sunt, non invenes. Cf. 481. inest. 



PHABJALIAB LIB. IX. Sll 

Maltaque dercxo terrarnm margine cdtt 

Utque calor solvit, qaem torserat aera ventns 
lacensnaqne dice, manent endoribns artue, 
Arent ora titi: conspecta est parva maUgna 500 

Uada procnl vena: qoam vix e pnlvere milea 
Cor/ipiens, patolnm galeae confudit in orbem, 
Porrexitqne doci. SqualebaHt pulvere faoces 
Conctornm: minimnmqne tenens dux ipee llqnorie 
favidiosus erat Mene, inquit, degener unum 506 

MUes m hac turba vaeuum virtute putasti? 
Ueque adeo moUia prunisque caloribue impar 
Sum visusf Quanto poena tu dignior iata es, 
Qui y populo eitiente^ biba»! Sic coneitne ira 
Bxcusait galeam, anffecitqne omnibna nnda. M0 

Ventnm erat ad tempjum, Libycis qnod gentibus nnum 
hculti Garamantee habent Stat sortifnr istic 
Jopiter, nt memorant, sed non ant fulmina vibrans, 
Ant similis nostro, sed tortis cornibns Ammon. 

502. galeae Ar. Ac. C. — V. galea. BentiL galeae. 
508. tfte et Ap. — T. abett et. Cdd. peena ee tu d. irta. 
519. totfifer G. cuiue dno codd. vet. eortiger hitbebant. — V. 
eomiger. Sed cf. v. 614. 

498. Depioguntnr In seqq. ee a poete, vix credibile eat. 

■oree Catonie et fueta eiue nar- Ceterum verba manamt tud. ar* 

raatur; ac primum, nt nolnerit tus> arent ora tUi ad protasin 

bibere aqnam a miUte eibi por- pertinere, nullum dubiuut esee 

reetam. Ad. ejaam rem narran- debet. 

tom traucitne fit copnla , guc, 500. maUgna, non fcenuda, 

BMre Lncaaeo; de auo v. I, 10. intfdioaa qnodammodo, 

vsr. L Seusue: poetuuein ven- «^- t_„_.j» «-«..««■« tavi- 

tes deeieret, et aWtoe eet diei u™:*"* 909 * 9 * ^^ 

oOer, acddit, ut f ontem conspi- «»••*"■ t 

•erent. uW. frimU eaUrumt tmpor, h. 

*M. Hnnc locnm et Argenti- *\**P* pcrferoedo celori pri- 

emeia et haud panci ced£ eic: ** etatun diei. 

hemem» diet (al. Esartitque 506. poena, ieta iavidia. 

Het) iam mmmii tpittior ignis, 610. suffedtque mrmum **+*, 

um plfjg*$ qmmm mittmm euperi nemine ueciderante ttiud, a qno 

uerfawMis u&ra a medio feeere abetiauieeet dux. 

He, ouJeafar, et kmmer in Noton 511. Alind factnm Catouis 

mmie abH; manant tudoributar- uarrafeir, quo abetinuit a con- 

tet ete, fnne ez parte repetita enleado de fnturie Arnmone, 

nnt t% ts. 604. Sed ea deeide- auia ford viro non esiet timen- 

fsbantnr ia triginta cdd. Co*tii, dum. — unu*h h. e. qnod com- 

QrotSneone iam illa eiecerat, mune habebant (Cf. 518.) Iu- 

ati alieieadn saae videntur. byae populi, et iuzta ouod Ga- % 

Ham illk eerte abeeee non pos- ramaatee habeba nt , h. e. habi- 

mnt, daplieiter antem positn ee- tabant 



312 M. AHVAEI MJCAJfl 

Non illic Libjcae poeueruat ditit gentea ftlf 

Teropla, nec EoU aplendent donaria gemmia. 

Quamris Aethiopnm populia Arabumquc beatia 

Gentibne atque Indi* nnna ait Jnpiter Ammon, 

Pauper adhuc dena eat, nullia violata per aevum 

DiTltib delubra teneua: faorumqne priornm &&$ 

Numen, Romano templum defendit ab auro. 

Essc loeia auperoe, testatur ailva, per omnem 

Sola virena Libyen. Nam quidquid pnlrere aicco 

Separat ardentem tepida Berenicida Lepti, 

Ignorat frondea: eolua nemne extulit Ammon. 

Siivarum foua canaaa loco, qoi putria terrae 

Adllgat f et domitaa unda connectit arenaa. 

Sic qnoqne nil obetat Pboebo, qnum cardine anmmo 

Stat librata dies: tmncum vix protegit arbor: 

Tam bretfa in mediom radiia compellitnr umbre. 

Deprenaum eat f hunc eaae locom, qna circnina alti 

Soistitii medinm eignorum percntit orbem. 

Non obUqna meant, nec Tanro Scorpina crit 

Hectior, ant Ariee donat eua tempora Librae, 

Ant Aetraea iubet lentoa deacendere Piccee. 



618. bidU, non Atiaticia foiv terrae dicuntur, ut inTacttoAei. 

tatte, ted Aetbiopibut, qui pa- I, OL humido paludum et ib. tt. 

riter atque illi fleriptoribua In- eubiecta vulUum et imbrieum pt» 

di Yocautur, propterea qnod cre- ludum % et in Sall. Jug. 40. at» 

debaatnr ex India advecti ette. mi aridum atque arenoouuu 

Sic Vtrg. Georg, IV. Ueaue co- 528. atl obttat PAetet, nnlli 

lorotfc amni$ devesue ab JmeT*. umbra ett medio die. — cute% 

510. nuUie violata. Quati enim ne eumme. Cardo fcie ▼ocaie? 

violantur templa auro, purjua- tumina part medii oeoll, tuui 

que teniplum ett, quod anro tol oceapat meridie, . jnedia tt- 

carct, qnam qnod abnndat Sie ttate. H>i in terra Libya ncHat 

Juv. Sat XI, 116. FictiUe et tunt nmbrae. Cf . II, 56?. ettei 

nuUo violatue Jupiter auro. umbrae nuequam JUctente S§em\ 

598. Nam mttdquid ete. nam 581. Sentnt* In hoc lece ttt 

omnit ea regfo, qnae Leptin in- circnlnt tolttitialit, ticaaqat 

ter et Bereoieida iacet, tine ibi rccta orinntnr, non obliqot, 

arboribut ett, et nuda gfignen- nt apnd not. Cetcrum exvorctt; 

tinnL, nt ait Critput. BerenicU nam Ammonitit citra trepicem 

nrbt ett nna ex quinqne iliit Caneri eita. 

urbibut, quae tunt capita Pcn- 588. Tauro Seorpiue reoHor. 

tapolitanae rerionit. LeptU au- Nimirnm Taurut oppoaitnt ttt 

tem minor, Libyphoenicum op- in sodiaoo Seorpio, qnl roctltr 

nidum, udmodum fertiiit agrl ilio apad not oritur. SimiUttr 

Tnit Ariet oppotitut ett Librae, qatt 

696. puiria terrae adUgaU Snl- dno tidera inricem iemporatat 

. piclua: terram pulveream con- iuter te compentant apnd nat. 

ttringit etdentat. Cf. 484. putria 585. Attraea, rectior oritas, 



VBAMALIAB LDS. IX. 81 S 

Ftr Gemiais Cbiron, et idem qood Carcinos ardeas 

Hemidus Acgoccros: nec plan Leo tollitnr LJrna. 

At tibi, qnaecttmque eo Llbyco gens igne diremta, 

h Notoa umbra eadit, quae nobio «dt in Arcton: 

Kt tegnit Cynotura subit: ta ticca profnndo 510 

Mergi pltnstrt pattt, aaltumqae in vertice onauno 

tRdus hobes immane mari; procnl txls nterqne est, 

Bt fugt tignoram medio rapit omnit ctelo. 

Sttbant tnte foret popoii, qnos misertt Eos, 
Cornigerique Jovis monitn nova fatt petebtnt: 545 

8ed Lttio oestere dnci: comitesque Cttonem 
Orant, exploret Libycam memorttt per orbem 
Numiaa, de fama tam loagi indicet aevi. 
Iftximiis hortator aerottndi voce deornm 
Krentns Labienns erat Sors obtulit^ iaqnit, 550 

Et Fortuna viae tam magm numinie ara 
ConsMumque dei: tanto duee possumus uti 
Fer 8grtes y eetUque datoe eognoseere casu*. 
Nam eui erediderim superos areana daturoe 
Dicturesque magis, quam saneto vera Catenif 555 

Certe vita tibi semper dkecta supernas 
Ad leges, sequerieque deum. Datur^ eeee^ loquendi 
Cum Jove Ubertas: inquire in fata nefandi 
Caesaris^ et patriae venturos eseute meres: 
Jure eua popuUs uti legumque Ueebit % 



U Ar. Ae. C — V. Te $egni$. 

Kr. Ae. <L — V. temper. 



540. Jft $tgnU Ar. Ae. C. — V. Te i 
641. ammm o Ar. Ae. <L — V. temper. 
6SSL mari C. e. b. c. d. — V. marU, 



efteit quaai, ot Pisces, illi op- tio ab illa regione diettt; ce- 

poalti, leatiue, b. e. obtique ma- teram falso. 

gis deeceadaat. Astrtea autem 543. Et fuga ete. b. e. laedi- 

ost Virgo ia Zodiaco. us inter utrumque polam cir- 

68*. Chiren, b, e. Sagitttriua, cunnrohitur Zodiaeus. 

bob altins eargit, qatm Gemi- **& de famm etc. b. e. et nt 

■1, nec neams ardet Cancer, ezploret, an verum eit, iliic re- 

qaam Ceprieerens. Nec Leo al- ra reddi oracula, uti ab anti- 

ttna sorgtt Aquario, qai uraam auiasimis ude temperibus cre- 

tenet. ditum eat. 

ajA Ami^m -au h « «#■- M9 ' ^crutendi eventun eece dee- 

Mfi. OpMBura eu&st, h. *. oc- ^ explorandi beiii ercn- 

eidit £jraoeura, quae apud noa J* oraclllo . p ^" Dcm ™* 

f^'*****™^"^ 660. Labimu,, qui a Caeaare 

a&Ut^aa^ ad ^npeium tranafugerat. Cf. 

54L pimulra, Soptontrionem. 9 tM.'anama eunt oracula, ra- 

64*. prectil, b. e. aeqno spa- ticinia» uti et V, 15T. 



314 WL AXXABI 1AJCAMI 



An belUtm dvile pertt. Tua peeiara eaerd 
Voce reple: durae eemper trirtutie amator, 
Quaere quid eet virtue % et posce exemplar koneeti. 

llle, deo plenna, tacita quem mente gerebat, 
Effadit dignas adytig e peetore vocea: 
Quid quaeri, Labiene, iubesf an Uber in arnde 
Occubuisee velhn potius, quam regna videre? 
An eit vita nihil^ et longaf an differat aetaet 
An noceat vie ulla bonot Fortunaque perdat 
Oppoeita virtute ndnae? laudandaque velle 
Sit sati8 y et numquam eucceeeu ereecat honeetumt 
8dmu8) et haec nobis non altiue ineeret Ammon. 
Haeremm cuncti euperie^ temploque tacente, 
NU aghnus niei sponte dei: nec vocUme uliie 
Numen eget: duntque eemel nascentibus auetor 5W 

502. eemper Ar. et c. ad marg. — V. ealtem. 

508. V. An $it vita nihil, $ed longam differat aetas? Ar. An $M 
vita nihil $ed longa? an differat aetas? Ae. An $it vita niirfl? $ed 
Umga an differat aetas? Nostrain G. qnam veram esse centeadit 

579. haec C. a. b. — V. Aec. 

574. Sic Ar. — V. Nil facimus non $p. d. 

501. eivile perit, pro perot, h. Haec aatcm quaerere, niliil 
e. frustra a nobis pugnator. opns est Stoico philosophet Is 

502. taerm voce, h. e. pcrcipe enim, etiam nnllo deo conauUe, 
in pectns tnnm cacram vocem probe scit, yitam per ac nihil 
Jovis. Sin recusas de bello esse, etiamsl longissimn ait; 
quaerere, qnaere, quid sit vir- ncc differre, longa an broris 
tus, qnidqne nobis titagcndum. sit actaa, i. c. vita, modo bens 

505. dignae advti$, h. c. di- impendatur. — Pro Cortii st 

ffnas quas oraculum ipsum ef- longa? malim nec longa? iegere. 

faretnr. Ceterum Schrevelius: „Longam 

507. regna, unius dominatio- dsffert aetae, hoc est producit, 
ncro. non tamcn mutat." Legif nn- 

508. An $it etc. Vidc Senccam tcm : $ed longam differat aeta$? 
Bpiat. 78. Non e$t vita maior, 671. crescat; an aliquid hono- 
quae longior. Snmmn praecepti atnrn sit, non pendet ah eveatu. 
orgo est, non nt din viraraus £72. Scnanat hacc omnin cer- 
cnrandnm este, aed nt bene; tisslma sunt, noqnc hoc moiina 
Vitam ipsam nihil esse, nisi bo- ant plcnina Jovia ipains oraca- 
nc vivas; non referre an nctaa lnm nobis ingeret, qnam nos 
longa sit, nisi bcnc impendatur. acimns. 

Quodsi ergo ab his principiia 570. Haeremus, pendemna n 

profecti Cortianam lectionem superis, avctissime cum iia ina- 

explicandam aggrediamur, sen- cti sumnc,; et quamquam omnin 

sna erit hic oonstitnendua : Nnm tcmpla taceant , nitiil non ex 

tn me inbea auaerere, an vita dcorum voluntate agimna. Non 

per se nihil sit, ctiamsi longa opna **t. nt foqnatur nnmen. 

sitl nn differat valde, quanta 575. ettrst, sctL moricndnm 

aetea sit, nn longn, nn breviorf csse. Cf. 584. 



PHAR9AMAB LIB. IX. 815 

Quidquid stire licet: sterUes nee legit arenam* 

Ut caneret paude % mersitque kee puhere verum: 

Estque dei sedes, ubi terra, ei pontus % et aer, 

Bt coelum, et virtus. Superoe fuid quaerimus ultraf 

hppiter est^ quodcumque vides^ quodcumque moveris. 580 

Sortilegis egeant dubii^ semperque futuris 

Casibus ancipites: me non oracula certum, 

Ssd mors certa facit. Pavido fortique eadendum est: 

Hoc satis eet dixisse Jovem. Sic Ule profatur: 

Servataque fide templi, diecediiab arie, 585 

Non expioratum popuiie Aaamona relinquene. 

Ipae mann eua piia gerena, praecedit aubeii 
MiiiUa ora pedes: monstrat tolerare iaboree, 
Non iubet: et nuila vehitor cervice aupiima, 
€arpentoque aedenc. Somni parciatimua ipae eet, 500 

Uitbnna hauetor aquae. Quum tandem fbnte reperto 
ladiga conatur iaticis potare ioventua, 
8tat, dmn lixa bibat. Si verie magna paratur 
Fama bonis, et ai auceeesn nnde remoto 
Inspidtur virtus, quidqdd laudamus in nlio 505 

Mriorum, Fortuna fuifc Quis Marte secundo, 
Qais tantum meruit popuiorum sanguine nomen ? 
Huae ego per Syrtes Ubyaeqne extrema triompbum 
Dseere meluerim, quam ter Capitolia eurru 

6T& Mstque — nbi Ar. Ae. a. b. c. d. — V. Ktint M t. atti 
I,-? — 660. quodcunque moveris Ar. C. b. c. d. — V. qmocunquc. 
800. Cmrpentoque Ar. C. a. b. c. d. — V. Ccrpesftevt. 
566. Sic C. — - V. Miga cogatur latieet potare t. 

§76. ejreent, Libyee. cupldieciina. Sic aatem boni co- 

Wt. menitj nee abecondidit dicec pro voig. laticet; atque 

maaa ana hic deeertie. tale quid ad indigm videtur re- 

(T6. Estqme etc. Sencuc: deuc quiri. — Pro eonatur vulg. eo* 

■sbitat ia pmni muiido , et ve- ratur, quod cencam nallsin he- 

n etiam in mente bominic ve- bet. 

m *!5£UZffitmpll Non «» •« «* **- ««»««' Si 



to*lMam tompli ii*»Wn«m whitem «*tim»n, nemn 

erffitcee enbett oric h» e. aahe- *• raHquornm omnium virtu- 

666. C e c p c wt eoac, paet ttcgae 666. ane» ler etc. h. e. enam 

carptnto, more LncaaL trea PoaipeH trt naap boa (cf. 

506. ImticU imdigat b. e. aqoae IV, 686.) et triumpbnm qnem 



816 m. Anuusi LucAin 

Scandere Pompeii, quam frangere colla Jugurtbae. 
Eece pareae verue petriae, difiiieeimue aris, 
Homa, tuia; per qoem numquam iurare pndebit, 
El quem, ei eteteris umquam ceniee soluta, 
Tunc olim faetura deum. Jam apiasior ignia, 
Bl plaga, quam nuliam «uperi mortaiibua uitra 
A medio fecere die, caicatur, et unda 
Rarior: inventus lnediis &na unua arenia 
Largue aquae, aed quem aerpenlom lurba tenebal 
Vix eapiente ioco. Stabanl in margine aiccae 
. Aspidea, in mcdiis aitiebanl DJpaadee oadis, 
Ductor, ul adepexi! peritmroe fonte relicta, 
Adioquitur: Vmna spede eonterrite leti> 
Ne dubita, mtfea, tutos haurire lipwres: 
Nosia serpentwn est admisto sanguine pestis: 
Morsu mrus habent, et fatum dente mmantur: M 

Pocula morte carent. Dixit, dubinmque venenum 
Hauait: el in tota Libyae fona unua arena 
Ille fuit^ de quo primus aibi poacerel undam. 

Cur Libycua lanlia exnndet pealibua aer 
Ferliiia in movtes, au! quid aeereta nocenli 
Miacueril nalura eoio, non eaim laborque 
Noater acire veiet: niai quod rulgajta per orb 
Fabuia pro vera decepit aaecula cauasa. 
Finibaa extremia Libyeo, ubi fervida teUae 

Mariua reportavit de Jugurtba ta. — nocenti sol^ terrae perai- 

vieto. ciosae. 

«OB. eervkc soluta, excusso «» nUl qusd *t*. 9 h. >._iaa 

domino, libertateque recuperata. gg»*»Jt ^Wt" 11 ^^SlS? 

606, a medio die. k. e. meri- i, n i Am mmmm -,-««*• d_rt»_n_ ___r« 

4iem rerw^ Cre4Unm emm, ibi L 8 _T,___£ 1_1 <____ 

_ * Zt __ u.ui-L'1 *o» i.e. uoBBince, ioco cuuasae 

tonen, tenuaar- babitabilcm. T ^ ae Sic eBJm ^^ f^^ 

009. vi* capiente sc. serpeutes. pretare illnd «itt in teli dictie» 
611.-Cato, ut vidit, milites. ne; quemadmodum amd Seile* 




•tum aquae, in qua aerpena uei sensus: bec mmm dicere 

centineatur. licet, eura — videri 

616. dubium venenum, aquam, 634. FSuibus extr. Xjttyet ; ad 

euam illi venenum crediderant. mare Atlanticum, contra m- 

619. Dirressio iam fit de montorium, quod vocabetar He- 

Pkercyadibut deque Medusa, sperion ceres, inaulae dicebea- 

ex cuius saaguine in terram de- tur esse Gorgades, bidui aavi- 

stillaate prognati sint serpentes. gatione a eontiaente distaates. 

690. teerefa naturo, abscoadi- Ibi credebantur kabitare Ger- 



PBABMLIAB LI». IX. S17 

pit Ocetmmi demisso sole calentem, 025 

lebant late Fhorcynidoa tm Medneae, 
nemornm protecta comu, non mollia sulco, 
domiiiae vuftn conspectit aspera saxis. 
primom natura nocem m corporto aaevas 
tit peatea: illia e faocibus angues 680 

iola fnderant vibratis aibiia iinguis, 
ineae qui more comae per terga soluti, 
flageliabant gaudentis coila Medusae. 
ont adrersa snbrectae fironte eoiubrae, 
reumque fluit depexo crine venenom. 6SS 

habet infelix, conctia impune, Medosa, 
1 apectare licet Nam rfctus oraqoe monstri 
timuit? quem, qoi recto ae lumine vldit, 
i Medosa mori estl Rapuit dubitantia fata, 
renitque metus: anima periere retenta 640 

ibra, nec emiasae riguere sub ossibns umbrae. 
enidum crinea aolos morere furores: 
erus Orpheo lenfrit slbffa cantu: 
hitryoniadea vidit, quom vinceret, Hydram; 

i trea, Phereye et Cetua amplius quod timeat; statim 

, unum oeuhan eommunem enim exanimatua in lapidem 

itee, et pro criaibua ha- coHTertitur. Non patitur euui 

ta hydroe. Mednsa mori; quippe iam mor- 

k acciuit etc. h. e. alluitur tuuc est. — Ceterum vox Jfe- 

ao partter ferrido. 8enaua: duta hic pariter trantpoaita eet, 

rra ibi et maro fervet. — atque ys. 933. ▼. vugnat, et 111, 

mo aele, b. e. quia ibi oc- 679. Juutam, et V, 38T. Caeior, 

•oL et V, 680. tiiortim, et V, 800. 

\. Saualere L e. q. ferrere, atma$ 9 et Vill, 848. $ilvi$. 

«»«^5 i .^ferjentia Iiu- 689. r«m*t; Meduia praeri- 

W ; * f t£ »«rtendum pu it ^m mortem, metumque 

p: dort ^ginhten weithin mnem prae-enit. 

?cU*p*cU*a*ptTa 9 axU y h. •««« Tero adhuc ineat. 

rm iihi aapera erant eaxia, •*'*• Mnoroe, h. e. animae, 

aae Tultae domhme onnrfa »*■ emieeae, iptae quoque ri- 

tttermt, quaeeunqae ah ea guerunt. 

teeta faeraat. 042. Boe cum menttro colla- 

K Hoe as eotpore ac. He- ta, omnia alia monstra mitia 

i. fuere. Nam Furiae nonniai fu- 

t.ueffef, aerpemtea, quoa roree ciebaat, Cerberus lenitua 

riaibua gerebat Medusa. eat Orphei caatu, Hereulea 

I. Moc etc. L e. hi eerpen- qnum adrereua hydraai pugna- 

ali impune in Medutacon* oat, adspicere tamen eam /o- 

mtur. Jfam qui faeiem eiua tuit; at Meduaam ipai patttttea 

ra cemit, ia uon habet aorareaque ttmuerunt. 



318 M. AlflCAEI LUCAHI 

Hoc mon8trum timuft genitor, numenque secundum 60 

Phorcue aquis, Cetoque parens, ipsaeque sorores 

Gorgones: hoc potuit coelo pelagoque minsri 

Torporem insolitum, mundoque abducere terram. 

B coelo volucree sobito cum pondere lapsae: 

Ib scopulig haesere ferae: vicina colentes 

Aethiopum totae riguerunt marmore gentes. 

Nullum animal visus patiens, ipsique retrorsum 

Effusi faciem vitabant Gorgonis anguea. 

Ula aub Hesperiis stantem Titana columnja 

la cautes Atianta dedit: coeloque timente 

Olim Phlegraeo atantea serpente gigantqa, 

Erexit montes, bellumque immane deorum 

Pallados in medio confocit pectore Gorgon. 

Quo po8tquam partu Danaes et divite nimbo 

Ortum Parrhasiae vexerunt Persea pennae 9ft 

Arcadoa auctoris citharae liquidaeque palaestrae, 

Et subitus praepea Cyiienida sustuiit harpen, 

Harpen alterius monstri iam caede rubentem, 

[A Jove dilectae fuso custode iuvencae:] 

Auxilium volucri Palias tulit innuba fratri, 



646. Cetoque Ar. Ae. C. a. b. — V. Getosque. 

648. abducere Ar. Ae. a. b. c. d. — V. C. obdueerv. Abdueos 
terram est, terram omnmn in laxum mutare. 

656. Phlegraeo Ar. V. Ae. a. et reete; nam passia pcr hf» 
pallagen adiectivum, subiecto convenieus, adiungiturattrJMto;at 
tlor. £pod. 10, 18. Graia vietomm manue, Prop. T t 8. Strueeo h 
temgume regum. Ov. Art. am. I, 114. Rex populopraedmo eignave» 
teuda dedit 9 L e. praeoae petendae. Lucr. IT, 500. Pur p ura Tfcn- 
ealico eoneharum uneta coZore, i. e. concharum Thcssalicarnm. 80. 
Ital. VI, 838. Et Poena ineurgit vie eaeva etrorw», h. e. Peeat- 
mm viroram vis eaeva. Sic et Ov. Met 1,1. — C. Pklegreme* 

664. Desideratur vs. in pluribus cdd. 

648. nwndoque abducereterram, pennae Parrhaaiae (h. e. Arce- 

h. e. facere ut nulla terra re- dtcae) Mercurii Areedes, invea- 

stet mnndo, omniaque in sa- toris cytharae et palasstraa^ 

xum mutentnr, ut igitnr coe- Perseum, natum ex partn De- 

lum et mare et terra saxafiant. naes et ex divite nimbo, ie it- 

Sie antem leeendum, qunm alii lam rtyrionem vexernnt» ef fljfp 

habeant: obducere terram 9 qnod subito sic volucer Dactus f har- 

forett omnia facere terrena, pen ab ecdem Mercurie ecee* 

plane contra sensnm poetae. ptam sustulit, qua ante iam Ar* 

656. Pklegraeo ttantee eerpenU gum confecerat, Pnllaa auxflt- 

Gigantee snnt Gigantes Phle- um tnlit fratri suo volueri. h» 

jraei, pro pedibus angues ha- e. Perseo, ea tamen condittsas, 

bentes* per hypallagen. Tide ut ipsa caput Gorgonts aosifo» 

noUm crii ret 

660. Censtrnctio: Postquam 



PHAB8ALIAB LIB. IX. 319 

i caput monttri: terraeque ia flne Libyssae 
m Phoebeos converti iussif ad ortus, 
onie averso suicantem regna volatu: 
ypeom laevae folvo dedit aere nitentem, 
10 saxificam loaait spectare Medusam. 67© 

i sopor, aeternam tractnrna morte quietera, 
it haud totam. Vigilat para magna comarum, 
idaotque caput praeteoti crinibua hydri: 
iacet in medioe vnltua oculique tenebras. 
regit trepidum Pallae, dextraque tremente 615 

ios aversi Cyllenida dirigit harpen, 
colubriferi rnmpena confinia coiii. 
habuit vultus hamati vulnere ferri 
i caput Gorgon! quanto spirasse veneno 
rear! quantomque ocnlos effundere mortisi 680 

Paiias spectare potest: vultusque gelassent 
sos aversi, si non Tritonia densos 
lisset crines, texissetque ora colubiis. 
sr ln coelum sic rapta Gorgone fiigit 
piidem pensabat iter, propiosque secabat 686 

era, si medias Europae scinderet urbes; 
s frugifcrae iutsit non laedere terras, 
ard populis. Quis enim non praepete tanto 
era reapiceret? Zephyro convertitur ales, 
i super Libyen, quae, nullo consita cultu, 600 

IT8. praetenti C. — V. protenti. Ar. portentU. Ae. protenti$. 

178. aamati Ar. a. c. — V. lunati. 

108. aver$i Ar. C. Ae. a. b. c. d. — V. adversi. 

L terraeque etc. Quum pcr- aae intelligi debere, praestat 

eet Perecne ia finea teirae ve. 683. 

ie, qaae vereua Occiden- 684. $ic tc. tervatna ope Pal- 

rita est, Pailaa enm averao ladia. 

0, oculia ad Orientem con- 686. Perieut, Argoa reverti 
s, ad Gorgonem accedere cupiens, pentabat iter, h. e. com~ 
t, ne adtpiceret eam. penaabat (v. VIII, 249.) h. e. 

1. Numqnam Gorgo tota dor- compendinm itineris facere po- 
qnoniam aliaa meritnra ea- tuiuet, prophuque secabat ae- 

ihera> h. e. propiore brevioriqne 

L oculique tenebra$ 9 h. e. volatn perfecisset iter, ti tuper 

nlum aomno clamum. Nam Europam volastet. At Pallae 

»pore eennonem iniecerat vetnit. 

u Atqne aks Micyllua inter> 688. Quie enim sc. incolarnm 

Jnr et Farnabiue. Poaait Enropae. — praepete tanto, h. e. 

a et intelllgi alter oeolna Perteo volante. 

ie carenn. 689. ZepAyro, h. e. Zcphyri 

>. Ora et ecnloa Sulpitiue aecnndi fiatu avertitnr Peraeus, 

intium itttelligit. At Medu- volatqne Orientem vertae. 



U. AOTIAEI tUCAXI 

Sideribua Phoeboque vacat: premit orbita eolia, 

Bxnritque aolum: nec terre ceisior ulla 

Nox eadit in coelum, lunaeque mealibue obetat, 

8i flexue oblita vagi per recta cucurrit 

Signa, nec in Borean aut in Noton effugit umbram. 

lUe tamen aterilie teUue, fecundaque nuUi 

Arva bono, virua stillantis tabe Medueae 

Concipiunt, diroaque fero de aanguine rorea, 

Quoa calor adiuvit, putrique incoxit arenae. 

Hic, quae prima caput movit de pulvere tabee, TM 
Aapida aomniferam tumida cervice levavit. 
Plenior huic aangnia et craaai gutta veneni 
Decidit: in nolla plua est aerpente coactum. 
Ipaa caloria egene gelidum non tranait in orbem 
Sponta eua, NUoque tenus metitur arenae. m 

Sed quie erlt nobia lucii pudor? inde petuntur 
Huc Libycae mortea, et fecimua Aapida mercem. 
At non atare auum mtaeria paaaura cruorem, 
Sqoamiferoa ingene Haemorrhoia expUcat orbei: 
Natua et, ambiguae coleret qoi Syrtidoa arva, %l% 

Cheraydroa, tractique via fumante Chelydri: 
Et aemper recto lapaurna Umite Cenchrie: 
Pluribua Ule notia variatam pingitor atvum, 
Quara parvia tinctua maculia Thebanne Ophitee. 
Concolor exustia atque indiacretna arenia Tlft 

Ammodytea : apinaque vagi torquente Cerastae: 

691. Sideribu* Pkeeboque va- 705. epemU eua; naaa eapta 

eot, h. e, exposita eat tota ae- tranafeitar in aliac oraa. 

atuiaoUa et elderam. 708 . M ^ mvA „„ 

fflL nee terra etc., h. e. lllie pentiom deecribitur, Hee„ 

terrae nmbra eltior eergit,auam jfcoi,, %UM9 mm rfmnm tnmt et- 

in niia alia regione, et ecUpain foere per naree et nuree, at 

ef*cit Lanao, ai qnando ea, Mtot tfieander in Theriaeia, 

eblita eurana aui obliqni, reeta -,« iw^. ** .„ ^* #*. 

per aodiaeum eiirrit, nec terree a™J*S2mJP ^*"*' ' 

nmbram, verene aeptentrionem "• a » at ««dydri. 

ant meridiem dedinane, effurit. JTUL ***** *« f*mmnU. Bta 

Nes eaim nihil aUnd eat, cunm Nicandri iaterprea ait h «Mwdp 

nmhra terrae. tdavn dtmqifew. Erft igiter 

700. Sanana: Ae primnm erti •*» f****** de via qoaan par 
annt eerpentee Aapidea dietL aqnam trahnnt inteUigtoeia. Vm- 
tabee oat eaniee 9 h. e. eaaguia de faiai fuerunt, qii fllod/e- 
eoneretna Meduaae. — eaput uumfe pro gravealenU avt peJee- 
movit, h. e. in eerpentem eon- **k*ta dietnm exiatinmvere. 
veraa eat fi6. Amma&uUe ae. natna eai 

701. wmaiferam, qnea enim — epmaque etc, h. e. et naM 
mordet, enecat aemno. aunt Ceraetae, qni vngi 



PHABflAMAH UB. 3X gft 

Bt Scytale, apartia etiam miiie sola pruinis 

Bxuviaa potitura tuat: et torrida Diptaa: 

Bt grarie in geminum vergent eaput Amphitbaena: 

Bt Natrix violator aquae, Jacoliqne volucret, 720 

Bt contentna iter canda tnicare Pareas: 

Oraqne dtsteudens avidue tpnmantia Pretter: 

Ostaqne dissolvent cnm corpore ttbificus Sept# 

Bibiiaqne eflhndent cnnctat terrentia pettet, 

Ante Tenena nocens, late tibi tubmovet omne 12fr 

Vuigut, et in vacua regnat Basiliscns arena. 

Vos qnoqoe, qni cunctis innoxia numina terrto 

Serpitis, anrato nitidi fulgore draconee, 

Pestiferos trdent facit Africa* Dncitia altum 

Aera cum pennie, armentaqne tota tecuti 120 

Bnmpitis ingentes amplexi verbere taurot: 

Nec tntnt tpttio ett elephtt: datis omnit leto: 

Nec vobis opns est ad noxia fata veneno. 

Hss inter pestes dnro Cato miiite siccnm 

Emetftnr iter, tot tristia fata suorum t25 

hsolitasque videns parvo eum vuluere mortet* 

Hgniferum invenem Tyrrheni sangninia Aninm 

710. pergm* Ar. b. c. d V* swrgen*. 

k. e. ctleriter moventur, qunm eseeni, iffnt&ol ittifumg voeatL 

•oinn hae illuc terqueatur. Pro numma Cortiu* nomma. 

TIT. et Scytale, qnae tola T2 ?- «&*&* «&*m o*ra eum 

yu ^u aAhac tempore exnvias P* 1 »*» volatia per altum aera. 

ema peait. Etm Scytalam Se- P&mae poeeunt este avee, ut V, 

iku* teribit praafuigare tergi T1 «5 powunt et alae. Cf. T36. 

varietate. rum vu * nere - 

J-1 !1^ fcXIl -^3 «l "~ ••»*•»«» *»• e- *<*» •* ad«»ri- 

£EL^£!£:!Li?*!!3!r eredekairturewe, ■ft&.tflL» 

BRffST&T* VfST H! gg£ *■« -« «*. 

I. * 83. ^Soiin. eap. 40. TM ^^ t ^ magaitudine 

Tlt. iietrur, a nando dicta, moleque tua. 

serpena . aquaticus. 738 # nee cpn$ ert eeaeno, qnip- 

TU. Farota flerpent pedea ad pe qui epirii colum comprimant 

mndam hahere credebatur. et ita «tfTocent. 

T2ML putotf h. e. ipeo* oer- T34. duro, h. e. forti. 

ptatet reiiquoa fugaaa, quippe T35. tot trittia /ate, qnae iam 

qnl oolo adipectu necet, nullo narraturu* eet poeta; hincque 

veaene. illud tot, nt eaepius, h. 1. di- 

TIT. mmotia iwmms, coleban- ctnm pro: innumera t multa. 

ter enim tamquam genii, eam T36. parvo eum euinere, h. o. 

ipeam oh eansstm, qned i anoxii parvo ex morsu ierpentinm. 



322 **• AHWABI LUCAKI 

Torta caput retro Dipsas calcato momordit. 

ronndolor aut sensus dentis fliit: ipsaque leti 

Frons caret invidfa, nee quidquam pfaiga minatur. Y4§ 

Bece subit tirus tacitum, earpitqne mednllaa 

Iguis edax, ealidaqne incendit viacera tabe. 

Bbibit hnmorem eircnm vitalia fdsum 

Pestii % et in aicco linguam torrere palato 

Coepit; defesaos iret qoi sndor in artud T46 

Non fnit, atqne oculoa lacrjmamm vena refiigit. 

Noa decuB imperil, non moesti Jura Catonia 

Ardentem tennere virum, qnin spargere signa 

Auderet, totisque fnrens exqnireret agris, 

Quas poscebat aquas sitiens in eorde venenum. 750 

ille vel In Tanain missns Bhodanumqne Padnmqne 

Arderet, NUnmqne Ubens per rura ▼agajitem, 

Aecessit morti Libye, fatigque mbiorem 

Famam Dipsas habet, terris adiuta pernstis. 

Scrntatnr venaa penitns squalentia arenae: 155 

T53. fatUque Ar. c. — V, fatique. 

T40. carct invidia fcon* leti, fatie mmorem plerique 1. futi 

h. e. ▼ulnus adspecta ftifmme tninorem. Nostra et lectio et ia- 

esi horrcndum. frons autem ai- terpretatio unice lOco apta ii- 

ae dubio eat scribendum: pro detujr: Dipsas habet nomen ut- 

MA Cortius in ed. min. habet noris ominis, quam qnod affeit 

/mit, fbrtaMe per efrorein ty£o- malum. Atqne ablatiYUS ad 

graphicum. Cf. Infra ▼». 1063. comparatrnim plane hic deesse 



T48. Wribit etc. Venenum ser~ uon debet, nisi sensu maneoi 

peutis aufert omnem huinoreio *~ Jjcot non fequar opinionem 

circa cor et puhnoues, aieeam- Orellh, infehcisshu omniam 

uue I acit linruam. cnticorum (qoalem ee iuculca* 

T4T. *- *«» *»«*, «» scm sirts 

«im «Imlfer. -- «» w« 0«. ^^ ^ r ^^ 

STU TinS-TcZT "** i^TBLr-. «*» «*•* 

sw »«• ww« vmviu» ^^im plai|e ^ji^, te90 M bml 

T48. tenuere, ut saepissune, p0Me , quam nominativo, addita 

pro retmuerc, eontmuere.-- tpar- coniunctione quam, gravHate in 

Sere tigna, , abilccrc signnm mi- prMtate mutavit, atque sie cer- 

tare, quod manibus gerebat rnptnm textum edere ausua est, 

T53. Jeeettit ete. Libva auzit quum Sallustius f qui non eguit 

Kstis h. e. serpeutis tud. Nam profecto talis critici ia istoe 

psas 9 ubi adiwatnr calore foco manu correctiva, optimum 

tcrrae, habet minus et mitins sensum ipse dederit, longeque 

nemen, quam oporteret; voca- graviorem ieiuna Orellii ssu> 

tur enhn Dipsas a siti eflbien- tentia, medo retolvatur dietfs 

da, quum tamen non solum si- siet quo growor, eo fvtisr. 

thU| sed et mortem afferat Pro T&o. Scmtatar sc Aufam. — 



PHARSALIAB LIB. IX. 323 

Nune redit ad Syrtes, et fluctus acdpit ore: 

Aequoreosqae placet, sed non sibi saffldt, humor. 

Nec sentit fatique genus mortemqae venenj, 

Sed patat esse sitim, ferroqae nperire tomentes 

Sustinuit venas, atque os implere cruore. tflo 

Jotsit signa rapi propere Calo: discere nnlli 

Permissnm est, hoc posse sitim. Sed tristior iiia 

Mors erat ante ocnlos: miseriqne in crure Sabelli 

Scps stettt eiignos, qnem flexo dente tenacem 

Avuisitque manu, piloqne adfixit arenis: 165 

Psrva modo serpens* sed qua non ulia craentae 

Tsntnm mortis habet. Nam piagae proxima circnm 

Fogit rapta cutis, pailentiaqne ossa retexit. 

Jimqne sinn laxo nndom est sine corpore vulnus; 

Membra natant sanie: snrae flnxere: sine nllo TM 

Tegmine poples erat: femornm quoque mascnlns omnis 

Liquitur, et nigra distillant ingoina tabe. 

Dissiluit stringens uterum membrana, flnnntqne 

Viscera: nec, qnantnm toto de corpore debet, 

Kffluit in terras: saevum sed membra venennm TI5 

Decoqoit; in minimum mox contrahit omnia viroa 

T5T. M Ar. — V. §ed non et $uff. k. Nimirum pro stt» dede- 
ist sliquis e», unde et effeetum* 

T64. quem ftexo Ar. a. b. c. — V. quem fixo. 
T68. rapta Ar« Ae. c. — V. rvpta. 
TT6. flUMr C — V. iners. 

mnmlenUt, i. e. ferventis, ut 1, T69, sinu laxo, aperto vulne* 

fj& et auvra ti. 626. ria ambitu. 

T60. oe implere cruore, h. e. TT3. DissUuit membrana^ rupta 

suum ipsius sanguinem bibere. est eutis uteri, quae intestine 

T61. oignOf h. e. signum AnlL eontinebat. 

— fttp», arripi, tolli humo, quo TT4. nee, quantum etev nee so- 
aftiecerat. lum partes moiiiorei defluunt, 

T6BV Sed trittior etc. Jam ita ut eorpui tamen totum h. e. 

trantit ad aiiud geuus sernen- integrum (ef. vs. T93.) maneai; 

tiam, infeetint etiam iupenore, sed omne etiam corpus dissol- 

SMmstrendum. — illa se. morte, vitur, ossaque putrescunt et re- 

qaam pasaos erat Aulus. solvuntur, ut in sequentibus de- 

T6A. Sep$ a graeco erjitBiy ita monstrat. — debet, h. e. exspe- 

recatns, quia statim post eius ctari potest ut definat 

sss r s m n putredo sequebatur. TT6. in minimum etc. Constru* 

ttc Solinus 40: cfjip 6e xcdeTtcct, etio est: Mox pestis in mini- 

naoet «6 aJjitsiv rovg nXTjyivrag. mum virus (h. e. in minutam 

— steftt, adhaesit — flexo, in- saniem) contrahit omnia nervo~ 
tarro quaai; quo tenacior hae- rum vincula, aperitque laterum 
sifc contexta (L e. costaa), et pe» 

T65. JvuleU sc. Sabeilus ille ctns cavum, et omne quidquid 
faMam. abstrusum (h. e. absconditum 



324 *. ANNAEl LUCAJU 

Vincufta nervorum, et laternm contexta, canunqn* 

Pectus, et abstrnsuui fibris vitalibas, omne 

Quidqaid homo est, aperit pestis. Natura profana 

Morte patet: manant humeri fortesque iacerti: 78$ 

Colla caputque fluunt. Calido non ocius Austro 

Mix resoluta cadit, nec solem cera sequetur. 

Parva ioquor, corpus sanie stillasae perustom: 

Hoe et flamma potest. Sed quis rogus abstolit ossa? 

Haec quoqne discedont, putresque secuta medulUs 786 

Nulla manere sinnnt rapidi vestigia fati. 

Cyniphias inter pestes tibi palma nocendi est: 

Eripinnt omnes anjmam, tn sola cadarer. 

Sece snbit facie* leto diversa fluentL 

Nasidinm Harsi cultotem torridus agri 790 

Percnssit Prester. Ilii robor ignens ora 

gnccendit, tenditque cntem, pereunte figum, 

lliscens cuncta tnmor, toto iam corpore maior: 

Homanumque egressa modom, super omnia membra 

Efflator sanies: late pollente veneno, ?$> 

Ipse latet penitns congesto corpore mersus: 

Nec lorica tenet distenti corporia auctum. 

Spumeoa accenso non sic exundat aheno 

Undarnm eomolus: nec tantoa carbasa Coro 

Cumvere sinns. Tumidos iam non capit artnj 8## 

Informis globoa, et confuso pondere truncus. 

Intactum, volncrura rostris epoiasque datornm 

777. contesta Ar. Ae. — V. textura — b. d. n. hmctura. 
795. pollente C. e. b. c. — V. tolUnU. 

est) fibris Titalibaa, et quidqnid Sabello. Illa enim dissolrers!; 

interiorem hominis eomponit et haec tnmefacit. 

effieit natnram atque formam. 795. Btffiatur, extollitur, sur> 

Pro contesta quomodo reponere git, tumet, tamqnam si inflata 

petuerint editores teshura, qunm sit eutis; nott: erumpit ant ef- 

necesssrio debeat ttae accusati- fluit. 

vns, ejro non potni perspicere. 796. Ipne sc. Nasidius. 

788. Pro eodtt Grotius eadet 809. intactum ete. Construei 

de coniectura, contra libros militea, non ansi bnsto tradere 

omnes. Non antem opus est, hic cadaver, intactum illnd fugere, 

•raoqae fnturnm ponf, idooqnod qnod daturnm erat epnlns ro- 

rataram seqnatnr. stris volucrum atque ferif, 

784. fiamma sc. rogi. ^ quamquam haud impune, qnoeV 

787. Oyniphiasy h. e. Libycas» que post ntortem etiam inere- 
a Cyniphe fluvio. seere continuabat» dnm modus, 

788. tUverta, eontraria faeies h. e. turgor, nondom staiet, n. 
leti IUi leto, qnod intulerat seps c. consisteret» 



PHARSALIAB LIB. IX. 325 

impune ferie, non auai tradere busto, 
ain stanfte modo, creecena fagere cadaver. 
naiora parant Libycae apectacnla pesftea. 805 

seit denftea Haemorrhoia aspera Tullo 
animo iuveni, miraftoriqne Caftoni*. 
i aolet parifter ftoftia ae effundere aignte 
*ii presaura croci: aic omnia membra 
sre rimnl rnftilum pro sanguine virun, 810 

ua eranft Ucrymae: quaecumque foramine novift 
*, ab hia largua manat cruor: ora redundanft, 
iftulae narea: audor rubeft: omnia plenia 
>ra fluunft venia: toftum eaft pro vulnere corpus, 
»i, Leve miaer, fiiua praecordia preaait 815 

a 8erpenfte crnor: nulloque doiore 
tua morsus, aubifta caligiue morftem 
is, et Stygiaa aomno descendis ad nmbraa. 
am Teloci corrumpunt pocula iefto, 
8 quae diro [virgaa menftifta Sabinas 

haud impvMy nam ipaae 811. laerumae* b. c. e * aculle 

b ferae volucresque, de eangui* profluxit. — - uovit* h. 

>re guatantefl, moriturae e. per quae emanare soiitufl 

eraft. 

miratori 9 imiftatori eina 815. Alia mora narraftur Levi 

dinis. cuiuadam, eerpentie momu oou- 

liaec aic interpretatur tinuo in letiferum •omnum con- 

ine: Sic per totum eiue iecti. — fisv*, congeUtue quafli 

i cruor effluxit, nt eolet et densatafl. 

a color emitti per omnia 890. Stipite ete. Locufl impe- 

na, quae sunt in charta ditufl, quem «ic dedimua, ut 

Jrala ptctorie archetyva, emendatus est n Scali^ero; an~ 

gi in «ubiectam materiam tea enim legebatur: vtrgas men- 

redduntur pretsura croci, tita Sabaea$ 9 quum atatim se- 

cnm expreMum et dilu- queati ▼ewu legatur Sabaei. 

- Farnabiua cum Schre- Sensus de Grotii sententio hie 

iic: utque in epamioBibue est: Non tam praeeentem infe* 

ilibus erocue vino auft runt mortem ▼enena, quac fatfc» 

dilutufl e fliphonibufl eft legi Sabaei decerpunt ex arbo- 

Kateatihue eiaculatue dif- re referente betuilam, e qua 

ur. Vide MartiaL Spect Bomani magistratufl, Sabima 

8. et Irfb, V, 96. Apulei. auctoribus, ▼irga« gestabant — 

Lipsiaa de Amphitheatre virgae Sabaeae forent ▼irgae 

1 Ac deinde ad ▼. ttgasti thureae. — Sed primum omnia 

tnifl quoque cmittebatur haec ▼irnarum conunemorano 

hic odoratus, noanog o hoc loco mepta est; •ubiectum 

990$. Crocum anftem opti- enim eet pecula dictum pro tie- 

proTenit ad Coryeum in neatt, ad quae refernn tnr «e - 

u Preeeura croci est cro- quentia: quae matura emrpunt 

expretsum macbiais per Sabaei etmite dtre, additumqne 

h. e. fltaftnafl in theatro. amiure riguineat «ructas eaflo 



326 w. AHHAEI mjcahi 

Toxica fatilegi] earpunt matura Sabaei. 

Ecce procul saevus Bterilis ae robore trunci 
Torsit et immisit (iaculom vocat Afirica) aerpena: 
Perqne caput Paulli tranaactaque tempora fugit. 
Nii ibi virua agit: rapuit cum vulnere fatum. 
Deprensum eat, quae fiinda rotat, quam lente volarent, 
Quam aegnia Scythicae strideret arundinia aer. 

Quid prodeat miseri Basiliacus cuspide Hurri 
Tranfcactua? Velox currit per tela venennm, 
Invaditque manum: quam protinua ille retecto 
Enae ferit, totoque simul demittit ab armoi 
Exemplarque sui spectaus miserabile leti l 

Stat tutus, pereunte manu. Quis fata putaret j 

Scorpion aut vires maturae mortia haberef ^ 

lUe minax nodia, et recto verbere saevus, 8Sft ^ 

Teste tulit coelo victi decua Orionis. 
Quia calcare tuas metuat, Solpuga, latebraaf 



896. volorent C. BentL a. b. d. — V. voloret. 



intelligendos, non autem ligna, teli transfigit. At tanta erat ve- 

quae cum virgis Sabinie poaaent neni vis, ut per telum adeo ai 

eomparari, Deinde toaka super- mannm penetraret. Quod qumn J 

flue additum videtur. Denique seneisset Momu, ipse strict» j 

aescio quid sibi velit fatUegi. gladio auo manum sibi abecidit, 

Ergo nubi eiicienda videntur et uno ietu ab armo demisit « 

ista: virgoB mentita Sabaeas (si- Quo facto, ■ervatua est, ita ta- ; 

ve Sabina» legas) toxiea fatile- men ut manua perierit. Atqae . 

gt, retiaendaque ■oium: Stipit* ita apectat ipse exemplar uasr» J 

cuae diro carpunt matura Sa- tie, qua periturua folteet, ia 

eost, quae ad senaum plene manu aua. 
probeque tufficiunt. 883. Quis fata etc. Quia cre- 

829. Aliud aequitur genus se*- deret Scorpium tantaa habere 

pentis, quod se iaculatur ez ar- virea accelerandae mortfat 
bore 1n corpue caputque Faulii 885. nodie tc. caudae oeuter» 

cuiusdam, et inttar sagittae tem- tae, antequam pungafc — . teaJt 

pora eiua transigit. pro erecto. — verbere tpro eeade, 

895. ropuit sc. Faullum, abri- per metonymiam effectua prs 

puit, abstulit eum/atum h. e. re ef&ciente. 
mors, aolo vulnere. 836. deeu» , gioriam. 

886. Deprensum ett ete. h. * 88T. Scribitnr Salpigm, embpeh 

ibi anlmadvertiL poterat, quam go, soUpuga, eoUpunga. eetpuga, 

lenti volarent gfoboli ex randa ecalpyga^ toitptigto, • oU puge\ et- 

missi, si cum illius serpentis Upagna. Nomen dedncitur e eele, 

volatu compararentur. quod eo fervente acriua puagai 

827. Quam tegnts etc. quam verum hoc in omnibna obttaet 
segniter sagitta perrumpat ae- venenati*. Pliniua 99, 4» aatt- 
rem. pugas dicit formicaruna 

828. Murrum laesurua erat venenatum, quae una c 
basiliscus; qnem ille cuspide pionibua omnea efna 



PHAR8ALIAE LIB. IX. 321 

El tibt dant Stygiae ius in aua flla sorores, 

Sic nec clara dies nec nox dabat atra quletem; 
Snspecta eat miseris in qua teliure iacebant. 840 

Nam neque congestae struxere cubilia frondes, 
Nec culmis crevere tori: aed corpora fatia 
Expositi volvuntur humo, calidoqne vapore 
Adliciunt gelidas nocturno frigore peates: 
Ianocuoaqae diu rictus torpente veneno 845 

Inter membra fovent. Nec, quae mensura viarum, 
Qnisve modus, noraot, coelo duce. Saepe querentes, 
Reddite, df, clamant, miseris % quae fugimus % arma: 
Beddite Thessaliam. Patimur cur segma fata y 
bt gladios iurata fnanus? Pro Caesare pugnant 8W 
Dipsadesi et peragunt civilia beUa eerastae. 
Ire libet^ qua %ona rubens atque asis inustus 
Solis equis: iuvat aetkerHs adscribere caussis^ 
Quod peream, coeloque mori. JVB, Africa^ de te 9 
Nee de te, natura, queror: tot monstra ferentem\ 866 
Gentibus ablatum^ dederas serpentibus orbem: 
Impatiensque sohm Cereris^ cultore negato, 
Damnasti* atque komines voluisti deesse venoms. 
JBt loca serpentum nos venimus: accipe poenas, 
IVi, quisquis supertim^ eommerda nostra perosus % 800 
ESnc torrente plaga* dubUs hinc Syrtibus orbem 

84T. fcsraat C. i. — V. normt 

iaeaias •uetolerint. Cf. Plin* 8» tes, mortem ignaram, non ©on- 

HL — latebnu; Tidentur ea ani- grnam iliis. 

insiia in arena latuisse. 859. Jre Ubet ete. eamas in 

844. getiim pertet, h. e. ser- lo€ » torridiora adhue, ut ealore 

pentaa noctts frigoiibus ligen- jodi potiua emoriamur, quam 

tes, et eb id initocuos. M«* bcstiis venenatb. 

nDqui lthaft, dmncoelo M lam «^ *#*.,, n. • naiam. 
feP-.fgf^-. ff_ Vl. ™: Sa^nteTSuhS, _t, qaa i» 

2»te t<m» um! mVu*. *__■.*•' ■sr* 1 " J? * J, t •*" 

■Ti^«*^J««w?^iI f 6 * _?• «"*»". , n0 « *° bU8 

^_i_ Vui ""*" ""■*• culpandi anmut, qnl apoote in 

Ma. Tant aBbnm e«t, onoa ^aee loca devenerian». — m> 

!____*" i _? w,d J !?__ 8it '. ,H __ l "«• ae - temeritatb • nrtis. Al- 

atnnaaa* m «ooioto» legatar. loqaitnr aatem iteaiam ten me. 

M pw valgata lectfame aten 860. conMMrafe aoftra, h. •■ 

TMaatas^ fnae lefoatui n, 87». komana commercia, contuetodi- 

9m\ mgnin f0ta, f «r aorpea- aem hoaiinam. 



828 M. AHHABl MJCAJtt 



fui ta terris iilis depressior ap- 876. £*«* ete. Fergima* ad 

Sareat Poteet ia nnrrersam po- polum aatareticnm, et ad AaaV 

u da eaell IHa parte (c£ 878.) aedass eestramque erbene, a» e. 

aceipi, aM oecidft eel, quaeeue fcorisontem terrae oogattao at 

areaiftnr h. e. laborat tumulta consuetae, rollaqnimaB. 

cocuntU eam aeeaao Selis. — 877. Terga iamms / o rf me s 

M Umgms ete. Propiae aatom ZVote. BroYiftet. ut aa deveuia- 

ad illam jpartem teme, abi ec- mus, abi meridiem eataaa per- 

eidit 8ol , nuila iaeet terra, gentibae Netas aea p c ct o ra , aol 

qaam roaaum Jubae, qao per- terga feriet Cogltatar ergeSo- 

gimu*. ibi ergo certo penbi- tae ez eerta recioae ▼. a. saS 

anae, at fortaase, qaum eo de- aeqnatere eita fiaro atmm aaW 



Abrumpens % medio posuisti limite mortes. 

fer seereta tui belhtm chrile recessus 

Vadxt; et aremd miles tibi conscius orbie 

Chmstra petii mundL Forsan maiora supersunt 

Ingressis. Coeunt ignes etridentibue undis % 

Mt prendtur natura polL Sed hmghts ista 

Nulta iaeet telhts % quam fama eognita nobie 

Tristia regna Jubae. Quaeremus forsitan istae 

Serpentum terras; habet et solatia coehtm: 8W 

Fhrit adkue aliquitL Patriae nm arva reqwro^ 

Muropamque % alios setes % Asiamque^ videntem: 

Qua te parte poli, qua te tellure reliqus\ 

Atfirieat Ogrenis etiam nune bruma rigebai» 

Bsiguane via kgem convertimus amriJ 88 

Imus in adcersos ases: evotvtmur orbe: 

Terga damsts ferienda Noto. Nune fcrsUan ipsa est 

870. Sic Ar. — V. jsaeet hse ssl e. 

866. deaftro immdf, abi atbia renerlmns, redira capiorimat k 

terarnm claaditnr oeeaao At- hae eerpeatom terres, quipps 

lanttao; nbi terraram fiais. -— mitioree ilie Jubae regao. Haot 

JFonan ntuiora supemmt ec ao- enim terra hoe tamoa kabet ee» 

fcift pericaia snbennda, mgrmsis latii, quod adboc aliqoi aeetreni 

ae. aobis. ita nt haee aonniai Yirunt. 

Initinm eint malorum. 869. istas Ucpoai pro fcet ae 

866. Coeunt etc. Fersaa ma- dnbitato. Cf. III, 186. 166. it 
iem aobie eaperenat illic nbi indicem. 
fJol atque sidera ia aadae calo- 878. Crednnt, ee aea ampnm 
te fenrentee demittuntur. Opi- ia Africa ▼ersari, eed quasi ni 
nabentur enim, Solem oceiden- alinm orbem derolatoe eson fl 
tem in aeqnore stridere mora Unde aon rideo quo iare Cer- 
ferri eaadentia in aaaa extincti, tins improbet sigaam interroga- 
idene crodebaat aert in oeeaao tionie post Jfrica positam 
ad eolnmnas Herealia. 8ic Ja- 874, Cfrtmu etc. Modo eaaai 
veaalie aat 14, Sed loage Csl- Cjrenis eesemas, biesns erat 
pe rtlicf, Audiet HeremJes aai- Vade aobis tam snblto aestaif 
efoatem gurgits Selem. 875. legeai oimeertiaMis aaaif 

867. et preautar natura pott. Videatar sibi qaaaiextraomaeai 



PHAMiWLlAB LIB. IX. 829 

peditus iam Roma mei$\ Solatia fati 
petbnue: vemant ho*tee % Caeearque §eqwtim % 
fugimue. Sic dura sooa patientia quefltus 
erat: cogit tantos tolerare laboree 
aa ducia virtua, qai nuda fuflaa areaa 
t>at, atqoe omni Fortonam provocat hera. 
bos unufl adeit fatia: quocumque vocatur, 
lat, atque ingena meritom maiuaque calute 
liit, in letum vires: puduitque gementem 
ecte mori. Quod iua habuisaet in ipsom 
laesl Casus alieno pectore vincit, 
tatorque docet, magnos nii posse doiorcc. 
ix miseris «eram tanto lassata pericJo 800 

iom Fortuna dedit, Gens anica terras 
it a saevo aerpentom innoxia morso, 
oaridae Psyili: par Ungua potentiboa herbis: 
cruor tutus, naliamque sdmittere viroa, 
cantu cessante, potest. Natura locorum 895 

t, ut immoaea mixti flerpentibua essent» 
lit in mediis sedem posuisse venenis. 
iilifl cum morte data eai. Fiducia tanta est 
oinifl: ia terras parvus quum decidit infans, 
[ua ait externae Venerii mixtora timeutes, 000 

era dobios explorapt aspide partue, 
e Jovis volncer, calido qaom protalit ovo 
nmefl natos, solis convertit ad ortaa: 
potaere pati radios, el iumine recto 

188. Sic Ar. — V. In p«st — 901. Lettftra C. — ¥. Letifica. 

i citra acauatorem adrcr- 898. par Ungua, lingua conun 

M«e versos meridiem pcr- exangendo Yenennm valet, ouanr- 

bus, altra secundos. tum poteatiMimae herbae. 

\. Ca$u$, fortuoae impetus, „_ - 

*ue vim. Preepesitfonem "*•}*» M **** u ^T.fc 

2i habent, alU omittnnt. £• •* »*•»»•. aec admittit 

aiqne fieri oote.t, eodem mu £fc etiam « «•••uvenni la> 

t: Cato vinelt caanfl pecto- fwtatf oae, qua plerumque atan- 

h. e. in pectoribut mili- «• 

h. e. efftcit constantia sua, 809. $*nfuuu$ se. sui, fiuema 

>ctora militum faciliufl su- natnra haEent. — • quum dectdU, 

it easus, miuusgue iia affi- h. e. qunm nascifor. Sub Mo 

or. enim yivebant, humiaue lace- 

l. terre* flc. illas, ultra 6a- bant, natuaaue infans m terram 

ates, ia Marmarien. De decidebat. Ibi etaiim ilii infan- 

l is v . Herodot IV* 179. tibo* adhibebant serpentes, que 

¥m, *>. et », & 8olin. ezplorarent # an genuini casent, 

ielL 16, 1L suiauo saagntuis. 



AMMABl LUCAU 



le 



gustiniiere diesn eeeU, senmntur in _ f 

Qui Phoebo ceesere, mccnt: cic pignora geutie 

Peyilne hebet, ai qaJa tactoe non horruit 

8i quis donatia lusit serpentibua mfune. 

Nee solum gens ilia oua eonteutu salnte: 

Bxcubat hoepitibue, contraque noce 

Psyiluc adest popujis. Qaj f tunc Rouaanu 

Sgna, sJmul inssit etatnj tentoria dueter, 1| 

Primnm, qnaa valii spetiam comprendit, areaes li 

Bipurgat caatn, verbisque fegnntibns aaguea. 

Ukima castrorom medieatna circuit ignis. . 

Hie ebninm stridet, peregrinaqae gelbaau 

Bt tamarix non taeta comie, Boaque costue, 

Bt panacea potens, et Thessala centanree: 

Peocedannmqae aonat flaramis, Bryrinaejnfi thapeec; 

Bt larieea fumoqne grarem serpeatibus ninnt 

Abrotenom, et longe naacentia cornna cenl 

8ie nox tota ririe, At ti quJa peate diuran 

Fata trahit, tane annt magicee miraenln geatle, 

Psyllorumqne ingena et repti pngnn venenL 

Nam primnm taeta deaignat membra eattra, 

Qoae cobibet rirue, retinetqae in valnere pestem. 

Plurbna tnm voWt spumaati eannina liagnn 

Mnrmnre continno, nec dant anapiria enrana 

Vulneris, ant minimnm patiuntnr fata taeere. 

017. Sic Ar. — V. cosfat. — * 988, Sic Ar. — V. dst. 

906. iaccnt, abiiciuasur. — HI, 801. raptm» fetsece 
pignora geetst, eettum pignus, et ibidem ys. 804. &&d tsde ie- 
qno agaoscat, vere ex se natmn ptu$ ab eeuu sc. ignu ete. Sel- 

picius tamen et hic, nt aliM, 
partiripiam pxeeteriti ptc fute- 
ro ait potitun, nt sit fte: eV- 
*e*4$\ «ipumdl Cf. 11,176.**. 

510. in, i» iv, 100. 

098. tactd seHodt ridcter ts» 
efa qnasi traasitnre n oe ipien 
dum, nt sit pre: f e ege a fe sc. 
laembra. Nam qnae tunguatar, 
etiam tangunt. Saliva antem 
membris tactn Qllnatatnr. — 
membra se. dente 
laesa. 



010. eteeeat sctpsf&ut, inter- 
rit edim peregrinis, epem su- 
nm iis praestet. 

011. popefet suppL extemis, 
peregrini*. 

017. eon tseta eeauf , bnmilis 
ntqne tenais. 

931. itage u ett t otii , yidelieet 
lenge eb flla regione Psyllo- 
mm Afrtcaeqae, in qna nulli 
eraat eervL 

024» et tuno ingeaa ftt pngna 
later Psyllee et ▼enenum re- 
ptum 9 b. e, per corpas propege* 
tom. Hone eaim sensom subes- 
se posse Toeabulo, ae dabitato. 
Similiter de prepageto igne, 



pagetur in ana 
ftW. eet dant $u$pkim t 



imintnt, neque perienlnm fnf- 
neris, propenndam desMstantb 



FHAR8ALIAE LIB. IX. 331 

quidem pesftis nigria ingerU medullia 980 

KxcanUU fugit: aed si qaod Urdias audit 
Vira*, eft ettdtum iuggumque eiire repugnat, 
Tanc gaperincumbens pailentia vulnera lambit, 
Ore venena traheng, eft siccjit dentibus artua, 
■xtractamque tenens geiido de corpore mortem 985 

Kxapuit: eft cnina morgoa guperaverit anguis, 
Jam promftnm Pgyllis vei guatu nogge veneai, 
Hoe igitur melior ftandem Romana Inventua 
L Auxiiio, late aqualentibug errat in arvig. 
Me poaitig Phoebe fiammig, big luee recepU 940 

"Vidit arenivagnm anrgeng fugiensque Catonem. 

Jamque Ulig magig atque magig duregcere pulvig 
Goepit, et in terram Libye gpiggata reverti. 
Jsmque procul rarae nemorum ae toliere firondeg: 
■nrgere congegto non culU mapalia culmo. 946 

tyaaU dedit migerig meiioris gaudia terrae, 
Qaum primam gaevoa conftra videre leone»! 
Proxima Leptla erat, coiug gUtione quletam 
Exegere hiemem, nhnbis fiammigque carentem. 

988. meUor Ar. — V. leotor. 

848. reeerU Ar. — V. redire. 

844. reroe nemorwa Ar. C. b. — - V. nemerum rarae. 

848. qaiet am Ar. C. a. b. c. — V. quietp. 

■eaeiam, permittit ut incanta- 840. Daos igitur menses in- 

tor xespiret ant cannen inUr- tearos Cato cum exerciU ia 

■ittat. istu regionibus errarit. 

86L aadit 9 h. e. paret incan- 941. eurgens fugiensque, orieaa 

tgtienibas veaenam. atque oecidene. 

886. geUde 9 h. e. iam paene 942. Jamque, relictii arenis, 

emsiluo. accessere ad regioaee, in qul- 

888. €t cuime ete. imo Psylli bne solum terrenum mogit erafc 

iigaoecere Talent gusU, qualis 945. maaaUa paatorum erant 

Jacrat aagnis, cuios morsus sn- caeae in illa parte Africae, de 

seraverit, h. e* straverit sc mi- qnibus v. Saliustinm Jug. 18. 

utem. et 46. — • nen culta i. q. inoalta. 

96& Lectfcmem meUcr et boni Cf. X, 51. 60. 

ctt. babeat et Argentin. ed. ea- 946. Quanram gaudebant mi* 

fae dictio de eonvaleseentibua seri spe melioris terrae, quam 

ggleaude est Sic Celsus: neque viiie primum leonibus concepe- 

eigUanie meUer ftt aeger, sed re, qnoniam inde sperabant ne- 

per ee 9 ei melier eet 9 vtgiUst; et que armenU neque bominum 

Uem 84 6. faande aeger /e&ri- vicoa urbesque longe abesse. 

«tct, quande meUer ett. Vulga- 948. LepUe siU erat ad syr- 

ta: leetor. tim minorem, intelligendaque 

888. equalenUbu$ 9 ferventibus, est Leptis minor in Iabyphoe- 

ealidis, at I, 905. et supra 755. nieum regione, qaum maior si- 

8M. — Pxo errat Ar. haeret. U f uerit ad Syxftin makrem. 



382 H. AJrif AEI LUCjUH 

Caesar nt Emathla wtfatos dade recesslt, 
Caetera curariun proiecit pendera, soll 
Intentus genero: cuins vestigia frustra 
Terria sparsa legens, fama duce tendit In undas, 
Threiciasque iegit fauces, et amore notatom 
Aequor, et Heroas lacrymoso litore turres, 0W 

Qua pelago nomen Nepheleias abstulit Helle. 
Non Asiam brevioris aquae disterminat usquam 
Fluctu8 ab Europa, quamvia Bysantion arcto 
Pontus et ostriferam dirimat Chalcedona cursu, 
Euxinumque ferens parvo ruat ore Propontis. 
Sigeasque petit famae mirator arenas, 
Et 8imoentis aquas, et Graio nobiie besto 
Hhoetion, et muitom debentes vatibus umbras* 
Circuit exugtae nomen memorabiie Troiae, 
Magnaque Phoebei quaerit vestigta murl 9tt 

Jam siivae steriles et putres robore trunel 
Assaraci pressere domos, et templa deorum 
Jam lassa radice tenent: ac tota teguntur 
Pergama dumetis: etiam periere ruinae. 
Adspicit Hesiones scopulos, uilrasque lateutee, 
Anchisae thalamos; quo iudex sederit antro: 
Unde puer raptus coelo: quo vertice Nah 
Luserit Oenone: nuilum est sine nomlne saxnm. 
Insdns in sicco serpentem pnfarere rivum 
Transierat, qni Xanthus erat. Securus in alto DW 

Gramine ponebat gressus; Phryx incola manea 
Hectoreos caicare vetat. Discusss iacebant 

950. Bmathia. V. qaae dhd- erm heioum ab Homero uliissue 

mue ad I, 003. In finc. poetis celebratoruni. 

054. Threicia$que legit /otwet, 964. nemen, quaei nomen taa- 

Hei}espontum adit. — amore tum anperetea, quum ne rninae 

notatum aequor, yidelicet amore qnidem «liperfnerint. Sie alihi 

Leandri et Heronit. nomini$ umbra, I, 135. H, aoa. 

956. Heroas, ab Hc*o puella 970. He$iene$ scopulot, in oni- 

dietas. — laerymoso, proptcr bua Heeione expoaita iac nerat 

ipsnm illum amorem infelicem. ceto, Laomedontla filla 9 quem 

96T. Ibi, apnd HeUetpontum, Herculea liberarit. 

brcriiMimua tranntue est ex Aaia 9T5. Se<mru$, neaehui Ceeaarv 

ia Soropam, quaunrie et Bospo- ae calcare Hectoria maaea, per 

rue Thracin* eit perauguntus, altnm gramen transiit, qnum ab 

Propontiaqae ibl irrnat parro ineola auodam edoctua eet, Ha- 

freto,. et Ponti Eaxini aquaa ctorem lbi siturn eaae. 

trantmittat in mare Aegaenm. 977. Di$eu$$a etc. Alio in Is- 

909. Graio kutto sc. Aiacia co diaalpata iacebant eatn* Hw- 

TeiamaniL — ambra^ et aepul- ceae erant arse, m» cv deftt 



MMMAUAB UB. IX. 383 

Saxa, nec nlliua faciem aervantia aacri; 
Eerceas^ monitraftor ait, 0011 respieis arast 

O aacer ct magnua vatom labor, omnia falo 960 

■ripia, et populia donaa morlalibos aevnm. 

kvidia aacrae, Caeaar, ne tangere famae: 

Nam, m qoid Laliia fas eal promittere Mnaia, 

Qaantum Smyraaei dnrabonl vatia honoree, 

Venturi me teqne legent: Pharaaiia noatra 066 

Vivet, et a nniio tenebria damnabimnr aevo. 
Ut dncia implevit viaua veneranda vetustas, 

Srexit gubitaa ceng eatn ceapitia araa, 

Vetaque Ihnrkremoa non irrita fbdit in ignea. 

JW cmerum, Pkrggias eolitis quieumque rumas^ 900 

Aeneaeque mei, quos nune Lavmia sedes 

Seroat et Alba^ lares^ et quorum tueet in aris 

Ignis adhue Pkrggius^ nulUque adspeeta virorum 

PallaS) hi abstruso pignus memoraoile templo % 

Gentis Juleae vestris elarissunus aris 005 

Dat pia tura nepos, et vos in sede priori 

Bite vocat: date feliees in eetera cursus. 

populos: grata mee moenia reddant 
Pkrygibue, Bomanaque Pergama surgent. 
8fe fatua, repetit claaaea, et tota aecondia 1000 

Tda dedit Coria; avidasqae urgente procella 
lliacaa penaare moraa, Aaiamqoe potentem 
Praevehitur, pdagoque Rhodon spumante reiiquit, 
8eatima nox, Zephyro nnmquam laxante rudentet, 
Oetendit Phariia Aegyptia lilora fiammia. 1005 

8ed prina orta diea nodnrnam lampada texit, 
Qaam tntaa intraret aquaa. Ibi plena Inmulta 

980. d am n ab tMwr C. — V, damnabitur. 
1008. rcUquit Ar. C. a. c — V. relinquit. 

Hercei, hqxstov. Cf. Virg. Aea. Veatae templo adaervatum, qued 

H, 519. Juven. Sat 10, 988. et viris conspici nefaa erat. 

OvidL in Ibido ve. 984. Cui ni- 998. re$tituamj>opnlo$> l e. ha- 

ai Bercei prcfnH ara JovU, bitatores agre Troiaao, ex lta- 

999. Dt cinerum, manea et lia deduccndoa. 

imbrae. 1001. avtdus etc. coptduerque, 

991. mei, a qmo originem du- i»peW^te vi vcnti, compengaro 

eo. Oewtivu. wtem peadet a 1B ~» *"** **** Uwm ***+- 

. ww. ^ 10Q5. Fer iirnem in Pharo ar- 

990 Mry^nit, h. * Veatalia. dentem agnovere litaa Aegy- 
»• I» **• ptium. 

991 Patfot, Palladiam, ia 1006. tesit, obaearavit. 



384 M. AVVABI LUCAHI 

Litora, et incerto terbatae BBermnre voeee 

Aecipit: ae, dnbiia veritoe ae eredere rcgnta, 

Abetinuit telinre ratee. Sed dira aatdlea Mtt 

Rcgie dona ferena, medinm provectna ih aeqoor, 

Cofia gerit Magni, Phario velamine tecta, 

Ae prina infanda commendat crimina voce: 

Terrarum dondtor^ Bomanae maskne gontis* 
JBf, quod adkue nescis^ gemro seeure peremptof M&fl 
Res tibi PeUaeue terrae pelagique iaboree 
Donat % et y EmathUs quod eohun defuit ormjc, 
Bshibet: absenti belium cwile peraetum est. 
ThessaUcas Magnus quaerene reparare ruinae f 
JBnse iaoet nostro: tanto te pignore, Caesar^ 
Emimus: hoe tecum pereueeum est sangmne foedus* 
Aeeipe regna Phari % nutto quaesUa eruore: 
Aeeipe NiUad ius gurgitis: acdpe^ quidquid 
Pro Magni cervice dares; dignumque cUentem 
Castrie erede fota, cui tantum fata Hcere 14 

tn generum vohtere tuunu Nee vile putarie 
Hoo meritum % nobis faeiU quod eaede peraetum est. 
Hospes avitus erat: depulso eeeptra parentt 
Beddiderat, Quid phtra feramf tu nomina tamto 
hneniee operi, vel famam eoneule mundL Mt 

Si scelus est^ pius te noUe debere fateris, 
Qjttod ecehte hoc non ipse fads. Sic fntoa, opertnm 
Detexit temdtqne caput Jam languida morte 
EfBgies habitnm noti mntaverut oria. 
Nen primo Caeaar damnavit mnnera viau, 1M 

Avertitque ocnloa: vultua, dnm crederet, haeeit 
Utqne fidem vidit aceleria, tutumque pntavtt 
Jam bonna eaae socer; lucrymaa non aponte cadentea 



1009. dubm regnU, regi Ae- 1099. feram? dieam, defntt, 

Srptiornm, caint fidea erat du- ufferamY — ta nttnt n a ete. ta 

u. ipte iudicabie. faetum hoe at» 

101«. Pherio, h. e. Aegyptio. atram beaefictumne iit vetta- 



1016. Pellaeu$, h. e. Aegyptt- dum, un ecelut. Sia ipae Wtt- 

ot, a Macedonibua orinndnt, eare nelia» qnaeret «ao nc 

«neram eapnt Pella; uade Alc- maadaa appellet Videlieet 

xander ductor PeUaems voeator mi erga te honefieii. 

in, U». 1036. avertitque, h. e. 

10». Bo$pe$ avitu$ «c. Ptole- avertit oculot; tuppletu aega- 

maeiLathyri. — Depuho paren- tione, ex more Imcani; de.eut 

t» Auetoiltate raa Ptolonaeiim vide I, TB. fiM. FJ, 40. W, W. 

Anletem in regnam restitoerat ete. 
Cf. Tt. 13*. 



PHARSAlilAB lilB, IX. 335 

it, gemitosqne expressit pectore laeto, 

aHter manifesta pntans ebscondere mentis 1940 

ia, quam lacrymis: meritumque immane tyrannl 

uit, et generi mavult iogere revulaum, 

i debere, capot, Qui doro membra aenatae 

rat volto, qui aicco lumine eampos 

mt Ematbios, nni tibi, Magne, negare 1W5 

audet gemitas. O aora dorisdma fati! 

eine tu, Caesar, seelerato Marte petisti, 

ibi flendus erat? Non mixti foedera tangont 

eneris, nee nata iubet moerere neposqoel 

ia apnd populos Pompeii nomen amantea 1050 

castris prodesse teisl Fortasse tyranni 

eria inridia, captiqoe in viscera Magnl 

aliia licoisse doles, qnererisqoe perisse 

ctam belli, raptumque e iore soperbi 

ria generom. Qoisqois te flere coegit 1065 

tna, a vera longe pietate recessit 

let hoc animo terraa atque aequora lustras, 

bi soppressns pereat generl O bene rapta 

rio mors ista tuo! Qoam magna remisit 

im Romano tristis Fortona podori, 1000 

1 te non passa est misereri, perflde, Bfagni 

itis! Nec non bis fallere vocibua audet, 

Iritqne fidem simolati fronte doloris: 



. alii* Ar. a. c — V. aUi. 
068. audet C. b. — V. audes. 
669. V. Adquhieque. 

1« tnertiumque etc. et la- 1058. Necubi etc. ne quf a enm 

ia auia minuit deatruitque contra voluntatem Caesaria oc- 

im meriti Ptolemaei cru- cidat. — bene r. quam be- 

atqoe feri. ne actnm eat, quod mora Pom- 

3. membra tenatue, b. e. peii tuo arbitrio eat erepta. 
>rum in proelio Pbaraalico 1059. Quam m. Fortuna cra- 
orum. delia, paasa per Ptolemaeuu in- 
8. Nan mixti generie foe~ terfici Pompeium. magna crimi- 

non afBnitaa ex coniugio ua remiait pudon Romano, qnod 

>eii cum Julia. non paasa est, te, Caesar, con- 

0. nata nepe$que y Julia et donare vitam Pompeio viventi 

Infana immaturu*, cnius Hoc enim aummo pndori fniaaet 

abortnm fecerat. V. Lib. toti populo Romano. 

\. 1062. Nee non etc. i. e. atqoe 

4. raptumque ete. et gene- tamen audet fallere populoa 
potentiae victoria anperbi ?erbis, quae iam sequontur in- 
am. fra. 

T. Haec per Ironiam quae- 1063. fronte, externo adapectu, 

Bst enim intesregago. ot leU fron* supra t§ . 740. 



336 M. AJTKAEI LUCAtft 

Aufer ab adspectu nostro funesta % sateUes % 
Jtegis dona tui: peius de Caesare vestrum, 
Quam de Pompeio % meruit scelus. Unica belU 
Praemia cwUis % vietis denare salutem, 
Perdidhnus. Quodsi Pkario germana tgranno 
Nen invisa foret % potuissem reddere regi^ 
Quod meruit % fratrique tuum pro munere taU lfH 

Misissem % Cleopatra % eaput. Seereta qtrid arma 
Movity et inseruit nestro sua tela laborif 
JSrgo in Tkessaiicis Peliaeo fecimus anrie 
Jus gladiof vestris quaesUa lieentia regnisf 
Non tuleram Magnum meeum Momana regemtem: 11)6 
Te % Ptolemaee % feramf Frustra cwUibus armis 
Miscuimus gentes % si qua est hoe orbe poteetae 
AUera % quam Caesar: « teUus uila duorum est* 
Vertissem Latias a vestro litore proras: \ 

Famae eura vetat % ne nen damnasse eruentam^ 1081 

Sed videar timuisse % Pharen. Nee faUere vos me 
CredUe vietorem. Nobis quoque tah paratum 
LUoris hospUium. Ne sie mea colla gerantur % 
TkessaUae Fortuna facU. Maiore profecto % j 

Quam metui poterat % discrimme gessimus arma: 1086 ' 
Essilium generique ndnas Jtomamque timebam: 
Poena fugae Ptolemaeus erat. Sed parcimus anms % 
Donamusque nefas. Sciat hae pro caede tyrannus 
Nil venia plus posse dari. Vos eondUe busto 
Tanti coUa ducis: sed non % ut erimma eohsm lMM 

Vestra tegat teUus; iusto date thura sepulchro 
Bt placate caput % dneresque in Utore fusos 
CoUigite % atque unam sparsis date manSbus urnam. 
Sentiat adventum soeeri % voeesque querentie 
Audiat umbra pias. Dum nobis omnia praefert^ lMfe 
Dum vitam Phario mavuU debere elienti^ 
lioeta dies rapta est populis: concordia mundo 

1068. Qmwhi etc. Quodniai improbare damnareque Aegy~ 

odisset Ptolemaeus sororem eu- ptum propter erimea iaterftctft 

am Cleopatram, eius laororis) Pompeii. 
«;o caput pro Poinpejtt capite 108T. amds ec. Pteleouei, 

mitterem. pueri adhuc 

inm. V«**«m etc. Sgo ce*- 1M5 ^^ Poavelli . 
te fagerem hec litus, scelue \. . r 

Teetrom detestatus. Sed famae ,. 109 ?- cUe ** *° •■•» W* 

cura hoc vctat, primura, ue ri- °" m in tatelain euant receperat 

dear AegYptum timuisse, dein- 109f. laeta dies ec. pacie ia- 
de, ui demonatrem vobis, me ter me et Pompehue factae. 



I 



PHAMALIAE UB. IX. 131 

trm perit. Caruere deis mea vota seeusuiis^ 

te complesus^ positis fettdbus mrmie\ 

sctus abs te veteres vitamque rogarem, 1190 

ne, tuam: dignaque satis mercede taborum 

lentus, par esse tibi % tune paee fideti 

ssem, ut victus posses ignoscere dh>is\ 

sses, ut Roma mik$\ Nec, talia fatut, 

nit fletua comitem, oec turba querenti 1105 

lidit: abscondunt gemitus, et peetora iaeta 

ite tegunt, hilareaque nefc« epectare cruentum 

lona libertaai) qaum Caesar lugeat, audent 

N>. amorem prirtinnni, et 1104, FstUses, et tu eontra 
elle* vitae a me donatae effecuces, ut Roma milJ igno- 
>re frui. iceret beUum cirile. 



M. ANNAEI LUCANI v 

PHARSALIAE 

LIBER DECIMUS. 



SUMMARJUM. 

Caeear^ inter duUaefidei Acgyptios intrepide «ffMM, Jlesemdrkm 
vtnity tocumque adit, auo Alesandri magni ossa dicebantur em 
condita. — 20. Ve Alexandro Eoisque popuUs declamatio pee* 
iae. — 52. Interim rex puer, Ptolemaeus, sedatopopulo em\ 
apud Caesarem eet; ad quem et astu advehitur Cleopatra. — 
60. Declamatio de iUa. — 81. Cleopatra Caeearem aUoommr 
supplex, rogatque ut se fratremque eontra Potkini sateUitu tn- 
potentiam tutetur, — 108. Adnuit Caeear. Luxuries Aegypue» 
rum deseribitur. — 136. Accumbunt epuUs. Depingitur ornates 
et forma Cleopatrac, luxusque w» convivio, — 1T1. Caeearm 
eonvivio aUoquitur Achoreum saeerdotem summum, ab eoque ce- 
pit $e edoceri de diis Aegyptiorum^ deque Nili fontibus. — ML 
JUe ergo primum de Sole nlanetisque et Zodtaeo, deinde de Ni» 
fo di*serit, euiue incremenU eaussas Ustere adhuo an\ pariter eU 
aue fontee. Cursum enarrat. — 931. Intcrim Pothinus AemV 
fam etcitat ad Caeearie neeem. — 396. I* igitur, eaUeetie am%» 
tibus, ad regiem accedit. — 443. Caeear portae claudi iubet, 
regemque obttdem apud ee retinet. — • 407. Adverearii epper 
gnant aedee. — 484. Caeear ubique adeet. Etiam navibus ret 
geritur. Caesar, rate conscensa, eum navibus Pharem o eeu p et 
— 509. Dein Pothinum punit, abseisso ehts capite* •— 619. la- 
terea minor regis JUia Arsinoe, regia reUeta 9 ad esereitum ve- 
nh\ AehiUaque interemto^ Qanumeai copias mandat; qui demde 
contra Caesarem bellum facit. — - 533. Caesar in eummie peri» 
culisy meminit Scaevae iuius fortieeimi (VI \ 141. sqq.), pariter 
quondam in casteUo, atque spat, obeeesi. — 64$. Atque m oer- 
men imperfectum desinit. 

Ut primum terraa, Pompeii eolla secntos, 
Adtigit, et diras ealcavit Caeaar arenaa: 

1. Sentus: ubi Caetar in li- iraperium redigeret, aa Aegy* 

tut Aegyptium etcendit, magno y>tii Caeaarem uaa cum Poa^t*» 

in penculo erat ab Aegyptiis, 10 e medio tolierent. — J tn yr 

ne interficeretur. Pugnabat For- ii colla, astellitem, oui F«a» 

ttma cum fato Aegypti, utrum peii caput a reiro mieeaai Cat- 

Aegyptum Caesar sub Romauum aari obtulerat. Cf. IX, 1010. 



PHARttALIAE LIB. X. 389 

'ognavit Fortnaa dncis fatumque nocentis 

egypti, regnom Lagi Romana snb arma 

et, an eriperet mnndo Memphiiicus ensis 5 

ictoria vietique caput Tna profuit orobra, 

[agne, tni aocernm rapuere a saiiguine manes. 

le populus post te Nihim Romanua amaret.] 

ide Paraetoniam fertur aecnrua in orbem 

ignore tam aaevi eceleris, ana aigna secutne, 10 

ed fremitu vulgi, fascee et iura querentia 

iferri Romana eois, discordia sensit 

ectora et aitcipitea animoa, Bftagnnmque perisse 

ion sibi. Tom vuitu aemper celsnte timorem, 

itrepidus soperum sedea et templa vetnsti 15 

Inminis, antiqnaa Macetnm teatantia vires, 

Sreuit: et, nuile captoa dulcedine rerom, 

ion auro cultuque deom, non moenibna urbis, 

Effoeeum tnmoiia copide descendit in antrom. 

liic Pellaei prolea vesana Phiiippi, 20 

8. Venni lino dnbio concinnains ex loco infra posito v«s. 
ftf — 880. ubi Pothinne adhortans Achiilam: Jugulue mihi Cae- 
ari$ kau$tu$ y ait, hoe prae$tare poteet^ Pompeii caede nocente* ut 
*pmlu$ Romanue amet. Nara exnlat proreas ab editione principe 
* a 21 codicibns Cortii. Non iegitn* in c, in maririne sic ad~ 
wiipftae, nti dedit Gortins: Ne — amaret. — b. «ic Eabet: Nee 
tepuhtm Romanum Nilu$ habebit. — Ar. et Ae. »ic: JVec populus 

Cfe NUum Romanue haberet. — V. »ic: Ne populus po$t U Ni- 
Bememue haberet. Ergo inclndendnm arbitror, praesertim 
■fetd ot nnivenn» locns et unprimis verba potf te incto maiorem 
hc obscaritatem habent, et sensna oratioque probo constent, ii* 
lia omissis. 

10. seemtue Ar. Ae. V. a. b. o. d. — C. eeeutam. 

« 
6. Tua profuit umbra, tna quod Pompeinm illa inleremU- 
■ora effecit, ni cantior osset set 
Qaeear, tniqne maaes «ocerom 10# ^ , igna ^^^ 

*%2$V * ***—** ht * "* •«»*" militee et praelato; fa- 

* » -* j • -». i/ • cei > qnomm iam statim men- 
9. Faractoniamtn urbem, ft. e. t £ fit _ Varba MiBmi pignQ - 

llexaadriam, a Paraetonio oor- re _ $e€hri$ eoniungondttcon- 

tu e*. onoido Acpypti, aoa lon- § t rilc tione eunt enm v. teeuru$ t 

re ab AleMndritt eito. Videtor ne , ue ^4»^,^ Cortii leetio 

MBttino Paraetomue poetae pro ieeu tam. 

iegyptio dici; sub Aeryptia 

intem nrbe inteliigi hic debere 1& **• « c - «aribna fascibus* 

UexttBdriam, o contextu patet. 4 ae * 

Mmiliter Pharium crebro vocat 16. Numtn*9 y leidis templom, 

legyptinm, neo non at Peiu- a Macedonibue ibi exfttractttin, 

littenm. — «ecttm», sperane, eam qiiemadmodnm omnis urbs ab 

ib snis partibus ctttre» idoo Aiexaadro erat condita. 



340 M. AlfUAEI LDCAHI 

Feib praedo, iacet, terrarum vindice fato 

RapluA. Sacratia totum spargenda per orbem 

JMembra vbri poauere adytte. Fortnna pepercit 

Menibua, et regoi duravit ad ultima fatum, 

Nam aibi libertaa umquam ai redderet orbem, tb 

Ludibrio serratua erat, non utile mundo 

Kditua eiemplum, terraa tot poaae aub uno 

Eeae viro. Macetum finea latebraaque auorom 

Deaeroit, victaaque patri deapexit Athenaa: 

Ferque Aeiae popoloa fatia urgentibua actua M 

Humana cum atrage ruit, gladiumque per omnee 

Exegit gentea: ignotoa miacuit amnee, 

Peraarum Eophraten, Indorum eanguine Gangent 

Terrarum fatale malum, fulmenque, qued omnea 

Percuteret pariter pqpuioa, et aidua iniquum K 

Gentibua. Oceano claaaea inferre parabat 

Ejtteriore roari. Non illi flamma, nee undae, 

Nec aterilia Libye, nec Sjrticua obatitit Ammon. 

laaet in occaaue, mundi devexa aecutua, 

Ambiaaetque poloa, Nilomque a fonte bibiaaet: 41 

Occurrit auprema dlee, naturaque aolum 

Hunc potuit fiuem veaano ponere regi; 

Qui aecum invidia, qua totum ceperat orbem, 

21. terrarum vindice fato ra- Xixonjta; pernieioeum eaim eret 

ftu$ interpretaiitar: morte sn- exempium muudo* qaoniaei ra- 

bita ablatus, quae eola potuit turnpn erat, ut alii queqee, 

▼indicare terrai ab illo inb- Alexendri exemplum eecuti, ter- 

actas. Sed alii, ut Beramaanue rarum orbem aibi «ubiicere ce- 

et Arg. terrarum iunguat cum narentnr. \ 

99. tpargenda, h. e. qoae me- •*• «*»■»«* ••**? *. e. k ; 

roiesent *spargi per totum or- mni **««*• 

bem, propter Tesanam eiui cn- 48. Qui $ecum tnvidia etc qei 

Eidiaem, omnem terrarum or- eadem iatidia inaatiataque ee- 

em occupamii. pidine, qna totum orbem terre» 

94. regni duravit . ad ultima rum ceperat, morte etiam impe- 
fatum, u. e. et fortoaa remrf rium secum ad manea abetaliL 
Aegrptii daravit uaque ad «ui- nullo herede universi regni sei 
ma tempora. Quoad autem boc (totina fati) couetituto; uade 
darabat, magni etiam fuere factnm eet, ut urbee postorls 
manee eius. ■— fatum revni; vi- auia ducibuaque diincet u n d a i 
de VIII, 10. 158. et iafra ▼•. praeberet. Sic antom fateraea- 
45 et 364. gendum, qnemadmodnm fccfh 

95. $i reddcret. si tibertee ei- muo, ut Tothu fati nd pruoce- 
bi ▼indicasset orbem. dentia trahatur, non ed urh e*, 

96. Ludibrio etc. tuoc fortas- ut inepte trahuat in ter p ret ea 
ae ludibrio torent habfti eiuc fatum eodem ftre aeneu ▼. aa- 
manea. — nen utile mundo, pcr pra v§. 94. 



PHAMAUAE LIB. X. 341 

lit imperium; nulloque herede relicto 
• fati, lacerandae praebuit urbee. 4& 

«cidit, Babylone aua Parthoque verendue. 
rador! Eoi propiua limuere earieeaa, 
nunc pila timent, populi. Licet uaque eob Arctou 
»ue, Zephyrique domoa terraaque premamuu 
intia poat terga Noti : cedemua iu ortua ftO 

idum domino. Nou telix Partbia Craeaie 
ae aecura fuit provincia Peliae. 
tn, Peluaiaco veniene m gurgite Nili, 
roer imbellia populi aedaverat iraa; 
e quo pucia Pellaea tutua in auia 86 

r erat: quum ae parva Cleopatra biremi, 
pto cuatode Phari iaxare catenae, 
; Emathiia, ignaro Caeaare, tectie; 
«a Aegyptf, Latii feraiia Erinnyn, 
no non caata malo. Quantum impulit Argoe 00 

ique domoa facie Spartaua nocenti, 
iriee uuxit tantum Cieopatra furorea. 

Haec quaai in admiratto- ab illia «ttnt acciai pcoelle^ue 

foxandri adduntar a poe- ▼icti. 

«neus: aed ilie tamen, 58. PeUuiaeo a gwrgUe, h. c. 

moriebatur, Babylonem cx regieee ostii Nili prope Pe- 

ab ae ocenpatam tene- lutium. Ibi enim in Casio mon- 

Parthiaqne timebatur. te caatra habebat Cf. VIII, 470. 

arfcast, h. e. Macedenac. ««•••Jft autem belinm cnm so- 

*~ ,*. ,— *«.. 5«-c5 1^ ^sr. 

„* ^. mr • copiis, bello iua snum peraequl 

lewraluaf foH terga Nott: conata fuerat. Ermt aulem ma- 

ultimum mendram, uni j 0r Mtn ptolemaeo, eidemqna 

Sotns ud tneriaJem jper- fo ro atrimonimn data. Evocata 

ao poat tergum fiat. Con- m Caesare, clanculnm ae ad 

Bejecos, qnem eupra le- wm ^f^ | w £ t culdtia ia- 

, IX, 877. terg* demme /«- Totutam. 

Aeto, ubi ▼. n. Sensus: 54 imbellu iunge cnm pomtti 

terrae aeptentrionalea et 1C . Aegyptii. Talea enim Acgy- 

stalee et mendionalea no» prii fere Mw fttUie 4^. 



. . . . ntii fere ubique fuiaae decla- 

npeno cubieeerimns, in J^tur. Cf. «*. 

a 1 tameu cedimna Atenci- ^, Corrufto etc. posteuem 

dommo, n. e. Farthorum eorruperat Phari custodem, ut 

7. I, 10a — pra m oriut ^ pertus cJauatea sibi aperiret. 

ottvs, ut eit: ad Orien- 53. ^athiU fectit, h. e. Ale- 

ercue. Certiuo: m Ort*. xandriae urbi et regiae, a Ma- 

m erfue noaalt aaaa: ad cedontbue olim conditae, quo- 

**** rum terra Emathia orat. 

Von ftlis ote. Quum do- 00. non casta pro: incaata; ut 

eciguao) Pellae notuerit aupra non felis vs. 51. et neu 

i Parthoa, Craooi naatri uiHe 10. 3$. et nan culmlX,^. 



342 M. A9NAEI MJCAM 

Terroit illa goo, si fae, Capitolia eiatro, 

Bt Romaoa petit imbelli aigna Caoopo, 

Caesare captivo Pharios ductora triumphot: tt 

Leacadioque fitit dubina sub gorgite casus, 

Aa muodum ne nostra quidem matrona teneret. 

Hoc animi nox iila dedit, quae prima cubiii 

Mtscuit incestam dueibua Ptoiemaida noatrie. 

Qois tibi vesani veniam non donet amoris, 19 

Antoni, durum quum Caesaria haoserit ignea 

Pectus, et in media rabie, medioque forore, 

Et Pompdanis habitata manibua aola, 

Sanguine Thessalicae cladia perfosus adulter 

Admisit Venerem curis, ei miacuit armia tt 

lilicitosqoe toros, et non ex coniuge partual 

Pro pudor! oblitos Magni, tibi, Julia, fratrea 

Obscena de matre dedit: parteaque fugataa 

Paaaua in extremis Libyae coalescere reguis, 

Tempora Niliaco turpis dependit amori, 81 

Dum donare Pharon, dum non sibi vincere maYult. 

Quem, formae confisa suae, Cleopatra aine ullia 

Triatia adit lacrymis, simulatum comta dolorem, 

Qua decnit, veluti laceros disperaa capillos, 

Et sic orsa loqoi: Si qua est % o tnaxtme Caesar, ft 



84. Qua deeuit C. b. — Ar. Ac« d, a. c. Quam deemU. — ?. 
Quem dccuit. 

68. TerruU etc. Quemadmo- miscuit, qoom ▼. 7\ praeceu* 

dom Horatios ait, Od. I, 87. rit coniunctivos hamserH. 

Dum Capitolio regina dementee 78. Obscena, utpete Aegystift 

ruinas funus et tmperte parabat. et incesta. Cf. 108. 888. — «r- 

— ai fas ee. hoc eioqoi. — ri- tesque fugatas sc. Pejnpeiia*- 

stro suo; quo otebantor.Aegr- rom sob Catone. 

Jtii in proelio loco tobae. Sic '81. denare Pkaren etc eem 

ropert. 8, 10, 48. Romanamque Aegyptnm potios ordinare Clet* 

tubam erepitanti peUere sistro. patraeqoe donare, qoam eaem 

Yirgiliosque Aeo. Vlll, 608. Re» ipsios bellom perceqoi stndet 

gina in mediis patrio vocat 84. qua dectut, qoatenes asa 

agmina sistro. impeditft aot turbairit eorperi* 

64. imbelli Canopo 9 imbelli soi decorem atqoe polerititv 

Aegypti© Romanis bellom in- nem. 

tnfit Oaaopos oppidom Aegjrpti. 85. Si qua est etc. Sgro, s#- 

Loeos aotem pro habitatore. bilis, si que alia feeMUs est, 

8». Caesare sc. Aogosto. filia regis Aegyptii, tepulse e* 

Mtrit, b. e. J. regno patrio, ut exnl essesi Is 



60. dueibus nostris r w 

Caesari, po«t qoem io eius amo- aeternom, ego regimi eempt*- 

re cecutna est Antonios. ctor pedes tooi, ,an ffaftasaa ft» 

78. Nota indicativos admUU et stitoere me Tetta iar 



PHAR8ALIAE LIB. X. 343 



NstOitas^ PharU proles clqrissima 
Sssut in aeternum, seeptris depuisa paternis y 
Si tua restituat veteri me destera fato, 
Oomplector regina pedes. Tu gentibus aequum 
Sidus ades tsostris. Nm urbes prima tenebo 90 

Femina Nitiacas: nullo discrimine sexus 
Reginam seii ferre Pharos. Lege summa perempti 
Verba patris y qui iura mihi communia regni 
Bt thalamos €um fratre dedit. Puer iUe sororem, 
$it modo liber, amut: sed habet sub iure Psihini Q& 

Adfectus ensesque suos. Nil ipsa paterni 
Juris inire peto: cutpa tantoque pudore 
Ssbe domum: remove funesta sateltitis arma, 
Et regem regnare iube. Quantosne tumores 
Mente gerit famulus , Magni cervice revutsa! 100 

Jam tibi (sed procul hoc avertant fata) minatur. 
Sst fuit indignum^ Caesar, mundoque tibique, 
Pmpeium facinus meritumque fuisse Pothini. 
Nequidquam doraa tentasset Caesaris anres: 
Voltus adest precibus, faciesque iucesta perorat. 106 

Exigit infaadam, corrupto iudice, noctem. 
Pax ubi parta duci donisque ingentibus emta est, 
Excepere epulae tantarum gaudia rerum: 
Explicnitque suos magno Cteopstra tumultu 
Nondum translatos Romana in saecuia iuxus. 110 

pse iocus templi, quod vix corruptior aetas 
Sxstruat, instar erat: Isqueataque tecta ferebant 
Mritias, crassnmque trabes absconderat aurum» 
fec samrais crustata domus sectisque nitebat 

94. Ei tkalamos C. a. h. c. d. — V. Ar. Ae, Et tkalami. 

95. omat C. a b. c. d. Ar. — V. et Ae. amet. 

97. Jbrit tatre b. c. — V. Juri» kah&re peto. 7- C. JurU, att 
qasto. 

ortunam, ut parte potiar regni 106. Exigit, transigit cum 

uibi debita. Caesare. 

95. «aat, pro future: amabit. 10T. Pas ubi parta duci sc 

3f. 848. Ptolemaeo cum Cieopatra. 

104. Frustra iiia Caetarem 109. tumultu, «trepitu ct con- 

irecibue teatasset, nisi Tultns car«u rainUtrorum. 

liue pulcritudoqae cum preci- 110. tfondum etc, i, e. luxus 

ius eoniaacta fuutet. — Fru- ignoto* adbuc Romaaia. 

trm autem, quoniam alia iam 114. Nec gummi* eto, Nee pa- 

iraat Caesari agenda, qnam ut rietes erant obdueti uiarmore. 

racare posset hi» inter reges Summa marmora «unt mamiora 

tagrptios dissidiit componen- in saper^cie parietis ioeata, 

Hs. Confer tss. 77 — 81. ouae quesi cruatam effieiebaat 



544 X. AWHABI M7CAK1 

Bfarmorlbua: etabatqae eibi noii eeguis Achates 111 

Parpureosqoe lapis; totaque effasus io aala 

Calcabatar Ooyx. Hebenue Heroetica vaetoe 

Non operit postes, aed atat pro rohoro vili, 

Auxiliam, oon forma, domus. Ebor atria vestit, 

St subfixa mann foriboa teatndinia Indae III 

Terga sedent, erebro maeulaa diatineta emsragdo. 

Fulget gemma toris, et iasplde fulva enpellex: 

Strata micant: Tyrio quornm para maxima anco 

Cocta diu, vfrus non uno duxit aheno; 

Pare auro plumata nitet; para ignea cocco, ltt 

Ut moa est Phariia miccendi licia telis. 

Tnm famalae numerna turbae, populusqne minlster; 

Discolor hos sanguis, alioa disttoxerat aetaat 

Haeo Ubycos, pars tam flavoe gerit altera crbes, 

parietum; quemadmodum •*»- vs. 808. nigrU Meree feemnlt 

mam mndme dicuntur. Non igitur coZoaie, Imeta comue ebenL Veraa» 

mannsre obdueti erent perietee, 8ed aullibi legitur Mer o nn o a . 

uti allbi ia sumtuosis aedificiis, 11S. pro r ebere vih\ prs ligst 

ims uee ex nsarmore exstrneti, qaerao. 

sed ex solidls lupidibus pvetie- 120. Pores operiefcantur pat 

sioribos, ita ut hi lapides nou tamiaibua testudiaia Indicte, 

eruslam solum efflcereat perie- in lamnac disseetie, et genunis 

tum, sed eto», h. e. per se, so- iatertextis distinguebantur. — 

lidi etmrent (ef. vs. 118.) n. e. auuui sc operarienun. 

parletem vemm efficereut, fer- 191. juecalet acc. ahosl. at 

rentque tectum et fulcirent ee- iatelligautur emurajrdi loee ms- 

dificiem, nen eegneo, h. e. noa enlarum testudinis ruisee nufe* 

spceiem taatum externam prae- oiti. 

bentes, neque ornamonti tantum 184. non «no a n e no , ergo pln- 

eaussa parietibac indncti, ecd rios tincta. — etrnc, eelereai 

tamquam vera domns materiu. porpnreum. 

116. P n rpure u e lapie earda 125. plasMte, intertoxta aatt 
eet, genuna rabicunda in simi- atque varii eoloris lieiis; is 
litudinem eamis. modum plumamm centexts; 

117. Postes noa eraat indu- qnalia opera Graeei MoXvmnm 
etl tautum ebeno, sod ex ebono Toeabaat. Martial. 14, 150. — 
solida eottstructi, ita ut ebenos pert tguen coeeo, pars eoeeo ai- 
starot, h. e. vore fulciret do- tet, quasi igneo colere. Videtar 
mum, noqae eoium forma esset aatem per hypsilngen dietam 
domus extersfaeque pnleritudini pro: part n&et emrm plamsfi, 
inoervirot, sed auxilittm vorum. pare eecee igneo. 
Pro Morecttca, quod Tulgeta 117. Jum famulme — mUUoter, 
habot et omnos libri, Cortius, onpple: admirationem excita- 



Salmasinm seeatno, dodit Me- bant. Est autem apeoiepoek. 

roottos, idoo quod in insnla Me- Porperam enim vnlguta acq n e a 

ree et npnd Aethiopes erebra tom vorsum unebiaelndit, qee~ 

ea erber prevenorit; quemad~ si tertius centfamaeat 

ipse peeta bifra habet ctiouem. 



PHAMALIAB LIB. X. 345 

Ot nnllia Cecaar Rhoni ee dicat ia anrte UO 

Tam ratilaa fiditae comaa; para eanguiale nati, 

Terta capnt, refugoaqee gereae a fironte capiliee, 

Nec bob infelix ferro moUita ioventne 

Atqne exaecta virum. Stat cootra fortior actaa, 

Vix nlia fbacante tamea laaagiae malaa. 186 

Diecubnere iilic rcgea, maiorqae potectaa 
Caeaar: et immodice formam ffacata noccntem, 
Nec eceptrie conteota aaia, nec fratre marito, 
Flena maria rnbri apoliia, colloqoe comiaqno 
Drrftiae Cleepatra gerit, cnltnqne laborat. 140 

Candida Sidonio perlucent pectora filo, 
Quod Niiotia acae comprcaaom pectino 8ernm 
8ofrit, et exteaeo laxavit atamina ▼clo. 
Dentibaa bic arrde aectoa Atbmtide ailra 
faa p o an ere orbee; qnaiea ad Caeaaria ora 145 

Nec capto venere Jnbe. Pro! caecna et amena 
Ambitione fiuror, crrilia beila gerenti 
Dtritiaa aperire eaac, incendere mentem 
Hoepitia armatL Noa ait licet iile nefando 

180. Vt «uW$ C. a. b. c. d. — V. Ut uutUu. 
188. UUc C. a. b. c. d. — V. DUc. terie regee. 

181. aangeiVifo m$ti 9 h. e. ai- nt iaxarentur ctamina relo ex- 

gri eelerie. tenco, b. e. ut rarlora fi erent, 

188. turim enpef , mit gekrua» tenuiorque cyndon et perlncidior 

•eltem Haar, att aant Aethio- etaderet. «— ISx terra igitnr Si- 

pee et ACri pleriqae. Sic Mar- donia fila taatnm ?enerant pur- 

nal. Speet» op. 8. tertie crmibue para tincta, e quibus actia Ae- 

Jetkiepee. &TP*** eyndonem admodum te~ 

184. uumrn^ ▼irilUatem. nnem confccit, peetine ad id 

186* uis uUa leangme; earont adblbito Serico. 

aaim Afri berha. 144. De meaeie aermo est, 

140. looorot, oneratnr, grara- quaram tabulae tectae erant ex 

tar aoaunia, Tix aaatinet. Vel: Bgno citreo, pede». ex ebore. 

•ollieita eat do cultu, nt plaeeat JoTenal. Sat 11. latot sustinet 

Caeeari; qatppe non eontenta oraet jrronde ebur/ Martial. II, 

regae aao neqne fratre marito, 48. Tu Libyco* Mi* euepeudie 

iUiaa amorem eaptare cupient. o*e*t»o«* orfc t. — Hic> i. e. ibi, 

Attamea prier explieatio prae- poctquam diseubuere regea. 

plaeot Ram de amore iam mi- 146. Jubu; ex eiuc enim ter- 

ana aoUieita eaee poterat. ra citreae illae mencae adYehe- 

14». Aeaa Aegrptiaca colvit hantour. — oro, adspectum. 

ilnm Sidonium, compreeaum, h. 149. IVon *it etc. Sencuc : Lu- 

a. depexum, pecune Serieo xuc illo vel Fabricios Curioaque 

(qnouiam Sorea atebaatur pe- potuieeot eorrumpere; quidni 

eano, qnamadmodam ait VirgU. Caeearem, qai mnndi adeo rui- 

Georg. II, 198. VtUmaque ut na opoa eibi armia quaerero 

/«Ittc ^ammmni immla &urem,!\ aniainn ovaL Ajmui Cnmm* mi 



846 M. ANNAEI LUGAHf 

Mtrie paratug opes mundi quaesisse rnina: 159 

Pone duces priscos et nomina panperis aevi % 
Fabricios Cnriosque graves: hie ilie recombat 
Sordidus Hetruscis abductus Conaui aratrfa, 
Optabit patriae talem doxisse triumphum. 

Infudere epulas auro, quod terra, qued aer, 166 

Quod pelagua Nilnsque dedit, quod luxus iaani 
Ambitione furema toto quaesivit in orbe, 
Non mandante fame. Multas volucresque ferasque 
Aegypti posuere deos: raanibusque miniatrat 
I^fliacaa cryatalius aquas: gemmaeque capaees 109 

Excepere merum, sed non Mareotidos uvafe, 
Nobile sed paucis senium cui contulit annia 
Indomitum Meroe cogens spumare Faiernum. 
Aecipiunt sertas nardo florente corones, 
Et nnmquam fugiente rosa: multumque madenti 185 

Infudere comae, quod uondum evanuit aura 
Cinnamon, externa nec perdidit aera ferra,: 
Advectumqoe recens vicinae messis amemom. 
Discit opes Caesar apoliati perdere mondi, 
Bt gessisse pndet genero cum paupere bellum, ffl 

Et caussas Martis Phariis com gentibus optat. 

Postquam epulis Bacchoque modum lassete voloptas 
Imposuit, longis Caessr producere noctem 
Inchoat adloquiis: summaque in sede iacentem 
Lhrfgerara placfdis eompellat Achorea dictis: 115 

O sacris devote senes, quodque arguit aetaM % 

ettet, tpte Cincinnatu* opta$$et laui Nili, in qua vinum ia apti- 

pairiae talem duxieee triumphum t uium saporem hitra paucoa aa- 

qualem tnnc Caeaar duxit, eo nos decoquitur." 

quod praesidebat in eo convivio 163. indomitum cogem sptaua- 

tam laute instructo. re FaUrnum aic infterpretor, nt 

155. attro, aureis vasit, pafti- Meroe dicaftur eojgere poftaisse 

nis. — Infudere de cibis intel- spnmare eftiam vinum Faler- 

llge auro impositi*. Subiectum nom, indomitum alias, h. e. nen 

antem sunft miniatri. — quod apumans. 

referto ad epulot, suppleto: 167. aera, I. e. odordm atqne 

quae eompontae erant ex qmni vim et rirtutea snam, in fter» 

aoidqnid tcrra, aer, mare auft ram externam advecftum. 

sumen praebebat, h. e. ex fe- 1T5. Achoreu$ aacerdoa erat 

ris, avibus, piscibus marinia et Aegyptiorum, ideo Uniger Toca- 

Jhmatilibue. tua a poeU. Nomea autem eins 

159. Aegypti deo$ apposiftio» hand igaoftum in hiateria Ae- 

aem faciueft ad volucree eft /e- gyptia. Idem enim eaft cam Ace* 

rot. ria illius nomine, qni ibi re* 

169. Nobile $ed etc. Snipicina: gnum asurpavift cirea aaaaai 

„*ed naftum apud Meroen, insa 386 anfte Chr. n. 



FHARSALIAE LIB. X. 841 



Non negtecte deis^ Pkariae primordia gentis % 

Ter rarum que situm, vulgique edissere mores^ 

Bt ritue formasque deum: quodcumqtie vetustis 

Inscutptum est adytis, profer, noscique vdtentes 180 

Prode deos. & Cecropium sua sacra Platonetn 

Matores doeuere tui: quh dignhr umquam 

Hoc fuit auditu^ mundique oapacior hospes? 

Fama quidem generi Pharias me dusit ad urbes^ 

8ed tamen et vestri. Media inter proeUa semper 186 

Stellarum coelique plagis superisque vacam\ 

Nee meus JSudosi vincetur Fastibus annus. 

Sed quum tanta meo vivat sub pectore virtus^ 

Tantus amor veri, nihil est quod noscere matim, 

Quam fluvii caussas per saecula tdnta latentes^ 100 

Ignotumque caput. Spes sit mihi eerta videndi 

NUiacos fontes, bellum dvile retinquam. 

Finierat, contraqoe sacer tic oratia Achoreus: 

Fas mihi, magnorum, Caesar, secreta parentum 
Prodere, ad hoe aevi popuHs ignota prcfauis. 106 

Sit pietas atiis, miracula tanta silere: 
Ast ego coeticoKs gratum reor^ ire per pmnes 
Hoc opus^ et sacras poputis notescere leges. 
SideribuSi quae sola fugam moderantur Olt/mpi^ 
Occurruntque polo, diversa potentia prima 200 

Mumti lege data est. Sol tempora dividit anm\ 

168. mundifue eapaeior, h. e. quaeque, tarnen cgo, ceterie 

magia capax mundi eaussis no- omnibus relfotis, nihil est qitod 

scendis, sc. quam ego? noscere malim, quam Nili fon- 

187. Nee ordinatio anni a me tes. Sic recte loenm interpreta- 

iastitota superabitur a fastis h. bere; ncque andiendas Sulpici- 

e. ah anni ordinatione, qnam ns, qni virtutcm de sola rirtuto 

olira Cndoxns instttuit, mathe- bellica inierpretatns est. 

maticns Cnidius, discipuhu 191. Spes $it mihi, h. e. si 

Plateai*. — Nota fa*Ubu$ pro mihi sit spes ctc. Male distin- 

/sftit dictnm, ut apnd Calnm. xit Cortins, semicolo post /<m- 

P, 14. et Sil. ItaL 3, 10. et tes posito. Nam rerba beUum c. 

ClandiaA. ad Prob. 16. item ex rel. apodosin faeinnt. Cf. IV, 218» 

qnarta deelinatnr. 194. parentum, maiornm no- 

186. Sed quum ete. Coni. strorum. 

quum h. 1. obtinet locnm coni. 197. ire per emnee, i. e. emmV 

qmemeie. Sensus: Quamvis tan- bns haec aperiri. 

ta mee, qnantam dixi, sit rir- 199. fugam Olympi, l e. eoe- 

tna, h. e. tantna ligor ad ma- li enrenm. Cf. III, 706. 

xifaa qnaeqne vel perficienda 200. Oceurrunt polo, h. e. cen- 

toJ. ceg aoscenda, tantnsque amor tra eoelom morentnr. — . nriaui 

Tori iiaeeadi circa maxima lege, h. e. in origiue mundi. 



848 W. AHHAEI LUCAlfl 

Mutat nocte dtem* radUsque potentibus astra 
Jre vetat % cursusque vagoe etatume moratur. 
lama euie vieibus Tethyn terrenaque miscet. 
JFrigida Satumo glades et zona nwatts 
Cessit. Habet ventos incertague fukmna Mavors. 
Sut Jove temperiee et numquam turbidue aer. 
At fecunda Venus eunetarum sembta rerum 
Possidet; unmeneae CyUeniuo arbiter undae esL 
Hunc ubi pare ooeli tenuit^ qua ndsta Leoms SM 

?a eunt Cancro^ rapidos qua Sirius ignee 
, et varU nmtator drculus anni 
Aegoceron Cancrumque tenet^ cui eubdita Nili 
Ora latent: quae auum dominue pereussU aquarum 
Jgne superiectOi tune Niius fonte sohsto 215 

JB*ity ut Oceanus tunaribus incrementis 
Jussus adest, auetusque suos non ante coarctat y 
Quam nos aestivae a sole receperit horas. 

Vanafides veterum y Nilo n quo crescat in arva\ 
Aetkiopum prodesse nwes. Non Arctos m iltis 220 

MontibuS) aut Boreas. Teetis tibi sole perusti 
Ipse cotor populi, calidique vaporibus Austri. 
Adde % quod omne caput fluvU . % quodcumque soluta 

909. tutra ire eetnf , efficit, ot erescit, ae mare sub lnaae in- 

plenetae, uhi ad eertum cursus cremento; neqne ante decrescit, 

•ni tenBinnm nerrenere, qnaei quam aequinoctium flat eaete- 

eonsistere ▼ideautnr ae deinde mnale, Locus panlo ebsearier. 

retro ire. De hac planetarnm Qnaeritar eaim quie eit ctrcuin* 

•tatione cf. Plia. H. N. II, 16 mutaUtr inml, in quo capricer- 

.«— If. aae cancerqne sit. Snipitius cir» 

90*. miocet, ▼tm enam exserit ealnm meridienalem intelligit, 

In mare et ia terram, plaatas, ia qno fiat eolis conversie; enm 

aaimalia. eaim, per snmmum eoeii a se- 

905. Satwmms crc d c ba tnr prac- ptentrione ad meridiem tenden* 

eese frigidis, nnde et mare gla- tem, cancmm et capricernnm 

eiale Croninm est vocatnm a diridere, qaae sint trepica dk 

▼eteribns. dcra. Aiii sodiacnm iateliexere; 

909. nadae,flnminnm,etipsins atqne J. Scatiger in pialegi me- 
Nili, enins in iuaadatione im- nis ad Maailinm taxat p o c t am , 
mensae snnt nndae. quod ex doobns tropieis aaum 

910. Mercnrins nbi eam eoeli faciat, et qned sodiacnm, aon 
partem tenet, qna leo eancerque soiem* dirigat ad pnncta eoleti- 
sibi Ticini snnt, qnaqne 8inns tialia* Ego manam de tabnlai 
ardet, et circnlns, qni mntat qnnm emm neetratinm etrca 
ananm, capricornnm et cancrum haec doctrinam asseqni band 
tenet, snb quo lateat fontes Ni- cniqne contingat, at veterum de 
11, tnuc, nbi Merenrins (domi- iisdem dogmata uui componers 
ans aqnarnm) vim snam exse- sneceperit, Danaidttm saepe ia- 
rit Ib lantes Nili, HUos pariter berem snbierit 



PHAR8AMAE LIB. X, 349 

Praecipitat glades^ ingresso vere tumsseii 

Prima tabe nwis: Nitus neque susdtat undas 225 

Ante Canis radios, nee ripis adligat amnem 

Ante parem nocti^ Libra sub utdice % Phoebunu 

Inde etiam leges atiarum nesdt aquarum: 

Nec tumet hibernus % quum, longe sole remoto^ 

OJficiis caret unda suis: dare iussus iniquo 28* 

Temperiem coelo, mediis aestatibus exit. 

Sub torrente plaga^ ne terras dissipet ipds % 

Nilus adest mundo % eontraque incensa Leonis 

Ora tumet: Cancroque suam torrente Syenen^ 

Imploratus adest: npc campos liberat undis\ 285 

Donec in autumnum decUnet Phoebus % et umbras 

Sxtendat Meroe* Quis caussas reddere possitt 

Sk iussit natura parens decurrere Nilum: 

Sic opus est mundo. — Zephyros quoque vana vetustas 

His adscribit aquis % quorum stata tempora JUuus 219 

Continuique dies % et m aera longa potestas: 

Vel quod ab ocdduo pettunt tot nubita coelo 

Trans Noton^ et jtuvio cogunt incurnbere nunbos: 

Vel quod aquas toties rumpentis litora Nili 

937. peattt C. a. b. d. Ar. Ae. — V. pesset. 

940. ad$cribit C. b. — V. odtcrtpstt. 

941. tn aera Ar. et mpt. Bersm. — V. m ure. 
949. pellunt tet C. b. a. — V. depeUunt nub. coele. 

299. quum Umge etc. , h. e. eiua quasi reprimere et retine- 

«aem hiemia temporc, abi re- re, quominoe se in mare effaa- 

setier a Nilo est eol, Niius of- dant, illud ex Demoeriti, hoe 

ieio suo, terras irrigaadi, aon ex Thaletie opinione. — Zepky- 

magitur. rot aajcrteit, h. e. Zephyroe 

931. tcmperiem, sed potias, eavssam easc ait. 

qno temperetur eoelam ealore 940. flatue, genitiro casn ac- 

terrcas, media aoatate exua- cipiendum, regitar a t. etata 

Jat. tempora, ut sunpleatur ttmt. 

996. tnnerat ejrtendet, nmbras Sensus: quorum flatus per stata 

feeiat, qunm aestate aat nullas, tempora durept, et per dies con- 

■ot brevieaimaa. tinuos, qoorumque potestaa ia 

999. Zenkyro» etc. Aiiam aera longa sit. 

phaenoaieni explicatioaem ex~ 949. vel quod; verte: aei ea 

ponit. Zepbyroe quidam innn- nun, dafs sie etc. rel: indem 

dationis caasaam eredidorunt; aie entwoder ete. — tot nubUa, 

sob quibus Etesiaa videtur in- ut saepe, pro: multa nubUa. Cf. 

tellisrere, qui media aeatate per IV, «76. V, 676. VI, 199. 443. 

40 diea, sed ex oadem cnm 949. troaa Neten i. e. q. ver- 

aqatlone regione flaat. Eoe ta- aus Noton. 

mon Aeoreua hic ab Oceidento 944. NUu* tette* raameat Itto- 

ftaatea facit, aitque toI aabeo ra est NHus per aeptem oatia 

ad Nilnan cegerc, vel flactua effiuene. litora eaim iatelligc 



350 X. ASHASl MJCAfff 

Jdsuhio /ertaffl/, cogumteue resUtere fluctus. VmS 

/2fe nwra cureue adversique obUce ponti 

Aestuat in campes. — Sumt^ oui spkamimm terrie 

Beee putamt , magnosque eavae compagie hiatus. 

Cemmeat hae pemitue tacitie discursibus unam\ 

Frigore ab Arctoo m e diu m revocata sub asem\ 2M 

Quum Phoebue preeeit Meroen, tellusque perusta 

lUue duxit aquae. TrakUur Gangesque Padueque 

Per tadtum mundL Tunc omnia flumina Nilus 

Vno fonte vomens non uno gurgUe perfert, 

Bumor^ ab Oceano^ qui terras adUgat ommun\ IBt 
Esundante procui viotemtum erumpere Nilum % 
Aequoreosque saUs hmgo mUeeeere tractu. 

Nec non Oceamo paeei Phoebumque polumque 
Credimus: hunc, caUdi tetigU quum brachia Cancri^ 
Soi rapU, atque umdme pbu\ quam quod digerat «r t IH 
ToUUur. Hoe noctee referumty NUoque refunaunt. 

Ast ego, «j tamtam ius eet mUd soivere Utern^ 
Qvosdam^ Caesar % aquas poet mundi eera peracti 

915. V. AnMue feriunt, eegumtque reuetete JMus. — CAe. Jr- 
Ueue /., — Jfuct*. — Ar. Attidue — Jtuctue. *- a, 1». d. mmUus 
«— b. jfectn, sed t erasa. 

948. putant C. et mp. Bcrsm. — V. jmtea*. . 

maris, pcr ouae Nflas effluit, habeat eomma, poet mundi Ur 

qaaeque fluctibue suis perrum- lon; falsa. 

Sit Venti igttur ferisjaft eelia 255. Sunt qui Nilum ab Oeia- 

liii, ez adrerse flaates, atque no exteriore, qui ambift terr»- 

ita fiuctus eius resistere h. e. runi orbem, credanft oriri, lei- 

loagius morari coguaft. gaqae per terrae eursu duJee- 

946. adverti obiice poun\ vide- seere. — adligat, ceercet, cif- 

Ikeft quia ipse quoque pantus. cumdat. ambit. 

flante veuto assiduo, aitfe* ibi 958. Aliam opiaionem coma » 

iasurgit, fiuviumque aon admit- morat. Oeeano credebant eidera 

tit. paeei; soiemqoe, ubt ia CSsa- 

849. Commeat etc. Ergo per cro esseft, rapere ad ae ptas 

Uloe subterraneoa meatus crc- nndae; quam qaod aer digersre 

debaot fluviorum terrae pluri- posset; eam ergo aquam neet a 

morum aqoas Solia calore ad ez aere deprimi, ia NUamqet 

Aathiopiam attrahi. indeque eflundi. 

fieri inundationem Nili. 869. Jam Acereus auani al> 

958. per tacitum mvndi % per quitur opinionem. 

aadem Uia spiramiaa. 963. Quuadam aquas aoa da 

954. non uno gurgUe perfert, fluviis aliis, ut interpretes ac- 

h. e. non uno alreo, eed eztin- cepere, sed de certis Niil aqais 

dans supra ripas. Interpunctio inteliigit, quae partim casa 

antem ea iastituenda quam noa erumpant, partim certo et ab 

fecimus. Nam alii post aquae initio remm defiaito alvaa de- 



FHARSALIAE LIB. X. 351 

la, eoncussis terrarum erumpere venis, 
d agente deo, quaadam eompage sub ipsa 
toto coepisse reor^ quas ilte creator 

opifes rerum certo sub iure coerceL 
tae tibi noscendi Nilum, Romane, cupido^ 
iarUs Persisque fmt , Macetumque tyrannis: 
jue non aetas veluit conferre futuris 270 

am: sed vincit adkuc natura latendi. 
us Alexander regum^ quos Memphis adorat % 
t NilO) misitque per ultima terrae 
ypum tectos: iUos rubicunda perusti 
poH tenuit; NUum videre calentem. 275 

ad occasus mundique extrema Sesostris^ 
harios currus regum cervidbus egit: 
lamen, vestros amnes, Rhodanumque Padumque, 

Nikim, de fonte bibit. Vesanus in ortus 
yses longi populos pervenit ad aevi, 280 

tusque epulis et pastus caede suorum* 
> te, Ntie, redit. Non fabula mendax 

loqui de fonte tuo est. Ubicunque videris % 

eris: et nulU contingit gloria genti, 

r Ho sit laeta suo. Tua flumina prodanu, 285 

ft. cupido C. — V. cupido c$t. — a. ttt Romane eupido* 
6. oceaeus C. a. c. d. — V. occasum. 

Nam flumina pariter 280. longi ad «evt, ad Aethie- 

a principio mundi condi- pes ficcnoopiovg. 

lebantur. 381. Defectue epulie, i e. de- 

Compagee est creatio fieientc sibi commeatn. Sio te! 

et ordinatio. defectue lumin* TibolL 2, 5, 75. 

eum toto sc. mundo. defeeti denUbue r Pliu. 8, 16. de- 

Invidit MIo, h. e. nolnit fecta eubili % Val. Flacc. T, 11«. 

latere, euperare eum — paetue eaeds *uorum, et post- 

cupiit Sequentium con- qaam coactne fuerat, qno fa- 

o est: et misit electos mem toleraret, focimum quem- 

■tores ad extremam Ae- que snornm militum, eorte du- 

m terram. ctum, reliqui* comedendum prae- 

tentite, h. e. coatinuit, re- bere, nti Herodotoa narrat 

quin ulterius pro^rede- III, 25, 

, ut centies simplicia pro 282. Non fabula etc. nec ina- 

litb poauntur. Cf. in In- ne est prorerbium , te, ubicnn- 

SimpUda. — Mtora, non que videaris, qnaeri. 

eins. 285. stto, natfro. Nnlla gene 

vestroe amnee «cito esse gloriari poteaft, ia terra sna 

tionem , non «ubiectum oriri Nilum, — > Tua flumma pro- 

quemadmodum saepe dam. Ergo non fontea tuos, sed 

ter praemittitnr appositio. tantnm cnrsum, quatenus potc- 

IV, 800. ro, prodauL 



362 W. AHWABI LI7CAWI 

Qua dous, undarum colator % NUe % tuarum, 

Te miki naese dedU. Medio cansurgis ab ase, 

Ausus iu ardentem ripae adioUere Vanerum: 

In Borean ie rectus aquis^ mediumque Booten: 

Cureui in oecasum fiesu torquetur et artus\ SM 

Nune Arabum popuUs % Libycis nunc aeauus arenis: 

Teque vident primi, quaerunt tamen ht quoque, Seres, 

Aethiopumque feris aUeno gurgite campos: 

St te terrarum neseU eui debeat orbis. 

Arcanum natura caput nan pradidit ull$\ 293 

Nec licuit poputis parvum te % NUe % videre % 

Amovitque sbms % et gentes maluit orttfb 

Mirari s quam nosse % tuos. Cansurgere in ipsis 

Jus tibi sotstUHs % atiena ereeeere bruma\ 

Atque Uemes adferre tuas: solique vagari 

Coneessum per utrosque pelas. Hie quaeritur ortus % 

IUie ftms aquae. Late tibi gurgite rupta 

Atnbitur nigris Meroe feeunda colows, 

Laeta camis ebeni: §uae % quamvis aroore mutta 

Frondeaty aestatem nulla sibi mitigat umbra: 

Idnea tam rectum mundi ferit illa Leonem. 



287. medio ab oure, h. e. a me- mieUque eub mmmem. Jamque aV 

ridie, ultra aodiacum, audetque mum nurane gemeSrieU % et aemi- 

ad xodiaeum, ubi Cancer, ripae da regna 9 epebmejemue leemt 

ottoiiere, h. e. procedere ineatu. claueoe, lueeeque eemantee t uYef, 

290. Cureus etc. Deinde modo et imgenii metu tSupefmetus aqum- 
ad Occidentem, modo Orientem rum, ommia eub magum imbemtiu 
flecteric, nmic ad Arabec ver- Jtummrn terra tpeetm b mt e Hee r em 
aue, nunc ad Libyam. leeti, Pk ati mque Lgeuwmue, et 

291. aeeuuf, benignuc, irri- eaput umde mHue primum se erum 
gane eorum campoe. Cf. 232 — pit Enipeue, unae pater JXberi* 
235. **•, et unae etc. 

292. Seret; videtur vopulum 298. Cenemtgere ete. Tn ia 
ultra Aethiopae eitum m terra Aegypto creeccre eolee la ael» 
Africa iatellicrere, commemora- etitio aectfro, ex nWibua torrao 
tam et Helioooro lib. IX. loage ad Orieatem rcmatae^ mx 

293. olteno gurgHe, h. e. non «ua alfert aeuae hieonalea. Ttbi 
apad ipeoe orto flumine. — /e- aoli eoneoaenm ect ot per aav 
m ecmpet, irrigaa, inundae. atralom ot per nottmm arbom 

297. emue Mli cunt receccua ire. 

aquarum, ex quibue oritur. Sic 202. rupto, fiumine diTiee. 

apud Virg. Georg. IV, 800., ubi 805. atolc umbrm; nuQamoaim 

Cyreoc Arictaeum filium ad umbram faciunt ibi arboroc, ut 

fontem cuum adducit, aimulque fn omnlbuc terria tttb aouualort 

omnium reliquorum fiuminum citic. 

fbntec monctrat: At illum Cur- 806. 8ub Imea mumdi iatcUigc 

tmta ta montie fmeiem eircumete- aequatorom, aub quo iaeat me- 

tit unda^ aeeepitque $mu eaete % roe ex meata Totoram» at 



FKAB8ALIAB LIB. X. 353 

Jnde plagas Phoebi, damnum non passus aquarum, 

Praeveheris, sterilesque diu metiris arenas, 

Nunc omnes unum vires collectus in amnem, 

Nunc vagusy ei spargens facilem tibi cedere ripam. 310 

Rursus multifidas revocat piger alveus undas, 

Qum dirwmnt Arabum poputis Aeguptia rura 

Regni claustra Pkilae. Mox te deserta secantem, 

Qua dirimunt nostrum rubro commercia pontum^ 

Mollis lapsus agit. Quis te tam lene fluentem 315 

Moturum tantas violenti gurgitis iras, 

IWfc, putetf Sed quum lapsus abrupta viarum 

Escepere tuos, et praecipites cataractae, 

Ac nusquam vetitis utlas obsistere cautes 

huUgnaris aquis: spuma tunc astra lacessis: 380 

Cuncta fremuni undis: ac multo murmure montis 

Spumeus invictis canescit fluctibus amnis. 

Bme y Abaton quam nostra vocat veneranda vetustas^ 

Terra potens^ prhnos sentit percussa tumultus, 

Et scopuU^ placuit fluvii quos dicere venas, 326 

Quod manifesta navi prhnum dant signa tumoris. 

Hme montes natura vagis circumdedit undis, 

Qui Libgae te, NUe^ negant: quos inter in alta 

It convaUe iacens iam moUbus unda receptis. 

814. Sie V. Ar. Ae. bene, licet inepte ceateat C. qui habet: 
Qttoc dkimunt nottro rubri commercia ponti. 

324. Terra poiens V. — C. Petra patens. 

328. Sic Ar. Ae. — V. quo$ inter, ut alta In convalle iacens, 
$Ust mwlibus undm receptit. 

fmem recta linea Leo ateendit. 314. Nota vertut eiutdem iai- 

Perperam alii liaoam perpendi- tii Qua dirimunt 819. et 914. 

cniarem a Sele ad terram in- Commercia; intellige regionem 

tetlexere. per quani tranteunt mercatorea 

80T. Jnds etc. Indo trantit ex Africa in Atiam, ad Gaaam. 

Er sonam torridam, nullum Eat autem Hjrtteroaproteron. 

trimentam aquaram per calo- 815. lap$u$ eet: dm Bahm- 

ree paaaot; ita immentae tibi gleiten. 

iont undae. ^ 319. nusquam eetiti$; aihil 

SIO. spargeniy ditiicient ex- enfm uequam obttare tibi pati- 

andande. tur. 

811. piger afeeut , non exun- 325. fluvu eenot, h. e. origi- 

dana, tranquille fluent. nem, quoaiam ibi flnmen oriri 

313. ubi Philae, in finibut credebant. 

Aegypti titae, Aegjptnm ab 826, Quod etc. , ouia ibi pri- 

Axabia dividunt. ^ mom appareat fluYii incremen- 

818. Mox fleeterit rertut ru- ta. 

fcram mare, comqae eo paral- 329. iacen$, curtu tranqoillo 

lolo aWeo defluie. et intra ripat coatento. Sic III, 

33 



354 M. ANNAEI LUCAJfl 

Prima tibi campos permittit apertaque Memphw 330 

jfora , modumque vetut crescendi ponere ripas. 

Sic velut in tuta securi pace trahebaot 
Nocti* iter niediae: sed nou vesaoa Pothini 
Mens irabuta semei tam sacra caede, vacabat 
A scelerum njotu. Magno nihil iile peremto 33S 

Jam putat esse nefas: habitant tnb peetore manea, 
Ultricesque deae dant in nova monstra furoreiu. 
Digtiatur viies isto quoque sanguine dextras, 
Quo Fortuna parat victos perfundere Patreg; 
Poenaque ci?ilis belli, vindicta senatus 349 

Paene data est famuio. Procul hoc avertite, fata, 
Crimen, ut haec Bruto cervix absente secetur. 
In sceius it Pharium Romani poena tyranni, 
Exemplumque perit. Struit audat irrita fatis: 
Nec parat occuitae caedem committere fraudi, 345 

faWctumque ducem detecto Marte iscessit 
Tantuni animi deiicta dabant, ut colla ferire 
Caeaaris, et socerum iungi tibi, Magne, inberet: 
Atque haec dicta monet famuios perferre fideies 
Ad Pompeianae socium sibi caedis Achiihun, 350 

Quem puer imbeiiis cunctis praefecerat armte, 
Et dederat ferrum, nulio sibi iure retento, 
In couctoa, in seque simul. Tu moUibus^ inquit, 

340. Sic Ar. Ae. C. a. b. c. d. — V. belli, et vindicta. 

5 % M. Servatum bello iaouit mare. aanguine, h. o. Caesare etiam 

— moUbus ree. i. e. ratibua one- interimendo, quem Senatorihut 

rariis ad devehendas morces. deronm Brutoque perfttndeudam 

Cf. III, 418. firma gerendi» «o- mandatara erat. 

tfbue meotito corUexunt robora ... VA „ .« 

ductu et 445. oomplenlur moiet, M3 - ***«■•■• } IC P arUer 

avideque petitis ineula deeeritur ? c J»- *** resoWeadum: poeae 

ratibas. Describontur eae rates, ■*■*• s Poe ** Caysaris parnm 

ab AesyWtiU #*o** vocatae, aberat «■» mt » ^ elue *+ 

Herodoi. ll, 96 ubi haec addi- 811*«»« «•«• V» Aagyptiua 

ta leguntnr: hn tt c<pt ta •" P« • celas ■* e0 «"■«*• 

nloXatetvta nl^ei noUa, xal P^ncque exemplum perueet, 

&yei hia noXlag X *«*$<*t *«~ qUod * ^ . *™Z m "JJ**": 

Unew. - Interpretes frustra num ^at etat^endnm Nam si 

fnerunt in loco vel conatituendo Aegyptius interemisset Qaeea^ 

rel exnlicando. MBI * parncidium aut homicidi- 

M2. trakebanti extrahebant, um ep<u > non tyraunicidium. 

eimplici pro composlto. 344. Struit etc. Pothious fa- 

338. Dignatur etc. Paene di- ceie eutcepit, quac irrita eraat 

Sitata eeset Forcuna dextrae Po- futtiva per fatum, fuaa 1'ato» 

lini Achillae^ue Caesarifi etiam fieti aolebat 



PHAR8ALIAE LIB. X, 35$ 

Nunc incumbe toris, et pingues exige somnos: 

Invasit Cleopatra domunv Nec prodita tantum est, 355 

Sed donata Pharos. Cessas accurrere solus 

Ad dominae thalamos? Nubit soror impia fratri: 

Nam Latio iam nupta duci esi: interque maritos 

Discurrens Aegypton habet y Romamque meretur. 

Btpugnare senetn potuit Cleopatra venenis: 360 

Crede, miser, puero: quem nox si iunxerit una y 

Et semel amplesus incesto pectore passus 

Hauserit obscoenum titulo pietatis amorem, 

Meque tuumque caput per singula forsitan illi 

Oscula donabit. Orucibus fiammisque luemus^ 365 

Si fuerit formosa soror. Nil undique restat 

Ausitii: res hinc coniux, hme Caesar aduiter. 

Et sumusi ut fatear, tam saeva iudice sontes: 

Quem non es nobis credet Cleopatra nocentent^ 

A quo cdsta fuitt Per, te, quod fecimus una 3T0 

Perdutimusque nefas, perque ictum sanguine Magni 

FoeduSi ades: subito betium motire tutmtltu: 

Irrue nocturnus: rumpamus funere taedas^ 

357. NubH C. c. b. — V. Nubet. — Ar. Ac. d. nupsit. 
373. Sic C. d. b. — V. Irrue; nocturnan r. /. t. 

355. JVec prodita etc. Nec 80- tri; nam Caesari iam nuptaest; 

lara prodita est Aegyptns, qua- ut impia^ ad solum incestura 

tenus Ptolemaeo nobisque com- matiimonium cum fraire refe- 

petit, eo quod intromissa est in ratur; cf, 369. 

*W* m ^ le °P tttr *» ••* «^w» 359. Aegypton habet, Romam- 

eidem Cleopatrae ab Caeeare j^ m^etur, b. e. et fratris et 

dono data. Caesaris eibi gratiam concilia- 

358, Ctstas etc. Ironia. Ett* fcjt ^ 

LZ^ £j£? ^ttf^ •"• *<"«*> Caesarem. Xato. 

liqui raterprctes sic: tu Tero ^__. „k;u-.;. 

ioIus cestaa armatoe aecurrere wenw ' P™ 1 *"* # 

et opprimere Cleopatram, quae 36 ?* f} 1 ^ 4 f fI * / Ol ™o«*> ei pla- 

iam doraina est nostra nuptias- cuerit illa fratri. 

qne iungit? Ego tamen vereor, 368. Et, ut verum fatear, caus- 

aa recte hic sensus subiici queat sam illa habet, quare sontes nos 

bia enunciatis. iudicet. Nam casta a nobis est: 

857. IVtioit, in eo est, ut ma- illa autem pru saerifcia sua 

trimonium vere ineat cum fra- unumqnemqtie nocentem habe- 

tre, quod ante nomine solum bit, a quo casta est. 

tituloque initum erat. 370. Per te, i. e. Obtestor te 

358. JNam etc. Causalis coni. per nefas , quod commisimus 

referri potest ad impia adiecti- rompeiuin interficiendo. 

rum, qnod supra posuerat; nisi 371. perdidimus, frttstra feei- 

maiis ante nubit supplere: dno- imnr, nisi armis res recupera-» 

bus illa nubit; raodo nubit fra- bimus 



356 jtf. AHVABI MJCAWl 

Crudelemque toris dominam mactemus in ipsis 

Cum guocumque viro. Nee nos deterreat ausis Stt 

Hesperii Fortuna ducis. Quae sustulit illum 

Imposuitque orfli, communis gloria nobis: 

Nos quoque sublimes Magnus facit. Adspice litus, 

Spem nostri scelerie: poUutos consule fluctus^ 

Quid Uceat nobis: tumulumque e pulvere parvo 881 

Adspiee Pompeii non omnia membra tegentetn. 

Qjuem metuis, par kuius erat.. Non sangume clari: 

Quid refertt nee opes populorum ac regna movemus: 

Ad scelus ingentis fati sumus. Adtrahit illos 

Jn nostras Fortuna manus. En, altera venit 885 

Vietima nobilior. Placemus eaede secunda 

Hesperias gentes. Jugulus mihi Caesaris haustus 

Hoc praestare potest, Pompeii caede nocentes 

Ut populus Eonuams amet. Quid nomma tanta 

Horremus, viresque ducis, quibus ille relictis 890 

Miles eritf Nos haee peraget dvilia bella, 

Inferiasque dabit populis^ et mittet ad umbras^ 

Quod debetur adhuc mundo edput, Ite feroces 

Caesaris in iugulum: praestet Lagea iuveniue 

Hoc regi^ Romana sUri. Tts parce morari: 805 

£76. tyuae mshdit Uimm oic. Caesar, facfle interimendu*. Cf. 

Facinona illius, quod evexit €ae- sijnilia V, 865. 

eatem tutamquereddidit ejut 391 peraget i# e . g ttiee . 

petentiam, nostra est gleria; _ r * . , „ . ,., 

ergo nobi. qtioque competit fru- «•?■ P°P uh8 8C - in ^too cMli 

ctnt ez Pompeii morte; noa caeaui. 

qneque incrementa ez Pompeio 394. Praettet etc. MiHtee Ae- 

uterfecte capiemut. £7?*" ■>•« praestent reyi Pto- 

878. De praesenti faeit vide Femaeo, mihtes antem Romani, 

ts. 343. — litu», in quo Pom- qui snnt in ezercitu nostro, si- 

peinm interfecimns. « bi ipsie praeetent reiqne pabli- 

379. fluctus sc. maris. — pol- cae Romanae. Merebant aotem 

luta$ tc. sanguine Pompeii. haud panci Romani in ezercitu 

389. JVo* eanguine elari ac. Aegyptiorum, qui remanaerant 
nes sumus. in Aegypto ez iilo tempore, qne 

884. ingentis /ott, tatis nebia Gabinius Pompeii Toluatate 

tuppetit facultatem atque for- Ptolemaeum reduzerat, Arche- 

tanae ad scelus tale comitten- lao ezpulso. Gf. Caesar B. p. 

dum. Sed Ar. habet : ingentee III, 110. Ii nzores ibi duzerant, 

facti 8umu$. De fato , ut sit i. Romanotoue mores et contuetu- 

q. potentia, facultas, cf. vt. 24. dinem vitae cum Aegyptiacit 

et 45. — illos, duees Romanos, mutaverant. Cf. 403. Quornm 

Pompeium atque Caesarem. unut, Septimiua, tribunua olim 

390. qvibus iUe reZictts, h. e. miiitum Gabinianorum , adee 
absque qaibut (viribut, ezerci- Pompeii interemti caput abeei- 
tibus) foret, miiet timplez erit derat. Cf. VIII, 668. 



PHABSALIAB LIB. X. 351 

Pienum epulU^ madidumque mero, Feneriqtie paratum 

bwenie*: aude: superi tot vota Catonum 

Brutorumque tibi tribuenL Non segnis Achiliaa 

Suadenti parere nefas. Haud clara movendia, 

Ct moi^ signa dedit eaatris, nee prodidit arma 400 

Ulliua ciangore tubae: temere omnia aaevi 

katramenta rapit belli. Pars maxima turbae 

Plebia erat Latiae: sed tanta oblivio mentea 

Cepit, in externoa corrupto milite mores, 

Ut duce 8ub famuio iuasuque sateilitia irent, 405 

Quoa erat indignum Phario parere tyranno. 

Nulla fidea pietatque viris, qui caatra sequuntur; 

Venalesque manus, ubi fas, ubi maxima merces, 

Aere merent parvo: iugulumque in Caesaris ire 

Non tibi dant. Pro faa! ubi non civilia bella 410 

Invenit imperii fatum miaerabile noatrif 

Thessaliae aubducta aciea in litore Nili 

More furit patrio. Quid te plus, Magne, recepto 

Anaa foret Lagea domusl Dat acilicet omnis 

Dextera, quod debet superis: nuliique vacare 415 

Fas est Romano. Latium aic acindere corpua 

398. Non $egni$ C. a. b. — V. non lentus. 

408. Sio praeclare Ar. et Ae. — V. ibi fa$> ubi maxima mer- 
eet. — C. ibi /os, ubi proxima m. 

413. Quid U plu» C. b. — V. Quid plue te. — Ar. Piu$ quod 
U, — Ae. Quod U pl. 

397. ttuperi tibi tribuent; effl- 408. uoi fa$ y ubi maxima mer~ 

eieut dii, ut a te perficiatur, ces, ubi summo iure suo maxi- 

qnod Bruto Catonique tantope- maque mercede (nempe laude 

re in voti» est. Mutavit Corti- summa gloriaque sua) armit uti 

«s: euperoB, h. e. vota Catonis poterant contra Caesarera, tam- 

Brutique efficient, ut dii ausum qnam Romani, non tamquam 

taum secundent. Verum non Aegyptiorum mereenarii. Hanc 

opus est istac mutatione, licet lectionem unice veram esse 9 

saepiue euperi eo sensu legan- verba seqnentia probant 

401, Umere 9 raptim, nuUo or- . **- iugulumque — non $ibi 

1fa e . dant sc. sed m Aegrptiorum 

408. butrumenta, milites, ar- gratiam illud faciunt. 

«a, tela. Cf. 442. -- rapit, ce- 412 jj^^^ wM# ^ h e# 

leriter adducit, utl, 228. Sie militei nomtLni, qui proelio 

fatu$ y noctu tenebne rapit ogmt- p haraali<xo non interfuere. 
na ductor. 

403. Plebii erat Latiae, ex 413. Quid te plu$ etc. Quid 

Gabinianie militibus ia Aegypto Aegrptii plus potuissent audere, 

relicta. Conferto Caesarem de si incolumem te recepissent, 

B. C. libro IEL contra Caesarem? 



358 Jf. A5NASI LUCAlfl 

Dis placitum: non in soceri generique favorem 

Discedunt populi: civilia bella satelies 

Mevit, et in partem Romani venit Achillas. 

Et nisi fata manus a sanguine Caesaria arcent, 420 

Hae vincent partes. Aderat maturns uterque, 

Et districta epulis ad cunctaa aula patebat 

Insidias, poteratque cruor per regia fundi 

Pocula Caesareus, mensaeque incumbere cervix. 

Sed metuunt beili trepidos in nocte tumultus, 425 

Ne caedes confusa mauu permissaque fatis 

Te, Ptolemaee, trahat. Tanta est fiducia ferri. \[ 

Non rapoere nefas: summi contemta facultas 

Est operis: visum famulis reparabile damnum, 

Iilam mactandi dimittere Caesaris boram* 480 

Servatur poenas in aperta luce daturus. 

Donata est nox nna duci, vixitque Pothini 

Munere Phoebeos Caesar dilatus in ortns. 

Lucifer a Casia prospexit rupe, diemque 
Misit in Aegyptum, primo quoque sole calentem, 435 
Quum procul a muris acies non sparsa maniplis 
Nec vaga conspicitur, sed instos qualis ad hostea 
Recta fronte venit. Passuri cominus arma, 
Laturique ruunt, At Caesar, moenibus urbis 
Diffisus, foribus clausae se protegit aulae, 440 ! 

Degeneres passus latebras, Nec tota vacabat 
Eegia compresso; minima collegerat arma 
Parte domus; tangunt animos iraeque metusque: 
Et timet incursns, indignaturque timere. 
Sic fremit in parvis fera nobilis abdita claustris, 445 

Et frangit rabidos praemorso carcere dentes; 

41T. eoeeri jgenerique Ar, Ae. C. a. b. c. d. — V. generi we- 
rique, — 419. & mm\ Ar. C. a. b. c — V, Romanam. 

419. et in partem R. , prae- 485. primo quoque eole calen- 
ter Pompeii et Caetaris, tam- tem sc. diem, calentem adeo 
quam tertiaa partes se quoque oriente sole. 

**$£* ** ch £V' *. *-t u W, iwteh percs, bene anna- 
42T. te 9 Ptolemaee, trahat, h, ^ * * 

e. te inter*mat. ' _ , . . . . 

428. nou rapuere, non matu- . te*. Panun etc. Accedunt 

ravere. — eummi operis, maii- Aegrpttt ad muros, tamquam fa- 

mae rei -oocasio praetermusn clttn bellum et pwturi. 

est ab illis. 442. eompres9o t Caesari, in an- 

484. a Casia rupe % a moate gustum redaeto. — arnia, miii- 

Casio, qui est ad Orientem ver* tea. 
8Ui ab Ale*andrta. 



PHARSALIAE LIB. X. 359 

Nee aecua in Siculit fureret tua flamma carernis, 

Obatrueret aumuiani ai quis tibi, fifuiciber, Aetnam. 

Audax Thessaiici nuper qui rupe sub Aemi 

Hesperiae cunctos procerea aciemque aeuatua 450 

Pompeiumque ducem, causaa apectare vetante, 

Non timuit, fatumque aibi promisit iniquum, 

Expavit eervile nefas, intraque penatea 

Obruitur telis: quem non violasset Alanus, 

Non Scytha, non fixo qui ludit in hospite Maurus; 455 

Hic, cui Romani apatium non aufficit orbis, 

Parvaque regna putat Tyrii* cum Gadibus lodos, 

Ceu puer imbellis, cen captia feroiua muris, 

Quaerit tuta domus: apem vitae in limine clauao 

Ponit, et incerto iuatrat vagus atria curau: 460 

Non aine rege tamen; quem ducit in omnia aecum, 

Samturua poenaa et grata piacuta morti, 

Bfisaurusque tuum, ai non sint tela nec ignes, 

In famulo8, Ptolemaee, caput. Sic barbara Coichis 

Creditur, ultorem metuens regnique ftigaeque, 465 

Enae 8uo fratrisque aimul cervice parata 

Exspectaase patrem. Cogunt tamen ultima rerum 

Spem paci8 tentare ducem: missusque satelies 

Begiua, ut saevos absentis voce tyranni 

Corriperet famulos, quo bellum auctore moverent. 470 

Sed neque ius mundi valuit, neque foedera sancta 

Gentibus: orator regis pacisque sequester 

447. JVeo secu» Ar. Ae. C. d. c. b. — V, Non eecue. 
449. nuper qui C. c, — V. qui nuper. 
451. epectare praeclare Ar. — V. sperare. 

451. caussa wpectare vetante % 465. uUorem, patrem. — -regwl, 

h. e. quum mala coussa, quam quoniam ablato veUere auveo 

ajrebat, vetare eum debebat, ne proditum etiam erat regnum. 

adspiceret illic adversarioa, 466. Ense auo parato, et cer- 

qoippe rebellia eentra rempubli- yice fratrit parata, h. e. ente 

cam imperiumque Romanum. atricto et cerviee fratrie abeciia. 

Vulg. fperore, admodum ieiune. 467. ultima rerum , extremum 

454. quem non viol. anppL si discriraen, in quo versabatur 
Caeear in eiua terram venitaet Caesar. 

cum exereitu. 469. voce tyranni, verbie Pto- 

455. qui JwZtt, qui exercitii lemaei, absentie apud Caesarem. 
caussa hoste interfecto affixo, 470. comperet /. etc. h. e. ex« 
pro ecopo utitur, in quem tela quireret corripiendo ex iUis, 
ugerat. quie ad bellum eos concitaverit. 

459. tuta\ tutum recepttim. 471. ius tnundi s«. ut oratorei 

464. in famulo* , Pothinum et roissi sancti haberentnr. 
Achillam. — Colcftis, Atedea. 472. orator regis paciiquc *e- 



360 M. AHHAEI LTJCAHl 

Aeatimat in numero acelerum ponenda toorom, 

Tot monatria Aegypte nocena. Non Theaaala tellua, 

Vaataque regna Jubae, non Pontua et impia signa 475 

Pharnacig, et gelido circumfluns orbis Ibero 

Tantum auaua acelerum, non Sjrtis barbara, qnantum 

Deliciae fecere tuae. Premit nndique belium, 

Inque domum iam tela cadunt, quassantque penatea. 

Non aries uno moturus limina puisu, 480 

Fracturuaque domum; non nila est machina beili: 

Nec flammia mandatur opus: sed caeca iuventua 

Conailii, vaatoa ambit divuiaa penatea, 

Et nnaqnam totis incursat viribus agmen. 

Fata vetant, mnrique vicem Fortuna tuetur. 

Nee non et ratibus tentatur regia, qua ae 

Protnlit in medioa audaci jmargine fluctua 

Luxurioaa domus. Sed abest defensor ubique 

Caesar, et hos aditu gladifc, hoa ignibus arcet: 

Obaeaausque gerit (tanta est constantia mentia) 

Expugnantis opus. Piceo iubet nnguine tinctaa 

Lampadaa immitti iunctis in vela carinis. 

Nec piger ignis erat per stoppea vincula perque 

Manantes cera tabulas: et tempore eodem 

Tranatraque nautarum summique araere ceruchi. 49& 

483. divuha Ar. — V. divisa. — Ae. dtoeraa. 

480. aditu C. — V. aditus. 

483. in vela Ar. Ac. a. d. — V. in beUa. 

fueetcr, supple: caesus ab ad- filii MitfcridatU 9 qui patrea 

versariis. Duos autem miserat prodidit regnumque ei abstnlit. 
Ptoiemaeus ad Achiilam, Sera- 4^6. gelido circumfluus erbU 

pioaem et Dioecoridem, qui uter- J&ero, Hispania, quam torrent 

que ab eo interfecti sunt, ante- am \,n Iberu», ut ett VII, 15. 

XEL* 1 ? m v d ^ " b i Tn* ***- deliciae tuae, tu, Aegy- 

ssrs% v CaM - de beUo * *»*«■ ■*-** «?■■ , 

473. aeeUmat etc, h. e. exem- *»• **uUm, 1. e. «▼»•*» 

plo quaci eet, quo aestimare ▼»"*• P»rtes; u amUus III, 

possimos, quantum scelerum «&*• Cer *° ***** hlc nTOt ** 

aasa sit Aegyptue, »ea ad quae <* 10 pracferenda, 

acelera auqenda propensa. Ae- 485. Fata Tetant expugaari 

atimare enitn h. 1. est: aesti- murum, statque Fortuna pro 

mari facere. Plane errarit Gro- muro. 

tiu«« qui, non perspecta dictio- 492. immitti in vela iuneti» 

ne, emendat: re$ jninima in nu- carinis, quae coniunctae atabaat. 

taero etc. Nihil pnlcrins autve- At Yulgata 1. in beUa, quod in- 

riut lectione irenuina, quam terpretantur: navibu* qnae 

emnes habent ubri. raesidii caussa Alexandriae es- 

475. impia signa PhanacU, ae ceasueveraat. 



FHAMAIilAE LIB. X. 361 

Jam prope semustae merguatiir in aequore classes, 

Jtmque hostes et tela natant, Nec puppibns ignis 

Incubuit solis: sed qaae vicina fuere 

Tecta mari, longis rapuere ▼aporibus ignem: 

Et cladem fovere Noti, percussaqne flamma 500 

Turbine, non alio mota per tecta cucurrit, 

Qoam aolet aetherio lampas discurrere suico, 

Matertaqae carens atque ardens aere solo. 

Illa lues ciausa pauiiom revocavit ab aula 
Urbis in auxilium populos. Nec tempora cladis 505 

Perdidit in somnos, sed caeca nocte carinis 
Insiiuit Caesar, semper feiiciter usus 
Praecipiti cursn bellorum, et tempore rapto. 
Tunc claustrum peiagi cepit Pharon. Insuia quondam 
In medio stetit iila mari, sub tempore vatis 510 

Proteos: at nunc est PelUeis proxima muris. 
liia duci geminos beilorum praestitit usus: 
Abstuiit excursus et fauces aequoris hosti; 
Caesaris auxiiiis aditos et libera ponti 
Ostia permisit. Nec poenas inde Pothini 515 

Distuiit nlterius: sed non qua debuit ira, 
Non cruce, non flammfe, rabido non dente ferarum; 
Heu facinus! cerrix gladio maie caesa pependit: 
Magui morte periti 

Nec non, subrepta paratis 
A famuio Ganymede doiis, pervenit ad hostea 520 

603. diecurrere C. b. — V. decurrere. 

499. longia rapuere voporibu$ 505. cladis «c. navibua info- 

ignetn, prop agaverunt Sgnem, ita rendae. 

nt longianmtui cxiateret vapor 506. caeca, tenebroaa. 

L e. fnmus. rapere idem esse 519. Magni morte perit, ea- 

quod propagare ne dubitato, dem, qua Pompeiut perierat 

edoctos locit III, 501. 504. 684. morte, Pothinuc quoque interfi- 

IX, 934. citnr. — Nec nen etc. Caetar 

- A « ,. . . . de B. C. III. extr. Interim filia 

501.no» aho motu etc. eadem minor p^fc^ r - vadam 

celentate per tecta propagata ^emVme» •peron*, ad AchO- 

cat , qna ptTiaQog lampaa per f^ §Me es * ia ^^^ ^^ 

aetbera currit , quae auila ma- beUum <£ mmi8tra re ' & 

tena, aere soio ardet $ ed cc|cW<er eH mter ^* u 

504. Ignis in privatorom te- principatu controversia orta etc. 

ctis exortus effecit, utmultitndo — subrepta, erepta Caesari, do- 

a regiae obsidione ad incen- lis Ganymedis, qai eina erat 

diam exstinguendum accurre- nntricioa. Cf. Hirt. de b. Alex. 

ret cap. 4. 



362 M. AHNABI i-UCAM 

Caesaris Arsiuoe: quae castra carentia rege, 
Ut proles Lagea, teuet, fgmulumque tyranni 
Terribtlem iusto transegit Achiilea ferro. 
Altera, Magne, tuis iam victima mjttitur umbris: 
Nec satis hoc Fortuua putat. Procul absit, ut ista 525 
Vindictae sit summa tuae. Non ipse tyrannus 
Sufficit in poenas, non omnis regia Lagi. 
Dum patrii veniant in viacera Caesaris enses, 
Magnus inultus erit. Sed non auciore furoris 
Sublato cecidit rabies: nam rnrsus in arraa 530 

Auspiciis Ganymedis eunt: ac multa secundo 
Proelia Marte gerunt. Potuit, discrimine summo 
Caesaris, iiia dies in famara et saecuia mitti. 
Moiis in exiguae spatio stipantibus armis, 
Dum parat in vacuos Martem transferre carinas 515 

533. Vulg. et C. una dtea. — Nottr. ed. princ. et Lovan. — 
al. ima. 

621. carentia rege. Nam Pto- et Florus IV, 2. Patercuiuaque. 

lemaeus Alexandriam venerat, Ceterum is Ptolemaeus Nostro, 

ibiqae apud Caesarem tamquam ut videtur, idem est cum Pto- 

obses, detentus erat. lemaeo puero, qui serius de- 

522. ut proles Lagea , h. e. mum occidit, a Cleopatra inter- 
quia erat ez stirpe regum Ae- emtus; quamquam ille qnoqae 
gyptiorum, qui a Ptolemaeo, ipse, licet maior natu, vahte 
Lagi Macedonis filio, descende- puer fuit. 

bant. 528. patrii, patrum, senato- 

523. AchiUea, Graeca forma, rum. 

tamquam ab AchiUeus , aut uti 529. auctore furoris sublato, vi- 

Xerxes passim Xerxea habet ac- delicet Achilla , qui auctor fue- 

cus. casu, apud Herodotum. rat belli iilius contra Caesarem 

524. akera iam. Prior enim regesque faciendi. 
missus erat Pothinus, ts. 515. 531. eunt sc. Aegyptii. 
altera ergo victima iam mitte- 533. Sensus: Potuisset illa 
hatur Acnillas. Nondum enim dies aeternam nancisci famam, 
de Ptolemaeo re$e sermo est, interfecto Caesare. Quantura 
quemadmodum quidam videntur autem fuerit discrimen, in se- 
accepisse, ouem tamen ipsum quentibus declarat. 

quoque interiisse , in sequenti- 534. Molis, aut pontis aut ag- 

bus statim innuit. K erl9 ' ^* Suet. Caes. 64. et 

525. JVec tatis hoe fortunapu- Plutarchum. — stipantibus Cae • 
tat. Requirit enim ipsius Cae- sarem armis adversariorum. 
saris necem, non Ptoiemaei, ut 535. dum milites navibus im- 
videtur accepisse Hortensius. positos traiicere in Pharon pa- 

526. tyrannus, Ptolemaeus, qui rabat, eruptione hostium subita 
paullo post ad suos elapsus e compulsus in scapham, a mul- 
proelio fugiens receptusque in tis Aegyptiorum navibus peti- 
naviginm, eo demerso multitu- tus, in mare se coniecit, ac per 
dine adnatantium, periit, uti ducentos passus natans, ad suos 
auctor est Hirtius de bello Alex. evasit incolumis. 



PHAMALIAB UB. X. 363 

Doz Latius, tola anbiti formidine belH 

Ciugitur: hinc densae praetexunt litora classes, 

Hinc tergo insuitant pedites: via nuila salutis, 

Non fuga, non virtus: vix apea quoque mortis bonestae. 

Non acie fusa, nec magnae stragis pcervo 540 

Vincendu8 tunc Caesar erat, sed sanguine nullo, 

Captua sorte locL Pendet, dnbiusne timeret, 

Optaretne mori. Respexit in agmine denso 

Scaevam, perpetuae meritum iam nomina famae 

Ad campos, Epidamne, tuos, nbi solus apertis 545 

Obsedit muris calcantem moenia Magnum. 

543. Respexit etc. Snbiit illiua solus, quum iani muri aperti 

animura memoria et imago il- essent, contra Pompeiuin, cal- 

lin« Scaevae, qai umis Pompe- cantem iam muros. ita fortiter 

io oppositus, victoriam Pom- pugnavit, ut uaene videretnr 

peii moratus fuerat. Cf. 6, 144«. Pompeiua a Scaeva obsideri, 

545. ubi 8olu8 etc. nbi Scaeva non Scaeva a Pompeio. 



EMENDANDA. 



Pag. 4. y§. 54. post Auttri pone eomma. 

— 6. in nota ad ys. 112. L exanimata. 

— 25. in nota ad ▼. 599. 1. qui fata deum. 
— - 42. in notis L 252. Ho$ 9 h. e. alios. 

— 56. t« 648. post Putfttf dele comma. 

— 68. ts. 13. item post nocente». Ibidem in nota ad ▼. 

14. L cepistis. 

— 73. in fine tb. 117. pone semicolon. 

— 78. ys. 190. 1. Absyrtis. 

— 83. in fine y§. 276. pone colon. 

— 89. in nota ad Tf. 386. 1. aqnari. 

— 96. deie comma in fine ts. 516. 

— 107. in nota ad v. 735. 1. ocp^cdfiav. 

— 177. ts. 658. ante numina pone comma. 

— 184. linea ult. 1. foetet. 

— 193. Ts. 201. i. SummoTeat: stat ete. Ibidem t§. 211. 

L ferae. Tot f. s. 

— 200. ts. 375. post Solut pone comma. 

— 215. T8. 749. dele comma post tfttf. 

— 217. Ts. 795. post Druto» pone comma. 

— 267. in nota ad vg. 288. 1. supra ts. 31. 

— 306. ts. 403. pone punctnm post virtuti. 

— 309. vs. 448. semicolon post Au$trum. 

— 322. in nota ad ts. 753. 1. apud Sallustium in rerbis. 

— 341. ad Ts. 58. adde notam criticam: LaUi Ar. — V. 

Latio. 



INDEX 

RERUM bt VERBORUM. 

A. Achillai, praefectus militiae Ae 

insula Nili inacccssa, grptiae, VIII, 538. X, 350. 523. 

33. Acmliet aequoreus , VI, 350. 

'6 mundo terram, h. e. Achorena , sacerdos Aeg-yptius 

ii oranem in saxa muta- VIII, 475. eius oratio physica 

L, 048. ad Caesarem in convivio ha- 

l feras populus discer- hita, X, 194. 

i. e. discerpitur et de- acies ardentes, videlicet reper- 

ar, VII, 842. abit orhiti cussione tolis, II, 482. 

r in Asiam, i. e. Asia aconitum, IV, 323. 

reni orbis partem com- actus, i. e. res gestae, V, 659. 

tnr, IX, 417. abit mors VIII, 807. II, 390. i. q. raotua 

sdiura, h. e. noa eminet, rapidus III, 469. IX, 31. 479. 

inimadvertitur, quia in actus L q. species, imago, IX, 

lune quasi omnes mori- 294. 

, IV, 491. pestis abit in acoa Nilotit, X, 142. 

s, i. e. vuitum occupat, adamas, VI, 801. 

6. adest pro: adedit, VI, 267. 

u«, herba, qua serpen- adiectivum pro adverbio, ut 

igantur, IX, 921. tantoi «pro fonfum, IV, 654. 

tm, separatum, IX, 308. Sic V, 193. extrema* pro ejp- 

>ta viarura, X, 317. tremo. 

lit fretum ciasses, lU, 47. Adria oppidum, II, 407.615. 

re, probare, non damna- 625. IV, 404. V, 614. 

[I, 250. et VII, 870. ubi adsertor, IV, 214. 

Lex pro compotito. advertere terrae navem, i. ad~ 

re naves terra, i. e. reti- pellere, VIII, 567. 

ne appeiiant, IX, 1010. Aeas, Thessaliae fluvius, VI, 

s, insula maris Adriatici, 361. 

llyria, III, 190. Aegae, opp. Ciliciae III 227. 

, II, 674. VI, 55. aeger venturis, i. anxius, salli- 

e exempium, i. e. sequi, citus, VI, 424. inorae, VII, 

ri, IX, 179. accipere to- 240. 

labenas in campum, II, aegis Pailadis, VII, 5$9. 

accepisse diem, h. e. non Aegoceros, i. Capricomua, IX, 

casse, VII, 92. accipiunt 537. X, 213. 

nocentem, II, 259. Aegyptus, II, 417. 587. VH, 710. 

lenius, i. Perticus, II, VIII, 464. 501. 540. 546. 802. 

III, 224. 829. IX, 164. 1005. X, 4. 59. 

i, gemma, X, 115. 312. 359. 474. eius situs, 

ns, VI, 363. VIII, 444. 

o, in, 16. Aegrpti» fidea, VHI, 624. 



366 INDEX. 

Aegyptii astroloriao periti , I, Afranina et Petreins, IV, 4. sqq. 

640. magiae, VI, 449. eorum Africa describifor IX, 411. 854. 

dii, X, 159. iuxus, X, 111. 874. sitiens, I, 368. irrigatur 

Aeraus, mons Thraciae, I, 680. Borea, III, 67. elephantum fe~ 

VII, 174. 480. Sed eum Luca- rax, VI, 208. et venenatorum, 
nus inter Thessaliae montea IX, 619. sub VarLest regimi- 
refert, quemadmodum et Ema- ne IV, 006. 
thiam et Philippos cum Thes- Agamemnon, III, 286. 
salia confnndit. Agave, Penthei mater, I, 574. 

Aemonius, Thesaalicus, VI, 394. VI, 359. VII, 780. 

VIII, 2. a agere, bello persequi, I, 307. 
Aemonidet, magae Thessalicae, agger, de undis, V, 674. gemit 

VI, 480. 486. ad ictns, VI, 137. aggeris 

Aeneas, IX, 991. structura, III, 396. 

Aeolidae, posteri Aeoli, Hellenis agitare mentes serie laboram, 

fiHi, Thessaliae coloni, VI, IX, 294. 

384. ^ affnoscere superos, IV, 255« 

Aeoiins tridens, II, 457. antram Alani, Scythiae populus, VDL 

V, 609. rabies, IX, 454. 223. X, 454. 

aeque, quam, VII, 17. Alba, Latii urbs, I, 198. V, 460. 
aequinoctialis linea, V, 24. IX, 992. 

•equinoctium antumnale, Vlli, Albis, fl. II, 52. 

467. X, 218. 227. vernum, IV, Aicedonia describuntur, I, 259. 

56. Alexander M. magno ae vind 
acquor, pro pugna navali, III, fassns ab orbe, III, 234. se- 

680. 761. amore notatum, i. nultas Alexandriae, VIII, 694. 

Heliespbntus, IX, 954. IX, 154. in enm invehitar 

aer sagittae stridens, IX, 827. poeta, X, 25. Nili foates io- 

aera ducere, IX, 730. a€r dagat, X, 272. 

ater, IV, 74. IX, 5. Aliia fl. nrope Roroam, ad quem 
nere Jovis Dodona sonat, VI, Romani a Galiis caesi, VII, 

427. 409. 
Aesonia Iolcns, III, 192. alligare terras, de Oceano, am- 
aestus maris, I, 410. VI, 479. mecti, X, 255. amnem ripis, 

bimaris, VIII, 666. refiuus, IV, i. e. coercere, X, 226. ailigat 

428. aestu commeans mare, torpor artus et animam, IV, 
V, 445. 290. 

aetas edax, VII, 397. impensa Almo fl. apud Romam, I, 600. 

iabori, II, 509. 568. firma, II, alnus, pro navi, II, 427. de tra- 

631. puerilis, VIII, 450. aetas, bibus pontis, H, 486. IV, 422. 

de posteris, VII, 641. fluctibus apta, III, 441. 

aeterni Martis Alani, VIH, 223. Aloeua Thessalus, Oti et Ephi- 
aether, pro aere, I, 391. cur- altis pater, VI, 410. 

rens, VII, 427. imns, IX, 8. Alpheus fl. 1H, 177. 

perustus, IX, 433. Alpes, I, 183. 302. 304. 481. 688. 
Aethiopes, VIII, 830. IX, 517. II, 429. 535. 630. IH, 299. re- 

661. X, 131. 221. 293. soiutae, I, 219. earum tremor, 

Aethiopiae situs, III, 253. I, 553. 

a£tites lapis describitur, VI, 676. altaribus diris structae arae, HI, 
Aetna, 1, 44. 545. V, 99. VI, 404. 

295. X, 448. altum i q. intimvm, VHI, 690. 

aevum longins, VHI, 27. veni- Amanus, mons Ciliciae, III, 244. 

ens, VII, 390- amare, I, 61. IV, 188. X, 95. 
affixit m» 889. 8. IX, 112, 19». 1050. 



mmx. 367 

Amasia, IX, 155. provetotu annno, annus ma- 

ambiliosa fames, luxuria, IV, gnua III, 70. 458. IX, 437. 

376. domus, X, 488. annn* Libyes, i. e. anni ratio, 

Arabrucia, in Epiro, V, 652. qualis est in Libya, IX, 377. 

amburbiale sacrificium, I, 593. Antaeus, terrae fiiius, tyrannus 

amentare, VI, 221. in Africa Tingitana, II, 164. 

ammodytes, aerpentnm genns, et IV, 593. sqq. 

IX, 716. ^ antipodes, IX, 878. 

Ammonit Jovis templum, IX, Antonii oratoria caput Mario 

511. X, 38. III, 292. IV, 673. oblatntn, II, 122. 

amomum, X, 168. C. Antonius, M. frater, obsessus 

amor sacer orbis, concordia, IV, classe Pompeii in ora Hlyri- 

191. rtrtibus magicis concilia- ci, IV, 408. 

tus, VI, 451. 460. i. q. coitua, M. Antonius , cum parte conia* 

II, 379. rum Brundusii refietns a Cae- 
« morte, h. e. post raortetn,III, aare, V, 478. solvit inde, 703. 

39. Nymphaeum appellit, 720.CIeo- 

antphiabaeua, serpens, IX, 719. patrae amore incensns, X, 70. 

Amphissa, Phocidis orbs, III, Anubis, VIII, 832. 

172. Anxuris arces, Tarraeina Cam- 

Amphrrsus fl. Thess. ad quem paniae opp. III, 84. 

Apolio Admeti regis armenta Apenninus m. II, 396. 436. III* 

pa>it, VI, 368. 63. 

ampliare orbem, III, 276. apertus gentibus orbis, i. e. ex- 

Amyclas naota Caesarem in trema Europao ora, I, 465. 

Italiam transvehit, V, 519. sqq. apes revocantur aeria tinuitu, 

Anauros fl. VI, 370. IX, 285. 

Atfchitfae thalami, IX, 971. Apidanns fl. Thess. VI, 973. 

ancilia coelo delapsa, IX, 478. Apis, Aeg. deus, VIII, 479. IX» 

gestata a Saliis, I, 603. 160. 

Ancon urbs, II, 402. aplnstre, III, 586. 672. 

Andus fl. Galiiae, I, 438. Apollo, I, 64. V, 79. VI, 368. 

angustare, IV, 327. V, 232. ApOnus II. ad Patavium, VII. 

anhelare rabiem Typhonis, VI, 193. 

92. Appia via, III, 85. 

anima, pro sangnine, III, 640. Appins adit Delphicum oracu- 

VII, 622. animae singnltus, lum, V, 68. sqq. 

VIII, 683. animam servare snb appositio praemissa, IV, 6. 268. 
undis, h. e. retinere spiritum, 654. 809. 

III, 697. trahere, III, 578. Apsns fl. Maced. V, 462. 
prodncere, IV, 796. coilegtt Apulla, II, 608. V, 403. IX, 183. 
in orbes aeternos, IX, 9. ani- aqua facilins putrefit, ouam aer, 
marum immortalitaa secnn VI, 93. aquarum doromus Mer- 
dum Druidas, I, 454. animae, cnrius planeta, X, 214. 

i. e. vitae, dulcedine capi, Aqaarins, signum coeleste, 1« 

IX, 393. 653. IX, 537. 

animus fert, I, 67. animi, de aquilae qnomodo pullos exp!o~ 

audacin, VIII, 544. rent, an fortes sint, IX, 902. 

Anio fl. in Tiberim influens, I, in earum nido lapis repertus. 

582. VI, 67». 

Annibal, I, 31. 305. IV, 790. Aqnilo Europae serenitatem, 

VIII, 286. VII, 799. Afrieae plimam affert,JII, 423. 

annona, III, 55. Arabia, II, 590. IV, 64. VII, 514. 

annus, de consnlatu, II, 130. de X, 291. 312« 



368 ixdotc 

Arabee cultorea Jovia Ammonia, machina belli, I, 884. D3, 

IX, 51T. auxiiio veniunt Pom- 490. VI, 85. 900. VIII, 877. 

peio, III, 247. eub regibue, Arii, Scythiae pop. III, 281. 

VII, 442. Arimaapi, III, 281. VII, 756. 

arae e cespite, IX, 088. eacro- Ariminum opp. I, 231. 258. 

rum feralium, III, 404. Ariabe, Troadie urbe, III, 201 

Arar £1. I, 434. VI, 476. arma, dc militibuc castrisque, 

aratro cessans eolum, III, 451 IV, 88. V, 504. 478. armia ori, 

aratro desiynatns locua con- IV, 578. 

dendi oppidi, VII» 430. armameuta navium, IX, 329. 

Araxee fl. I, 19. VII, 188. VIII, artis erat, caput enae rotare, 

431. VIII, 673. 

Arcadia, Hf, 178. Araacidea, Parthorum regea, I, 

Arcat, Mercurius, IX, 661. 108. VIII, 218. 233. 307. 409. 

arcanum ferale, VI, 440. arcana X, 51. 

curarum, VIII, 279. arcana Arainoe, Ftolemaei aoror iunior, 

Ditie, VI, 514. X, 521. 

arcere aine accua. II, 495. arce- Armenia, II, 594. 639. III, 946. 

re aditu, X, 489. VU, 281. 542. VIII, 221. IX, 

arcticua polue, I, 53. 237. 

Arctophyiax, Bootee, VIII, 180. Arverni pop. I, 427. 

Arctoa, Septemtrio, I, 458. H, aruudo, aagitta, VI, 214. H, 

586. IV, 70. VIII, 175. IX, 827. ab arundine eacehann, 

539. X, 48. 220. arctoue, I, IH, 237. 

802. 482. 534. III, 74. V, 268. Arune, aruepex Tuacua, I, 5». 

843. VI, 661. VIII, 868. IX, 608. 

422. X, 250. Aaia, II, 674. VI, 817. IX, 417. 

Arctoum bellum, i. Gallicum, 872. X, 30. IX, 957. 1002. HXt 

m, 89. Arctoua vortex, mare 274. 161. 

Germanicum, I, 371. arctoum Aaopua, Theaa. fluv. VI, 374. 

latns imperii, VIU, 424. aspis, serpena, IV, 725. IX, 610. 

arcus. In arcum ae cogit Italia, 701. 

II, 613. arcua coeieatia fluctua Aaaaracua, Aeneae proavua, IX» 

a mari raptoe ad nnbea fcrt , 967 

IV, 81. triumphalia, Vm, aaaertor, IV, 424. 

819. Aaayria, Aaayrii, IV, 298. f% 

ardea altiua volana nota tempe- 52. 429. VIII, 92. 292. 28i 

etatie, V, 554. 460. 427. 

argenti conflandi ratio in Thes- aatra impdlere alicui, h. e. ae- 

aalia reperta, VI, 404. ctem inducere, VII, 452; attra 

Argo navie, UI, 193. H, 715. ouati viea, V, 664. 

Argolicos tyrannua Earystheua, Aatraea, Virgo, aigaum coeleete, 

IX, 367. IX, 585. 

Argoa opp. Peloponneai, VII, Aaturea, Hiap. pop. IV, 8. 298. 

452. opp. Theaaaliae, VI, 356. Aayndeta in Lucano, I, 142. IV, 

pro tota Graecia, X, 60. 177. 278. 602. 491. IX, 158. 

Argua a Mercurio occiaua, IX, 171. 499. 

664. Ataz, Galliae fl. I, 408. 

Argue quidam ia pugna ad Maa- At enim, III, 369. 

ailiam caeaue, III, 720. Athamanea, III, 188. 

Aricia, 160 atadia dietana a Ro- Athenae auxilia mittunt Pempe- 

m» - III 86. n, 74. io, fll, 181. laudantur a eeae- 

^e, eldera tu, V, 52. vietae a Fhilipee, 

IX, 534. X, 29. 



IXDJBX. 



369 



Athoe mons, II, 677. 

Atla* !b nioatem muiatus , IX, 

655. ad Occidentem Africae 

aitna, I, 655. IV, 672. 
Atlantia, patronymicum foem., 

sidus occidens m. Novembr. 

V, 4. 

Atlantis sylva in Hianritania, X, 

144. 
Attalicae vestes, H, 357. 
•ttonitua, II, 22. V, 476. VII, 779. 

VIH, 591. 
Atnrus, fl. Aqnitaniae, I, 420. 
anctna, i. augmentum, IX, 797, 

X, 217. 
audire, i. obsequi, IX, 931. au- 

divere mannm carinae, III, 

594. 
Avernns lacns,. II, 668. VI, 636. 
aversu* polua, I, 54. 
Anfidns fl. II, 407. 
avius Hydrua, i. e. remotus, V, 

375. avia Lesbos, VIII, 640. 
anla, VIII, 239. 450. 494. 
Anlis, Boeetiae portns, V, 236. 
Anlus quidam, VI, 228. aliuc 

eiusd. nominis, IX, 737. 
anrae divinae particnla ia no- 

bis, IX, 573. 
anra nocturna, aer obscurns, II, 

423. 
anrae pepnlares, I, 132. 
auris rrondem praebentes arbe- 

res, III, 410. 
auree ferire ululatibns, II, 33. 
Anrora, I, 231. 261. II, 326. 719. 

m, 521. IV, 734. VI, 828. VII, 

45. VIII, 202. 778. X, 434. 
anri conflandi ratio ia Thessa- 

lia reperta, VI, 404. anro im- 

{ressum, k. e. intertextum, 
X, 176. auro positi, i. e. con- 
diti, IX, 10. anrnm deorura, 
VIH, 121. 
Aueonia, I, 216. V, 378. 497. 

VI, 319. VII, 436. VIII, 845. 
Ausonitim aeqnor, IX, 43. 
Auaonidae, Romaai, IX, 999. 
Autnmnus, X, 235. 
Antololes pop. Maurit. IV, 677. 
avtilsus, de diviso, III. 638. 
anxilia Pompeio missa, III. 169. 
anxiiiujD, non forma domui, X, 

119. 



Auximon opp. II, 466. 

axes mundi, VI, 464. VII, 422. 
Vlli, 175. axee aetriferi, IX, 
6. axis mediaa, II, 586. III, 
69. X , 287. innctus eqnis So- 
lis, i. e. xona torrida, IX, 852. 
axis Cancri, tropicus Caacri, 
IV, 333. axis Hesperiue, Oc- 
cidens, Hispania, III, 369» 
axes adversi, ultra Meridiem, 
IX, 876. 

aies stellati in aggere, trabee 
in terram immissae, cnspidi- 
bus praefixae, III, 455. 

B. 

Babylon, I, 10. VI, 50. 449. VIII, 

225. 300. 426. ibi mortnua 

Alexander, X, 46. 
Bncchae Thebanae referunt trie- 

terica, V, 74. 
Baechus, I, 65. pro potu, 1, 609. 

IV, 379. X, 172. pro vitibua, 

IX, 433. 
Bactra, VIII, 299. 423. 
Bactros fl. Scythiae, m, 267. 
Baebius discerptus a Marianis, 

n, 119. 
Baetis, fl. Hisp. (Gnadalquivir) 

II, 589. 
Bagrada, fl. Africae, IV, 588. 
Baleares iasulae, III, 710. Ba- 

learis funda, B. tortor fcabe- 

nae I, 229. 
ballista, II, 687. HI, 465. VI, 

200. 
Bardi, Gattorum poetae, I, 449. 
basiliscns aerpena, IX, 724: 82P* 
Basilus,«dux Opiterginorum, in 

C. Antonii cepiis, IV, 416. 
Batavi, I, 431. 
Belrae, I, 426. 
Bellona flagellum quatieus, VII, 

568. eius sacerdotes cutem si- 

bi secabant, I, 565. 
bella, pro bello, I, 1. 43. bel- 

lum pro navi beliica, II, 682. 

712. III, 64. pro acie aut im> 

littbns, IV, 44. 163. pro pu- 

gna, IH, 753. belli voces, VH, 

175. belli manus (ut qnidam 

distingunnt), VII, 263. belli 

actns, i. e. species, IX, 294. 

belll nsus, IV, 364. X, 512. 

24 



370 



TNDEX. 



belli civilis caustae, I, 6T. 

258. liellom civiie sab Mario 

Syllaque, II, 67. 
belua ponti, VIII, 764. terrae 

Libycae, elephas, VI, 207. 
Bessi, pop. V, 441. 
bibltts in Aegypto, m, 222. 
bidental, I, 606. 
Bistonea pop. VII, 569. 826. Bi 

stoniae aves, grues, III, 200. 

Bist. tarbo, aquilo, IV, 767. 

Biet. tyrannus, Diomedes rex 

Tbrncfae, II, 163. 
Bituriges pop. Galliae, I, 429. 
Boebeis lacns Thessaliae, VH, 

1T6L 
Boebicii, pop. Thess. VI, 982. 
Boeotia, III, 174. 
bonus in commane, II, 990. 
Bootes, II, T22. m, 252. X, 289. 
Boreas porus insargens, V, T05. 
Boaporus Thracins, VIII, 178. 

IX, 958. Cimmerius, III, 277. 

V, 496. 

braccae laxae Vangionum, I, 

490. 
ftraehfa vaHi, III, 987. IV, 266. 
brevia, loca vadosa, IX, 998. 
Briareas, IV, 596. 
Britanai, II, 572. m, T8. 
bratna, I, 1T. V, 4. 
Brundusinm, II, 609, V. 374. 

407. 589. 
Brutns (Jnniiis) primas consal, 

VI, T91. VTI, 39. 440. 
Brattts (Decimus) III, 514. T62. 
Bratas (M.) II, 294. sqq. VH, 

586. VIU. 610. IX, 1T. X, 342. 

Brati ultores, V, 207. Bruto- 

rum vota, X, 397. 
bubo, V, 396. VI, 689. 
huccina dividit horas, II, 689. 
baceta, i. e. pascua bomn, IX, 

185. 
Byxantittm, IX, 958. 

C. 

Cadaver victarnm, VI, 640. ca- 
davera peragnnt partem cac- 
dis, II, 2(15. stantia, IV, 787. 
cadaverum condieridoram ars 
In Aegypto. VIII, 688. 

Cadmus, III, 175. IV, 549. 

caeoas Mars. VD «* 



caelo tonante, i. e. com proce- 
res inter se bellnm habent, 
Vm, 551. 

Caesar Rubiconem traasit, I, 
189. Romam pctit, I, 392. eins 
copiae, ibid. Caesar Italiam 
occupat, II, 499. ad Corfini- 
um, II, 478. Pompeium perse- 
nuitur, II, 650. Brundnsiom 
mtrat, II, T04. Corionem in 
Siciliam mittit. III, 46. Ro 
mam redit, III, 71. aerariura 
aperit, III, 194. in Hispaniam 
proficiscitor, III, 298. ad Mai* 
siliam accedit, ibid. eam ob- 
sidet m, 958. abit in Hispa* 
niam, III, 459. ad Berdam, 
IV, 11. pugnat com Petreio, 
IV, 148. interclndit enm aquft, 
IV, 264. pacem ei conecdit, 

IV, 863. redax io Italia mili 
tom seditionem pacat, V, 287. 
Brundasium eos praemittit, 

V, 974. Romam it, V, 381. in- 
de Brandasiom, V, 403. traii- 
cit, V, 424. ad Dyrrhachiam, 
V, 461. nocta ex Epiro soins 
traiicit in Italiam, Antonimn- 
oue accersit, V, 504. Dyrrha- 
chinm obsiaet, VI, 29. fame 
laborat, V, 106. in Thessali* 
am abit, V, 814. facit pngnara 
apod Pharealnm, V, 295. sqq 
castra occapat Pompeii, V, 
728. investigans Pompeinm, 
Hellespontnm Troiamque vi- 
sit, IX, 950. Aegyptum navi* 
gat, IX, 1600. Lacrymatnr, 
caput eemens Pompeii, IX, 
1094. Alexandriam venit, X, 
1. sepnlcrum ibi Alexandri 
adit, X, 20. Ptolemaenm re- 

Sem seenm habet, X, 53. ad 
aesarera venit Cleopatra, X, 
56. ei Caesar auxilium suum 
promittit, X, 104. accnmbens 
in convivio, cum Achoreo de 
incrementis Kfili disserit, X, 
172.' obsidetar in regia ab 
Achilla, X, 999. rate conscen- 
sa, Pharam occupat, X, 486 
Pothinam panit, X, 5X0. Ag- 

Sediantar euin Aegyptii «ab 
inymede, X, 520. Caesar, 



INDKY. 371 

undique septus hostibua, Scac- carpentam, IX, 690. 

vae meminit, X, 584. Carrhae, abi Crassus caesue, I, 

Caesar, pro Augusto, X, 65. 105. 

Caicne, II. Mystae, III, 803. Carthago, II, 91. IV, 685. 788. 

Calaber portus, Brundusiuin, V, VIII, 284. 

608. Caryatos opp. Euboeae, V, 280, 

Caledonta syiva, VI, 68. Casius mone Aegypti prope Pe- 

Calpe ra. Hlsp. I, 555. IV, 71. Jusium, VlU, 463.470.539. 

Calydoa, opp. Aetol. VI, 366. X, 434. 

Cembyses Nili fontee ouaerit, Cassius tr* pl. I, 266. 

X, 280. Cassius, percuisor Caesaris, VII, 

Camilina, I, 168. II, 544. V, 28. 451. 

VI, T86. VIII, 358. Caspia clanttra, VUJ, 222. 
Campus Marttus, I, 180. 580. V, cassas labor, II, 663. Cf. 268. 

392v VII, 306. VIU, 685. var. 1. 

Candavia, regio Thessaliam ab Caitalim foas, V, 125. 

Iilyrico disterminans, VI, 331. casus. in casum ire, II, 269L in 

eaneaeere , de aqua, X, 322. casum cnnct* f erre, VI, 7. ca- 

cani, anppi. crineo, V, 2T4. sus aiieno in pectore vincere, 

canam mare, IV, 58T. VIII, 722. IX, 888. 

tian», Sirius, X, 226. cataractae Kili, X, 3ia 

canes Stygiae, Fariae, VI, T33. Catilina, II, 541. VI, 793. VII, 

Cannae opp. II, 46. VII, 468. 64; 

800. Cato maio*, III, 164. VI, 789. 

Canopm opp. Aeg. VIII, 543. Cato Uticeasis* I, 128. II, 230. 

. X, 64. sqq. eius rcs ia Af rica gestae 

Cantabri, VI, 259. poit Pharsaitcam pmrnam, lib. 

Capitolta, V, 27. VIII, 553. IX, IX. 

72. 698. X, 63. Catniua, qui Lepidom profiiga- 

Cappadoeee, H, 582. III, 244. vit, 11, 14T. 54T. 

VII, 225. 541« Caudinae furcae, U, 138. 
Capaa, II, 382. cauasae rerum an ab aetenro, 
eapoiaa, VII, 767, 11, 9. VI, 611. 

aaput Bheni, i. e. fona, II, 52. canaaa meiior, IV, 259. VII, 349. 

Ct VI, 378. X, 191. 228. 295. cautua i. q. tutus, IV, 409. Cf. 

caput obliquare, IV, 726. ca- incaatns. 

pot enae rotare, VIII, 673. Cayci ad Bheiiunt, I, 463. 

caput revolsum, VIII, 711. Cecropa, U, 612. X, 181. 

carbasa, vela, II, 687. m, 596. Cecropia Mfnerva, III, 306. 

V, 421. IX, 788. vestes* 11* 288. cedit in immenaom caseua !«~ 

Carbo, II, 548. bor, H, 663L cedeee pro suc- 

Catrcer, eorpu» hamanum, VI, eedere, V, 602. 

722. locus unde equi emfttun- Celaenae, opp. Phrygiac, III, 

tar, L 284. 206» 

carehesia, summae veii partes, Ceitiberi, IV, 10. 

V, 418. ^ cenchris, sorpans* IX, 712. 

cardo Eous, i. e. Oriene, V, 71. cenotaphium* IX, 179.- 

ectremus eoeli, IV, 73. me~ Centaari, III, 198. VI, 886. 

dias, Moridies, IV, 6TB. occi- centauriunt, herba, IX, 918. 

dmis, IV, 672. V, 71. eardine coeperit inde nefas, II, 538. 

«ellas sutyedit, I, 552. cardi- Cephissas fl. Boeot. III, 175. 

nis extremt anni, i. e. aene cerastoe aerpentea, VI, 679. IX, 

ctae, VH, 881. 716. 851. 

Carmani, pop. IU, 250. Ccrauaia, II, 686. V, 652. 467. 



372 



1HDB*. 



Cerberui, VI, 665. 701. IX, 64«. 

Cerea, IV, 412 VI, 742. pro fm- 

mento ant victu, III, 347. IV, 

certatum in nefas, I, 5. 

cenichl, VIII, 177. 

cerrui non reperttur in Africa, 

IX, 921. 
cenare tripodaa, V, 157. cenani 

ager, non cultui, IV, 452. cei- 

•are Marte, IV, 24. 
Cethegi nudi, II, 544. VI, 794. 
Ceto, Meduiae mater, IX, 646. 
eetrae, acuta Hiip. VII, 982. 
Chalcedon, IX, 959. 
Chalcia opp. II, 716. V, 227. 
Chaldaei VI, 449. VIU, 226. 588. 
Chaonei, III, 180. 
Chaoi, I, 74. V, 6S4. VI, 696. 

IX, 101. 
Charybdii, I, 547. IV, 461. 
Charon, III, 16. VI, 70*. 
chelydri lerpentes, IX, 711. 
cheraydroi serp., IX, 711. 
Chioi, VIII, 195. 
Chiron, VI, 393. IX, 536. 
Cicero, VII, 62. 
Cilicia, I, 122. 336. II, 636. 594. 

m, 228. IV, 449. Vn, 222. 

542. VIII. 257. 264. 456. 811. 

IX, 222. 284. 
Cimbri, I, 254. II, 85. Ciraber 

ad occid. Marinm iramiisua» 

D 76. 
Cfaga a. I, 432. IV, 21. 
ciagere, pro circnmire, IX, 378» 
Cinna, 11, 546. IV, 882. 

cinnamam, X, 167. 

Cinyraea Cyprui, VIII, 716. 
Clrcitti ventoa, I, 468. 
Circaea precella, VI, 287. 
eirculm aolatitii, IX, 532. mn- 

tator anni, X, 212. orae fini- 

tor, i. e. horiaon, IV, 496. 
Cirrha opp. I, 64. m, 172. V, 

95. 115. 137. VI, 408. 
citim, eo citiua, VII, 420. 
eitra laaiem, IV, 728. citnt 

craorem, VI, 211. 
citrni arhor, IX, 428. X, 144. 
clauitra mundi, IX, 865. Latii, 

i. e. Italia inperior, I, 253. 
Cleone opp. ad Nemeam, IV, 612. 
Cleepatra eiecta Aegypto a fra- 



tre Ptoleraaeo, Vm, 500. ei- 
dem iuviia, IX, 1071. Tenit 
ad Caeiarem Alexandriam, X, 
56. ei. coltm, X, 137. eam 
fratri covciliat Ca oiar, X, 
357 regina Aegypti* Tu% 693. 

clientei extremi emtique Pem- 
peii, I, 314. 

Clupea opp. Afr. IV, 586. 

eoacta neete, VII, 395. coaetam 
Lnnae cornu, i. imminstum, 
I, 537. 

Coatrae pop, III, 246. 

eoccni, graaam ignei coIovm, 
X, 125. 

eogere, i. e. conciliare, I, 78. 
III, 104. VII, 743. eogere « 
in arctam, D, 613. 

Colchi pop. II, 591. III, 971. 

Celchia Abiyrtii, i. e. Colehiea, 
m, 190. Medea, VI, 442. X, 
464. 

ealligere animam, m, 623. irat, 
i. e. pugnandi ardorem, I, 
207. II, 93. vcatigia, IV, 443. 

Collina porta Romae, II, 136. 

coloni, I, 346. IV, 397. VII, 258. 

Colophon, Jeniae opp, Vm, 246. 

color imperii, i. e. dignitai, IX, 
207. lueie, VI, 828. 

eolnmnae igneae in aere, VH 
155. 

ComaU Gallia, I, 443. 

eometei regna nutane, I. e. por- 
tendeni dominationmn eine) 
legihni, snblata UberUto, I, 



comltia, V, 392. 

eominui et eminue, IV, 774. 

eommittere arma aliquibus, h. 
e. pngnare aut bellum gerere 
cnm aliquibns penulis cxteris, 
m, 328. commiiit dominea 
aeylum, h. e. ad pugnam ac- 
eendit, I, 97. i. «. ceniunrere, 
m, 382. * 

comparei laterum, IH, 807. 

eompeuere timerem, i. e. de- 
pellere, VIII, 719. 

eompeneare iter, Vm, 248. 

cempertam eet, II, 322. 

componere, tamqnam par athle- 
tarum, V, 469. 

compreeiae manut, L e. otioaae, 



IVDBX. ST3 

II, 292. eomprcesue i. q. in- 657. IX, 66. exnvini eiuieom- 

clusuc, X. 442. bnrit, IX, 176. 

cemtn •imulatum dolorem, X, 83. cernix ie MTuni tignificnt piu- 

cenchn, iii qua margaritae, VI, viatn, V, 565. 

678. Tritonio, IX, 349. cornn coactnm , I. e. imminu- 

Concordia, eelui rerum, IV, 189. tum , contractum, de Luna, I, 

ceneussu pectni ▼erberibui, II, 537. Sic autem coniungenda 

335. oont h. ▼• cnm espntfuit, et 

condere orbem, I. e. cursnm ab- verba Jam Pkoebe — - eree eo- 

eotoere, de luna II, 577. naratim accipienda* Atque sia 

Coae insula, HT, 200. eogere te pro contrmkere $e le- 

coascia gone naeoeuti Nilo, I, gitur H 613. Alii tamen cor- 

20. nu eoactum de circulo plono 
ceneentire ad lctum, VIII, 619. nccipiunt; perperam. Potfac 
eoneerta bclla bellis, II, 442. # ex circulo cornn factna csso 
conspeeti procnl hoitee e colli- ita declarat poeta, ut quod 

bus IV, 741. circulo tribnendum erat, ipsie 

constatura fidee snperum ingen- cornJbni trihnat. — cemnn 

tibus cladibus, i. e. probanda antennarum, VIII, 193. portus, 

oraeula et prodigia mnla ma- II, 706. ▼elorum, V, 427. 

lo erentu, II, 17. nollo ccn- corona aucrna, ob cerratum ci^ 

etet mihi eangnine bellum, vem, I, 359. tnrrita novae nu- 

IV, 274. conotitit hic bcllum, ptae, II, 358. 

i. c. haecit, VII, 547. cerrepere, IV, 777. VUI, 39* 

eoniulere in medinm, V, 46. cerripere meenia, II, 100» 

eoneurgere iterum, i. e. reger- Comni, VII, 584. 

minare, de arboribne, III, 419. Coruo ventus, I, 406. H, 617. 

contentae fune navec, i. e. alli- IV, 65. V, 572. 599. 606. VII» 

gatae ancor», II, 621. 125. IX, 799. 1001. 

contui, VI. 174. Corrcoc opp. CiL IO, 226» VIII, 

convoxa Olympi, VII, 478. en> 2o. IX. 809. 

pernm, V, 6. 632. Tonantie, • Coe, ina. VIII, 246. 

IX, 4. costus, frutex, IX, 917. 

convicia fosta in nuptiic, II, 369. Cotta, Caeearie leiratue a Ncr> 

copnla que pro adveriariva s#d, viu caeeu*, I, 429. 

IV, 622. Cotta tr. pl. III, 143. 

Cora opp. Latii, VII, 392. Cotys, Thracum rex, V, 54. 

Cercyrn, II, 623» VIII, 37. IX, cotiuus, currus rootratni Bel- 

32. garum et Britannerom, 1, 426. 

Cordui Pompeii oorpue eepelit, credere, epinari, exiitiroare, co- 

VIII, 712. iqq. gitare, VII, 173. 369. 371. 374» 

Corftnium, Peiignernm opp. IV, I. q. confidere, I, 136. ani- 

697. II» 478. 507. mam morti, III, 751. cauiiam 

Cerneliui augur, VII, 192. diii, VII, 77. dtii, VII, 705. 

Cornelia caetra, IV, 656. fatii , I, 227. liham eani, IV, 

Cornelia, uxor Crniii, dein Pom- 411. eolo, IV, 643. 667. vocent 

peii, Metelli filia, II, 349. III, dolori, I, 258. nna nox murie 

21. Vni, 89. 810. 815« IX, 66. credita, I, 520. 

277. Leiburo abit, V, 722. ibi Creta, II, 184. 611. III, 16». 

exipectat Pompeium, VIII, 41. VIII, 872. IX, 38. 

sqq. cum eo in Aegyptam Cretei, I. e. canee Creteniec, 

proficiicitur, VIII, 579.1nmen* IV, 441. 

tatur de caede Pompeii, VIII, crinii timendi lideris, I, 628« 

crocnm, IX, 809. H, 239. 



374 INDEX* 

cruci affixa corpora, VI^ 545 D. 

crnetae marnioreae, X, 114, Daci, pop. II, 64. III, 95. 

Crwtumium fl. II, 406. Dahae, pop. II, 296. VIII, 424. 

culmon humanum, dictatura Painatcue, m, 215. 

VII, 594. damnare, obligare, obetriogere» 
culrai Advccti, VI, 85. in oege- I, 249. 723. 749. III, 22. VI» 

tem inrgentes, VI, 109. 641. VIII, 483. 570. IX, 67. 

culta, agri culti, II, 426. m, VII, 452. IX, 363. 986. damaa- 

210. IX, 690. jre nimiae pietatie, VI, 508. 

Cumana vatee, 1, 564. V, 183. ecelerie, I, 406. damnatue lu- 

VIII, 824. mina «omno, IX, 363. 
cnm pennie, pro nudo ablatlvo, Danae, IX, 659.. 

IX, 730. «irailiter: cum vul- Danubiue, II, 419. III, 202. 
nero, IX, 736. Dardania, Oricuc in Epiro, m, 

cnnctae, de ternario nnmero, 187. coibnue, Capye, II, 392. 

m, 18. IV, 431. 546, dare secretum, III, 314. lacry- 

cuppae enetentaadie ratibuc, IV, mac, m, 313. mnlta in vcl- 

420. pu», I, 132. pecenm, V, 616. 

cupreeeue, III, 442. in medinm, VII * 366. navem 

Curictec, IV, 406. in litue, VIII» 134. uni cuncto, 

Cnrio ad Caeearem venit, I, II, 146. 

269. in Siciliam ab eo mitti- dativue pro ablativo i terrae cen- 

tnr, m, 59. in Africam traii- dere prox in terra c I, 607« 

cit, IV, 583. Vamm pcliit, IV, II r 126. 

694» contra Saburam it, IV, Decii, II, 306. VI, 785. VII, 3591 

730. occumbit, IV, 797. V, 40, decimnc fluctue, pro decnmano, 

Ciirine Dentatue, I, 169. VI, 787. i. e. praegrandi, V, 672. 

Vn, 358. X, 152. declivia montic, II, 421. 

curva aequora, i. e. undac ma~ decnc pelagi, victoria navalie, 

icrei facientia, V, 459. IH, 762. 
cnrvare ligna ad pentem fabri- . deducti coioni, IV, 397. 

candnm, IV, 138» defectnc, i. e. fatigatue, II, 559. 

cnrvnm Brundacium, V, 406. IV, 635. V, 333. VI, 252. IX, 

Qnrulec cellae, IH,- 107. 401» epnlic, X, 281. furore, I» 

cuetodia mentic, VIII, 635. 695. defecta ilia, IV, 757. 

Cyaneae cautec, II, 716. membra, IV, 600. III, 625* 

Cybelea eimulacmm in Almone degener toga, 1, 365. metue,III, 

lotam, I, 600* 149. rogus, IX, 4. animi, VI, 

Cyclopee, \n, 150. 417. latebrae. X, 441. 

Cydonee, pop VH, 229. dei, i. e. teraplum, V, 124. im* 

Cyllene m. I, 662. IX, 662. X, peratorec, VI, 809. Vm 863. 

209. Deiotarue rex Gallograeciae, V, 

Cyniphiae peatec, IX, 787« 65. VIII, 209. 

Cynocnra, III, 219. VIII, 180. Deloe, VI, 425. 

IX, 540« Delphicum oracnlnm, V,70*ccq. 

Cynthia tertia, tertia nox poct Dclphinuc, tempectatem indi- 

interlunium, I, 218. Cf. II, cane, V, 65£ 

577* IV, 60. VIII, 721* Demegorgon , nnmen Inferomm 

Cypruc, Vm, 456. 716. IX, 117; eupremuca, VI, 745. 

Cyrenae, IX, 297. 874. dcnftee nivei, ebur, X, 144. ru- 

Cyri arva. VIII, 226. Cyii co- ricoU, eratra, VII, 859. 

piae, Iil, 28£. dependere prc impendere, VIII, 

Cythera, oruca, Et 101. X, 80. 

depo»itue> i. c rccervatuc ad 



INDET, 375 

aliqueui rem, U, 72 plgnut, diductum rebur, pro divUo, IIL 
VIII, 191. 584. aequor, III, 632. 

deprecari morteau ¥11, 381 dies, pro sele, IV, 129. 155. U, 
deprensus cantu magico, VI, 412. V, 456. VII, 201. IX, 432 

505. depr. victus, IV, 469. VI, 905. diem mutare, VIII, 217. 
168. deprensum est, IX, 531. diee loarior, i. e. tempus, 
826. IV, 172. VU, 84$ UI, 139. dies stat 

detee natnra, IX, 436. summo eardine librata, IX, 

desolatk» Italiae depingitar, h 529. dies pro proeiio, VDL 92« 

24. 427. 

desolatum, IV, 701. diffusum mare, i. e. iatnm, IV, 
despecta lux, IV, 568. 82. diffuso vertice, III, 376 

despumat Luaa in herbae, VI, vinuni, IV, 379. 

506. Diomedet Thrax, H, 16?. 
destituere, i. e. constituere, sta~ Dipsaa, fl. Ciliciae, VIII, 266. 

tuere, VI, 734. VII, 398. de- dipsa* serpens, IX, 610. 718. 738. 

•tituunt pietasque fidesqne, V, Dfrce fbns, III, 175. 

298. sine accus. II, 728. V, Dircaea cohers, armati ex den« 
298. tibus serpentis nati, IV, 550« 

DeucalioB, I, 653. dirimere suffragia, V, 393. 

derexus margo terrarum, IX, Die, Plnto, I, 465. 577. VI» 433 
497. derexa mundi, VIII, 209. 797. 514. 

devolvcrc agmen, i. e. educere, discrimen, de pngna, VI, 415. 
II, 491. magnnm saecula nostra vea- 

deus iaeettus Judaeorum, II, tun diecrimen habent, IV, 192. 
503. deaa eat, qaodcnnque vi- dUcrkuen mundi gladie per- 
des IX, £80. dens nascentibus mittere, VII, 108. discrimJne 
aemei dixit, quantum scire nnllo habere, IV, 218. 

licet, IX, 575. eadem se quo- dUcriminare vestes auro, 11,367 

que lege tenet, qua cuncta dUeussa vitUs, V, 170. 

eoercet, II, 10. dei aedea unt- dfspendia sylvae, Vllf, 2. 

versum et virtus, IX, 578. ntt dUsilire, pro dlscerpi, dilacera- 
faduins non sponte dei, IX, ri, II, 156. 

574. dei magici, VI, 577. dei dUterminare, I, 216. 

Romani, heroe*., VI, 807. dei dUtinerc, intermedinm esse, IV, 
transiere, VII, 647. dei hospi- 675. 

tales, IX, 131. Aegyptii, X, dirersa feror, I, 683. diversu* 
159. dei nosci volentes, X, pro hostili, III, 327. 548. dtr 
180. deorum invidia, IV, 243- versi, i. e. divUi, separatl, 
IX, 66. mors diiata denra, i. VI. 782. divereum pelago, III, 
e. iramortalitas, VI, 698. mul- 68!« diversi, e* diversU re- 
tum est iu gente deorum, VIII, gionibus accedentes, VI, 783 

308. diis omnes haeremus, IX, divina et humaua, IV, 689* 

573. deoa jpargere,' III, 100. divUere dees, II, 35« 

deos agnoacere, IV, 255. deos divitiaa pumerare datum est, VI, 
cogere, VI, 446. di ineliua *c 407% 

egere, U, 637. 1U, 93. 111« divortia ponti, U, 404. 580. 

deao ultrices, X, 337. Dodona VI, 427. IU, 441. 

dextra violata, U, 123. invita,I, Dolopes, Thess. pop. VI* 384, 

378. dolor. doleri tox credita, i. e. 

Diana Seythica, I, 446. UI, 86. voci eieditus dolor, I, 258. 
V, 74. dolor sine ?eira, II , 21. nec- 

Dictc, Cretae m. U, 610. IV, dum et& deior, sediammetus, 
322. VI, 214, IX, 38 II, '# 



376 INPEX. 

dominus i. q. rcx, I, 670. 361. efftmdere lumina, II, 185. effa- 

IV, 217. VI, 262. 695. IX, 241. sa comas, IX, 172. 

Domit}us Ahenobarbas, qai fne- egestas III, 132. 152. I» 173. II, 

rat successor Caesari in Gal- 263. 

lia destenatas, VII, 607. pu- eiephantum ferax Africa, VI, 

gnax, II, 479. VU, 219. 600. 200. 

Cbrfinii a Caesare captus et Elens sonipes, I, 294. 

tUmissus, II, 478. sqq. in pu- elidere, i. q. perimere, II, 206. 

gna Pharsalica dextro cornu 154. 

a Pompeio praefectus, VII, Elysii campi, Ul, 12. VI, 600 

220. occidit in pugna Phars. 699. 782. 



VII, 600. Emathia proprie 
donare ratibus flexua Bfaleae, f itift para. Sed poeta eam com- 

VI, 58. moni poetarnm Romaaorani 

Dorion, opn. Thess. VI, 363. errore cnm Thessalia confna- 

dracoaes, III, 42L VI, 675. IX, dit, PharsaUcoeque campos 

728. vocat Emathios, ete. Vide ad 
Druidae, I, 450. I, 1. et I, 693. 

Drasl, popularia nomiaa, VI, 795. cmerc omnes, hic vendidit ar- 

aopea, pop. Epiri, III, 179. bem, IV, 824. emere paaem 

itanda Cynthia, i. e. luna, toto censu, IV, 95. emtumvel- 

IV, 60. le saaguine, IV, 282. 

dubii montea, IH, 7. dubias ml- emeritus, pro: meritus, I, 357. 

les, IV, 698. dubius Bfars, IV, 344. emeritae naves, IO, 520. 

770. dubius fati, VH, 611. mors, m, 622. ius, V, 7.Ma», 

dncere, protrahere, I, 670. V, 6. VJJ, 258. 

•enectam manibns, i. e. su- emicuit cacumen, V, 76. mers, 

atentare labore, V, 635. opus, VH, 599* 

VI, 39. artem in uavos ritus, eminus, oominas, IV, 774. 

VI, 509. aera L e. volare, IX, emollit rentes clemeatia ceeli, 

729. VII, 366. 

ducea, pro eoplis, IH, 174. Cf. Eneeladua sab Aetaa sepultos, 

752. IV, 3. 25. VI, 294. 

durare viscera coeuo, VI, 94. Encheliae, Illvr. pop. III, 189. 

Dyrrhacluam, VI, 14. sqq. Enipeus fl. Thess. VI, 373. VII, 

_ 116.224. 

**♦ Enna, opp. Sic VI, 740. 

aai, flat. Vide 8ie oal, positnm ense caput rotere, VIII, 673. 

pro: sic eveniat, sic fiat, IL eo, ad comparativum omissnm. 

304. V, 297. Cf. et H, 203. ubi VH, 420. oo dadis, VII, 406. 

libri habent: Nec taataiaeas- Eous, prima correpta, VII, 6& 

aum virtus eat. 423. 

ebenus, X, 117. 304. Ephesus, VTJI, 244. 

•bulns frutex, cuius fumo ser- Ephyre, Coriathus, VI, 57. 

pentes fugantur, IX, 916. Ephyraea moenia, pro Dyrrha- 
ebur, X, 119. chio, VI, 17. 

echeaeis, VI, 675. Epidamnus, quae et Dyrrhachi- 

' " " m 



Echlnades insulae ad Aetoluun, um, II, 624. X, 545. 

VI, 364. Epirus, l., 646. V, 6. 496. 

edere» Gemitus edere dolorem, equites Romani, ordo secundes, 

i. c. ceasumsere, eppressere, VII, 582. 

Vn, 43. eqai in Tfceeealift orti, VL 396. 

Edenis, Baceha, I, 675. eqoi iassi eigua, IV, 754. 
efletae cerae, IX, 285. 



IHDEX. 



877 



Erebns, I, 455. II, 306. VI, 613. 

635. 731. 738, 
erepere in navem, III, 600. 
Erichtho, maga Thessalica, VI, 

506. sqq. 
Eridanns, Padas, II, 400. 
erigi eaxo, acui, VII, 140. eri- 

git Italiam Apenninus, II, 397. 
erti, ut suppleatur: apud poste- 

ros, I, 31. V, 392. 
Eroae tarres, i. Heroae, abHe- 

rone puella Leandri amica, 

IX, 965. 

errare, ignorare, VIII, 804* 
Eryx mons, II, 666. 
Essedoniae gentes, IH, 380. 
et pro etenim, VI, 441. 823. VIH, 

641. pro: et non, autj nec,U, 

40. 235. 355. 356. 357. 358. 373. 

IV, 761. V, 642. VI, 307. 310. 

Vn, 594. Vm, 628. IX, 677. 

1036. X, 115. 
Etesiae venti, X, 239. 
Etrusci aruspicet, I, 684. 
eralere, posse, I, 506. IV, 84» 
Euboea, II, 710. V, 183. 196. 
Endoxuc Gnidiaa ephemerides 

acripsit et annum erdinaYit, 

X, 187. 

Eneniu fl. Thess. VI, 366. 
Euganei colles prope PataYium 

VII, 192. 
Enphretes* fl. II, 633. HI, 256. 

260. Vm, 214. 236. 290. 438. 

X 33 
Enripn^ U, 710. V, 236. 
exactum, pro peractum, IV, 490. 

exactns orbis Lunae, H, 677. 
examinare libra, VUI, 467. 
exarait mncro cotibus, VII, 140. 
excantare, VI, 458. 686. IX, 931. 
excrementa maima, ungues, VI, 

643. 
excnbare alicni, cnram gerere 

pro aiiquo, IX, 910. 
excurrit Jader, IV, 405. 
excussum ferrum mann, I, 117« 
exemplom acriperc, imitari, IX, 

180. 
exemolar honesti, IX, 553. 
exerti Gethegi, II, 644. 
exhaurit Italiam aquU Fadnj, 

U,410. 



exigere, pro perflcere, IX, 310. 

X, 354. IV, 490. H, 577. 
exignae, pancae, III, 182. 
exire, pro excipi, eximi, VI, 

313. exire per ferrum, L 212. 
ln iram, III, 112. 

expers pelagi, V, 412. 
explicat se urbs, «pectatur am- 

piiter aedificata, I, 474. ex- 

plicuit i. q. prostravit hu- 

mum, IV, 629. V, 81. Vt, 477. 
explorare cornna in trnncis, II, 

603. exploratus miles, IV, 697. 

explorare ?ires hostis, IV, 731. 

fidem tyranni, VIII, 582. 
exprimere ▼erttm, VI, 599. 
exsanguis, pro decrepito, 1, 343. 
exsectus virum, X, 134. 
exsolrere metuc euos, V, 259. 
extendere serpentem, proster* 

nere, VII, 148. 
extentus nmbo protegit geleam, 

m, 476. 
extrahit insomaes fabula aoctes, 

IV, 200. 
extremi clientes, remotissimi, I, 

314. extremi dies, pro raorti- 
bos, I, 650. extremum poeaa- 
rum, II, 519. TOtornm, VIII, 
143. extrema mnndi, Bfauri- 
tania, IV, 669. Hispania, IV, 1. 

exol ingene, Pompeins, II, 730. 
exnsta muadi, zona torrida, IX, 

382. 
exuTiae eerpcntum, IX, 728. 

F. 

Fabricius auro non corruptus, 
IH, 160. X, 152. 

fabnla, VIU, 606. fabnla bello- 
rum, i. e. eonfabolationes do 
rebus a se gestie militum, 
IV, 200. 

facee bellomm, duces, I, 262. 
faces in eoelo, raeteora, I, 
627. VU, 166. faces regi, V, 
764. tecta eorripieates, 1,494. 
II, 542. nnptiarnm, II, 356. 

facioa coeli, H, 723. leti, IU, 
653. pngnae, IV, 164. dacnm, 
IV, 263. turbae, V, 20. noa 
stans, V, 214. inforroia, VI, 
226 Erebi, VI, 738. morientis, 
VI, 769. populi, VII, 13. loci, 



378 IKDBX. 

VII, 788. nocent, X, 61. Ince- der Credii, il, 254. Um w- 

sta, X, 106. tutia, dc ttatoue, U, 243. 

Falernum vinum, X, 163. figere torraio , UI, 467. 

ialleiui uada, leaiter defluens, Figulus, (P. Mgidlaa) matmv 

V, 464. dicere uoa failur, VII, maticus, I, 699. 

289» figurae numinum vulgaiae, ID, 

fama veteres Atbenae, V, 52. 415. gruura volantimn V, 713* 

famae petitor, I, 131. famam Fimbria, percuuor Crassortua, 

suam obscurare, seereto pro- II, 124. 

grediendo, IV, 718. famaemi- finem tenerc, i. e. modum ser- 

rator, IX, 961. vare, II, 381. fiuis adest r* 

fame» fuit, h. e. fames eifecit rnm, IH, 528. 

ut etc. II, 199. servire iussa, finitor circulus orae, IX, 496. 

X 819. ambitioea, IV, 876. ur- firmissima pufees, II, 473. 

bee aeeerit, III, 57. expugnat Flamea, I, 604. 

tata, IV, 410. flammea, velameata uovae sn- 

famosa vetuetae, IV, 654. regna, ptae, II, 361. 

VII, 277. fleza ambage involvere, I, 637. 

famulae dextrae, IV, 207. fa^ fiexi plauetra Bootae, II, 722, 

mula turba X, 127. fluere, «e eidembus, VIII, 172. 

fas. si fas, X, 63. ubi fae, ubi fluida pesris, VI, H9. 

maxima merces, X, 408 fluvius, pro aqua, IV, 881. • 

fasces emti pretio, I, 178. fluxue et refluxmi marie, I, 41A 

fasti , H, 646. VIII, 270. 818. iqq 

fastus, i. fasti, X, 187 fotfi gramiuei, IV, 199. 

fata, de eumma potestate, VII, foedera regai, oerto rerum k 

611. 647. 664. 686. 719. VIII, civimte ordiaaiio, I, 86. 225. 

10. 168. X, 21. 45. 384. defe- rauudi, I, 80. rernm, II, % 
ticitote, victoria, VIII, 533. mixti generie, affiaitaft, IX, 

Fatum fert, i. e. vult Fatum, I, 1048. 

393. fori navium, IH, 630. 

fauces montium, IV, 161. fau~ formido, inetrumeatum veaate- 

eee abrasae, VI, 115. aolutoe, rium, IV, 437. 

111,788. Fore iuvida, IV, 503. incerta, 

favor. momenta favoris, III, 55. H, 12. 

favor dubiua, III, 265. favore fortie virtuto coacto, IV, 798. 

partee facere, IX, 228. Fortima Praenectina , H, 193. 

felix Niuos, opuleata, III, 215. Fortoaae pudoc, Ptolemaeua, 

Svlla, II, 221. felix eaee mo- V, 59. fortmia minor, IV, 506. 

n, IV, 520. fomoree as;rerum, VII, 402. 

ferre peenaa, sumere* IV, 806. frangere, i. q. impellere, 1, 103. 

IX, 104. ▼ulnera, recipere,VI, i. q. mollire, I, 355. fraoger* 

133. Vn, 638. amnem nando, vTJB, 374. 

ferit fluvius pontum, III, 235. fremere oecum iacerta, I, 365. 

fervum, de catenia, II, 72. 95. fremitus Pindi, VIL 482. 

festo convida in auptiie . D, fretum, pro raari, 1, 89. 102. pro 

369. omina, UI, 101. measa, aqua, I, 102. II, 578. 675. die 

11, 123. Mcerenge, III, 277. 
fettinata dies fatig, V, 660, frondens campus, VI, 83. 
fideua armorum, pro: anuia,IX, frona leii, L e. vulmnrie ftdspe* 

373. ctus, IX, 740. doloris, IX, 

fidca, do prodkriis, draouiia, I, 1063. seautua, i. e. revereatia, 

524. II, 17. V; 63. 142. VI, 433. IX, 207. 



iwex. 379 

i 

fagli, pro cursu, IV, 70. 163. Garamantes pop, IV, 334. 679. 

199. m, 706. IX, 480. 512. 

fugit Enropa Libyam apud Ga- Garamantides undae, mare Afri- 

des, IX, 415. fugiens Luna, i. cum, IX, 369. 

e. ©ccidens, IX, 941. fogere 1. Garganus mons et fluraen Apu- 

q. celeriter agi, IX, 844, liae, V, 380. JX, 184. 

fal?it gemma toroa, X, 122. Gaurus, Campaniae mons, II, 
fulgura, IV, 78.^1, 520, VII, 667. 

154. Gaia opp. III, 216. 

fnlmen revertens, I, 156« Gebennae montes , I, 435. 

fultus staret auper titubantia, V, Geloni pop. III, 283. 

251. fultue ceapes, V, 314. fal- gelidua pavor adligat artus, l, 

ta domua robore, V, 516. 246« 

funua primuui, II, 21. militare, gel», IV, 50« 653. 

VI, 102« plebeium, VIII , 736. gemere rauca, V, 218. 

funeria ntus in cxsequils il- Gemini, signum in coelo, IV. 

Inatrium virorum, VIII, 729. 526. IX, 536. 

Furcae Caudinae, II, 138. gemmae, IX, 516. 

farens in arma, II, 439. VII, gemmea pocula, X, 160. 

295. Genabos opp., I, 440. 

farialur, III, 11. % Geausus 11. Epiri, V, 462. 

furer Remanus, I. e. bellum ci- Germanorum populi liberi, VII, 

vile, III, 249. furor, aeuuente 435. eorum caesaries Hava, 

infinitivo , I, 8. X, 147. X, 130. 

furto pavido, II, 168. gessit, pro effecit, perpetravit, 
fnrta fugae, IV, 416. III, 350. 

furto raptum iter, VI, 121. Getae, II, 54. 296. III, 95. 

fartim agmina rapere, IV, 717. Gigantes, I, 36. VII, 145. 449. 

tnmulum parare, VIII, 713.' rn niontes mutati, IX, 657. 

fartiva fuga* II, 688. •erpente stantes Phlegraeo, 

furtivus igma, IX, 141. ib. apud inferos puniti, VI, 

fuseator, IV, 66. 662. 

fnsus, pro amplut, IV, 670. de gladii triste minantes, I, 320. 

Oceano, pro diffusus, IV, 134. coacti, m, 323. solttti vi ftdy- 
faturi odiuxn, VIII, 165. minis, VII, 513. 

glandes funda emlssae, VII, 513. 

G - glarea, IV, 302. 

Gabii, civitas Latii, VII, 392. glebam anima fogiente ferire, 
Gabinus cinctus, I, 596. V, 279. ubere glebae, W, 68. 

Gabiniani milites, uui in Aegy- Gnidos insula, VIII, 247. 

pto remanterant, a, 403. Gnossus opp. Cretae, III, 185. 

Gadea* HI, 279. IV, 672. VIL Gorgones, VI, 746. IX, 647. 

187. IX, 414. X, 457. Gortyna, Cretae opp. 111, 186. 
Gaetuli, IV, 678. VIII, 208. VI, 214. 

Galatae, VII, 540. Graccni, 1, 267. VI, 796. 

falbanum gummi, IX, 916. Gradivus, Mars, 1, 660. 

iallia coiuata, I, 443. Graeca levitas, III, 302. 

GalH, aacerdotea Cybeles, I, gratia, impune, IV, 275. 

567. 600. gravari reguorum ininsta, V, 
Ganges, 11. II, 496. IH, 230. 258. dominos, VII, 284. 

VIII, 227. X, 33. 252, grues voiantca, V, 711. VII, 8». 

Gangetica teilus, IV, 64. Gyareus, in pugna ad Masstfr- 
.Ganymedea, eunuchus, X, 5>20. ara, Ifi, 600. 

531« gymnasia Graecorom, VII, 270. 



880 IH0EX. 

H. cule emissus Peneios i. an- 

habena iaculum amentare, VI, tea stagnans, VIII, 1. 

220. babcnae totas aecioere, Heratns fl. Lydiae, III» 2Hfc 
II, 500. habenia totia rabiem Hesione, Laomedontis fllia, ei* 

exercere, IX, 454. posita monstro marino et ab 
habere nailo discrimine, IV, Hercnle liberata, IX, 970. 
218. habet mortaiia casns, II, Hesperia, pro Hispania, I, 565. 

13. Hesperins axis, eardo ete. »r* 

haec propter, I, 584. occidentali, V, 71. alibi Ht- 

Haemoniae terrae, Thessalia, speria pro Italia. 

VI, 442. Heeperfdes, Atiaatis filiae, IX, 

haemorrhois serpens, IX, 709. 357. 

806. Hesns, Galiorum deue, Mtn, 

haeret fatis eliquid, L e. fato cni iitabatnr hostiis hamaaitj 

destiaatum est, VII, 35. hao- I, 445. 

rentia agmina, I, 492. haere- Hetmria a Caesare occapsta, 

mns omnes diis, IX, 573. II, 462. 

Haljrs fl. III, 272. Hetrosca geac, II, 402. 

Harpe, gladius falcatns Mercn- hi, pro afii, I, 399. U f 30. 5i 

rii, IX, 66Z 676. 154. 252. m, 687. 705. 

Hebenus Meroetica, X, 117. 304. hieroglyphicae notae ante ia» 

Hecates pars ultima, Proserai- Tentas iiteros, ni, 223. X, 180. 

na, VI, 700. 737. hippemanes, VI, 455. 

Hectoris sepulcrum, IX, 976. Hispania a Caesare subaete,IVt 

Helena X, 61. 1. sqq. 

Hclice, Ursa roaior, II, 237. hoc animi, X, 68. 

HeUe, filia Nephelea et Atha- hoc oneris, IV, 398. 

mantis, IV, 67. IX, 946. Hel- Homems Smyrnaeus, IX, 98i 

les portitor, aries, sigonm honestom ligidnm, II, 389. he- 

coeleste, IV, 57. nesti exemplsr, IX, 563. he- 

Heniochi, Colchorom pop. II, nesti respectns damnosas ro* 

591. 111,270. gihus, VIII, 490. honestam, 

Herceae arae, Jovis Hercoi aro, qnoties magno sibi constat, 

ad quam occisus Priamus, IX, laetiue, IX, 404. honestmn 

979. Vocatnr antem Jupiter omne est utilc, IX, 671. 

fyuiiog ab foxoff, septum, horas dividit buccina, U, 689. 

tamquam totor septae vel horixon, IX, 496. 

clausae domus, intra quam horror suus iaest arboribus, IH, 

ctrfebatur. 411. horror maris, V, 446.564. 

Hercules, cum Antaeo Inctatus, horrens bruma eieeis aquiloni- 

IV, 610. coelum ferens, IV, bus, IV, 60. 

639. Onsam ab Oiympo scpo- hospitii sapod, eUi hospitele*, 

ranc, VI, 348. hospitio exce- IX, 131. 

ptus a Pholo Ceatauro, VI, hostilis pars intestinornm ia 

391. mala aurea ex Hesperi- extis, i" 622. 

dum horto auferens, IX, 366. hyaena, VI, 672. 

Hydram interimens, IV, 635. Hvbla m. in SiciUa, IX, 291. 

IX, 644. sagittae Philoctetae Hydaspes H. III, 236. VIU, 227. 

dono dans, VI, 355. sepnltas Hydrus, opp. et II. CaUbriae, 

in Oeta m. VIII, 800. V. 375. 

Herculis Moooeci portus, 1,405. Hydra Lemaes, IV, 636. IX, 

Hercnleae meCae, Calpe e* AK T- 644. 



la, III, 278. faaees» ir >Tt*to**m eaampla *ido I, 40i 

selia, tempo — - ^lfc II, 212. 270. 397. 40* 



MBEX. 



381 



699. m, 66. 160. 165. 661. IV, 

555. V, 100. 193. 403. 474. VI, 

294. ¥11, 25. IX, 666. 
Hyperbelice dicta, I, 512. VI, 

195. 206. 
Hyperborei, V, 23. 
Hyrcaaia, DI, 268. Vm, 343. 

I. 

kcere, i. q. victam eue, I, 307. 
i. ej. depreesiim cerni, de li- 
tore Belgico, 1, 409. iacet cor, 
non movetur, I, 624. iacet 
mare, III, 524. V, 443. tacet, 

Sro: Tersator alicnbi, depre- 
enditur, I, 20. II, 162. 584. 

IV, 119. 674. VIII, 102. 813. 
iactare, i. q. saepiue commemo- 

rnre, I, 267. V, 700. Vm,481. 

iactare brachia, i. %. nare, 

III, 661. 662. 
iactatas maris, VIII, 761. 
iaetara capitis, VIII, 71 1. 
iactiu praecipitee per inanie, 

IX, 107. IL 155. 
iacnlam, serpeas, VI, 677. IX, 

720. 826. meteeren, ignis in 

eere, I, 532. 
Jader, Dalmatiae fl. IV, 405. 
iamdttdom, i. «,. breri poat, H, 

624. IV, 545. i. «.. iamdia, V, 

423. 
Jsjraarii Calendae, V, 5. 
Janaa bifrons, I, 62. V, 6. 
Japyx Teatns, VI, 339. 
iaspis gemnia, X, 122. 
ibat, h. e. ire Telebat, VHI, 677. 

ut VIII, 166. ropieeai, et VIO, 

220. fugiemtam. 
Iber, Hispanue, a finmine Ibe- 

ro, II, 54. etc. 
Icaria iasula, VDI, 244. 
icbnenmon, IV, 724. 
ictus, IV, 647. V, 729. VHI r 619. 

645. 
Idalium litne Cypri, Vm, 716. 
Idalis tellus, III, 204. 
Idume, Syriae reaio, m, 216. 
leinna plebe, Hi, 58. ieinnnm 

fibrie humanis, VI, 708. 
leinnia aauae, IV, 332. 
ignaTum, substantiTo, omisse: 

aued illia iudicatar, I, 462. 
ifnee atri, facee fuaebres, II, 



299. igait supremus, i. e. 
gne, VI, 368. IX, 178. ignee 
terreai, obscori, VI, 502. igni- 
bne eenaae, VI, 662. ignie 
medicatus, IX, 915. Vestalis, 
IX, 993. aaserratas fnne, V, 
524. ignee, de Sole et sideri- 
bus, I, 50. 658 Vm, 170. 228. 
IX, 866. X, 215. ignis Liby- 
cne, i. e. iinea aeqninoetialia, 
IX, 538. ignis, i. amor, X, 71. 

ignea Tirtus, IX, 7. 

ignoeci, 13, 521. 

lierda, oup. Hisp IV, 13. 144. 

iilibata teedera tori, i. e. ue* 
libanda, II, 342. 

illnetrnt aues eola fidee sc, 
Massilieasee, h. e. qni in ee 
eolnm gloriam enam peuunt, 
nt idi iaelesquc emt Bo ma 
aernm seeii, III, 342. 

IHyris nrbe, Epidamaus, II, 624. 

immeasasn. cedit in immeneum, 
11,663. 

immortalitas animnrum ex ne- 
ctrina Drnidarnm, I, 464. 

impellere, prepellere, promoTe- 
re, I, 149. 152. fatornm im- 
pellite cnrenm, V, 41. impul- 
snm taatummodo bellnm, V, 
330. impnlsnm, primo ictu 
OTersnm, m, 389. impellere 
ad nectem, de Tespere, IV, 
447. impeliere alicni eetra, h. 
«. nectem indueere, VII, 462. 

impendere aera nimbie, IV, 112. 
Tota in Tentoe, V, 491. laery- 
mas mertibns, VII, 618. H- 
tam patriae, II, 382. aetatem 
labert, H, 566\ 

imperii crnor, i. e. aeaaterum, 
Vn, 579. coler, i. e. speciee. 
IX, 207. 

implere se Inmine Tero, IX, 11. 
penates, II, 331. parentem, 
Vm, 409. visue, IX, 987. 

impressnm aaro, iaterteitum, 
IX, 176. 

impune, I, 289. 

Inachns II. VI, 363. 

Inachia e*%a, ArgiTerum, IV, 
634. 

Inarime iasnla, V, 101. 

incaatns ab hoste timeri meta- 



382 «dbx. 

€n« 9 IV, 719. incautae tene- iegreasis, IX, 866. fortasse p«» 

brae, V, 600; sire aecipiendura , at tit: 

incendere diem nabes, IV, 6a qaara quae inita nobis snat 

incertus dens Judaeorum, II, in isto ense cadere, h. e. ab 

583. ^ jeto gladio oceidi, II, 961 

inconenssa fereas vestigia, II, ininsta regnorum, V, 258. 

»48. in medinm consulere, V, 46, 

incumbens Tentns, III, 409. V, innocuue Titae, IX, 8. 

718. innoxias a morsu serpeBtsn, 

inearsu pectorit tela eonfringe- IX, 899. passive. 

re, VI, 161. in nnmerum, nulle dieerinute, 

indagine clandere, VI, 49. II, 111. 

indespeetue, i. e. profundissi* innupsit busto, III, 98. 

mus, VI, 748. inocciduus axis, VIII, 175. 

Iadi, VIII, 843. X, 457. crines inserere alte, anime ant mesti, 

tingunt, III, 238. carbasa ge- IX, 559. 

rentes, HI, 930. sibi ipsis ro- inspnere, VI, 683. I 

aum struunt, III, 946. nigri, instare faTori numinle, I, 148. 

IV, 678. a Romanis nnmquam instincta mens saero furorc, ?, 

enbarti, VII, 498. cultores Jo- 150. 

tis AmmonH, IX, 518. institaere mensas, coeaam tp» 

Iadia sacburi ferax, III, 937. parare, IV, 198. 

indicatiTae pro subiunciivo, I, intentus ventut, IX, 473. intes> 

126. tam, immiaens, immitswt, 

Indicant nefas praesagia et por- VIII, 568. 

tenta, II, 4. intermanere, VI, 47. 

Indigetes dii, I, 556. iaterruptus aquis flnvint, prtt 

indignns, b. e. melioribus di- interruptis aquis, II * 918. cf» 

gnns, Vni, 96. V, 403; 

inducere molas, spargere, I, iavasit Libye fata Catonis, IX, 

610. 410. 

iadoeta cymba iuTenco caeto, invidet igne rogi miterit, VII, 

IV, 139. 798. invideo i. q. dea1gaer,U, 

induere se, repleri, VH, 835. 6M. 

indnlgere castris, IV, 664. rao- InTidia deornm, ita ut diiinin» 

rae, V, 733. regno, VII, 54. Tidiam mcurritsent, IV, 944. 

Indna fl. III, 235. IX, 66. inridiam factmra pa> 

inexpletus, non explendus, II, rens, II, 36. 

176. inultnm, impunitom, V. 906. 

infans si victurus erat, VI, 710. Jolcos, Tbess. opp. III, 193. 

cT. VI, 568. inTisus, jpro infesto, I, 9. inTlsa 

Inferiae, IV, 789. II, 175. X, 399. belii deereta, I, 488. inrisac 

Iaffernnm mare, II, 400. partes, II, 229. umbrae inTi- 

infimtivi abseluti, I, 147. 167« sae, IV, 788. 

informia regna, II, 7. ira, pugnandi ardor, I, 907.992. 

infnia, n, 355. V, 144. II, 47. 93. 324. 597. III, 614. 

iagentis fati, X, 384. TV, 267. 614. 264. VII, 166. 

ingerere. ingeret omnis se bel- 386. 699. 

li fbrtona tibi, II, 963. cinrf- ire per omnes, omnibue ianote- 

res ingesta mariti, de Bfarcia, acere, X, 197. ire per ista, L 

H, 336. ingerit Emathiam e. ista perpetft, VIII, 439. m 

ceelo nocenti, VII, 798. inge- caenm, u, 963. contmrinm, I, 

rere voces, VIII, 433. ietos, 77. ad dominot, IV, 917. ia 

VIII, 649. nefae, IV, 943. aon parvo san- 



INDBX. 



383 



reine Magni ista dies ierit, 
TI, 158. irc, nro fluere, VII, 
176. it timor m omnei, VII, 
644. irc in tutum, IX, 234 in 
scelua it Pharinm, X, 343. 
ire in iugolum Caesaris, X, 
893. 409. hoc ibitur ordine 
belii, II, 224. Sie eat n, 304. 
V, 297. ire omnia fatis Cac- 
saris, IV, 144. 

irrita fetis, X, 344. 

irrnere cladibus, VII, 60. irrue 
nocturnus, X, 373. 

irrumpere raedias leges milite, 
I, 322. 

Isapi* fl., II, 406. 

Isara fl., I, 399. 

Isaurus fl., II, 406. 

Isit, VI, 363. IX, 158. VIII, 881. 
X, 15. 

iste, pro hie, haec, hoe, III, 
126. 135» 869. V, 287. 351. VI, 
242. 828. VIII, 122. IX, 867. 
869. 

Ister fl., II, 511. 418. III, 202. 
V, 437. 

Isthmus ad Corinthum, I, 101. 

Istri, IV, 529. 

Italiae Tastitas per helia civilia 
effccta, I, 24. VII, 392. 

iter, pro via, II, 442. iter va- 
pere, celeriter persequi, IV, 
162» VI, 122. iter pensare, 
pro: eompensare, IX, 685. 

Itesoa, Thessaliae *ex , iaven- 
tor aiiri argentique conflandi, 
et monetae percotiendae , VI, 
402. 

Jturaei, VII, 230. 514. 

Juba, VI, 309. IX, 213. 300. 869. 
X, 475. auxilium fert Varo, 
IV, 670. Curioni infensus, IV, 
687. eum vincit astu, IV, 724. 
rex dictua a senatu, V, 56. 
suspectus Pompeio, VIII, 243. 
448. a Caesare profligatus, X, 
146, 

Judaeorum deus incertus, II, 
593. 

iuga mali, II, 695. 

iugulo quaetitum, VII, 434. 

Jnrurtha, II, 90. IX, 600. 

Jttfea gena a Troianis orta, I. 
197 IX, 985 



Julia, Caesaris filia, Pompeii 
nxor, VIII, 104. X, 77. tiluan 
abortiit, IX, 1049. eius mors, 
1, 113. apparet Pompeio, 111, 
10. 

Julus, Ascaaius, III, 213. 

iuncta eastra, IV, 260. V, 461. 

Juno Moneta, cuius templum 
erat in Capitolio, I, 380. Juno 
iniqua adversus Hesmilein, I, 
576. IV, 637. 

Jupiter, de pluvia VIII, 447. 

Suid sit, et ubi, IX, 580. coe- 
I motor, VI, 464-. an regnet, 
VII, 447. eius pars terris in- 
•erta regeadis, V, 9*5. aeria 
dominus, IV, 112. aether, IX, 
4. tonans, VI, 467. fulmina 
gestans , VII, 170. 197. Persei 
pater, IX, 659. planeta mitis, 
I, 661. X, 207. Capitolinus, 
VII, 42. Latius, I, 198. V, 400. 
VHI, 219. Casius, cuius tem- 
plum in Casio monte Aegy- 
pti, Vm, 858. Ammon, IX, 
545. 

ius , i. q. potestas summa, 1, 2. 
51. 2T6. n, 747. IV, 30. 44. V, 
398. VII, 55. 594. IX, 1074. 
747. ius legum, i. libertas , IX, 
560. VI, 660. 

insta dare, IX, 67. 

iustitiuni; II, 18. V, 82, 116. 

iuvare, i. e. delectare, prodes* 
se, IX, 200. 

iuvat, IV, 253. V, 712. 812. VI, 
495. VII, 655. 698. 794. VUI, 
356. 576. IX, 857. 

iuvencus, pro corio, IV, 132. 

iuvenis, de viro, V, 533* 

iuventus, pro incolis, I, 239. III, 
301. pro militibus, U, 46. III, 
461. «99. IV, 476. 

Ixion, VI, 886. 

K. 
Kalendae Januarii, V, 5 

L. 

Labi superne, VI, 376. in vu(- 
nera, VH, 604. lapsae undae. 
i. e» allapsae, II, 618. Iapsa 
classis, i. e. advecta, V, 460 

Labienus, V, 346. IX, 550. 



384 



IHDEX. 



iabor, pro opere, II, 663. labor 
vrbis, de malis, I, 556. labor 
mundi, I. 417. fortunae, V, 
696. Solit, i. eclipsis, VI, 505. 
VII, 4. laborum serie men- 
tem agitare, IX, 295. i. q. 
cura, VI, 499. iabor Romanus, 
vn, 312. 

laborare, pondere premi, IX, 
365. X, 140. 

Lacinia tempia, promontorium 
Laciaium in Calabria, in qao 
templum Junonis, II, 434. 

Laelias primipilas ad belinm 
cWile adhortatar, I, 360. 

laeta marito uxor, VIII, 89. iae- 
ta iuTentus, Salii, IX, 478. 

laetificare, III, 49. 

Lagus, nater Ptoiemaei, qui, 
Alexandro mortuo, AegTptum 
occupaTit, X, 86. VIII, 692. 
etc. hinc Lageus saepissime 
pro Aegyptio, ut Nilus, 1,684« 
uwentus, X, 394. regia, X, 
527. regio, V, 62. VIII, 443. 
802. X , 4. proles, X, 522. 

lampades, meteora, I, 632. X, 
502. 

lana fwierea, H, 367. 

lances, impouendis extis, VI, 710. 

Lapitbae, VI, 399. 

lapsus siderum, II, 268. fiumi- 
nis, X, 315. 

laqueata tecta, X, 112. 

Lares, I, 506. 557. IX, 992. V, 



largus habenae, VII, 225. aquae, 

IX, 608* 
Larissa, VI, 355. VII, 712. 
larix arbor resinifera, IX, 920* 
late mihi, I, 419. 
latex, IV, 293. 
Latiale caput, i. e. templum Jo- 

Tis Latialis, quosl Albae erat, 

I, 535* 
Latinae feriae, quae quotannis 

a Consulibus senatoribusquo 

eelebrabantur, I, 550. V, 401. 

Vn, 395. 
Latinum noraen, i. e. incolao 

Latii, propriae sedis Roma- 

norum, pro populo Romano 

ipso, VII, 391. 
Latium, in quo Roma, undeLa- 



tius orbis, pro Italia, I, 253. 

II, 196. 432. 447. VIII, 235. 
345. X, 59. Latiua dux, IX, 
546. X, 358. 536. turba, VII, 
656. X, 403. arma, VIII, 501. 
fasti, II, 645* msces, III, 82. 
acies, IV, 8. naTes, IX, 1079. 
Musae, IX, 983. Latia vitu, 
insigne centurioais, VI, 146. 
Latiae Tolucres, aquiiae le- 
gionum, VI, 129. Latium cor- 
pus, imperii Romani statas, 
X, 416. 

latus belii, aeies, VII, 528. 
laterum contexta, IX, 777. 
Lavinium opp., IX, 991. 
Laurentum, VII. 394. 
laurus Thessalica, ia Pythiit, 

VI, 409. 
laxus, i. e. spatiosus, U, 71. III, 

17. VIII, 367. 
laxare, ampliare, III, 17. IV, 

116. V, 427. 533. VI, 72. U- 

xata classis, i. e. extensa, 

III, 548. 

Leandri et Herus amor, IX, 964» 

Ledaea .sidera, IV, 526. 

legio, quam Caesar ex Gallia 

remiserat, Luceriae reiieta, 

II, 473. 
legum tempora, legnm ins, i. 

e. status reipabTicae iiber, 

VH, 440. VI, 301. IX, 967. 385, 
Leleges, Thess. pop., VI, 388. 
Leroanus lacas, I, 396. 
Lenftttltts Spinther Ascnlum ds- 

serit, II, 469. 
Lentulus , socius coniurationis 

Catilinariae, II, 543. 
Lentulus, consul initio bolli ci- 

Tilis, V, 16. dextro cornu prae- 

fectus in acie Pharsalica, VII, 

217. eius oratio dissuadeae 

Pompeio, ne a Parthis auxilia 

petat, VIB, 328. 
lenti Tisum, II, 110. 
Leo, signum coeieste, I, 655. 

IX, 537. X, 210. 234. 306, VI, 

337. 
leones capti, Teste iniecta, IV, 

686. blandi Magis, VI, 487. 

leo exit per forrunt, I, 212. 
Lepidus consui, conatus acta 

Syllae rescindere, m Catolo 



iron. 385 

tn Alpibns Tietna, II, 547. lae, VII, 489.«!«« miner cn- 

VIH, 808. rn diis, qnam Tiadictae, IV, 

Lepidi nobilee Romae, VH, 581. 808. numquam bene pro paee 
Leptie minor, IX, 524. 948. datar, IV, 927. eam proeeqni 

Lesbos, nbi Coraelia, nxor Pom- conetituit Cato, II, 806. liber~ 

peii, V, 725. Vffl, 40. 108. tetem mnltam habet apea nl- 

198. 181. etc. tima rerum, VIII , 458. liber- 

Lethe, fl. inferorum, IH, 98. V, taa Tera extincta a Sylla et 

921. VI, 769. Mario, aed speciea eiua etiam 

Lethon, fl. Africae, oh simili- a Caeeare, IX, 906. Jibertaa 

tudinem nominis creditns ipse L q. licentia, data odiis, II, 

quoqne ohliTionem parere, IX, 145. libert aa fn gac, Vm, 871. 

855. ecelerum, VIII, 491. loquendi, 

letnm in Tulnera sparsnm, m, IX, 568. 

591. Libo (Scrihonine), H, 468. 

lerare pnppea i. e. attollere, L Libra, sign. coeL IV, 68« VIH, 

e. alte exstruere, IV, 418. le- 467. IX, 584. X, 997. 

rat enee mentea trepidaa, I, Libnrni, Hlyrici pop„ IV, 588. 

598. £ q. liberare, nt: lerare VLtt, 86. 

terras monatris, IV, 610. lora- libornae, biremea, III, 584. 

re ae terra, VI, 766. Libya, i. e. Africa, I, 906. II, 
Leuca, opp. Apnliae, V, 876. 164. HE, 70. etc. 

Leaeae, apnd Actinm, I, 48. V, Libycnm aeqnor, VHJ, 869. Li- 

479. VII, 879. Vm, 88. X, 66. byci crineo, X, 199. Libyeae 
Leuci, pop. Belgarum, I, 434. irae, II, 98. Libycua igniiki. 

Lerua qnidam ah aspide ictoa» e. linea aequinoctialis, IX, 

IX, 815. 688. 

Uherm lejrum Roma, 1. e. libera Lienit mihi, potui, IV, 688. 

elrca legee, ut poeeit lihere lipatae torpore undae, V, 484. 

legibue uti, quibns Toluerit, Ltgeris fl. L, 489. 

VI, 801. ubi Tide notam. Non Lirnres, I, 448. 
igitnr opna ihi eet alia intcr- Lilybaeuni, IV, 688. 
pnnetione, qnaleat Cortius fe- limea Titalia secane, diaphragma, 
eit, qui, commate aate legnm I, 898. Solia iniqui, aeoa tor- 
posito, iungit Tocem cnm ae- rida, VII, 867. 

qnentibns, nt altt legum tua- limina aedium calcare nefaa 
ram forea et iuria tul. — • Li- norao nuptae, II, 868. limine 
hern Fortnnae mora, h. e. II- haerere, I, 607. 

hera ah omni ii Fortunae, Lingones pop., I, 898. 

VII, 818. liber enlpa, Vm, lingna, egger in mare produ- 
647. liber meatn, de Tento, ctns, II , 614. lingnae Majrj« 
cni nnlla aunt obstacula, IX, cae, notae hierorlyphicae, HL 
458. 994. 

Libertas nltra Tigrfim Bhennm- lineae Teates apnd Aegyptiee, 

Sne lecessit, Germanum Scy- IX, 159. 

kieumque honnm, VII, 489. Hniger eacerdoe, X, 175. 

nritnr armis, IV, 678. flctu, liqnebat miaero, i. e. existima- 

IX, 906. orhem sibi reddena, uat miser, VI, 488. 

X, 95. eina nmhra, m, 146. Lirie fl., II, «24. 

liberta* libertate perit in no- lia tanta datnr secnndnm Ema- 
nnlo aerriente, III, 147. elna thiam, VIII, 888. 

aaaertor Senatna, VII, 680. Li- Liesnm, Epiri opp., V, 719. 

hertaa et Caeear, par, VII, litare, I, 639. Vt 594, VII, 17L 

696. eh eam amiisam quore- Utui, I, 237. VII, 476. 

S5 



386 itoex. 

Iha, IX, 593. Lycnrgns, Thraciae rex, qni, a 

loco tecundo ridift Romaaa, i. Baccho ia fororem caiffectns, 

e. ifi adversis, VIII, 986. le- crnra sibi ipsi incidit, L 6T6. 

cis nomea dat, I, 6X18. LYgdamus, in pugna ad Massil. 

longe mittere, i. e. abiicere, III, 710. 

III, 696. longe nascens, fju e. iymphatus, fnriostts, VII, 18i. 
in terrie remotis, IX, 921. Ijnx» VI, 679. 

longior dies, h. c. tempos, VII, 

846. III, 186. longam aewm, M. 

potteHtat, temput seqncnt, II, Macedo, Aleiander M., VIII, 

844. VIII, 27. loaga Tento- 694. 

nnm 6noa, VI, 968. Macetum, pre Macedonum, D, 

longfaqua rulnera, eminne fa- 647. V, 9. X, 16. 98. 969. qni- 

cta, ul* 668, tras tamen in locie omttinni 

lora, pro curribue, II, 418. libri habent Macedmm, per 4 

Luca opp., I, 886. ocriptum. 

Lnceria epp. II, 4T5. |facra 6. Ligurlae, II, 496. 

Lucifer , f, 239. II, 196. X, 484. MaCrobii pop. Aethiop. X, 989. 

Inctificns, VII, 9. Maeander &, III, 908. VI, 476. 

Jncus ad Matsiliam, HI, 896« Maenala, m. Arcadiae, III, 177. 

488. Maeotie palus, II, 641. IHV 971. 

Inet, de icai, III, 681. X, 604. V, 440. VIII, 318. 

pro pernicie )n oniversum, I, magiae descriptio, VI, 488. sqq. 

645. magicae linguae, nofae aiere- 

Luna oap., II, 497. ghrphicae, Hj, 994. 

Lnna bfgas agttaae, I, T8. pla- magi, VI, 449. VHI, 999. 

vialis, I, 218. tidut tecaadum, magister navis^ I, 601. V, 64& 

I, 413. coacto cornn, I, 687. IX, 44. classis, H, 696« fera- 

dimidiata, HI, 49. dubitanaa, rnirt, IV, 242. 

IV , 60. eiu6 labores, ecliptfs, magna in te rnont, t, 81. 

VI, 505. luna moenla, vltl, Magnetes, pop. Thent. VI, 886. 

719. obtcurata carmine magi- Majpns, pro Cn. Pomp. ftlio, 

eo, VI, 600 caatta ett aestus IX, 121. 145. 

marft, I, 410. VI, 479. X, 916. malacia maris, HI, 698. V, 432. 

detpnmat in herbas, VI, 505. Malea, prom. Lacouicae, VI, 58. 

obtuso eornn surgens, V, 546. IX, 86. 

nbi et reltqua lunae tigna Maliacns sinus, enb Macedoaie, 

tempettatem portendentit. VI, 867. 

tttnare tirot, VI, 669. lunares MaUoe, opp. Cii III, 28T. 

horae, I, 404. lnaaria incre- malne narit, I, 500. II, 695. 

meata, X, 916. manee, II, 173. III, 18. IV, 700. 

fnnata frons, III, 3. 688. lana- V, 636. VI, 666. 807. VJEI, 458. 

tnm ferrnm, IX, 678. VIII, 796. 844. IX, 161, 976. 

Inttralet animae, VI, 786. L q, mort, 10, 86. 

Iutftram, I, 593 988. VHI, 479. manicae, m, 565. 

lntenm, II, 861. maaiplL I, 996. IV, 31. VH, 897. 

lux, pro die, IV, 39. 484. VHI, X, 436. 

469. VII, 497. 185. pro fuimi- maant ducis , mflites , IV , 137. 

ne, V, 630. V, -311. nulla manna vacet, O, 

Inxne Roraanornm detcribitur, 66. manne tenere comprettat, 

I, 160 — 170. Aegypiioram, i. e. ottocas, II, 999. Teaalet, 

X. 111, ' X, 408« togatae, VH, 548. ma- 

Lrcidat in proelio ad Maseili- nibus eenectam dncere, i. e. 

am, IU^ 686. satteatare, V, 535. maaas cx 



hcdbx. 38? 

cremeata, ungoes, VI, 549. Massngetae, II, 50. III, 983. 

manaa ferreu, II, 719. III* Massilia, obsessu a Gaecare, DI« 

685. 898. pugnu naralis ad Massi- 

«napalio, II, 89 IV, 884. IX, 945« liam, IH, 538. commemoratur 

MereeUu* loquux, coUega Len* IV, 957. V, 53. 

tuU, I, 818. MassyU pop., IV, 688. 

Marcia, Marcf Philippi filia Matinus, meus Apuiiue, IX, 185. 

Gatonis, dein Horteasu uxor, «laurue, qui afnxo hospite pro 

dein iterum Caienis, O, 896. eeopo utitur, X, 455. IV, 679. 

mare exterius, Oceaaos, X, 87. Vm, 988. HI, 994« IX, 800. 

marie praedo, II, 796. roare Maurus, i. e. Juba, VIII, 988. 

rubrum, VI, 678. X, 3i«t. 189. Maurueia robora, i. o. arbores 

refluam, IV, 428. tnotatum Mauretaniue, IX, 496. 

gurgite Nili, I, 684. iaccne, Mausolea, VIII, 607. 

ni, 594. frangitur, K, 308. Mnsax, IV, 681. 

998. mare non mare, quum meatue, de reciprocatioae maris, 

torpet quiete, V, 453. maris 1, 418. do veato IX, 458. 

claustra, II, 681. languor, V, Meden, IV, 556. VI, 449. X, 646. 

449. nuure intrn se inuruu- Medi, pro Parthie, II, 49» IV, 

mns, V, 665. maris mnlaciu, 681. VII, 614. VIII, 916. 808. 

I, 959. m, 698. V, 489. 436. 896. 368. 886. VII, 449. 

Mareotie, palus Aegypti, IX, medium. in- medio tonere orhesn, 

154. X, 161. I, 88. abire in modinm, IV, 

Marieno regna, Minturneneium 491. medium tenere, IV, 659. 

ager, ot m eo lncns deaeMa- In medinm dare, VII, 366. me- 

ncae saeer, II, 494, diue aiie, i. q. Meridies, re- 

C. Marias, II, 69. aqq. Uberta- gio coeli, X, 987. item, medii 

tie diminntor, IV, 899. IX, jgn«** modiue dies, VI, $87. 

904. septimum eonsnl , VIB, £&, 606. 

969. eiue sepulcrum ad Anie- Mednana II., I, 488. 

noni et umbm apparens agri medulln arboris, IV, 318. eor- 

colk, I, 583. poris, IX, 741. 

M. Marius, C, fir., nd sepukrum Medusn, IX, 694. sqq. 

Catuli locerutns, H, 175. Megacra, I, 577. VI t 730. 

Marii, II, 997. 546. VI, 794. Melas fl. Thess. VI, 874. 

Marianorum onedos npud Saeri- Meleagor, 0/366. 

portum , II, 184. apnd portam Meliboea opp. fhess» nhi Fhj- 

CoUinam, ihid. loctetes outus, VI, 854. 

Marmnridae, m, 993. IV, 680. melior, i. e. eanior, IX, 938. dt 

IX, 898. VI, 309. meiius, II, 537. UI, 98. Ml. 

marmora seeta, X, 115. melior flducia hortaado mlgo, 

Mare, de oxerclto, IV, 161. Mar- VII, 940. meUor, i. e. aptior, 

tem raiseere, IV, 988. de bel- Vm, 381. 489. 

lo, IV, 589 VI, 950. Memnonia reguu, 10, 984. 

Mnre geminns, do eopiia nam» Mcmphis, paeeim pro Aegypto, 

libus et terrestribus, VI, 969. X III, 477. I, 640. III, 999. IV, 

Marto detocto, i e.beUoapcr- 18& VI, 449. VIII, 549. X, 5. 

to , X, 346. Mars dexter, cer- 979. 330. 

nu dextrum in ncie, VII, 990. Menetis rura, 1, 419. 

Mars piaaeta, X, 906. I, 660. mens fugae, IX, 996. mentia 

Mnrsi pop. ltnUno, m* 430. IX, cuttodia, VIII, 685. 

790. menta festa, II, 193. measao 

Mareyac fl., III, 907. militeres, duro ceejnte.iii*|ra~ 

mnssn metnUi, VII, 753. VI, 403. cUe, IV, 197. lauta, IV, 376, 



»88 



ikhk* 



Iramana, VI, 116. rotnndae ei- 
treae, X, 146. 
mentita ?ela Tictnm Theaea, II, 
612. mentiri dominie, V, 686. 
Mereoriae, IX, 661. 676. plane- 

ta, I, 661. X, 209. 
mergi temp estntem deaanciaa- 

tee, V, 668. 
mergere ferram in robora, III, 
486. gladiam per riecera, III, 
749. 
Meroe, ineula Nili mazima in 
Aethiopia, ab nxere ant eoro- 
ve Cambyeie ibi morfaa eie 
Beminata, IV, 888. X, 287. 
160. ebeni ferax, X, 303. item 
▼ini generoaieeimi, X, 161. 
meeeee longinqaae, III, 66. VI, 

106. 
meta, VIII, 100. 
metalla, de iapicidinie, VI, 84. 
cf. IV, US. metaliam anrife» 
rnm, m, 109. IX, 864. nalU 
in Africa, IX, 414. metalla, 
pro Taeie, VII, 740. 
Metanroe fl, II, 406. 
JfeteUi, II, 646. VII, 668. Me- 
tellne Creticne, m ; , 168. Me- 
telli prolee Cornelia, VIU, 410. 
Metellus trib. pL aerariam 
defendit, m, 116. eqq. 
metiri. meneae homint qaid fle- 

ta pararent, II, 188. 
metne aeqnorei, ▼entorom, tem- 

peetatie, IX, 447. 
metnene domtni, VII, 878. 
Merania opp. 1, 478. 
mieant tela, VII, 810. 
mihi late, I, 417. 
militee manoe dacie, V, 811. 

VII, 160. 
Milo reae, II, 480. I, 323. 
minax, pro Yerbie minitante, VI, 
186. 1 , 167. minax arcn eolu- 
to, VH, 616. IV, 180. 
Minerra Troiaaa, Palladiam, 

I, 666. 
miainaae rerom, II, 271. 
Miaoia teeta, Brondoeiam, V, 

406. 
minor fortnna Pompeio, VU, 
686. Cf. VII, 718 



Miatarnae opp. II, 414. 
Minnti caetelta, VI, 116. 



Minyae pop. VI, 886. 
mirator Ceionie, i. e. 

IX, 807. miratrix eni ▼etti- 
etae, IV, 666. 

miecere potentee plebi, i. e. pa- 
ree facere Telle cnm plebe, i, 
271 miecere i. q. freugere, 
diecindere, I, 880. II, 188. mi- 
ecere nexibue ulae, de apibuf. 

Mithridatee, I, 886. H, 661. 
mittere in fnmam et eaecula, 

X, 688. mittere longe, abiice- 
re, VII, 628. mittere eamitet 
roinae, m, 290. 

Mitylene, V, 786. VTO, 109. 
modo, paul o ante, VI, 621. 713 

717. YIH, 830. 
modo etante, h. e. non ampliae 
oreeeente tnmore, IX, 801. 
medicina modnm exceeeit, II, 
141. fix oculo prendeate me* 
dnm, IV, 20. modne pro mea- 
aora, I, 662. II, 131. VI, 76. 
Vm, 492. 799. IX, 191. 761 
794. 804. 
moenia corripere, II, 100. pea« 

dere e. moeniboe, VII, 869. 
mola, far toetom eale adeper- 

eum, I, 610. 
melet, pro tnrri, m, 686. IV, 
419. pro rate, IV, 446. 468. 
462. X, 828. pro rnpe, IV, 466. 
Moloeeoe eanie, IV, 440. 
momenta farorie, III, 66. fati, 
IV, 8. rerum, m, 338. IV, 819. 
VII, 118. 
monarehia mnndi eab ono de- 

teetauda, X, 27. 
Moneta Jono, coine templom 
Romao erat in rupe Tarpeia, 
monte Capitolino. Statua eine 
tmprimie aanota, Veiie Romam 
erat allata. Eiuedem In aede 
eadebator moneta, eni ot inde 
nomen erat inditnm. Nam Ju- 
nonie Monetae aomea a mo- 
nendo ortnm doxit, qaia illa 
monnerat in terrae motu , nt 
ene gratfda procaratio neret 
(ef. Cio. de dirin. I, 46.) I, 
880. 

monetae inventor Ithonoe, Thec- 
ealiae rex, VI, 404. 



ihdbx. 389 

Monoeci Herculie portus, I, 405. Nasamoaee, IV, 679. IX, 439. 

monstra, facinora belll civilie, 458. 

IV, 246. 252. eatellitee Aegy- Naaidius, IX, 769. 

ptii, VIII, 474. 548. 613. nataie erepto, i. e. parentibus, 

Monychus Centauras, VI, 938. VII, 391. 

morbi flaentea, VII, 412. aatare, de volatu, V, 554. nau- 

moriuntur fulgura nimbis, IV, do amnem frangere, VIII, 

78. 374. natare, i. q. submergi, 

mortes, I, 302. U, 83. 156. VII, VH, 294. 728. IX, 770. oculi 

618. 848. IX, 736. raorti ocu- in morte natantea, H, 26. 

los elanauram quaerere dex- natrix, eerpens, IX, 720. 

tratn, V, 280. mortia ampr, navalia Phoebea, portua Athe- 

VI, 246. mortia amator, VIII, niensis, III, 182. navalia fuga 

364. tenere, IH, 755. 

mortuua earmine magico reeu- naufragiam aibi quicque facit, 

acitatua, VI, 531. mortuorum I, 5(3. naufragii •P«**Jf» 455% 

animae in antiquum corpua navem dare in Titut, VHl, 133. 

redire noluni, VI, 721. dare in laevum, VIII, 194. na- 

Moschi, pop. Scyth. IU, 270. vis prima, Argo, VI, 400. 

moturu6 eigna Caeear, VII, 236. nec non bene compertum eat, i. 

moturus miles, II, 529. e. probe acio, II, 320. nee* 

mucro, VI, 187. VH, 561. pro : no quidem, VIII, 497. 

multa dare in vulgus, I, 132. necyomantia, VI, 620. aqq. 

multus, III, 707. VUI, 286. ne forte, i. e. «i forte, IX, 52. 

multum spatium, VII, 423. negatum atare diu, I, 70. ne- 

JSIunda Baetieae opp., I, 40. VI, gans equus, VIII, 3. negavi 

306. VII, 692. lam mihi, V, 744. 

mundi arbiter, Pluto, VI, 697. nogatio supplenda, poet uega- 

742. mundi labor, I, 417. mun- ttonem iam praemiasam, mo~ 



dus mixtue, IV, 190. mundi re Imcaao peculiari, I, 78. 

iura petere, ex looo clauao 508. II, 40. 235. 355. aqq.373. 

exire, VI, 139. muadi clau- aqq. 409* IV, 278. 760. V, 543. 

atra, IX, 865. mundi damaa, VI, 307. VTI, 549. 594. 732. 

IX, 440. mundi capax,X, 183. 842. VHI, 628. IX, 450. 677. 

mundutf ineendio periturue, 872. 1036. 

IX, 316. negleetua dextrae, i. «. a dex- 

murmur, I, 209. VI, 448. tra, U, 126, 

murrha, murrhina vaea, IV, 380. Ncmea, I, 655. 

Murrus basilisci veneno laeaus, Nemesis, V, 233. 

IX, 828. Nemossua opp. Arvornorum, I, 

mutantur fontea, eolore alio in- 419. 

ducuntur, VU, 537. mutara nempe, IV, 806. 

urbes totas, V, 107. in meliue, Neptuaua, IV, 110. 113. V, 62). 

VI, 60. totum diem, VIH, 217. Nereus, II, 713. VI, 349. 

I, 41. VH, 872. Nero, t 33. 



mutua lumiaa, oculi, IV, 170. Newrii, I, 429* 

Mycenae, I, 544. V, 74. nescire, IV, 496. VU, 411. deoa 

Mysia, IH, 203. neaeiro, I, 453. nescit tlmero, 

_, 111, 119. neecit latrare, i. e. 

*» scit non latrare, IV, 443. 

Nabataei, IV, 63 Neasua Centaurus, VI, 366. 391. 

Nais, IX, 972. Nesis insule, VI, 90. 

Nar fl., t 475. NUi foatea incogniti, X, 40. cat- 
aardue, X, 164. 



IHDBX. 



svs , 61 inciementeram origo, 

X, 199. 
nimiamque parumque, V, 741. 
Ninos, III, 215. 

Niphates fl. Armeniae, III, 245. 
nisu titabarit in orbem medium 

Yergens terra, VI, 482. 
nobilitas dolcndi, VTDL329. 
noceni coelam, VII, 796. terra, 

VTI, 869. nocentet manes, III, 

13. nocentes multos servat 

Fortune, m, 448. nocentes 

nodi, VI, 54S. 
noctunras eques, IV, 732. ao- 

ctarnmi irrue, X, 373. 
nomine belternm audito fugfant, 

I, 619. nomina innoxia, IX, 
727. aominia ambre, I, l3o. 

VIII, 449. nomen Latfnnm, VII, 
391. nomen extremuui taati 
generis, VII, 589. nomina ma- 
gna, VII, 210. in nomen alte- 
rioa fluminit Tenire, eerdere 
sunm nomen, de Autio, VI, 
375. noraen dat lecis sacris, 
i. e. bidental Tocari iubet, I, 

.608. 

aea, pro nondnm, IV, 484. non 

eemet, non ano», I, 478. II, 

420. III, 466. IV, 545. VHI, 

232. 479. X, 244. non fendus, 

II, 176» non privata cupit, IX, 
564. 353. non sic, VIII, 199. 
noa casta, X, 60. non felix, 
X, 51. non utfle, X, 26. non 
caita, IX, 946. non ea fatafe- 
rens, II, 726. non imbrifera, 

IX, 455. 

noater miles, h. e.qui *ixit mo- 
do, ex snperis, Vf, 717. 

nostrnm. non fert enoftroprac- 
mia milea , m, 130. 

notare terraa ex astris, Vm, 
168. notare toco, IX, 221. 

Notus post terga fiegrans, X,50. 

n oTiasi mmn, ultimum, I, 232. 

vm, 9o. 

novit, noTerat, proi adhibet, 
nenrpat, VI, 525. 432. novit 
bomor foramina, IX, 811. 

nox, 1. e. callgo ex deliqttio ani- 
mi, III, 735. Vm, 58. nox bel- 
lornm, IV, 244. nox parta,lV, 
476. nocte coacta, VII, 39^ 



nox scelerum, VII, 571. aox, 
de chao, V, 634. 

nnbes excedit Olymmia, H, 271. 
nubes caeti timoiie, VI, 297. 
nabes non itnbrifeta, aad aie* 
nifera, IX, 455. ^^ 

nndare latns imperti, VIH 426. 

audum, pro Tacuo, VI, 6. 519. 
nnd a Inm ina, de ocnlia aper- 
tis, vm, 683. 

nolli ferro, ae. extero, I, 31. et 
aimilia I, 82. 93. III, 314. 
nnlloa comitata est pnrpora 
faaces, h. e. conanlea aino fa- 
ficibos et sine pnrpnra mce- 
debant, H, 19. nnHna sanguis, 
pro: nnmquam sangnia, I, 
313. nnllo qna vertice tellus 
etc. II, 397. nullo gemitu cca- 
aenait ad ictnra, tlll, 620. 
nnllo confasae mnrmare vo- 
cis, V, 149. naila sub Ula cu* 
ra Jovis torra est, IX, 435. 
£x qnibaji locis profeoto ap- 
oaret, plane pecaliarom hn~ 
ins Tocis in Lncano eese nsmn» 

Numa, VH, 396. IX, 478. 

in nnmernm, h. e. nullo diseri- 
mine, II, 111. 

Nnmidae. IV, 677. VH, 229. 

numen adorant inclntnm per- 
fosso in poctore, VI, 253. Cf. 
VIII, 864. IX, 168. noc numi- 
na desnnt, I, 349. ora numi- 
ais, oracula, IX, 551. nnmea 
auxiliare, VI, 524. snh numi- 
ne Herculis portne, I, 406. 
sub numine Cacsaris milec, 
V, 344. 

numquam, pro; non, IV, 695% 

nnptialos rftus, II, 364. 

nnrus, pro flliabns, V, 307. Gf. 
I, 165. Vffl, 40t. 

nntans ruina, IV, 393. autaat 
turres, VI, 136. nutantia Tola, 
vm, 48. • 

Nymphae, m, 403. 
Nymphaeom, Eptftt pofctua e*V 

tra Lyssnm, V, 720. 
Nysa, I, 66. VHT 801. 

O. 
*re eastra, IV, 31. capei, 



IKDEX* 391 

IX, 109, obdacontet oculot olim, prd: dndam* H, 230.. 242. 

tenehrae, III, 735> V, 769. 

obex, X, 24$, Ofrmpna, VI, 341. 477* VII, 173. 

ohiimare, VI, 364. V, 620. 

obliquare, IV, 117. V, 428. Olympiaca palaettra, {V, 614. 

obliqoum tidiia, t. e, ia pronum omen abstulit coiiibot , IV, 664. 

detpectana, I, 54. item flam- omina feeta, III, 101* omina, 

ma falminit, j, 154* culter, I, II, 4. I» 637. 

610. axee* II, 237. Sed: obli- omuit. aemel omnia victor iat- 

qaae navea, i. e. oppositae a terat, II, 148. accipit omoia 

latere, III, 562. 628 i. q. Caeear, III, 296* non emnie 

transvertua, IV, 422. VIII, cecidi, VIII, 266. in omnie, 

671« obliqaa manut, IV» 625. nbique, X, 461- 

caput, IV, 726. fcaetae, IV, ©nyx, X, 117. 

774. tanguit, deecensut latera- opaeat taxut, VI, 645. 

lia, generis linea trantverea, opacoa anfractut, IV, 159. iene- 

niti potius notbam genue, brae, VIII, 372. 

VIII, 286. amnia, I, 221. pe- operae tecandae ia ro eeenica, 

cten remorum, III, 609. facet, VIII, 676. 

I, 528. cphortes, VDL 522* ob- opet, eemina belli, Hl, 120. 150. 

Hquum Ire, IX, 533. IV, 817. 

obscarare faraam, b. e. eelare ophitet lapit, IX, 714« 

adrentom tnum» IV, 718.. opifex rerum, X, 267* 

dbtcnrum • p*o : ohecure, V, 631* Opitergium opp. Venetoram, IV, 

obtee pacit, % fti. 462- 549. 

obtettae arcea, i e. occnpatae, optimntvpro peritittimo, 1,424* 

11,654. 425.111,218. 

Occasot, part mundi occiden- oput surgit eggere mnlto, II, 

talie, % 68B. 679. oput ducere, VI, 39. opu» 

Occidena, I, 15» VIII, 159. tnbitum et rantum, VI, 54» 

occiduut orbit, i. e. Hitpanla, oput entit, VI, 188. Vu, 345. 

IV, 63« Tirtutie, IX, 381. opat gerere, 

Oceanut, I, 370. 411- 416. IH, X, 491. 

76. IX, 4J6. X, 36. «Iffntat, ora, pro capite, HT, 769. Vide 

i. e. iatot, amplua, IV, 134. Ot. 

mundum coercene, *\6l9. ca- oraeula, V, 86» VI, 772. IX, 511. 

leot demiaao aole, IX, 625. orbis, extreraae continentis era, 

i, U, 571. Oceannt» l, 369. 465. m, 234. pro ocu- 



fro, marj mediterraneo, IV, lis, II, 184, VI, 542. cfc VI, 

22. . 216. orbit, pro cursu tidemm 

Octavios, Pompeianae clattit In annno, H, 577. de orbe terra- 

IHyrico praefectns, IV, 433. rum, III , 297. de terra ali- 

oooiorum orbet, VI, 216. oculi qua extrema, Hf, 310. ottte 

Wmorte natantea» II, 26« arcanaa, nartee mandi inhn- 

Oedipus, VIII, 407. bitatae aut ineognitae, |X, 

Oeuene, Oeianirac pater, VI, 864. ignotut, III, 247. 310. oi* 

363. bit Romanns, VHI, 21X 441, 

Oenomam , Aduuae tyrannnc, H, X, 456. orbit eumma, IX» 124. 

165. eaxornm orbea, II, 451. orbit 

Oenone oympha, IX, 973. tignornm, IX, 532. Solie, III, 

Oeta mont, Itl. 178. VI, 389. 41. 

VII, 449. 483. 807. VIII, 800. orbita, pro cnrrn, V, 441. IX» 

OgTgin* Bacchnt, 1, 675. 691. 

ordo aeternue, i. e. fatam, VKII, 



392 



I5DBX. 



569. orde senatorius, V, 29. 

gecundus, L e. eqaitos Ro- 

mani, VII, 582. orde remi- 

gnn, m, 530. 534. 
Orectes, VII, 778. 
Oretee, pop. Indiae, Horitae, 

j|i 249. 

Gricon, Epiri urbs, III, 187. 
Orion, I, 665. IX, 836. 
•rnos arbor, III, 440. VI, 390. 
Orentes fl. Sjrriae, IH, 214. VI, 

51. 
Orpheus cantas, IX, 643. 
ortas bramalU, VI, 334. 
ea, i. q. caput, n, 123. 170. 372. 

«ic: ▼ultas, H, 112. ora Cae- 

saris, i. e. adspectos, X, 146. 

ora BUU, i e. fontes, X, 214. 
Osiri», Vm, 833 IX, 159. 
Omi mom, I, 389. VI, 334. 412. 
oatia soWere, de fluvio, m, 231. 
Othrys mons, VI, 338. 
ovilia ia Campo Hartio, II, 197* 

P. 

pabolom, i. q. aUmeataa, VII, 

5. 
Pachjmom promontorium 8ici- 

ttae, Vn, 871. 
pacifico sermone, III, 305. 
Pactolus fl. III, 210. 
Fadua, H, 408. IV, 134. VI, 272. 

IX, 751. X, 252. 278. 
Paean, ApoUo, I, 678. V, 80. 

139. 167. 221. Vn, 148. 
paedor, II, 73. 
Pairasaeum Utas in ThessalU, 

VI, 400. 
Palaeate in Epiro, quo Caeaar 

cum classe appulit, V, 460. 
palam facere, comprobare, VII, 

506. palam est, VII, 279. 
Palinuri promontoriam in Lu- 

cania, et aliud elnsdem nomi- 

nis in Affrica, IX, 42. 
PalUdium, I, 598. IX, 994. 
Pallas, III, 206. TritonU unde 

dUta, IX, 350. aegis eias cum 

Medasae capite, VII, 149.569. 
Pallene opp., VII, 150. 
pallor Stygius, VI, 617. 
palma nocendi, IX, 787. 
palns una fiumUa coucta cea* 

didit, IV, 99. 



Pamphylia, VIII, 249. 
panacea herba, IX, 918. 
Panes ruricoUe, IH, 402. 
Pangaeus, I, 679. VII, 482« 
Pannonla, III, 95. VI, 220. 
Paphos, Vm, 458. 

papyros, IV, 136. 

par. pares. ad certondum quari 
commissi, I, 8. II, 415. IV, 
124. 636. 620. 710. V, 3. VI, 3. 
191. VII, 426. 695. pares U- 
certi, m, 525. 

Paraetonium, portua et oppi- 
dam Ae^ypti non lenge eb 
Alexandria, X, 9. Paraetonise 
Syrtes, ob ▼icUUm, m, 295. 

parari ad pirftento, V, 284. pa- 
raro terraa, I, 13. regna, 1, 
34. 

paratus, us, parras, L e. rictns 
mooicus, iT, Oit* 

paratus, I, serrire, I, 351. Ve- 
neri. X, 396. parsta fratria 
cemce, de Medea, X, 646. 
parata Ycrba montoni desti- 
tount, V, 731. parstam meri- 
tum faciU caede. IX. 1027. 

Parcae, m, 19. VI, 703. 777. 

parcero Romano pudori, H, 528. 
parcere morari, X, 395. 

pardos, VI, 183. 

pareas, serpens, IX, 721 • 

parens, pro matrona aut scne, 
II, 36. 64. parens rerum, H, 
7. mundi, IV, 110. 

Paris, IX, 971. 

pariter, II, 92. m, 297. 

Parnasus, III, 173. V, 72. 

Parrhasium, opp. ArcadUe, IX, 
660. Parrhaeis HoUccl II, 287. 

pars, partes, do copiis, aaae 
sont in partibus alieuius, n, 
395. 229. 596. V, 477. VU, 
118. X, 419. 421. 

Parthorum pedee, L o. Pi artfd, 
auU fugiendo pmgnabeat, VTO, 
385. eorum ormt BabyUa, X, 
46. eorom ImporU limes Ea- 
phrates, VHI, 854. a Mace- 
donibos sobacti, aod Bomaaic 
indomtU, VII, 431. X, 47. D, 
552. IX, 267. poat tergum sa- 
gittae emittant, I, 230. refu- 
gi, VI, 50. VFJI, 375. a neu- 



iroE*. S98 

tris partibus stabant in bello Pelorum, prom. Sieiiiae, 1. 438. 

civUi, ni, 266 m, ea. Vi, 66. 

jparticiniom futori, ut sit sup- Pelasiam, VIII, 466. 825. X, 53. 

plenanm: alias, II, 419. 499. Pelusiacnm pro Aegyptio, VIII. 

IV, 39. 43. in f 621. IX, 671. 643. IX, 83. 

pons passnras aqoas hibernas, pendere, in dobio osae, II, 41. 

h. e. satis iirmus contra eas, in alto liaerere aat stare. IV, 

m, 16. 47. 127. VII, 369. VHI, 690. 

parum,pro: aliquantum* IV, 742. 764. 

parrnm sanguinis, pro param, pendere, pro expendere, IV, 797. 

II, 128. Peneus, m, 191. VI, 372. 377. 
Pataviam, VD, 192. Vm, 33. 

pati, pro: esse, V, 314. IX, 262. penitus, II, 668. m, 701. IV, 

Jatientia, I, 361. IX, 293. 403. 223. 279. V, 604. VI, 211. IX, 

atres, senatores, I, 488. m, 312. 426. 490. 796. X, 249. 

104. 109. X, 339. penna natans, V, 664. penuae, 
patriae imago, I, 186. pro avibue, V, 716. VII, 836. 

pavidos marls, VHI, 811. pensare, pro: compensare, V, 
Paullus Aemilius, VH, 799. 38. IX, 686. 10o2. 

Panllas qaidam serpento ictus, Penthoas, VI, 337. VII, 780. 

IX, 822. percarrit fl. in aequora, H, 427. 
pavor, VI, 151. VII, 72. X, 14. percassam pectine, X, 142. 
paupertas, I, 166. V, 273. 527. perdere, mstra habere, m, 706. 

VIII, 243. V, 871. 423. VIH, 63. IX, 569. 

pax 8yllana, II, 171. pax ex- X, 371» pordant vclle mori, 

hausta, m, 132. pax maris, h. e. amittaat, IV, 280. 

IV, 437. pax locj, VI, 282. pa- Pergama, Troia, IX, 969. 999. 

cia obses, X, 55. por regna, pro: in regnis, II, 
poeten remorom, m, 609. 90. per Emathiam, pro: in 

poctora pleaa, ateri praegaan- Emathia, I, 1. 

tiam, VI, 708. poriro, frustra impendi, IV, 252. 
poendes locatae, I, 561. V, 292. 371. 490. VII, 211. IX, 

poiorare ondas Stygias, VI, 749. 233. 561. 1053. 

polagi ars, m, 5w* pe lago di- pormittoro viree in aliqaem. IV, 

Teroa laos, ignis, m, 681. po- 661. ignibus arbos, VII, 413. 

lagi decos, victoria navalis, permixtus viscere, m, 658. 

UI, 762. Persephone, VI, 70a 

Polethroniam, opp. Thossaliae. Perses rox, qni com Romania 

VI, 386. bella geosit, IDL 158. 

Polioa mons, VI, 335. 411. VTL Porsao tyranni, X, 269. Poraao. 

481. iidem qui Parthi, X, 33. 

Pella, orbs Macedoniae, Aloxan- Persis, VIII, 229. 

dri magni patria, X, 62. Hinc Perseos, IX, 659. 

Pellaeas pro Macedonico, m, Persea Tarsos, m, 226. 

233. X, 20. VIII, 298. aengma porstare, III, 620. IV, 30. 

Pellaeom, Vm, 237. Et qoo- perarere, i. q. premere, stringo» 

niam Aegypti regos Ptolo- re, VI, 193. 

maei m Macedonibus descen- Perasiam, Tasciae opp. I, 41. 

dobant, hinc et Aegyptia vo- pes veli, fdnia nanticas que ton- 

cantar Pellaea, V, 60. VHI, ditar velam, dextor vol afnl- 

475. 607. IX, 153. 1016. 1073. ster, V, 428. VIII, 186. 

X, 55. 511. possam darc, V, 616. pessani 
Pclopis regna, VI, 57 sidontia corpora, IFJ, 674. 

postis pro quocunque uialo, h 



394 im>£x. 

649. IV, 370 728. IX, 614, Phlegethon, VI, 7<K 

619. 630. 744 Phlegra, opp. Thessaliae, IV. 

Petra, lecus prope Dyrrhachi- 597. VII, 146. IX. 656. 

um, VI, 16. 70. Phoceus urinator, lll, 695. 

Petreius et Afranius, IV, 5. aqq. Phocig, HL 172. V, 53. 

Feuce, insula ad ostium Danu- Phocaicus pre ttassllieusi, qoit 

bil, III, 202. Massiliensea a Phocaeeasimit 

peucedaaum, herba, IX, 919. descendebant, III, 301. 340. 

Phaeacum litus, Corcyra, V, 420. 56 K 583. 

Fhaethon, U, 410. Phocaica laarat, i. e. Parnaada, 

phalanx, VII, 592« quia Parnassns in Fho*ide,V. 

phalarica, VI, 198. 144. 



Pharius , pro Aegyptio, II, 636« Phoebas, Pythiaa, V, 128. «e*. 

et saepiMimOt Phoebe, luna, I. 77. 538. VL 

Pharaaeea, Mithridatis fitins, 601. VIII, 479. IX, 440. 

Ponti rex, a Caeaere victus, Phoebus, Sol, VI, 330, IX, 667. 

Q, 637* X. 47& Phoebea serta , V , 170. palatk, 

Pharas, inaula et turrU, .quae i. e. mons PaJatinus, in qee 

claudit portum Alexandrinum, AnoUinis templum, III, 101» 

X, 57. 509. Phariao flammae, Pheebea aavaiia,portusAlne- 

IX, 1005. Dein crehro Pharua niensis, HI, 182. 

pro Aegypto, VUI, 184» etc. Phoeniees, imrenteres literarmn, 

Pharsalia noetra viret, carmeu III, 220. 

ipaias Lucani, IX, 965. Cf. Phoenix, fl. Thessaliae 9 VJL 874. 

Vlt, 209. Fharealie, i. e. Pfcoeuix, avisj VI» 680> 

Pharaalica rure, regio oppido Pholoe, Arcediae mone, iteai 

vioina, I, 38. HI, 297. VII, Lapitharam oppidum, UL 198. 

175» 823. i. q^ciades Pharsar VI, 386. VII, 449. 827. 

lica VI, 313. VII, 62. 204. 535. Pholus Centaurua, cuiua haanaa 

632. 745. 781. 787. VIH, 14. Hercnles, \% 39l. ^^ 

616. IX $ 232» Phorcus, deus marinus, Bf edaset 

Pharsalicam preetiai*, VII, 385. pater, IX, 626. 646. 

sqq. Phrygc*, IX, 976. $99. 

Pharsaiicas aanne, V, 391. Phrygios ignis, Vestalia, 11« 

Pharsaius, Thesaaliae civitas, 993. Phrygir aeria sonus, IX, 

VI, 350. ad eam suh Haeme 288. 

monte campi Pharsalici, VI, Phycnt, opp. Cyrenaioao, IX, 

576. 40, 

Fhaselit, Pemphyliae opp. VHI, Fhylaee, Thettaliae reeio» VL 

»1. »1. 

fhaseloa, na?U, V, 618. Pictones in Gallia, I, 43& 

>haais «., H, 585. 715. IH, 271. piotom aurum, U, 357« 

IV, 552. piete», H, 93. VI, 495. VII, 320. 

Phemonoe, Pythia, V, t26. tqa. 468. X, 196* 

Philee, urhti Aegypti, \ 313. pignora, pro cegnatis, H, 370. 

Philippi, arhs Macedeniee, Hl, 33. VII, 324. 347. 662. 

quam Lucanus, ut et alii fa~ VIII, 405. de merUis, VHl, 

ciunt, ia Theasalia peait, I, 481. de foedoribue, VIH, 481. 

680. 694. VI 9 582. VII, 591. pigrum gelu, IV, 652. non pi- 

853» 872. IX, 271. ger, de igne cito, X, 493. pl- 

Philippas Macede, Alexandri gre haercre, de palnde, V, 

pater, X. 20. 435. 

Fhilippus is quem Bomeni ri- pilum, telujn milUare Reeni 

cere, 111, 168, mm adeo prepriaai, at 



ntjuam insigni haud m* 
mia res Romanomm ligni- 
etor, 1,7. IV, 41. TU,ll9. 
II, 300. (.98. X, 48. 
ns munt, quem in Thracia 
letur collocare paete, I, 
t, VII, 339. VU, 174. 461. 

ie, IH, 386. IV, 431 

., pro nuri, I, 573. IB, 553. 

, 400- pro rotlo, U, 696. pro 

._._, m, &3L 

a, IX, 224. piifttica lnniea, 
:toris Pompeii de CUicihus 
•atU, I, 122. 
, EUdia opp. U, 165. IU, 

uri.- Tutciae, U, 401. 
io, opp. III, 205. 
it Ipae nimium, II, 276. 
;tu* aqoanun, VI, 691. 
etarun. otEcla et paWnUa, 

201. 

>, X, 181. 
tox theatri, I, 133. 
itrnni Scytht--_a, II, 641. 
m, VUI, 170. IX, 541. 
la, VII, 760. neicit leinna 
lere, IU, 68. indiga eer.i- 
, VU, 760. plebs cattrMnm, 
sgarii miiitee, VI, 144, 
.iui amictn*, U, 18. plefce- 
n funus Vffl, 736. 
iscita, I, 176. 

■>, VergUiao, II, 722. V, 4. 
U, 852. 

«tnm opos, X, 126. 
mus, pro crobro, I, 620. 
. 11,58. • 

si, (nbulata qnibu. tegeba- 
• rinea militaiis, m, 488. 
>, n, 697. 742. 
ia arte magioa cffocta, VI, 



Magno«, a 
a Caeeare, 1 



i. vn, 



799. 



i3 danda Ubertas nuuUendi, 

, 359. poatae imnwrtalita- 

■ tribuune, IX, 980. 

it» MUo, i. e. reoa, 0,480. 

s, I, 53. VI, 601. 

>a triiuuphalU, UI, 77. fu- 



Ea tt 
ris, 



VI, 531. vm, 733. 



GalUa 

l et __ 
I, 522. eHoquitnr ce- 
nonea, proaliDtnquo preaait- 
tit, II, 626. «oo taasen nen 
eifeota, Brundarinm ahit, II, 
596. flU-a- in Ariam «Umittit, 
ad nrea soilicitandos, U, 628. 
cUnditnr a Caoaare, II, 650. 
relinquil Italiein, D, 680. Na- 
Tig_nti apparet Julia, III, 1. 
Potnp. ad Epirnm appellU, 
IU, 36. eina copiaa rocenaen- 
tnr, m, 169. dni beUi eligi- 
tnr _ patribnt, IV, 15. ad 
DrrrbacliiDiii eastra fiuut , V, 
461. Poinp. uiorena tuani Cer- 
veliam Letbnm «t.mittft, V, 
722. obtidetur DyrrhachU * 
Caetan, VI, 1. eraptloMt in- 
de facit, VI, 64. fnmo premi- 
tur et Ine, VI, 8P- Pomp. ca- 
st-Unm aliqnpd oppugnnt, $e- 
fensum a Scae.n, VI, 118. un- 
_e repakus, >1U ca_t*Ua ag- 
gredltor, unnraqae eornm ea- 
uit, VI, 263, ab«cede_te fn 
TbessaUem Cuaoare, «nm eo- 
quitur, VI, 314. noote anto 
pngnaKi PhanHtlicnm tnainia 
vidct Romum, VII, 7, signnm 
jjuguae dat, VU, 86. eiue aci- 
._ de-erihit-r, VU,214.Pomp. 
hoos alloquitur, VII, 337. _n- 
git equo, VU, 647. . " ' 
Tenit, VII, 713. ¥■'- ■" 



Mitylenneoa oh serrntam 
aiorem, VIII, 128. nUt Lat- 
ho, Vm, 147. wlloqnitar «n- 
rigant cnm gi_bemalore, Vm, 
159. colligit pnftupi ex pn- 
gna, Vm, 202. Deietammlfr- 
gat ad auiilia conqnirendo, 
Vffl, 210. in CUicia inadat 
tuU, nt tecnm «4 Pwthoa 
abeant, VUI, 856. qnibnt de- 
hertantibnt, /Utntn taaAfa 
VIII, 456. attpelfii ad Pelori- 
nm, vm, 465. Ihi qaoaiam 
andit ndea to tegem_ Bae&i 
Iter, vm, 407. Invitntnx «b 
AchilU, «t Bi regem f udtli 



396 IM>BX. 

naTiculamque solus conseen porteota libidinis, VIII, 414 

dit, Vm. 561. interimunt eom portitor, IV, 57 VI, 704. 

Achillas et Septimius, VIII, possidet Auster mare, II, 454« 

596. poetrcma facit verba, VIII, post, li. e. ex quo, II, 496. 637. 

621. sepelitur a Cordo, VEU, III, 14. 233. V, 473. peat 

712. laudatur a Catoneinexe* omnia, h. e. ultimus, II, 589. 

quiis, IX, 186 caput eius of- poiito Boroa, quiesceate, IH, 

fertur Caesari, IX, 1010. — 523. positi, I. e. conditi, IX, 

Pompeius osurpator nimiae 10. 

potentiae, I, 314. II, 321. pa- potentes, IV, 806. IX, 170. 193. 

rem nequit ferrc , I, 126. iu- potens ▼eri, V, 199. leti, VI, 

venis trinniphavit, VII, 14. 485. regum, VUI, 494. 

VIII, 25. 810. piratas debella- Pothinus ennuchus, X, 95. VIII, 
▼it, I, 122. II, 578. 726. VIII, 484. X, 333. 425. 515. 

26. Mithridatem vicit, II, praebere froadem, III, 410. dco 

676. VIII, 26. 222. 553. tres fata, V, 536. 

egit triumphds, Libycum, Mi- praeceps, II, 156. 656. III, 50. 

thridaticum, Hispanum, VI, IV, 268. V, 301. VI, 24. VII» 

818. Vn, 685. VIH, 553. 814. 414. 526. VHI, 93. 

IX, 178. 600. theatrum exstru- praecidere lueem, VI, 340. 

xit Romae, I, 1J3. VII, 9. Pto- praeeipere iter, VI, 15. diem 

lemrfeum Anlc tea in regnum suum, II, 106. 

restituit, Vm, 660. 573. 595. praecipitare diem extremum, II, 

IX, 132. 1028. Parthorum ami- i06. praecipitare castris , IV, 

cus, ultionem caedis Crassi 209. In casus, V, 604. suos 

disauasit senatui, VIH, 218. luetus, V, 795. sua fata, VD, 

233. semel miser factus, V&I, 51. praeeipitare f ajis, VII, 353. 

707. eius umbra Sexto filio in naves e litore, IX, 148. 

Sicilia apparitura praedicitur, praedestinatio dhiiia, V, 92» 

¥1,814. vm, 568. 

Pompeloram tumuli in trihus Praeneste, ubi Fortunae fanumj 

partibus mundi, VI, 817. II, 193. 

Cn. Pompeius filius fretrem per- praepes, IX, 662. 688* 

contatur de patre, IX, 123. praeponderare, VI, 603. 

patrem ulcisci mlt, IX, 145. praestare caput fulminibus, V, 

a Catone eompesdtur, IX, 166. 771. VHI, 615. 

Bex. Pompeius filius, iners, VI, praeetrinjrere lumiua iamma, I, 

420. maram Thessalam con- 154. Vfl, 157. 

sulit de belli eveotu, VI, 570. praetendere moras hello, VII, 

a Cornelia excitatur ad vio- 338. 

dictam patris, IX, 85. in Si- praetentare pericula, IX, 397. 

cilia piratieam potius exer- praeteriti participium pro fatu~ 

euit, quam hellum gtssit, VI, ro, II, 176. 342. 613. III, 132. 

420. IV, 190. et IX, 924. ex Sulpi- 

pontifices, I, 595. eii interpr+tatione. 

Pontinae paludes, III, 85. praetoria naris, IH, 536. 

Pontus, Mithr idati s regnum, I, praevenire, IV, 168» 

336. X, 475. Vm, 26. VII, 226. praerertere metus, IX, 640. 

Pontus Euxinue, II, 580. 639. premi, pro ocddere, de stella, 

III, 278. IX, 960. I, 661. premere se, i. e. de- 

populare nomen, VI, 795. VII, mittere, V, 341. pressus ensis, 

694. populares aurae, I, 132. i. c. manu eductus compres* 

pori corporis, IX, 811. susque, IV, 706. VI, 237. VII, 

Porta Colllna, II, 135. 562. premitur puteus in moa- 



BTDItt 397 

te ed festigia campi, IV, 296 prope, VH, 296. Vffl, m IX. 

preMMn rostram, tV, 442. 266. 

prester, «erpen», IX, 722. 791. Propontis, IX, 960. 

prirata. noo prrrata cupit, H, prosecta, exta, qaod diis prose- 

564. prirata seaectus, I, 324. centur, VI, 709. 

pro fafta! II, 98. pro superum Proserpina, VI, 700. 

5udor! VIII, 697. pro pndor! prospecto* coeli, VI, 484. pre- 

* 47. 77. pro fas!% 410. spectare, VII, 699. 

probare se morienten, VIII, 621» prospicere orbem, e longinquo 

626. eam spectare, III, 88. 

proeeram motus cnncta •equun- protectu* ab ira Snperam Ma- 

tur, V, 342. rius, H, 86. 

preeuinbunt ocali, i. e. expel- Proteus, Aegjrpti Tates, X, 511« 

hutar capite, m, 713. pro- proridentia diriaa, V, 92. VIII» 

eombit, i. e. inclinat se su- 568. 

por aeouora, m, 616* proTiacia, X, 52. 

prodere, I. e. manifestare, edere, PstUi, IX. 894. 

VIH 16. X, 121. perdere, VTO, Pteleos, arbs Thessaliae, IX, 

61!. 352. 

tredigta, I, 522. VII, 151. IX, Ptolemae! reges Aegypti, VIII, 

476? , 696. V, 60. abi y. a. 

predueere animam, 1. e* ritam Ptolemaeas Aaletes, in regnum 

prorogare, IV, 796. predncont restitatas iassa Senatus, au- 

anbila magae, VI, 466. pro- ctoritate Pompeii, VIII, 560* 

dueti, de atfaletis, IV, 710. 573. 595. IX, 132. 1028. 

proelia, de bello in onWersom, Ptolemaeus puer, V, 60. VIII, 

I, 441. 281. 448. 518. 636. 558. Pom- 

preferre te populis, V, 90. peii caput iubet asservari, HJ, 

prefcciunt pocula, effieiunt, VI, 688. ex Casio monte ad Cae- 

456. sarem Tenit, X, 63. concilia- 

preffuadum, I. e. mare, II, 437. tur cum Cleopatra, X, 107« 

671. 677. 680. OI, 2. apud Caesarem obses, X, 461. 

progeaies, maximos usus Ve- Ptolemais, Cleopatra, X, 69. 

neris, II, 3188. pubes, miiites, VII, 530. 

prebJbore fraterna imagine, do pudor, H, 618. VII, 380. 525. 

luna ia eclipei, *% 503. IX, 706. X, 47. 77. 97. morao 



proilooro Titam, IV, 516. p roie- pudoris, I, 263. Romanne, H, 

eta regna sub auatro, VIII, 518. IX, 1060. pudoris foede- 

440. ra, IV, 231. fortanae, V, 59. 

promittere manns in bella, I, pudoris Tulnus, Vm, 349. au- 

388. promittere sibi, H, 321. perum pudor, Vm, 597. 605. 

promoTere faominem liminepor- fata pudoris, VIH, 678. 

tae, VI, 201. pudebuat saera, VIII, 495. 

promtus, V, 320. VU, 106. 245. purnat non stnre equus, IV, 763. 

promuat omeuta suas latebras, pufsarant Auximon alae, II, 466. 

I, 626. pnlrU sanguiao compressus, IV, 

pronuba, VIII, 90. 795. 

pronue dieo, i. e. sol oMique Punica bella, m, 167. semper 

deapieiens, II, 412. jpronum dolie infecta, IV, 736. Punica 

est, I. e. facile est, vl, 606. tempora, II, 45. 

619. prona fax, I, 573. pronua purpnra, pro regibus, VII, 228. 

deue, V, 501. mens, I, 461. putris, arenosus, pulverulcntue, 

mere, IV, 430. IX, 434. putria terrae, IX, 626. 

pyramides, VIH, 697. IX, 166. 



308 ikdex. 

Pyrenc, men* r^enauua, 1,609. ratea turrigerae exftracJoe, IV, 

ei. uWee, IV, &S. 420. 

Pyrrhiw, Epbi rex, I, 80. III, reeeeeue, III, 477. V, 746. VI, 

159. 40. 445. IX, 863. 

Pytho, Delphl, urbe Phoeidic, reeipere aliqaem fnturic malia, 

V, 1S4. VI, 426. i. e. reeervare, IV, 712. 

Pytho, aerpene, VI, 406. Vfl, reeiprocatio marie, I, 412. 

148 rcctae, L e. erectua, VIII, 821. 
Pythia, luili, VI, 409. IX, 824. 

_ recuraue in Heeperiam, L e. re- 
Q- ditae, VID, 707. IV, 514. re- 

Qnadriremis, III, 530. curena, pro circnitu, VI, 40. 

que>«, pro qualia, I, 241. IV, rodire in fata, rureara tentare 

201. eio: qnie» II, 98. III, 756. fortuaam, VII, 719. «onua re- 

qnod ferrum, VII, 587. denntb ia aethera «yWae, I, 

quaere cognoecere, VI, 812. IX, 391. 

970. referre. tulit et retnlit aequot, 
quando, pro auandoquidem, TV, III , 562. 

811. refici caede, VI, 240. 

quantum, tantum, V, 638 *t IX, refiuum mare, IV, 412%. 

461. , nbi perpcram Ourtfaa refoasa tellua, IV, 292. 

lectionem mutarit. Cf. IX, refoTere, VIII 67. IX, 25. 

984., nbi emittitar tttntum. xefngt Partbi, VI, 50. 

quantum eet, quod fatn teuen- refuaue in gremium, VIII, 106. 



tnr, m, 392. rcgttc, L e. domini, ut Sylla, 

quercne annoaa, I, 186. altrix, Merrue, Caeoar, V, 113. VI, 

VI, 426. querne corona 1, 359. 584. 

quidquid patet Libye, III, 294. regnum, dominatio uniua ant 

ejuies, n, 650. VII, 764: IX, 294. plurium, Iegibue aublatia, I, 

671. 4. 92. 109. 334. 529. II, 563. 

OnSrinua, I, 197. m, 145, IV, 692. V, 207. VH, 

Quiritea, I, 276. V, 358. 596. IX, 567. regna, pro do- 

qnia furor? I, 8. VII, 95. mo, IX, 478. 

qnod, pro qnuad, IX, 258. relicto, pro eX*eepto,I, 232. 

qnone, VII, 801» remera, piecfcttlue, VI, 676. 

ojuum, pro quamquam, IV, 560. remoto, pro- excepto, VH, 685. 

562. 664. 

Bemue, I* 96. 

B * repulit, ayllaba re predneia m 

rebiee nopulis, VH, 557. ardena, perfeeto, uti mea epud *ete- 



V, 359. rea ecriptorco, t. e. Plautum, 

radiari ab ictu tolis, VII, 214. perrectum ut produeatur, nec 

rapere, L q. oelerfter moTere, duplicatn eonoona, 1, 499. m, 

I 228. IV, 70. 151. 163. 717. 652. StmiKler rencrtt, V, 3%. 

V, 403. 409. 483. *, 402. ra- et retolit, VI, 532. IX, 361 

ftaingger, raptifticongeatae, In aliis temporibua, practer 

, 51/. raptae igni«, pro ex- p«rfectum, numquam prodn- 

tincto, I, 549. pro propagato citar, aemper cerripitar. In 

antem, fll, 501. 604. 684. ai- perfecto nnmqnam corripitar, 

militer de veneno per corpna aemper producta leeitur in 

propagato, IX, 924. antiqoia et iia qui iuoa iroi- 

raptaa reetitttit mare, IV, 469. tantar. 

rarua aer, tenuia, clarua, IV, rernm ultima cpeuj Vm, 454. 

123. rerum minimaa diecordia tur~ 



hnf , II, 372. «nnon finli, IH, auiU -egiooibui rtrentei, len- 

328. rernin MHHto, III, 3S7. tiunt nmerofreM tvmpore proe- 

¥11, Iffi. rernn lecrafn, V, lii, VII, 187. 

10. rerum anmma, V, 26. tea Bnmann* orbii, Vni, 21?. 442. 

iMUt, Vin, 634. rebni adem- X, 456. pndur, II, 518. IX, 

tu, i. b. mortnne, IX, 2ft5.ro- 1059. Rnu_nal dli', keroetf, VL 

r*__i pan tertia, 1. e. terlla 607. Roinana saecula, X, 110, 

pun urble temram, IX, 411. Romulu», I, 95. VII, tte. 

nmldlhn, X, 467. rerom nh numannm farieni , i. e. 

ultimu 4m, pni Sarta sim- eemper floreui, X, 165. 

. yfidter, V, 892. VII, 122. Boatrn, I, 275. H, 702. IV, 709. 



__l trtmS», IL 146. Vin, 685. VII, 906. IX, 216. 

wm iic t— boaentl, Tm, 490. reetnun, de cunn, IV, 442. 

teeuttnu, VH, 482. rattre, V, 172, VI, 222. VIII, 

reteraqere enrntm, VII, 3. 673. IX, 826. 

rutn terre, VD, «6. Bnbicon, I, 186. 213- D, 496, 

rerellere tannln, nnertre, nf, VII, 254 

116. rara u_ ir m cemt, L e. sb- ruber lante, uota venH, V, 549, 

eewwn, VIII, 711. X, 100. minn -inm fucere, 1, 150- rainn 

mvnwunt neuiar aeupulL VI, 34. _nidae, i. e. teptni, VI, 267. 

Rn«j*nm , «hi Numeiis toiuaa, 348. 

T, 3». fampera Mmmni, VI, 769. IUo- 

_____ _■■_ _. ■_*_.____._. r » __ j_ _____ _,_ ___. v -__ 



■k_atnalt(, rex Thradne, V, 66. ra, de ostto flnminfs, X, 244, 

Rhead, V 424- itor, IV, 163. lolum, .errum, 

Bmii epnmnne , ellbndme se VI, 384. 

in mnra, I, 371- Khenns, I, nrra -uppreisa, frumeutum ru- 

464- 481- H, 52. 310. 570. UT, re retentnm, ne In nrbem ad- 

76. IV. 116. 696. V. 268. VII, rabatur, I, 318. 

483. Vni, 424. X 1» Ruthenl, pon. I, 401. 

■fttouut mentee, ]R, 273. IV. Rutnba H. , n, 422. 

tf». Bhipaeue manus, II, 640. Bntopinn titora, VI, 67. 

S. 

.„„ _^ .,„. Sabaet, IX, 821. 

Bhodnpe, mune Thraeiae, Vll, Snbelli , JJL, 430. _ 

480, Sabelhn qoidom, IX, 763. 

Bhodni, V, S0. vm, 248. Sabini, O, 368. 

i (.entnnrui, VL 890. Snbtaae raptae, I, 118. Sabinae 

™ aai. n, rir™,ix, 820. 

~ '«&, Knmida, IV, 728. 

, _ n _ haram, 111,237. 

cnm, VI, 460. Swriportue, eirca Pnwneete, n, 

rwma, d« oculis, ft 757. 134. 

rijridnm hnnesinm, II. 389. Sadatea, filiui Cotyos ngla, V, 

»W, dr SnM, n, 125. de 54. 

nuiile tiron<i, II, 427. III, 5-4, aaernm aole nnt _r_Kore, IX, 

de «ne-ria liguo, IX. 426. 376. 

Bomn capot mundi, 11. 1. 136. aagittnrina, aignnm, [V, 528. IX, 

655. dt-o-um sedes, _1J, 91. 536. 

lahnmud,' — ~ 



«npax g-enerfa humaul, I, 612- 
— te Bnms fi " "^ 



Cneenre pnnuerier, III, 168. S-Inmlniaenm were, V, 109 
eSn. lraa|ro, I, 186. Salnpina palm In Apnina j 

nmanl. tn rmnotlieimie n Thei- Sauphun, V, 377. 



400 



IKDFX. 



Salernum, II, 425. 
saleft In nuptiia, II, 368. 
•alix eana, IV, 131. 
Salonae, eolonia Rom. in Hlj- 

rico, IV, 404. 
•alus reram Concordia, IV, 191. 
Samnites, II, 136. 201. 
Samos, VIII, 246. 
sanguineua, i. q. fnscus, niger, 

I, 548. 567. 
aangnis, de vigore, II, 338* III, 

625. de pugna, VIII, 506. ul- 

tima prodncta, II, 338. VII, 

635. et IX, 702. aangninia um- 

brae, i. e. nmbrae consangni- 

aeonun, VII, 79. 
Santones, I, 422. 
Sapia iunctus Isauro, II, 406. 
Sardinia, IH, 64. 
aariasae Macedonnm, Vm, 298. 

X, 47. 
Sarmatae, I, 430. EH, 94. 270. 

VH, 430. Vm, 369. 
Sarnus fl. II, 224. 
Sason, Calabriae inanla iater 

Epirum et Brandusium, H, 

627. V, 650. 
Saturnua planeta, X, 205. 1, 651. 
Saturni templum, m, 116. 
aaxorum orbes, II, 461. 
aaxo erigi, i. e. acui, VII, 140. 
Scaeva eenturio, fbrtissimus 

vir, VI, 141. X, 544. 
Seaerola pontifex, II, 126. 
«celus, hellnm civlle, sen unj 

iUud gessit, I, 2. III, 333. 

IV, 26. 236. 
seentra, pro regibus, VHL 696. 

IX, 90. 
scindere urbes, transvolare, IX, 

685. scissus gurges, IV, 142. 
Scipie Afrieanus, is qni Anni- 

balem vicit, IV, 657. VI, 788. 
Scipio, Pompeii socer, Luccri- 

am deserit, II, 472. mediae 

•ciei praeest in pngna Pbar- 

•alica, Vn, 223. in Afrka 

eaesus, VI, 311. 
seorpius, IX, 834. signum, I, 

659. VI, 394. IX, 533. 
scruposa saxa, V, 675. 
Scjlla, II, 433. VL 421. 
scjtale serpens, IX, 717. 
Scytbia Buropaea et Aeiatice, 



I, 366. Vm, 178. Scjthae mv. 
madea, II, 641. IO, 267. «•> 
gittas veneno fllianat, IH, 
266. liberi vivont, VII. 435. 
Scythae, pro Parthia, U, 563. 
Vlb, 353. 432. IX, 238. 827« 

Scjthica ara, Dianae in Cher* 
•oneao Taaricd, VII, 777« 
Scjth. nndae, Pontus Ewriaus» 

II, 420. 580. V, 436. 
•ecreta Quirini, I, 197. sjlva- 

rum, II, 602. secretum dare, 
m, 314. rerum, V, 10. eursuc 
aeterni, V, 89. recessna. IX« 
863. 

secta, de doctrina, II, 381» 

secta marmora, X, 114. 

sector cnl fevori* populus, f» 

17o» 

secnndare, I, 635. 

secnndns a rege, IV, 721« mlhi, 
V, 662. secundae operao esse, 
i. e. inferiorem, partium se» 
eundarnm, Vm, 676. seeuuds) 
loco, secunda fata, proadver* 
•ie, VIII, 31. 288. 

•eeundnm Bmathiam lis taat* 
datur, Vm, 332. 

•ecurus sui, II, 241. vulneris, 
1 , 212* orbis past terga reii- 
cti, TV, 353. pngnae, IV, 534. 
vocii meae, VI, 730. veniac, 
VIH, 784. •ecurus, de quo su- 
mus seenri, X, 52. seeurl aa- 
mui, I, 518. 

sed, haud raro omittitarin epo- 
dosi, ut n, 53. 86. 284. m, 
369. IV, 140. 697. V, 176. v5J 

•edent arvu, t e. depressa suns. 

m, 380. item: mare, V, 643« 

•edent vnlaera, I, 32« 
•eductue ab aequore, V, 77. «•• 

ducta legio, II, 475. 
segnis, VI, 244. Vm, 297. X, 

115. 
Selinns JE. Cilicisc, Vm, 260. 
Selloe, Epiri pop. apnd ojuoa 

Dodena, III, 180. 
semel, i. e. aimul aut una, n, 

147. ffl, 296. VI, 716. 757. VH, 

234. 
semicanea dei, Anubis, Vm, 692. 
Semidei manes, IX, 6. 



IXPEX. 



401 



aemaetus, IX, 3. 

Smra* II. Italiae, II, 407. 

Sen«nee pop. t I, 254. 

eepa eerpeae, IX, 723. 773. 

Septemviri epulie feetia, I, 602. 

«cptft, ovilia in Campo Martie, 
VO, 306. 

Septimiua Rom anna , Aegyptio- 
ram eatellee, Vffl, 597. 

Seavani pop., I, 425. 

•eqaeeter pacis, X, 472. 

•eeui, de manu drfrurgi, II, 
142. Terbft dacie, i. e. audire 
et perpeudere, IV, 382. aolero, 
de cera liquefacta, IX, 782. 

teremia, I, 530. IV, 55. 363. IX, 
423. 

Seree, I, 19. X, 142. 292. 

•eriee, I, 492. VII, 493. IX, 295. 

•trpentea nnde orti, IX, 629. 

eerum varia in Africa gene- 

ra, IX, 700. aerpentea voln- 

erea in Arabia, VI, 677. 

Sertcriue, II, 549. VII, 14. VIII, 






•ertum, X, 164. 

cervare, pro ebservare, I, 601. 

IV, 407. V, 895. VUI, 169. 

167. taciti aerrator Olyropi, 

vm, i7i. 

Seaiiatria, X, 275. 

Seetoa, D, 674. VI, 55. IX, 955. 

Settaui Pompeiue, VI, 420 570. 

IX, 85. 126. 

•f, ©mieeum, IX, 288- IV, 213 

X, 191. 

•ibi, pro ei, IX, 757. aibi ae- 

gnie, X, 115. aibi nefae face- 

re, II, 147. aibi vincere, II, 

323. IV, 793. 
Sibylla, I, 564. V, 138. 
aie e«t, i. aic fiat, II, 304 V, 

297. Cf. IV, 110. 
Sicania, III, 59. VI, 66. 
•iccum, tcrra, V, 553. 
Sicilin, n, 435. III, 60. VI, 814. 

X, 447. 
Sicoria fl. Hiap. IV, 14. 130. 

135. IV, 141. 
Siculue apex, Aetna, V, 100. in- 

cudea, VII, 146. rretum, m, 62. 
Sidon opp., IO, 217. 
Sidenlam filam, X, 141. 
•idera, de meteoria, 1, 526. ei* 



dua obliquum, I. 55. aecnn- 
dnm, Lunn, I, 419. hibernam, 

V, 408. iniqnum, X, 35. ae- 
ouum, X, 90. 

•idere in tabem, VII, 791. ai- 
dentia peeeum corpora, Iflf, 
674. 

Sigefte areufte, IX, 961. 

aignn, atfttuae, IX, 808. coele* 
atia, IX, 533. 

ailentee, roortni, III, 29. VI, 513. 

Siler fl., II, 426. 

Silvani, III, 403. 

Simoia fl. , IX, 962. 

Simplicia pro compoeitie aaepe 
ponit Lueanus. Sic: tenuft, 
pro retinuit, I, 194. III, 390. 
1592. 607. VII, 469. 474. 495. 
IX, 52. 748. rnmpit pro pcr» 
rumpit, I, 221. rupit pro in- 
terrupit, I, 153. traximua pro 
protraximue, I f 275. ferentem 
pro adducentem , 1 , 477. rapi 
pro diripi, I, 484. fundere pro 
eftundere, I, 609. rapta exta 
pro ereptia, I, 617. cf. II, 157. 
figant pro tranafiff&nt, II, 309. 
cedit pro procedit, II, 663. 
tulit pro attnlit, m, 552. tu- 
lernnt pro abatulerunt, III, 
546. fixere pro confixere, III. 
654. tmxere pro extraxere, 

III, 677. lenere pro continere, 

IV, 273. 279. non, pro non- 
duin, IV, 484. preaait pro eup- 
pressit, V, 132. rapte pro ab- 
reptc, V, 227. tenet pro reti- 
net, V, 360. VI, 202. 301. mit- 
ti pro remitti, VI, 299. raicue- 
ruut pro eniicuerunt, VI, 395. 
servet pro observet, VI, 429« 
vnlsit pro evulait, VI, 446. 562. 
tracta pro extractft, VI, 539. 
cessissent pro concessissent, 

VI , 635. cantata pro excanta- 
tft, VI, 767. tenere pro retine* 
re, VI, 830. vcrtere pro ever- 
tere, VII, 58. atare pro con- 
atare, VII, 93. apectare pro 
exapectare, VII, 204. mittat 
pro abiiciat, VII, 628. matura 
pro praematura, VII, 668. sol- 
vitie pre absolvitis, VII, 870. 
turbat pro conturbat, VII, 4. 

20 



J 



402 



INDEX. 



raptus pro arreptus, VIII, 240. 
pressum pro opprestum, VHI, 
271. pendere pro espendere, 
VJQI, 276. pressit pro com- 
pressit, VIII, 615. Tocat pro 
revocat, IX, 360. pensabat 
pro corapensabat, IX, 685. 
tendit pro extendit, IX, 792. 
feram pro afferam, IX, 1029* 
rapta pro erepta, IX, 1097. 

simul, simulac, IX, 962. 

singultus, IV, 180. Vni, 683. 

simstroe volucres, pro faustis, 
laetis, I, 601. mos sacrorum 
sinister, I, 450. sinistrae um- 
brae, III, 248. numen, IV, 194. 
sinister, mali aagurii, V, 596. 
ramor, VIII, 52. 

sinus, de aqaa, V, 620. X, 297. 
de Telis, V, 579. IX, 800. 

Sipus opp. Apoliae, V, 377« 

Sirius, canicula, X, 211. 

sistrum, VHI, 832. X, 63. 

sitis, IV, 292. 

smaragdns gemma, X, 121. 

Smyrnaeus vates, Homerus, IX, 

soboles, de partu, V, 474. 

sociare regno, reanum in ali- 
qaem conferre, I, 315. 

•ocii, milites, II, 483. 

•oi, pro die, VIII, 376. X, 227. 

sollicitare, anxium reddere, II, 
279. uti et VI, 806. 

salidare, VIII, 691. 

solvit se tellus in amnem, II, 
408. IX, 421. solverunt Far- 
thica damna furores Romanos, 
h. e. locum dederunt beliis 
civilibas, I, 106. solutas fla- 
lius, abrapto ponte quasi li- 
beratus, II, 492. solvere por- 
tas, II, 704. ostia, III, 231. 
ora, V, 140. 

solom cessans aratro, III, 451. 

somnos populi, VII, 28. quem 
interpretes do populi imagine 
per somno* visa Pompeio in- 
terpretantnr, quaiis apparuis- 
se ei narratar brevi ante vss. 
9 — 24. Sed ea nimis dura 
certe foret caiachresis. — so- 
mnus pingaU, i. e. securas, 
X, 354. 



sonipes, equus, IV, 225. 450. 

Sophene, Asiae regio, II, 593. 

sors uUima rerum, pro Sorto 
simpliciter, V, 692. VII, 122. 
Est autem uWtmue in hac di- 
ctione i. q. primus, et gen. 
rerum pendet a eorte 9 non ab 
utohna; ut sors rerum sit aors 
quae dominatur in res omnes, 
a qua omnes res pendent; 
eaoue vocatur ultima, h. e. 
prima, ideo quia a sorte tam- 
quam prima causaram omnis 
reliqua cauffarum series pro- 
greditur. 

sortifer Jupiter, IX, 512. 

spargere exercitum vel classem 
L e. q. immittere, eoque vel 
terram aliquam vel mare oc- 
cupare, I, 468. H, 395. 111,64. 
ubi beUa sunt naves bellicae. 
Sic iparsae clauet, IX, 16. 
sunt classes, quae maria orania 
occupaat. Sic II, 682* Pom- 
peius vult eqargere beUmm per 
aequora, h. e» claasem snam 
trans mare transmittere ; et 

II, 404. Apenninua dicitnr 
epargere fiumina in gentmi ibV 
vortia ponti. Gf. ei IV, 226. VI, 
270. 703. Spargcre pro abii- 
cere legitur VIII, 100. IX, 
748. «pargere L q. perdere, 

III, 100. IX, 41. •parsma nn- 
bes in vellera, IV, 126. 

Spartacus, H, 554. 

Spartana Helena, X, 6L Spar- 

tani canes, IV, 441. 
apatium, de corpore grandi,IX, 

732. spatio langneutia lumina 

nullo, IV, 169. 
•pectare pro exspectare, VH, 

204. 304. spectare fngam, IV, 

797. spectare vetante eanssa, 

X, 451. 
sperat sibi cedere, L e. cessn- 

rum, IX, 302. 
Sperchiue fl. Thessaliao, VI, 

367. 
spes suas laxare, L e. ampliare, 

V, 533. spem suam praestnre 

deis, V, 42. 
spiramina sub terra, X, 247. 



IKDEX. 



408 



snente dncnm, I, 99- deam, I, 

234. V, 136. IX, 574. 
ipuMN in aadae mirii, de fla- 

Tio in mare elfnndenta, III, 

190. IV, 405. I, 371. 
saaaleaftia pre ferridis, I, 205. 

IV, 755. IX, 626. 755. 939. 

sqanlens tergum elephnntis, 

Vl» 200. 
Mmnlor et aitea, m, 417. VI, 

643. 

•tnre pn* onnntere, konton, III, 
371. VII, 93. atet magai no- 
niinif nmbrn, I, 136. «tere n 
pnrtOMM, VII, 360. stenfis fn- 
ti Cernelin, h. e. dnm fortu- 
• gg eins odhnc integra erat, 
Vm. 158. ntebateue sibi non 
seguie aehutes, X, 115. 118. 
•tute tempern, X, 240. •tctit 
ueuuwte bellum, III, 566. 

•tutfe, I, 45. IV, 463. X, 203. 

•toUati axeu uggeris, III, 455. 

Stscchndoo urru, i. e. Stoecha- 
oos innnlae cirea Rhodani 
Mtinm, m, 516. 

ftrntem eubile regiban, VII, 761. 

ttrieere, VI, 623. 

strix, VI, 689. 

Stijm o n fl^ m, 199. V, 711. 

itealieeue odiisaae carere, II, 
377. ntadinm laborie floriferi, 
IX, 289. 

suhrenero in ectus, H, 391. 

•ubsidere regnnm Eabecee, i. 
e. petere, V, 226. •abtedit 
eurdine tellnn, I, 552. humue, 
VI, 643. 

■ueeeuouo, I, 148. IV, 390. 

Snoeeoaea, I, 423. 

flueri, H, 51. 

sulfur eetheream, fnfanen, VII, 

160. 

summi, pre extrtmie, II, 714. 
IV, 156. sununiheminum,VII, 
205. 586. namma moTere, II, 
394. tenere, V, 694. •nmma 
▼aili, VI, 175. •amma, i. e. 
puru exterior, X, 114. snmrnU 
negatam stnrc dia, 1, 70. lon- 
ma dure dii fuciles, taeridif- 
fleilnn, I, 510. •ammu paeem 
teaeut, n, 273. eadaat, V, 747. 

nmmn puTori», VHI, 51. roti, 



m, 497. rernm, V, 26. «0010* 

rnm, VI, 304. orbie, IX, 123. 

Tindictee, X, 526. belU, V, 

698. 
•nper, adiectam, Hl, 493. 611. 

666. VI, 291. 272. i. * •ar- 

snm, IV, 303. ora snper, h. e. 

super ore, IV, 310. Vite bre- 

tis nnlli super est, IV, 478. 
•nperat, i. e. superest, II, 657. 
' supereminus, H, 451. 
•apereaatare, IV, 133. 
•apereTolnre, III, 299. 
•aperi hnmunnaae, IV, 689. su- 

peri •eoleram, VII, 168. 
•aperoe, VI, 376. 
•aperaae leges, IX, 556. 
Saperam mare, H, 400. 
sappnrn, m, 364. V, 429. 
snprema fati, VII, 460. raentin 

fmperii, V, 200. 
Susu, II, 49. Vm, 425. 
saspecte tellas, IX, 840. 
Syene opp. Aeg., II, 587. VIII, 

851. X, 234. 
Sjlla Felix, II, 221. Salan re- 

ram, ibid. Mnrinnos euedit, 

n, 118. 139. IV, 822. VI, 308. 

sceleram magister, I, 326. H- 

bertetis diminator, IX, 204. 

Praenestinnm popnlnm delet, 

H, 194. neqnint eonficere bel- 

lnm Mithridaticam, II, 582. 

dictetara ne ubdieuTit, I, 335. 

sepaltns in Cnmpo Mmrtie, 

II, 222. aueriter in cumpis 

elysiis de Fortuau, VI, 787. 
Sylln (Fnantnn), prioris fllian, 

solo nomine Cnesnris territae, 

H, 465. 
SyUuuuo dnx, Pompeinn, VII, 

307. pnx, II, 171. cnedes, II, 

210. 
Symplegudee, H, 718. 
Syrie, m, 214. VII, 540. VHI, 

169. 181. 
Syrtes, I, 367. 499. m, 295. IV, 

673. V, 485. Vm, 184. 444. 

540. IX, 301. 312. 553. 598. 

710. 756. 861. X, 477. earam 

descriptio, IX, 303. 
Syrticas Ammon, X. 38. 



404 



INDEX. 



T. tempestatis futurae prsesagia, 
tabes lucri, IV, 96. medullae, V, 540. eius descriptio hyper- 

VI, 539. nivie, X, 225. bolica, V, 597. 620. 

tabum, II, 166. templa fulminis, nubes, I, 155. 

tacet sine mufmure pontus , I, tempora fati, V, 490. 733. legum, 

260- i. e. libertatis , VII , 440. ari- 

tacitum, eed fas, VI, 430. taci- dum in tempora foenue, I, 

tum mundi, i. e. occulta mun- 181. 

di, X, 252 tendere, castra locare, VII, 328. 

tactae unguine lampades, X, 491. tenebrae oculorum, III, 735. IX, , 
Taenarum, VI, 648. IX, 36. 674. 

Tages fitruscus, arucpictnae tenere, i. e. sibi conttare, V, 

unrentor, I, 637. 414. orbem in medio, I, 88. 

Tagus fl. Hisp., VII, 755. finem, i. e. modum, II, 381. 

Tagus quidam in pugna ad manus compressas, II, 292. te- 

Massiiiam, III, 586. nere, pro continere aut reti- 

tamarix, IX, 917. nere, I, 221. 361. m, 390. 39?. 

Tanais fl., m, 273. VIII, 319. 607. IV, 51. 273. 279. V, 2fc. 

IX, 414. 751. 360. VI, 202. 301. VII, 469. 

tantum. qua non ulla cruentae 474. 495. IX, 52. 748. 

tantura mortis habent, IX, 666. tenso aere, I, 501. 

quantum, tantura, V, 638. IX, tentare fortunam, III, 510* 

462. 484. tantum animi, a, tepor mnn di, plaga coeli torri- 

347. da, Vm, 365. 

Taranis, Gallorum deus, Jupi- terga ostendere, II, 572. tergum 

ter tonans, I, 446. negligere, III, 467. 

Taras antiquus, Tarentum, V, terra movens tecta, i. e. teme 

376. motus , VIII, 848. terram mo 

Tarbelli, I, 421. tare, VI, 271. VIIT, 148. tem 

Tarchondimotus CiKx , IX, 219. se defendens a mari, IX, 306 

Tarpeia rnpcs, I, 196. III, 154. terrenum, i. e. obscurum, VI, 

V, 27. 306. Vn, 758. Tarpeii 502. 

dii, heroes, imperatore», VHI, tesqua, VI, 41. 

863. testudo Indica, X, 121. milita- . 
Tarsus, opp. Ciliciae, a Perseo ris, III, 474. 

conditum, III, 225. Tethys, I, 414. 554. II, 588. Itf, 
Taulantii, p*p., IX, 16. 233. IV, 73. V, 623. VI, 67. 

Taurominium, IV, 461. 479. X, 204. 

Taurus m, II. 594. III, 225. VIII, tetrarchae, VII, 227. 

255. Teutates, Gallorum dews, 1,445. 

Taurus signum coeleste, 10, Teutones, I, 256. VI, 259. 

225. IX, 533. thapsus , IX, 919. 

tauro fugienti Pompeius compa- theatri plansus, I, 133. Pompeii, 

ratus, n, 601. ib. et VII, 9. " 

taxus arbor, III, 419. VI, 645. Thebae Aegyptiae, VIH, 85Z 
Taygetus, V, 51. Echioniac, quas tamen com 

tecto stetit aequore bellum, III, Phthioticis confundit poeta, 

566. VI, 356. Vin, 407. 

tellus cardine subsedit, I, 552. Thebani fratres, Polynices tt 
Telmessis, Vin, 248. Eteocles, I, 551. IV, 551. 

Telo , in pugna ad Mastiliam, Themis, praeses oraculi Delpbi- 

m, 592. ci, V, 81. 

temeranduin ferruin, I, 147. Thermus praetor, II, 460. 

Tempe, VI, 346. VIII, 1. Theseus, II, 612. 



ItfDBX. 



405 



Thoop roti, ni, 179. 

Tkoosaliae topographia, VI, 333. 
Thesaaliae et Thessalii, pro: 
io Tkessalia, VIII, 108. 428. 
VII, 592. Tkcssalica pngna, 
VII, 385. Tkessoliae rens 
Pompeius, VIII, 510. Thessa- 
lae maa^ae, VI, 435. Thessali- 
cme sagittae, i. e. Chiron, Sa- 

gttaaAn^ IV, 508. Thessaliam 
lemane ciub Mocedonia con- 

fundit, V, 651. VII, 164. 
Thrmcim, II, 162. Vn, 833. IX, 

954. 
Tkreetme cecna, I, 544. VII, 451. 
tkrmus, IX, 288. 
Tfamuiea, II, 637. 
tigris, V, 405. VI, 487. 
Tlgrie fl., m, 256. VI, 51 VII, 

433. vm, 214. 370. 438. 
Timavus fl., VII, 194. 
thnot, qoae petoit, feeiste, IV, 

182. 
timer it in omnes, VII, 544. 
Tiphoeus, V, 101. 
Tisiphone, VI, 730. 
Titan, pro Sole, I, 90. 
Titeresus fl. ez palnde Stygia 

ortoe, VI, 376. 
Titii eeomles, I, 602. 
titohmre, VI, 482. 
litulo, i. e. praetextu, X, 363. 



Tityoe, gigas, IV, 596. 
tegm, II, 386. IX, 17( 
165. m, 143. togo picta, VI, 



386. IX, 176. I, i30. 



18. IX, 176. 
ftagmti, i. e. Roraani, VII, 549. 

IX, 238. 
Teaans, m, 320. V, %. 
tonitros, masc. VII, 197. 
tormontoaa, UI, 480. 717. 
terpor, IV, 290. V, 434. 734. VII, 

466» 
Toteumtu*, Pompeii legatns,VI, 

Torqnnto nomina, VII, 584. 
torreno de flnmioe, IV, 818. VI, 

473. IX, 156. VII, 637. torrens 

Aetnm, VI, 295. 
torns, n, 329. 366. 379. VI, 536. 

VII, 761. IX, 842. X, 122. 
tori tMrorom, II, 605. 
tot, i. e. multi, innnmori, IV, 



676. V, 676. VI, 129. 443. X, 

242. 
toxicum, IX, 821. 
trebes, meteora, VII, 156. 
Trnchin, opp., III, 178. VI, 353. 
tractns flammarum, II, 271. na- 

▼ium, m, 551. longus, V, 565* 

exiguus, pro mora exigua, 

VII, 241. terrarnm, VIH, 336. 
trahere aliquem, se. in perni- 

ciem, IV, 738. fila, de Pareis, 

VI, 704. animam, m, 578. 

ilia, IV, 757. rentura, V, 732. 

tabem, VI, 539. beUum, VII, 

57. 296. trahi captivnm, Vm, 

416. 
transcnrrere, 111« 539. VII, 74. 
traasferre, I, 276. Vm, 845. 
transfuga mnndi, VIII, 335. vi- 

lis, V, 346. 
transire, superare, emioere, IV, 

499. VI, 437. tronsit lanceo 

coelnm, VII, 288. 
transraissa fata, pro peraetis, 

vn, 213. 

transpositiones Terborum inusi- 
tatiores *ide III, 679. hastom, 
V, 387. Caesar, V, 680. suo- 
rum, V, 800. arenas, VIII, 343. 
sylvis, IX, 232. pugnae, IX, 
636. Mednso. Item : I, 14. 569. 
II , 45. 134 322. m, 90. 398. 
497. 625. IV, 819. 381. VI, 636. 
Vn, 325. 553. 780. VIII, 373. 
IX, 194. 560. 605. X, 32. 370. 
399* 

transtra, III, 543. 

transrersnra ferre, IV, 818. 

Trehia II., II, 46. 

tremnlns fnnis, das schwanken- 
de Seil, II, 621. IV, 444. si- 
militer: tremnnt tnrres, II, 
679. tremuere carinae, es 
sehwankten die Schiffe, III, 
527. tremulae pinnae navium, 
IV, 432. tremulnm culmen, V, 
250. 

trepidare, VI, 417. 752. VII, 297. 

treoidus, pro tumultnante, cele- 
riter se movente, 1, 297. II, 
392. UI, 35. 

Treviri, I, 441. 

tribuni pl. Urbe pulsi, I, 266. 



406 ihdbx. 

eoram potestaa, III, 126. dirae Tyrrhenus gurges, Tmer 

tribuniciae, m, 127. 210. 

Trieterica Baechi, V* 74. Trrrheans, milee Caesa 

tripodes ia temple DelphJco, V, in pagna ad Masetliam 

81. 121. 196. Deli, VL 426. 709. 
Triton, IX, 3*8. IL Afrieae, IX, 

347. rr 

Tritonia Vellaa, BL 682. et 354. 

triumalmtua Jugurtha, D, 90. ubere glebae, HJ, 6a 

triamriratus, I, 4. m, 266. IX, udus, fi, 71. ID, 85. 

266. ulnis, i e. maailHis, m, ( 

Treiae fabula, m, 212. IX, 964. ulthna rernm spes, VUI 

trojphaenm, I, 136. VI, 256. II, nitima reram, X, 467. ' 

684. belii, extrema ad ea, 

tabae, I, 432. m, 542. U, 690. 507. uitima mortls, Vu 

IX, 734. regni, X, 24. 
TnlHns Cieero, VII, 63. nlniare, L 567. VI, 261. 
tnmidus, superbut, V, 233. X, nmbra nominis magni, I 

99. H, 303. q nis a oimnia m 

tnmnltns animi, VII, 183. 779. horreatf Vm, 449. c 

tnrba regni, I, 86. scelerum,IV, 964. nrabrae, pro teaeb 

261. malorum, IX, 405. famu- 579. umbra pro mortno, 

la, X. 147. tnrba minor, i. e. VI, 512. 623. 784. 79 

eaeerdotes minores, I, 596. 479. IX, 641. 963. 

tnrba, de militibns, m, 647. Umbri, II, 430. 463. 

IV, 361. V, 64. 260. 329. Vm, uucus, m, 699. VI, 638. 

264. undare, de flamma, V, 10 

tnae, L q. porro, II, 196. III, unguen pieenm, X, 492. 

662. IV, 316. 624. VH, 140. unicus, pro : singularis, O 

828. nntaersum et Tirtus, IX, ; 

tnrbe, U, 244. IV, 767. unus, pro: solus, V, 6X 

Taroaes, jpop. I, 437. eximle perHo , IH, 696. 

tnrres ad oppida oppnanaada, unicns, III, 652. 

II, 605. m, 398. 456. IV, 432. Urbe relieta, I, 506. Urhs 

tnrres in naTibus, m, 514. geaeris humaai, I, 512. 

IV, 226. urere, de frigore, IV, 52. 

ture sepnltus, IX, 10. VI, 526. libertas armis, IV, 678. 

VIH, 729. nrgere suceessus, celerifa 

Tnsei Tates, I, 584. Tnscns ce- nti, I, 148. nrgere, L < 

spea, nihili leetio codicam, movere, I, 491. de syl 

Vm, 864. 644. 

tutela naris, imago genii, 111» nrinator eximins, m, 697 

511. V, 684. nma, I, 568. VI, 735. VH 

tnta fugae, VI, 150. tnta domfcs, IX, 68. 1093. V0, 811 

X, 4®. seftagiernm, V, 394 
Tjbrie, I, 381. 476. II, 210. 214 pro Aauarie, IX, 537. 

VL 76. 810. nrsa Pannonb, VI, 220. 

Typhon, VI, 92. Ursa maior et minor, IV 

typhones, VII, 156. V, 23. VUI, 177. IX, fr 

trrannus, IV, 691. VIII, 241. usnra totox, I, 181. 

Tyro* nrbs, m, 217. V, 108. X, nsnm facere seeleris, l 

123. nans beiii, IV, 364. 1 

Tyrrheaum mare, II, 219. 401. titae, V, 276. Venerie, 



V, 614. samjainis Romani 



KDBX. 4fif% 

nsllitis, lH, 720i deorum, V, vaperare, V, 100. 

696. * Taperoa aicci, aestus, IV, 306. 

ot, prot quaml III, 76. pro: ut- Tariatus coferem, IV, 80. 

ut, ajumtamvis, VJrt, 389. 757* Varua fl., termiuus iiiter GalU- 
ut Tietor. tamauam si rieter am et ItaUam. I, 401. 

essetlV, 746. Varaa (Attias) Auximo profagit, 
Utiea, VI, 906. adventaute Gaesare, II, 466. 

eJUe vere distat, VHJ, 488. Afrieam previndam obtinet, 

IV, 666. aaxiiia Jobae implo- 
v - rat, IV, 668. VIII, 287. campo 

Tacet, impersooaliter, m, 106. a Cariene pellitur, IV, 713. 

VDt, 157. IX, 90. Tacnre, pro: varos, instrumentam venatori- 
esse, I, 69. aalla to- om, IV, 499. 



oot tfhi, aUoja, maaua, 11,66. vatee non ewe «4 vera vocan- 

uoi yacat lugere, H, 977. pare dos, IX, 369 

nnmdi mfkl nulla vaest, II, Veetoaos, IV, 9. 

689. vfx oaHme vueat,m, 103. Veii, V, 28. VII, 992. 

■aasiUam delere vacet, m, veUera, nubes sparsae, IV, 124. 

960i tneat ianbribue Arctae, i. velox Bootos, qeJ eeleriter mer- 



e. earet, IV, 70. curisvacerc, ntor, oppositus segai,m, 262. 



b, o. Uberam osoo, V, 126. Tela cbllo. aare, V, 4» VIII, 196 

euot tola vacabunt, V f 927. Tela malo reddite, V, 471« to~ 

Fate Taeaat morti, V v 942»Ta~ li teaer, V, 709. Tela subdu- 

eaat obi Htora aaxis, V, 675. eere proceUao, VI, 287. tor* 

laeTO vaeare, VI, 209. a fer- eoerc, VIII, 194. Teloram cor- 

re, VH, 989. lagero Tacamas, nua, Vm, 199. velam puroax, 

VH, 691. temporalaota roepe- VIII. 464. languens, VIII, 471. 

xkse vaeat, VII, 688. nou ul- volut L q. ae «i, I, 496. i. q. at 

tt plas refia Taeabit, VIII, si, IV, 262. 

412. ao a,aa Tacarent arma, vena uodae maligna, IX, 600. 

Vm, 429. dextra vacet heUe, Teaditaro ensee, V, 248. 

Vm, 601. iuga toto Taoaat venerabUe aomen Troiae, IX, 

Bromie Nyecfc, VIII, 801. 964. 

Caoaarihns reaare aon vacet, Veaeti, IV, 194. 

IX, 90. aoaeris luaam eerrieo Teaire, aoa ire, V, 487. venire 

vaeuote, IX, 261. Xibye side* in aomea alterius, de flomiuo, 

ribua Phoeboquo vaeat, IX, VI, 976. in euras, H, 947. 

691. tioeHoue plagia superis- Teoter non medios desccndit In 

eu» TacavC X, 186. mona non ilia, III, 724. 

Toeabat a motu ooolorum, X, ventis permittere volnera, VH1, 

994. uullioim vaeaco fae est 384, 

Bemaae, X, 415. noe taia va- Toatosa Damascus, jiun o W g, 

cabat regfa eemp*esso, X, 441. m, 216. 

vacuns, pro envo, XV, 420. Teaam tradita castra, TV, 206. 

lafcnv, II, 401. V, 604. IX, 308. Venue, de coito, H, 987. V, 728. 

Vm, 698. eaterna, IX, 900. I. n> Ubido, 

vagutar ensis, H, 101. vagantar X, 76. Veaua planeta, I, 661 

umuoa Pompeii, VH1, 796* X, 208. 

vattdue tire, t 306. Toria iuoonstanUa, V, 416. 

vaUam castronse, I. 616. vaUe verber fundae, I, 229. verbera 

aueeodcvo, VII, 799. oonToUuat puppes, m f 628. 

Vaugionoo braoeaU, I, 491. verbera sena, de navi hexere, 

vana n otnina , L 919. vanom pe- m, 696. Torbere eouTersao 

etua, VIII, 266. hsatae, VH, 577. 



408 IMDBX. 

verba rupta, V, 163. detfeUuiiat yidere contra, IX, 947* 

mentem paratam, V, 731. oo- vigilea castrorum, VH, 25. T. 

gentia magoram, VI, 446. 510. 

verlrarum venena, VI, 501. vigiliae noctarnae aingulae tri- 

verbe samma, teatamentnm, um horarum, et aingulis vi- 

X, 92. giliis novi vigiles, V, 507. 

verborum transpositiones mirae, vilte aibi, IV, 276* suis, Vm, 

vide Transpositiones. 744. viie i. q. parvtun, I, 174. 

vergitur polus, I, 54. vergere villosum colnbria, VI, 664. 

astra ponto* IV, 525. vergen- vimen, IV, 132. 

tes anni, II, 105. I, 129. ver- vincitis iam deeimo anno, 1,300. 

ffere pondera rerum, VII, 504. aibi vincere, II, 323. IV, 793. 

VIII, 280. quod vincas, h. e. quod non 

Vergiiiae, V, 4. niai victi noe tibi dederimu», 

verrere mare, III, 542- V, 572. IV, 356. vincitur haud gratii, 

versant animi peiora, VI, 417. iugulo qui provocat hoatem, 

vertigo rerum, VIII, 16. IV, 275. 

vertunt oculoa tenebrae, VII, 616. vincnla oculorora, IH, 713. vin- 

verum exprimere, VI, 599. cula ferri, III, 574. vincula 

verutum, telum, VIII, 681. «tappea, X, 493. 

Vesper, pro Hisaania, VII, 17. vindiclae maior cura deia, quam 

Veata, II, 127. I, 199. 551* IX, tibertatis, IV, 809. 

993. vuiea, H, 506. IH, 487. 

Vestalea virgines, I, 598. vinum vetus, IV, 379. X, 162. 

vestigia turbare, VIII, 4. Mareoticum, X, 161. en insu- 

Vestini pop. II, 425. la Meroe, X, 163. Faleraum 

vestft ebur atria, X, 119. indomitum, ibid. 

vestis picta, II, 357. laxa, VIII, violare diem, de fumo, IX, 462. 

367. vipera, custoa unkmum in mari 

vetitum bellum, IV, 281. veta- Rubro, VI, 678. 

bere, IV, 647. vetitua remeare, viperei nodi, VI, 490. viperea 

VII, 256. moven, VII, 316 au serfta, VI, 656. 

geri, VIII, 82. virorum focunda paupertas, I, 

vetustas superos mirata, III, 166. virorum gens, VIII, 385. 

406. rupem abscidit, III, 471. exsectus virum, i. e. castra- 

vetustas famosa, miratrix sui, tus, X, 134. 

IV, 656. Cf. VII, 850. VIII, Virgo, signum coel. II, 691. IX, 

867. IX, 359 535. 

viarnm abrupta, X, 317, virtus deprenaa, IV, 469. nau- 

vHbrare, IV, 386. VI, 198. VII, fraga, III, 690. coacta, IV, 

82. 289. V, 446. IX, 513. 631. 798. remota e valtu, VI, 229. 

vices. in vicem amare. I, 61. ignea, IX, 7. dura, IX, 562. 

feitque refertque vicoa, II, 13. aemula, I, 120. stare loco ue- 

vke fungitur undae, III, 260. scia, I, 144. virtus et aumma 

vicee imperii aequae, IV, 6. potestas non coeuot, VIII, 494. 

vices maris, reciprocatio , V, Fortuna superior, IX, 570. vir- 

445. vices rerum, VI, 461. in tua ei universum aedea dei, 

vicem vultus apertos' miran- IX, 578. ab eventu non iudi- 

tur, VII, 177. muri vicem catur, IX, 595. 

Fortuna tuetur, X,^485. virus, VI, 94. X, 124. 

victor irritus pependit, IV, 47. vis mensura iuria, I, 175. 

victrix caussa diis placuit, sed viacera rerum, seaatqs, VII, 579. 

victa Catoni, I, 128. 



I9DEX. 



409 



patriae, VII, 72?. per ▼iaeera 



rians iJrbi 



viaua urbia extremos, I, 506. li- 
tora aumquam ad visus redi- 
tara, III, 6. ▼iaue implevit 
▼eneranda vetnstaa, IX, 987. 
▼ita, pro sanguine, III, 611. vi- 
ta parvo contenta, IV, 377. 
▼ita brevis nuili super e«t, 
qui tempos in illa quaerendae 
slbi mortis habct, IV, 478. 
vita est nihil, IX, 668. 

▼italia, partea cerporis vitalea, 
I, 623. VI, 194. 197. VII, 620. 
IX, 743. 

vltatia temperiea, IX, 435. 

vitiari in nollas opea, de Africa 
nnlla metalla gignente, IX, 424. 

vitis, ineigne centarionia, VI, 
146 

vitta,I, 697. V, 142. 

Tittatua, infulia ornatos, I, 597. 

vix, U, 62. 119. 701. 

Vegesus mons, I, 397. 

volant scire, Vn, 751. Cf. VIII, 
753. 

vslantes coelo fecea, I, 527. 

vslare aibi, de apibns extra exa- 
men ▼age dispersis, IX, 287. 

volatos laevos vulturis, VII, 
437. 

velobile coelom, VI, 447. 

vsloeres Latiae, aigna legienum, 
VI, 129. 

vslomina fumi, IU, 506. 

volnntas nequit cogi ad malom, 
IX, 670. 

volvere queatua, I, 247« solatia 
casos soi, VII, 658. volvnnt 
lampadee ignem, VI, 135. 

▼eloptas tibi nata, II, 391. 

volvi, de navibos, VIII, 272. 

▼omentea aequor scopoli, VI, 24. 
▼omere, de fonte, X, 244. de 
aggere diacusso, VI, 137. 

▼ortex eentortos, de undia pe- 
iagi , UI, 63!. IV, 101. 460. 
Vfll, 374. 

vota salotia, I, 506. votis vocari 
anres adsnetae, II, 32. rotis 
predesse, III, 318. voti som- 
ma, Ul, 497. voto nollo, IV, 
401. ▼otis maiora modestia, V, 



532. vota in ▼entos impende- 
re, V, 491. Fortnna poet vota 
veniena, V, 683. votia vincere 
apud soperos, VII, 113« vota 
peritora, VII, 211. votorom 
extrema, VIII, 143. 

▼overout minae laeva preelia, 
III, 137. 

vox dolori credita, i. e. dolor 
creditna voci, I, 258. vox po- 
poli, I, 270. vocera mansoram 
firurii aignare, i. e. scribere, 

10, 221. vocea motorae proe- 
lia, IV, 211. vox doloria, V, 
494. vox relata, reaonans, VII, 
484. vox roagica, VI, 686. vo- 
ces belli, VII, 176. 

▼olgata per urbes Roma, II, 634. 

▼olgoa femineom, VII, 39. 

▼ulnua, pro telo, VII, 619. civi- 
lia vulnere dextrae, I, 32. ae- 
qnata membria ▼olnera, 11, 
177. volnera miacere, III, 364. 
longinqna cadnnt, III, 568. 
▼olnera sua puppi affixit, i. 
e. corpos auom, III, 707. 
▼ulnos oblatom, IV, 764. ▼ul- 
nera ferre, recipere, VI, 133. 
▼nlnera molta onam mortem 
non explent, VI, 213. labi in 
vnlnera, VII, 603. vulnus for- 
tunae, VIII, 72. podoria, VIII, 
350. volnos sine corpore, IX, 
769. 814. ▼olnernm ▼ariae spe- 
ciea, VII, 618. 

Vnlteiua, fortiaaimus vir, com 
auia magnanime mortem ao- 
bit, IV, 465. 

Voltor Apoliae mons, IX, 185. 

Vultornoa fl., II, 423. 

▼ulturea duodecim Romoli, VH, 
437. 

voltna, pro capite, II, 112. toI- 
tus demissos, II, 361. duros, 

11, 373. pacis, III, 72. aiccis 
vultus in nobibos haerent, IV, 
331. ▼nltu serenoa, IV, 363. 
▼oltu dextraqoe, V, 319. vol- 
tos Caesaris, VI, 159. vultom 
perdiderat rabies, VI, 224. 
vultu exanimia, VI, 658. vnl- 
tua torbare, VII, 322. ▼oltos 
adeat preciboa, X, 106. 



410 IWDEX. 

, X., 418. 689. 1004. V, 569 X, 49. 

j» «r m± P* Kteeiii, X, 289. 

Xantbu» fl, JX, 975. Eeugma Pellaecm, VIII, 237. 

Xenee, n, 672. 677. m, 286. Zoofacai, VIII, 172. 

_ sonae gemmie diitinctae, II, 

Z - 289. aona torrida, IV, 675. IX, 

Zephyraa, I, 407. II, 675. III, 314. 852. X, 275. afralis, IV, 

549. IV, 72. 405. VI, 339. IX, 106. 109. 



Libri praecipue philologicl 

qui prostant 

tUKMJNBUlUa ii •rtciaa libraria 00D0FR. BA8SE. 



Jacob, C. G. f Pro£ Port., 
Quaestiones epicae seu 
symbolae ad grammati- 
cam latinam poeticam. 
4 Mk. 50 P£ 

Inkmlt: PranUn. I.Praeaiu. 
fiBf<« 4e Kfilteti* Utmtnrim. 
8. DeMripO* «peris. L De ■■!- 
tbetia Praprii» et Perfetais. 1. 
De ▼•caMis altms, mugntu, 
levix, kmrridus et purus. t. De 




Placti Comoediae et co- 
moediainm frmgme&ta. Cu 
ictflms metrk2&. leetioce ad 
optimos Hbro» eaKodata. 
ediditCILW» Editio 
minor. mro 

Wbuh. C H.. Lex 
Plmmtinmm. EdztB<> a/seca 
faemptetatm, 4 Mk 

WnmCE, dieKom^i:^ 
det Plamtmt KritU-.i 
aaefc bkJt nd Fotl W 
lemcktet xmr B«~:3i- 
mn; de§ E?i?em n: 



<R. ■"■ <■«. 



JMk 



Wbibb, C. II., Plautug und 
seine neuesten Diortho- 
ten. Philologisch-kritigche 
Abhandlung. 1 Mk. 50 VI 

Ra*kk, C. F., Pollux et 
Lucianns. Coiomentatio* 
2 Mk. 50 Pf. 

Hbsio»! quod ferturScutum 
Herculis ex recognitione 
et cum animadTenriotiibai 
Fe. Ace. Wolpii edidit C 
Fee». BisiK. Aocomitap* 
paratu* criticus et diaaer* 
tatio editoris. 5ML50Pt 

Pfau, J.A- de numeroSa* 
turnio comment&tio. 2Mk. 

Wsum, C. H-, derSatarni~ 
sche Ver% im Plaatot. 
und an tieh. nadot dem 
Zeazni&tti der r /nmsat&* 
ker/ 1 Mk. 25 P£ 

PsbL Virgilix Mar». A6- 
r.eit. Eiiffrans Gm Gcu, 
G+Nmar. Ediso i^em&da. 
13 ML Ve&Msser It ML 

ri~i*a FIat*T2t rafi^ 
srm^. y tk v2c%n£ziL mra 

ii ?? V*ta5ais«r T 



Taciti, C. Coen., de origine, 
moribus acsitu Germano- 
rum libellus. Omniumco- 
dicum hucusque cognitorum 
lectione accuratissime sub- 
innotata nec non de libelli 
fatis et codice ceterorum 
omnium fonte quaestione 
addita. Cura Joan. Ferd. 
Massmahit, 4 Mk. 50 Pf. 
Velinpapier 6 ML 

Atlas antiquus. SchiU- 
Atlas der alten Welt» Nach 
d'Anville, Mannert, Kruse, 
Reichard u. A. bearbeitet. 
Nebst einem kurzen Abrisse 
der altek Geographie von 
C. Hbem. Weisb. 14 Blatt 
in gross Querfolio. 4 Mk» 
60 Pt 

Inhalt: 1) Orbls terrarum. t) 
Hispania. 3) Gallia. 40 itftlia 
ftuperior. 6) Italia inferior. <Q 
Germania. 7) Graecla* 8) Asia 
minor et Syrla. 9) Palaeatina. 

10) Aegyptus et Arabia petraea. 

11) Atheitae cum Piraeo. IS) 
Acropolia. 13) Roma< Mons 
OapitoUnns. U) Campus Martius. 

MA88MANN, H. F. , 6 6- 

schichte des mittelalter- 
lichen, yorzugsweise des 
deutschenSchachspinles. 
Nebst vollstandiger u. fort- 
laufender Literatnr d. Spie- 
les, sowie Abbildungen (15 
Tafeln) u. Registern. 5 Mk. 

WOHLFARTH, Dr. JoH. Fr. Th., 

Geschichte des gesamm- 
ten Erziehungs- und 
Schulwesens, in beson- 
derer Riicksicht auf die 

fegenwartige Zeit und ihre 
'orderungen. Ftir Schul- 



aufseher, Geistliche, Lehrer, 
Erzieher und gebildeteEl- 
tern. 2Bande: 13Mk.50Pl 

Mkinbkb, J. H. F., Hand- 
worterbuch der Metrik, 
in besonderer Beziehung auf 
das Eigenthiimliche dersel- 
ben in der deutschen 
Sprache. 3 Mk. 

ENGLA AND SEAXNA 
SCOPAS AND BOCERAS. 
Anglosaxonutn poetae atque 
scriptores prosaici, quorum 
partim integra opera, par- 
tim loca selecta collegit, 
correxit, edidit Ludov. E 1 1- 
miillerus. 5 Mk. Ve- 
linpapier 6 Mk. 

VORDA VEALHSTOD 

ENGLA AND SEAXNA. 
Lexicon anglosaxoni- 
cnm ex poetarum scripto- 
rumque prosaicorum ope- 
ribus nec non lexicis an- 
glosaxonicis collectum, cum 
synopsi grammatica 
edidit Ludov. Ettmiille- 
rus. 13 Mk. 50 Pf. Ve- 
linp. 16 Mk. 

Zirbiakki, Ao., in Demos- 
thenem de bello Philippi 
Olynthico commentatio. 
Edidit et epistolam adiecit 
C. F. Ranrk. 2 Mk. 

L. K. E. Sbiblkr v s Mytho- 
logiederalten Volker, 
hauptsachlich der Inder, 
Aegypter u. Romer. Fiir d. 
gebild. Stande, insbes. fiir 
die stud. Jugend u. angeh. 
Kiingtler. 2 Theile u. Atlas 
mit 32 Tafeln Abbil- 
dungen. 8 Mk. 50 P£ 



iWJffififflTTSSS^ 4 ^ 



THE BORROWER WILL BE CHARGED 
AN OVERDUE FEE IF THIS BOOK IS 
NOT RETURNED TO THE LIBRARY ON 
OR BEFORE THE LAST DATE STAMPED 
BELOW. NON-RECEIPT OF OVERDUE 
NOTICES DOES NOT EXEMPT THE 
BORROWER FROM OVERDUE FEES. 

Harvard College Widener Library 
Cambridge, MA 021 38 (61 7) 495-241 3 




! -'7S """*"•$ 


#/ v ^ ; ! 


i u. 

4" ^ i ' 




^>-'i^ 


'■'. ■•'•* ■-' Wv-''* -" 


--••4Jv?% 




- »*9ir»v tj y '■> 








v5"^Blw 




L f>J\W S-s^v ' M 


! 




p